Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 141 9441477 9421210 2026-07-29T19:11:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441477 wikitext text/x-wiki {{Alidirekto|Liberecano|la speco de klasika liberalismo|libertarianismo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Anarchy-symbol.svg|eta|175ra|La encirkla A-litero, ofta simbolo por anarkiismo.]] [[Dosiero:Portrait of Pierre Joseph Proudhon 1865.jpg|eta|[[Pierre-Joseph Proudhon]].]] [[Dosiero:ErricoMalatesta.gif|eta|[[Errico Malatesta]].]] [[Dosiero:Durruti-portrait.png|eta|dekstra|200ra|[[Buenaventura Durruti]].]] '''Anarkiismo''' aŭ '''anarĥiismo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] {{lang|grc|ἀν}} (sen) + {{lang|grc|ἄρχειν}} (regni) + {{lang|grc|ισμός}} (de la radiko {{lang|grc|ιζειν}}), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy">[http://www.m-w.com/dictionary/anarchy Anarchy], [[Merriam-Webster]]'s Online dictionary</ref>) estas [[politika filozofio]] kiu inkluzivas teoriojn kaj sintenojn, kiuj malakceptas [[Devo|devigan]] [[registaro]]n (nome la [[ŝtato]]n) kaj subtenas ĝian malestigon, ofte pro pli ampleksa malakcepto de nevolonta aŭ porĉiama [[aŭtoritato]]. ''La Konciza Oksforda Vortaro pri Politiko'' (''{{lang|en|The Concise Oxford Dictionary of Politics}}'') difinas anarkiismon kiel "grupon da [[ismo]]j kaj sintenoj centrigitaj sur la kredo ke [[registaro]] kaj malutilas kaj nenecesas." Tiu manko (malakcepto de ŝtataj strukturoj), laŭ plej diversaj anarkiismaj skoloj, devas esti kompensataj per [[elbaza organizado]], tio estas ekkontrolo fare de bazaj organismoj, institucioj kaj strukturoj de ĉefe la laborrimedoj ([[produktadrimedoj]] kiel bazo de [[ekonomio]]), sed ankaŭ de [[sansistemo]], [[eduksistemo]], [[transporto]] ktp. Tiudirekte konata moto ŝatata de anarkiistoj estas "[[Anarkio]] estas plej alta esprimo de [[Socia ordo|ordo]]". La sociigo de ekzemple sansistemo aŭ eduksistemo levis polemikon inter la propraj anarkiismaj tendencoj ĉu akcepti aŭ ne [[ŝtatigo]]n de tiuj sistemoj male al permesi [[privatigo]]n: akcepti ŝtatigon supozus ian akcepton de malŝatata ŝtato, sed malakcepti ĝin supozus iel favori privatigon, kiel bazo de [[Novliberalismo|noveliberalisma]] [[kapitalismo]], ankaŭ malŝatata de ĉiuj anarkiismaj tendencoj. Estas multaj specoj kaj tradicioj de anarkiismo<ref>[[Peter Kropotkin|Kropotkin, Peter]]. ''Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings'', Courier Dover Publications, 2002, p.5</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=R.B. Fowler|titolo =The Anarchist Tradition of Political Thought|jaro=1972|publikaĵo=Western Political Quarterly|volumo=25|numero=4|paĝoj=738–752|COI=10.2307/446800}}</ref>, kaj ne ĉiuj el tiuj estas reciproke ekskludaj.<ref>Sylvan, Richard. "Anarchism". ''A Companion to Contemporary Political Philosophy'', redaktintos Goodwin, Robert E. kaj Pettit, Philip. Blackwell Publishing, 1995, p.231</ref> Laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio'' (''{{lang|en|Oxford Companion to Philosophy}}''), "ne estas iu nura difina pozicio kiun tenas ĉiuj anarkiistoj, krom ilian malakcepton de deviga registaro, kaj tiuj, kiujn oni konsideras anarkiistoj, maksimume dividas ian familian similaspekton." Anarkiistoj tenas malsamajn vidojn pri la [[Ekonomio|ekonomia]] organizo de socio; iuj preferas [[anarki-komunismo]]n, [[anarki-kolektivismo]]n, aŭ [[Partoprena ekonomiko|partoprenan ekonomion]], dum aliaj subtenas [[Merkata ekonomio|merkatajn]] sistemojn kiel [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokismon]], [[agorismo]]n, aŭ (polemike) [[anarki-kapitalismo]]n. Anarkiismaj pensoskoloj malsamas fundamente, kaj subtenas ion ajn de ekstrema [[Individuisma anarkiismo|individuismo]] al tuta [[kolektivismo]]. Iuj anarkiistoj kontraŭis (kaj kontraŭas) trudadon, dum aliaj ĝin subtenis (kaj subtenas), precipe forme de perforta [[revolucio]] sur la vojo al anarkio aŭ [[utopio]]. == Nomo == La vorto '''anarkiismo''' derivas de la [[Greka lingvo|greka]] ἀν (sen) + ἄρχειν (regni) + ισμός (de la radiko ιζειν), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy"/> kaj la vorto '''[[anarkio]]''' devenas el la [[greka]] ἀναρχία, ''anarĥIa'' (de ἄναρχος, ''Anarĥos'', prefikso ἀν, an, kiu signifas 'ne' aŭ 'sen', kaj nomo ἀρχός, arĥOs, kiu signifas 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo'.<ref>Vidu: * [http://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchy Anarchy], Vortaro Merriam-Webster rete. * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry%3D%237439 Anarchos], ''A Greek-English Lexicon''. * Diccionario Manual Griego VOX. Griego clásico-Español, eld. 18a de VOX, p. 44. ISBN 84-8332-149-1 * [http://en.wiktionary.org/wiki/anarchy Etimologio de la vorto anarchy] en [[Wiktionary]] (en angla). </ref> Ĉiuokaze la etimologia bazo estas la greka vorto arĥOs, kiu povas esti komprenata kiel 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo', sed ankaŭ kiel [[politika ordo]], [[ŝtato]] ktp. La demando estas al kio precize kontraŭas anarkiismo, ĉu simple al iu ajn tipo de regado aŭ al ŝtataj strukturoj ktp. Por kuntekstigi la aferon, oni ne forgesu ke en la [[klasika Grekio]] ne ekzistis la koncepto de [[ŝtato]] kiel oni komprenas ĝin el la 19a jarcento; male, tiam ekzistis nur sendependaj urboj (''[[Poliso (urboŝtato)|polis]]'') kun sistemoj de [[rekta demokratio]], do ne tre malproksime de la organizaj sistemoj proponita de multaj anarkiistoj. Ne konfuzendas [[anarkio]] kun anarkiismo; kvankam anarkio estas koncepto pri malordo aŭ manko de ordo, tamen anarkiismo celas socian ordon pere de anarkio. Por kompliki la aferon kaj konsiderinte la ampleksecon kaj malprecizecon de la enhavo de tiu ideologio, kelkaj unuopuloj, skoloj, tendencoj, organizoj ktp., ĉefe por apartiĝi el la perfortemaj aŭ plej revoluciemaj tendencoj, ekaplikis la terminojn ''liberecano'', ''liberecana'', ''liberecanismo'' ktp. Rekomencis terminologia konfuzo pro malprecizeco de la limoj inter ambaŭ. Multaj komprenas ke liberecano estas pli ampleksa ol anarkiisto, kaj ne tiom rilataj al plej [[Propagando per agado|revoluciaj agadrimedoj]], dum aliaj konsideras ambaŭ sufiĉe sinonimaj; ekzemple en la [[franca lingvo]].<ref>Vidu ekzemple en Esperanto ''Liberecana Frakcio'' de [[SAT]], kun bulteno [[Liberecana Ligilo]] ktp.</ref> En la [[itala lingvo]] oni uzas la terminon "anarchico" por "anarkiisto" dum en aliaj [[latinidaj lingvoj]] la korespondaĵo al "anarchico" estas uzata ĉefe por ''malordema''. En la [[angla lingvo]] de [[Usono]], oni uzas la terminon ''libertarian'' kun tre apartaj signifoj, kunhavante la malakcepton aŭ [[Malpliigo de ŝtato|malpliigon de ŝtato]], limigita al minimumo, sed sen la revoluciaj implicoj al [[memorganizado]] el bazaj tavoloj, tio estas sen malakcepto de kapitalismo, por multaj aŭtoroj nepra ingredienco de ŝtato. Vidu ekzemple artikolon [[Libertarianismo]]. == Originoj == [[Dosiero:WilliamGodwin.jpg|eta|maldekstra|[[William Godwin]] konsideriĝas kiel unu el la fondintoj de moderna anarkiismo.]] Kontraŭstaro al la ŝtato kaj al hierarĥio havas longan historion antaŭ la eŭropaj anarkiistoj de la [[19-a jarcento]]. Iuj pretendas, ke anarkiismaj temoj troviĝas en la verkoj de la [[Taoismo|Taoista]] saĝulo [[Laozio]].<ref>B. Cano Ruiz, ''Excursión sobre los Fundamentos Históricos del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 53-57. Tiu vidas ankaŭ antaŭaĵojn en la [[Antikva Egipto]] kaj la [[Biblio]].</ref> [[Diogeno la Cinika|Diogeno]] kaj la cinikuloj kaj ilia samtempulo, [[Zenono el Kitiono]], la fondinto de [[Stoikismo]], ankaŭ prezentis similajn temojn. Aliaj, kiaj Kropotkin en sia verko ''Interhelpo'', defendas el la informoj de antropologoj ke multaj popoloj en diversaj civilizacioj jam vivis laŭ la spirito de anarkiismo. Ponte al la [[Moderna Epoko]] oni povas indiki al la diversaj ''[[Utopio]]j'', ekzemple tiu de [[Thomas More]] de 1516, verkitaj dum la Renesanco kaj poste.<ref>George Woodcock, ''Albores del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 96-100.</ref><ref>Ankaŭ menciindas la utopiojn de [[Francis Bacon]]: ''Nova Atlantido'', de [[Campanella]]: ''Sunŝtato'' aŭ ''Suncivito'' kaj de [[Étienne Cabet]]: ''Vojaĝo al Ikario''.</ref> Aliaj sociaj movadoj aŭ iniciatoj pra-anarkiismaj estus kelkaj aspektoj de la [[Reformacio]], tiu de la ''diggers'' ([[fosistoj]]) en [[Anglio]], Winstanley ktp.<ref>George Woodcock (1961), paĝoj 101-109.</ref> Moderna anarkiismo, tamen, floris el la sekulara pensado de la [[Klerismo|klerisma epoko]], precipe el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por morala centreco de libereco. "Anarkiismo" komenciĝis kiel termino de abuzo, sed ekde la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]], iuj (ekzemple la ''Enragés'' aŭ ''Kolereguloj'') ekuzis la terminon pozitive, konsiderante la "revolucian registaron" de la [[Jakobeno]]j sinkontraŭdira.<ref>Pri precedencoj el la [[Usona Revolucio]] kaj el la [[Franca Revolucio]] vidu George Woodcock (1961), paĝoj 109-127.</ref> El tiu ĉi klimato [[William Godwin]] evoluigis tion, kion multaj homoj konsideras la unuan esprimon de moderna anarkiisma pensado. Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkin]], "la unua homo kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn komprenaĵojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj evoluigitaj en siaj verkoj." Godwin, [[Filozofia anarkiismo|filozofia anarkiisto]], kontraŭstaris revolucian agadon kaj vidis minimuman ŝtaton kiel modernan "necesan malbonon" kiu estiĝus pli kaj pli nebezonata kaj senpotenca laŭ la iompostioma evoluo de scio. Godwin porpledis ekstreman [[individuismo]]n, proponante ke ĉiu kunlaborado ĉesu. Godwin sintenis, ke diskriminacio pro iuj ajn kialoj krom kapablo netolereblis.<ref>B. Cano Ruiz (1961), paĝoj 76-87.</ref> La unua homo kiu sin priskribis kiel anarkiisto estis [[Pierre-Joseph Proudhon]], kaj pro tio iuj nomas lin la fondinto de moderna anarkiisma teorio. Proudhon proponis spontanean ordon, per kio organizo aperas sen centra aŭtoritato, "pozitivan anarkiismon" en kiu ordo aperas kiam ĉiu faras "tion kion li deziras kaj nur kion li deziras" kaj kie "nur komercaj transakcioj produktas la socian ordon." Kiel Godwin, Proudhon kontraŭstaris perfortan revolucian agadon. Li vidis anarkion kiel "formon de registaro aŭ konstitucio en kiu publika kaj nepublika konscio, formita de la evoluigo de scienco kaj leĝo, estas sole sufiĉa por konservi ordon kaj por garantii ĉiujn liberecojn. En ĝi, konsekvence, la institucio de la polico, preventaj kaj restriktaj metodoj, oficialeco, impostado, ktp., estas reduktitaj al minimumo. En ĝi, pli precipe, la formoj de monarkio kaj intensa centrigo malaperas, anstataŭigitaj de federalaj institucioj kaj vivŝablono bazita sur la komunumo. La plej konata frazo atribuita a Proudhon estas "La posedaĵo estas ŝtelaĵo". Laŭ li, la bazo de la nuna maljusta mondo estas la diferenco inter posedantoj kaj neposedantoj, kaj pro tio oni devas nuligi la posedrajton.<ref>Pierre-Joseph Proudhon, ''Qu'est-ce que la proprieté?'', tradukita al multaj lingvoj ekzemple al ''¿Qué es la propiedad?'', Tusquets, Barcelona, 1975.</ref> == Pensoskoloj == {{Ĉefartikolo|Anarkiismaj pensoskoloj}} '''Anarkiismaj pensoskoloj''' povas diferenci fundamente, subtenante ion el ekstrema [[individuismo]] al kompleta [[kolektivismo]].<ref>Slevin, Carl. "Anarchism." The Concise Oxford Dictionary of Politics. Eld. Iain McLean kaj Alistair McMillan. Oxford University Press, 2003.</ref> La tendencoj de anarkiismo estis ofte ĝenerale dividitaj en kategorioj de [[sociala anarkiismo|sociala]] kaj [[individuisma anarkiismo]] aŭ similaj duecaj klasigoj.<ref name="black dict">Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". ''The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought''. Blackwell Publishing. p. 14.</ref><ref name=socind>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings|familia nomo=Kropotkino|persona nomo=Petro|aŭtoroligilo=Petro Kropotkino|jaro=2002|eldoninto=Courier Dover Publications|ISBN=0-486-41955-X|paĝo=5}}{{cite journal |author=R.B. Fowler|title=The Anarchist Tradition of Political Thought|year=1972|journal=Western Political Quarterly|volume=25|issue=4|pages=738–752|doi=10.2307/446800|publisher=University of Utah|jstor=446800 |ref=harv | issn = 0043-4078 }}</ref> Anarkiismo estas ofte konsiderata radikala maldekstrema ideologio,<ref name=brooks>{{Citaĵo el libro|titolo=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908)|familia nomo=Brooks|persona nomo=Frank H.|jaro=1994|eldoninto=Transaction Publishers|citaĵo=Usually considered to be an extreme left-wing ideology, anarchism has always included a significant strain of radical individualism, from the hyperrationalism of Godwin, to the egoism of Stirner, to the libertarians and anarcho-capitalists of today|ISBN=1-56000-132-1|paĝo=xi}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kahn |first=Joseph|title= Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |year=2000|journal=[[The New York Times]]|issue=5a de Aŭgusto |ref=harv}}{{cite journal |author=Colin Moynihan |title=Book Fair Unites Anarchists. In Spirit, Anyway|year=2007|journal=New York Times|issue=16a de Aprilo |ref=harv}}</ref> kaj multo de [[anarkiisma ekonomiko]] kaj de anarkiista jura filozofio respegulas [[Liberecisma socialismo|kontraŭaŭtoritatajn interpretojn]] de [[anarkikomunismo|komunisma]], [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkisindikatismo|sindikatisma]], [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokisman]], aŭ [[partoprena ekonomiko]]j.<ref>"The anarchists were unanimous in subjecting authoritarian socialism to a barrage of severe criticism. At the time when they made violent and satirical attacks these were not entirely well founded, for those to whom they were addressed were either primitive or "vulgar" communists, whose thought had not yet been fertilized by Marxist humanism, or else, in the case of Marx and Engels themselves, were not as set on authority and state control as the anarchists made out." Daniel Guerin, ''[http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice#toc2 Anarchism: From Theory to Practice]'' (New York: Monthly Review Press, 1970)</ref> Je iu punkto "la [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkikomunismo|komunisma]], kaj [[Individuisma anarkiismo|liberala kaj individuisma]] tendencoj de pensaro el kiuj anarkiistoj elprenas sian inspiron ekmontras pliiĝantan distingan kvaliton, subtenante la aperon de nombraj anarkiismaj skoloj."<ref>Mark Bevir (ed). Encyclopedia of Political Theory. SAGE. Los Angeles. 2010. Paĝo 34</ref> === Reciprokismo === {{Ĉefartikolo|Reciprokisma anarkiismo}} [[Dosiero:Proudhon-children.jpg|299ra|dekstra|eta|Proudhon kaj liaj filinoj, de [[Gustave Courbet]], 1865.]] Reciprokismo komenciĝis dum la [[19-a jarcento]] en la anglaj kaj francaj [[Laborista movado|laboristaj movadoj]], kaj poste adoptis anarkiisman formon konektitan al [[Pierre-Joseph Proudhon]] en [[Francujo]] kaj aliuloj en [[Usono]]. Tio ĉi influis individuismajn anarkiistojn en Usono kiel je Benjamin Tucker kaj je William B. Greene; dum la [[1840-aj jaroj|1840-aj]] kaj [[1850-aj jaroj|1850-aj]] jaroj, Charles A. Dana kaj Greene prezentis la verkojn de Proudhon al Usono. Greene adaptis la reciprokismon de Proudhon al usonaj kondiĉoj kaj prezentis ĝin al Tucker. Reciprokisma anarkiismo temas pri reciprokeco, libera asociado, volonta kontrakto, federacio, kaj reformo de kredito kaj [[valuto]]. Multaj reciprokistoj kredas ke merkato sen registara interveno egaligas la prezojn al laborkostoj, malestigante profiton, lupagon, kaj rentumon laŭ la laborteorio de valoro.<ref>Miller, David. 1987. "Mutualism." The Blackwell Encyclopedia of Political Thought. Blackwell Publishing. p. 11</ref> [[Firmao]]j estus devigitaj konkursi por laboristoj same kiel laboristoj konkursas por firmaoj, plialtigante [[salajro]]jn. Iuj vidas reciprokismon kiel inter individuisma kaj kolektivisma anarkiismoj. En ''Kio estas Posedaĵo?'', Proudhon evoluigas koncepton de "libereco", egala al "anarkio", kiu estas la dialektika "kunigo de komunismo kaj posedaĵo." Greene, influita de Pierre Leroux, strebis reciprokismon laŭ la kunigo de tri filozofioj – [[komunismo]], [[kapitalismo]], kaj [[socialismo]]. Pli malfruaj individuismaj anarkiistoj uzis la terminon "reciprokismo" sed gardis malmulte la emfazon pri kunigo, dum socialaj anarkiistoj kiel la verkintoj de ''An Anarchist FAQ'' (angle ''Oftaj Demandoj pri Anarkiismo'') pretendas reciprokismon kiel subaro de sia filozofia tradicio. === Individuisma anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Individuisma anarkiismo}} Individuisma anarkiismo ampleksas "kelkajn tradiciojn" kiuj pretendas ke "individuistan konscion kaj la persekuton de memintereso ne restriktu iu ajn kolektiva korpo aŭ publika aŭtoritato", tio estas emfazo al tio individua kaj ties volo super ajnaj tipoj de eksteraj determinantoj kiaj grupoj, socio, tradicioj, kaj ideologiaj sistemoj.<ref>"What do I mean by individualism? I mean by individualism the moral doctrine which, relying on no dogma, no tradition, no external determination, appeals only to the individual conscience."Mini-Manual of Individualism de Han Ryner [https://www.marxists.org/archive/ryner/1905/mini-manual.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"I do not admit anything except the existence of the individual, as a condition of his sovereignty. To say that the sovereignty of the individual is conditioned by Liberty is simply another way of saying that it is conditioned by itself.""Anarchism and the State" in Individual Liberty</ref> Individuisma anarkiismo subtenas privatan posedaĵon, malkiel la sociala/socialisma/kolektivisma/komunumisma flankoj kiuj porpledas komunan posedaĵon. Individuisman anarkiismon subtenis homoj kiel [[Henry David Thoreau]], [[Josiah Warren]], kaj [[Murray Rothbard]]. [[William Godwin]], konsiderita individuisma anarkiisto de iuj kaj unua anarkiisto de aliaj,<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115"/><ref>Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/godwin/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> proparolis bonfarecon sed ankaŭ defendis la sanktecon de "privata juĝo" por ĉiu individuo pri sia laboro kaj posedaĵo, kaj antaŭvidis progreseman raciecon, kiu rezultus je malpligrandiĝo kaj eventuala malapero de registaro. [[Dosiero:Max stirner.jpg|eta|maldekstre|Filozofo Max Stirner, elstara frua individuisma anarkiisto de 19-a jarcento.]] Unu el la plej fruaj kaj plej bone konataj subtenantoj de individuisma anarkiismo estis [[Max Stirner]],<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/max-stirner/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kiu verkis la libron ''La Egoo kaj Sia Propreco'' ([[1844]]), "fondan tekston" de la filozofio. La filozofio de Stirner estis "[[Egoismo|egoisma]]" formo de individuisma anarkiismo laŭ kiu la individuo faras tion, kio plaĉas al li/ŝi, ne rimarkinte Dion, ŝtaton, aŭ moralajn regulojn, kaj laŭ kiu socio havas neniun respondecon por siaj anoj. Al Stirner, [[rajto]]j estis nerealaĵoj en la menso, kaj socio ne ekzistas sed "la individuoj estas ĝia [[Realo|realeco]]" – li subtenis posedaĵon kaj posedecon per [[Potenco (filozofio)|potenco]] anstataŭ rajto.<ref>The Encyclopedia Americana: A Library of Universal Knowledge. Encyclopedia Corporation. p. 176.</ref> Stirner predikis memaserton kaj antaŭvidis "asociojn de egoistoj" kie [[respekto]] por senkonsidereco kunigus homojn. Malpli radikalan formon de individuisma anarkiismo porpledis la "[[Bostono|Bostonaj]] anarkiistoj," [[Usono|usonaj]] individuistoj, kiuj subtenis privatajn posedaĵojn kaj la liberan merkaton. Ili porpledis la protekton de libereco kaj posedaĵo per privataj entreprenistoj, kaj ĝiris interŝanĝon de laboro por salajro, kvankam ili kredis, ke ŝtata monopola kapitalismo (difinita kiel [[monopolo]] financita de la ŝtato) ne plene rekompencas laboron. Eĉ inter la usonaj individuistoj de la 19-a jarcento, estis neniu monolita ismo, kiel ili malkonsentis inter si pri pluraj temoj, inkluzive de intelekt-posedaĵaj rajtoj kaj posedo kontraŭ posedaĵo de tero. Grava disiĝo okazis dum la malfrua [[19-a jarcento]], kiam Tucker kaj kelkaj aliuloj forlasis naturajn rajtojn kaj konvertiĝis al "egoismo," bazita sur la filozofio de Stirner. Iuj "Bostonaj anarkiistoj," kiel Tucker, sinidentigis kiel "socialista" – termino, kiu tiuepoke reprezentis vastan koncepton – per kio ili signifis devoligon al solvi la "laboran problemon" per radikala ekonomia reformo. Nepost la ŝanĝo de la [[20-a jarcento]], la epokopinto de individuisma anarkiismo jam pasis, kvankam poste ĝin revivigis (kun kelkaj ŝanĝetoj) Murry Rothbard kaj la anarki-kapitalistoj de la meza 20-a jarcento, kiel parton de la pli vasta [[Libertarianismo|libertarianisma]] movado. === Sociala anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Sociala anarkiismo}} [[Dosiero:Anarchistes914.jpg|eta|250ra|Manifestacioj de anarkiistoj kontraŭ [[senlaboreco]] en [[Novjorko]], [[1914]].]] Sociala anarkiismo estas unu el la du malsamaj vastaj kategorioj de anarkiismo, la alia kategorio estas individuisma anarkiismo; sociala estas konsiderata la plej granda pensoskolo en anarkiismo.<ref>"This does not mean that the majority thread within the anarchist movement is uncritical of individualist anarchism. Far from it! Social anarchists have argued that this influence of non-anarchist ideas means that while its "criticism of the State is very searching, and [its] defence of the rights of the individual very powerful," like Spencer it "opens ... the way for reconstituting under the heading of 'defence' all the functions of the State." Section G – Is individualist anarchism capitalistic? An Anarchist FAQ</ref> La termino "sociala anarkiismo" ofte uziĝas por identigi [[Komunumismo|komunumismajn]] formojn de anarkiismo, kiuj emfazas kunlaboradon kaj reciprokan helpon.<ref>Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". A Dictionary of Marxist Thought. Blackwell Publishing, 1991. p. 21.</ref> Ĝi malakceptas la pluekziston de la privata posedo (ĉefe de produktadrimedoj), sed konservas respekton al la [[persona posedo]].<ref name="ReferenceA">"The revolution abolishes private ownership of the means of production and distribution, and with it goes capitalistic business. Personal possession remains only in the things you use. Thus, your watch is your own, but the watch factory belongs to the people." [[Alexander Berkman]]. "What Is Communist Anarchism?"</ref> Sociala anarkiismo inkluzivas anarki-kolektivismon, anarki-komunismon, [[Liberecisma socialismo|liberecisman socialismon]], anarki-sindikatismon, [[Socia ekologio|socian ekologion]], kaj foje reciprokismon. ==== Anarki-kolektivismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kolektivismo}} Anarki-[[kolektivismo]] (specifa tendenco nekonfuzenda kun [[Komunumismo|komunumisma]] anarkiismo aŭ la pli ampleksa kategorio foje nomata simple "kolektivismo") estas plej ofte ligita al [[Miĥail Bakunin]] kaj kun [[Johann Most]].<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54">Patsouras, Louis. 2005. Marx in Context. iUniverse. p. 54.</ref><ref>Avrich, Paul. 2006. ''Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America''. AK Press. p. 5.</ref> Malkiel ĉe la reciprokistoj, anarki-kolektivistoj kontraŭstaras ĉian nepublikan posedon de la [[produktadrimedoj]], kaj anstataŭe porpledas komunan posedon, ĉefe de produktadrimedoj. Tiu nova reĝimo alvenu pere de violenta [[revolucio]], dekomence fare de la agado de eĉ malgranda grupo, nome de [[propagando pro agado]], kiu inspiras la laboristarojn kiel tuto al la ribelo kaj al la deviga kolektivigo de la produktadrimedoj.<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54"/> Tamen, ili ne intencis ke posedkomunigo inkluzivu distribuon de enspezo, ĉar oni pagus al la laboristoj polaborhore, anstataŭ ol disdoni varojn "laŭ bezono" kiel sub [[anarki-komunismo]]; do oni konservas la sistemon de [[salajro]]<ref>Kropotkin, Peter (2007). "13". The Conquest of Bread. Edinburgh: AK Press. ISBN 978-1-904859-10-9.</ref>. Kvankam la anarki-kolektivistoj porpledis rekompencon por laboro, iuj ne tute subtenis la eblon de postrevolucia ŝanĝiĝo al komunisma sistemo de laŭbezona disdonado. Anarki-kolektivismo ekestis samtempe kun [[marksismo]] sed kontraŭstaris la marksisman [[Diktatoreco de la proletaro|Diktatorecon de la proletaro]], malgraŭ la marksista klopodado por kolektivisma senŝtata socio.<ref>Bakunin, Mikhail (1990). Statism and Anarchy. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36182-6. "They [the Marxists] maintain that only a dictatorship – their dictatorship, of course – can create the will of the people, while our answer to this is: No dictatorship can have any other aim but that of self-perpetuation, and it can beget only slavery in the people tolerating it; freedom can be created only by freedom, that is, by a universal rebellion on the part of the people and free organization of the toiling masses from the bottom up."</ref> Ĝi estas foje nomata ankaŭ "revolucia socialismo" aŭ konsiderata kiel formo de tio.<ref>Morris, Brian. Bakunin: The Philosophy of Freedom. Black Rose Books Ltd., 1993. p. 76.</ref><ref>Rae, John. Contemporary Socialism. [[C. Scribner's sons]], 1901, Originalo el Harvard University. p. 261.</ref> ==== Anarki-komunismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-komunismo}} [[Dosiero:Kropotkin Nadar.jpg|eta|maldekstra|Anarki-komunisto Petro Kropotkin kredis ke en anarkio, laboristoj spontanee organizus sin por komune produkti varojn por la tuta socio.]] Anarki-[[Anarki-komunismo|komunistoj]] proponas, ke la plej libera formo de socia organizo estus socio farita de pluraj memstaraj, memregantaj komunumoj kun kolektiva uzo de la [[produktadrimedoj]], kaj kun rekta demokratio kiel la politika organiza formo, rilatita al aliaj komunumoj per federacio. Tamen, iuj anarki-komunistoj kontraŭas la plimultvolan naturon de rekta demokratio, sintenante ke ĝi povas obstrukci individuan liberecon, kaj preferas konsentan demokration. En anarki-komunismo, individuoj ne ricevus rektan rekompencon por laboro (per divido de profitoj aŭ [[salajro]]j), sed anstataŭe povus libere uzi la rimedojn kaj profiton de la komunumo. Laŭ anarki-komunistoj [[Petro Kropotkin]], kaj pli malfrue [[Murray Bookchin]], la anoj de tia socio spontanee farus ĉiom da necesa laboro, ĉar ili rekonus la bonaĵojn de komuna entrepreno kaj [[interhelpo]]. Kropotkin kredis, ke privata posedeco estis unu el la kaŭzoj de subpremado kaj ekspluatado, kaj porpledis ĝian abolicion, agnoskante anstataŭe nur komunan posedrajton. Resume Anarki-komunismo (konata ankaŭ kiel ''anarkiisma komunismo'', ''liberecana komunismo''<ref>"Anarchist communism is also known as anarcho-communism, communist anarchism, or, sometimes, libertarian communism.""Anarchist communism – an introduction" ĉe libcom.org [http://libcom.org/thought/anarchist-communism-an-introduction] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The terms libertarian communism and anarchist communism thus became synonymous within the international anarchist movement as a result of the close connection they had in Spain (with libertarian communism becoming the prevalent term).""Anarchist Communism & Libertarian Communism" de Gruppo Comunista Anarchico di Firenze. el "L'informatore di parte", No. 4, October 1979, quarterly journal of the Gruppo Comunista Anarchico di Firenze, ĉe libcom.org [http://www.fdca.it/fdcaen/historical/vault/ancom-libcom.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The 'Manifesto of Libertarian Communism' was written in 1953 by Georges Fontenis for the Federation Communiste Libertaire of France. It is one of the key texts of the anarchist-communist current." "Manifesto of Libertarian Communism" de Georges Fontenis ĉe libcom.org [http://libcom.org/library/manifesto-of-libertarian-communism-georges-fontenis] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"In 1926 a group of exiled Russian anarchists in France, the Delo Truda (Workers' Cause) group, published this pamphlet. It arose not from some academic study but from their experiences in the 1917 Russian revolution." "The Organizational Platform of the Libertarian Communists" de Delo Truda [http://www.nestormakhno.info/english/platform/org_plat.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kaj foje kiel libera komunismo) estas teorio de anarkiismo kiu defendas la nuligon de [[ŝtato]], [[merkato]]j, [[mono]], privata posedo (kvankam retenante respekton por persona posedo),<ref name="ReferenceA"/> kaj de kapitalismo favore al la komuna posedo de produktadrimedoj,<ref>''From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms'' Alan James Mayne Published 1999 Greenwood Publishing Group 316 paĝoj ISBN 0-275-96151-6. Books.google.com. 1999. ISBN 978-0-275-96151-0. [https://books.google.es/books?id=6MkTz6Rq7wUC&pg=PA131&dq=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20collective%20ownership&f=false] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>Anarchism for Know-It-Alls By Know-It-Alls For Know-It-Alls, For Know-It-Alls Published de Filiquarian Publishing, LLC., 2008 ISBN 1-59986-218-2, 9781599862187 72 paĝoj. Books.google.com. Januaro 2008. ISBN 978-1-59986-218-7. [https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160816142750/https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false|date=2016-08-16}} Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> rekta demokratio kaj horizontala reto de volontaj konsilantaroj de asocioj kaj laboristoj kun produktado kaj konsumado bazita sur la jena gvida principo: "el ĉiuj laŭ sia kapablo, al ĉiuj laŭ sia neceso".<ref>"Luggi Fabbri". Dwardmac.pitzer.edu. 2002-10-13. Retrieved 2015-03-16.</ref><ref>"Platform: Constructive Section". Nestormakhno.info. [http://www.nestormakhno.info/english/platform/constructive.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> La stato de anarki-komunismo ene de anarkiismo mem estas disputata, ĉar ĝin vidas individuismaj anarkiistoj kaj anarki-kapitalistoj kiel nekongrua kun libereco. Iuj [[anarki-sindikatisto]]j, kiel la [[Hispanio|hispana]] [[sindikato]] [[CNT]], vidis anarki-komunisman socion kiel sian celon. [[Platformismo]] estas anarki-komunisma tendenco laŭ la tradicio de [[Nestor Maĥno]], kiu argumentis por la "vitala bezono de organizado, kiu, alloginta la plejparton de partoprenantoj en la anarkiisma movado, establus komunan taktikan kaj politikan vicon por anarkiismo, kaj tiel servus kiel gvidanto por la tuta movado." Kelkaj formoj de anarki-komunismo estas de naturo forte egoisma, kaj forte influitaj de radikala individuisma filozofio, kredante ke anarki-komunismo tute ne bezonas komunecan naturon; anarki-komunisto [[Emma Goldman]] estis influita ambaŭ de [[Max Stirner]] kaj de Petro Kropotkin, kaj ŝt miksis iliajn filozofiojn por krei sian propran. ==== Anarki-sindikatismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-sindikatismo}} [[Dosiero:Anarchist flag.svg|dekstra|eta|Ofte uzata flago de anarki-sindikatismo.]] [[Dosiero:Manifestación_CNT_Bilbao.jpg|eta|[[1an de majo|1an de Majo]]: eŭsklingva banderolo ĉe manifestacio de la CNT en [[Bilbao]].]] Dum la frua [[20-a jarcento]], anarki-[[sindikatismo]] leviĝis kiel klara pensoskolo ene de la anarkiisma movado. Kun pli granda fokuso pri la [[laborista movado]]<ref>Sorel, Georges. 'Political Theorists in Context' Routledge (2004) p. 248.</ref> ol en antaŭaj anarkiismo-formoj, sindikatismo premisas radikalajn [[sindikato]]jn kiel eblan forton por revolucia socia ŝanĝo, anstataŭigantajn [[kapitalismo]]n kaj la ŝtaton per nova socio, demokratie memdirektita de la laboristoj, kiuj tiel liberiĝus.<ref>Rocker, Rudolf. 'Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice' AK Press (2004) p. 73.</ref> Anarki-sindikatistoj strebas abolicii la salajran sistemon kaj privatan posedecon kiel la [[produktadrimedoj]]n, kiuj laŭ ili gvidas al [[Socia klaso|klasmalsamoj]]. Gravaj principoj de sindikatismo inkluzivas laboristan solidarecon, rektan agadon (kiel ĝeneralajn [[striko]]jn kaj laborejajn reprenojn), kaj memdirektadon de la laboristaro. Anarki-sindikatismo kaj aliaj branĉoj de anarkiismo ofte ne estas reciproke ekskludaj: anarki-sindikatistoj ofte subtenas anarki-komunismajn aŭ anarki-kolektivismajn ekonomiajn sistemojn. Ĝiaj porpledantoj proponas laboristan organizadon kiel manieron krei la fondaĵojn de nehierarĥia anarkiisma socio ene de la nuna sistemo, kaj tiel okazigi socialan revolucion. [[Rudolf Rocker]] estis estra frua anarki-sindikatisma pensanto, kiu ekpripensis la originojn de la movado, tion al kio ĝi strebis, kaj kial ĉio ĉi gravas al la estonteco de laboro, en [[1938]] per sia broŝureto ''Anarchosyndicalism''. Kvankam pli ofte asociigita kun laboristaj klopodoj de la frua [[20-a jarcento]] (precipe en [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]]), multaj sindikatistaj organizaĵoj aktivas hodiaŭ, unuiĝintaj trans nacilimoj per aneco en la [[Internacia Laborista Asocio]], inkluzive de la SAC en [[Svedio]], la USI en [[Italujo]], kaj la [[CNT]] en Hispanujo, kaj kelkaj aliaj pli malgrandaj sindikataj asocioj aŭ sekcioj kiuj laŭ la jardekoj eniris kaj eliris de la asocio. La [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] ludis gravan rolon en la epoko de la [[Hispana Enlanda Milito]] kiel parto de la [[Hispana Revolucio|Hispana Socia Revolucio]]. === Modernaj evoluigitaj pensoskoloj (ekde la 1960-aj jaroj) === [[Dosiero:Jarach and Zerzan.JPG|eta|maldekstra|[[Lawrence Jarach]] (maldekstre) kaj [[John Zerzan]] (dekstre), du elstaraj nuntempaj anarkiismaj aŭtoroj. Zerzan estas konata kiel elstara voĉo ene de [[anarki-primitivismo]], dum Jarach estas notita defendanto de [[postmaldekstra anarkiismo]].]] Anarkiismo daŭre generas multajn plurfontajn kaj sinkretajn filozofiojn kaj movadojn; ekde la revivigo de anarkiismo en Usono dum la [[1960-aj jaroj]], aperis pluraj novaj movadoj kaj skoloj, tre ofte eklektikaj.<ref>Perlin, Terry M. ''Contemporary Anarchism''. Transaction Books, New Brunswick, NJ 1979</ref> [[Anarki-pacifismo]] estas tendenco kiu malakceptas [[Perforto|perforton]] en la luktado por la [[socia ŝanĝo]] (socia disvolviĝo ĝenerale sed ŝanĝo de [[politika potenco]] precipe, vidu artikolon [[senperforto]]).<ref name="Anarchism 1962">George Woodcock. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962)</ref><ref name="ppu.org.uk">{{cite web |url=http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |title="Resisting the Nation State, the pacifist and anarchist tradition" de Geoffrey Ostergaard |publisher=Ppu.org.uk |date=6a de Aŭgusto 1945 |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html#anarch%20and%20violence |arkivdato=2011-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |archivedate=2011-05-14 }}</ref> Ĝi disvolvigis "ĉefe en [[Nederlando]], Britio, kaj Usono, antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito".<ref name="Anarchism 1962"/> [[Kristana anarkiismo]] estas [[Kristanismo|movado]] en [[politika teologio]] kiu kombinas anarkiismon kaj kristanismon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=Locating Christian anarchism&nbsp;... In political theology|paĝoj=2–4}}</ref> Ties ĉefaj proponintoj estis [[Lev Tolstoj]], [[Dorothy Day]], [[Ammon Hennacy]], kaj [[Jacques Ellul]]. [[Platformismo]] estas tendenco ene de plej ampleksa anarkiisma movado bazita sur la organizaj teorioj en la tradicio de la manifesto de [[Dielo Truda]] nome ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Unio de Anarkiistoj (Skizo)''.<ref name=Platformtext>{{cite book |last=Dielo Trouda |authorlink=Dielo Truda |title=Organizational Platform of the General Union of Anarchists (Draft) |origyear=1926 |url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000 |accessdate=24a de Oktobro 2006 |year=2006 |publisher=FdCA |location=Italy| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070311013533/http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000| archivedate= 11a de Marto 2007<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Tiu dokumento estis bazita sur la spertoj de rusaj anarkiistoj dum la [[Oktobra Revolucio]] de 1917, kiu kondukis finfine al la venko de la [[bolŝevikoj]] super la anarkiistoj kaj aliaj grupoj. La ''Platformo'' klopodis klarigi la mankojn de la anarkiista movado dum la [[Rusia revolucio de 1917|Rusia Revolucio]]. [[Sinteza anarkiismo]] estas formo de anarkiismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diferencaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref name=infoshop.org>{{Cite web|title=An Anarchist FAQ|url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|website=infoshop.org|accessdate=7a de Julio 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100219221557/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|archivedate=19a de Februaro 2012|date=14a de Februaro 2010|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|arkivdato=2010-10-07}}</ref> En la 1920-aj jaroj, tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Anarki-komunismo|anarki-komunistoj]] [[Volin]] kaj [[Sébastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref><ref>Faure, Sébastien. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Sebastien_Faure__Libertarian_Communism.html Libertarian Communism]". "The remedy has been found: libertarian communism."</ref> Ĝi estas la ĉefa principo laŭ kiu la anarkiistaj federacioj grupiĝis ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref name=infoshop.org /> [[Postmaldekstra anarkiismo|Post-maldekstrisma anarkiismo]] estas tendenco, kiu celas sin malproksimigi de la tradicia [[Politika maldekstro|maldekstro]] kaj eskapi la limojn de [[ideologio]] ĝenerale. Post-maldekstristoj argumentas, ke anarkiismo estas malfortigita de sia longa fikso al nekongruaj maldekstrismaj movadoj kaj unuop-problemaj kaŭzoj, kaj vokas sintezon de anarkiisma pensado kaj specife kontraŭaŭtoritatisman revolucian movadon ekstere de la maldekstrisma medio. Post-anarkiismo estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kaj post-strukturisma pensado evoluigita de Saul Newman kaj ligita al pensantoj kiel Todd May, Gilles Deleuze, kaj Félix Guattari. Ĝi elĉerpas de vasto da ideoj, inkluzive de aŭtonomismo, post-maldekstrisma anarkiismo, situaciismo, post-koloniismo, kaj inkludante simpation por la [[Zapatismo|Zapatista Armeo por Nacia Liberigo]]. Alia freŝdata formo de kritika anarkiismo kaj formala anarkiismo estas [[insurekcia anarkiismo]], kiu porpledas neformalan organizadon kaj aktivan rezistadon al la ŝtato; ĝiaj proponantoj inkluzivas Wolfi Landstreicher kaj Alfredo M. Bonanno. Insurekcia anarkiismo estas revolucia teorio, praktiko, kaj tendenco ene de la anarkiisma movado kiu emfazas [[Ribelo|insurekcion]] ene de la anarkiisma praktiko. Ĝi estas kritiko de formalaj organizoj kiaj sindikatoj kaj federacioj kiuj estas bazataj sur politika programo kaj periodaj kongresoj. Anstataŭe, insurekciaj anarkiistoj defendas neformalan organizadon bazitan sur malgrandaj afinecaj grupoj. Insurekciaj anarkiistoj metas valoron al atakema, konstanta [[klasbatalo]], kaj al malakcepto de negocado kun klasaj malamikoj.<ref>"insurgentdesire.org.uk". insurgentdesire.org.uk.</ref><ref>""Anarchism, insurrections and insurrectionalism" de Joe Black". Ainfos.ca. 19a de Julio 2006. Arkivita el la originalo la 6an de Decembro 2010. [https://web.archive.org/web/20101206162459/http://www.ainfos.ca/06/jul/ainfos00232.html] la 25an de Junio 2010.</ref> [[Postanarkiismo]] estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kun poststrukturisma pensaro, elirante el diversaj ideoj kiaj [[postmodernismo]], aŭtonomisma marksismo, [[postmaldekstra anarkiismo]], [[Situaciista Internacio]], kaj [[postkoloniismo]]. [[Libermerkata anarkiismo]], aŭ ''maldekstra libermerkata anarkiismo'' subtenas la klasikajn liberalajn ideojn de [[privata posedo]] kaj [[libera merkato]], kvankam asertante ke tiuj ideoj ege subtenas kontraŭ-korporaciajn, kontraŭ-hierarkiajn, pro-laboristajn sintenojn kaj estas kontraŭ-kapitalisma en ekonomiko kaj kontraŭ-imperiisma en eksterlanda politiko.<ref>Verkante antaŭ la apero de la Skolo Carson–Long de maldekstra liberecanismo, historiisto de usona anarkiismo David DeLeon malemis trakti ajnan merkat-orientitan varianton de liberecanismo kiel maldekstra; vidu DeLeon, David (1978). ''The American as Anarchist: Reflections on Indigenous Radicalism''. Baltimore, MD:Johns Hopkins University Press. p. 123.</ref><ref>Gary Chartier kaj Charles W. Johnson (eld). ''Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty''. Minor Compositions; 1a eldono ([[5a de novembro]] 2011)</ref><ref>Gary Chartier aliĝis al Kevin Carson, Charles W. Johnson kaj aliaj (kun eĥoj de la parolmaniero de [[Benjamin Tucker]] kaj [[Thomas Hodgskin]]) en elteno ke, pro heredo kaj liberigaj celoj kaj potencialo, radikala merkatanarkiismo estu vidata — de ties proponantoj kaj de aliaj — kiel parto de la [[socialismo|socialista]] tradicio, kaj ke merkatanarkiistoj povus kaj devus esti nomataj "socialistoj." Vidu Gary Chartier, "Advocates of Freed Markets Should Oppose Capitalism," "Free-Market Anti-Capitalism?" sesio, ĉiujara konferenco, Association of Private Enterprise Education (Cæsar's Palace, Las Vegas, NV, 13a de Aprilo, 2010); Gary Chartier, [http://c4ss.org/content/1738 "Advocates of Freed Markets Should Embrace 'Anti-Capitalism'"]; Gary Chartier, [http://invisiblemolotov.wordpress.com/2009/09/12/socialist-ends-market-means/ ''Socialist Ends, Market Means: Five Essays'']. Ĉp. Tucker, "Socialism."</ref><ref>"But there has always been a market-oriented strand of libertarian socialism that emphasizes voluntary cooperation between producers. And markets, properly understood, have always been about cooperation. As a commenter at Reason magazine's Hit&Run blog, remarking on Jesse Walker's link to the Kelly article, put it: "every trade is a cooperative act." In fact, it's a fairly common observation among market anarchists that genuinely free markets have the most legitimate claim to the label 'socialism.'".[http://c4ss.org/content/670 "Socialism: A Perfectly Good Word Rehabilitated"] de Kevin Carson ĉe la retejo de ''Center for a Stateless Society''.</ref> ==== Anarki-kapitalismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kapitalismo}} [[Dosiero:Murray Rothbard.jpg|eta|maldekstra|[[Murray Rothbard]] (1926–1995), proponanto de anarki-kapitalismo en 20-a jarcento, kiu fame proklamis ke "kapitalismo estas la plej plena esprimo de anarkiismo, kaj anarkiismo la plej plena esprimo de kapitalismo."]] [[Dosiero:Ancapflag.svg|eta|Flava kaj nigra flago de anarki-kapitalismo.]] Anarki-[[kapitalismo]] (ankaŭ ''libermerkata anarkiismo'') estas politika filozofio "bazita sur kredo je la libereco havi privatajn posedaĵojn, malakcepto de iu ajn formo de registara aŭtoritato aŭ interveno, kaj subteni la konkuran liberan merkaton kiel la ĉefa metodo por socia interagado" kaj resume defendas la nuligon de ŝtato favore al individua suvereneco en libera merkato.<ref>Hamowy, Ronald (editor). The Encyclopedia of Libertarianism, SAGE, 2008, pp. 10–12, p 195, ISBN 978-1-4129-6580-4, ISBN 978-1-4129-6580-4</ref><ref>Edward Stringham, ''Anarchy and the law: the political economy of choice'', p 51</ref> Pro la historie kontraŭkapitalisma naturo de la plimulto da anarkiisma pensado, la stato de anarki-kapitalismo ene de anarkiismo disputiĝas, kaj "komunismaj anarkiistoj estinte partikulare viglaj forigi individuismajn anarkiistojn kiel [[Murray Rothbard]]" de literaturaj priskriboj pri anarkiismo. Anarki-kapitalistoj distingas inter libermerkata kapitalismo – paca volonta interŝanĝo – de "ŝtata kapitalismo," kion li difinis kiel trompŝtela partnereco inter grandaj komercoj kaj registaro, kiu uzas trudon por [[subfoso|subfosi]] la liberan merkaton. Ĉu laŭ [[naturaj rajtoj]] ĉu laŭ [[utilismo]], anarki-kapitalismo havas teorion de [[legitimeco]], kiu subtenas privatan posedaĵon, nur se oni ĝin akiras per laboro, negoco, aŭ donaco. En anarki-kapitalisma socio, laŭ ĝiaj defendantoj, volontaj merkataj procedoj rezultus je provizumo de sociaj institucioj kiel polico, defendo, kaj substrukturo per konkurantaj por-profitaj firmaoj, karitataj organizoj, aŭ volontaj asocioj, anstataŭ la ŝtato. Anarki-kapitalismo ĉerpis influon el por-libermerkataj teoriantoj kiel Gustave de Molinari, [[Frédéric Bastiat]], kaj [[Robert Nozick]], kaj ankaŭ [[Usono|usonaj]] individuismaj pensantoj kiel [[Benjamin Tucker]] kaj [[Lysander Spooner]]. Konsiderite formo de individuisma anarkiismo, ĝi malsamas de la individuismo de la "bostonaj anarkiistoj" de la 19-a jarcento kaj per sia malakcepto de la labora teorio de valoro (kaj ĝiaj normigaj implicoj), preferante anstataŭ la novklasikan marĝenisman vidpunkton. Anarki-kapitalismaj ideoj kontribuis al la evoluo de [[agorismo]], aŭtarkiismo, merkata maldekstrisma liberecismo, kaj kripto-anarkiismo. Anarki-kapitalismo disvolviĝis el radikala kontraŭ-ŝtata liberecanismo kaj individuisma anarkiismo,<ref>Tormey, Simon. Anti-Capitalism, One World, 2004.</ref><ref>Perlin, Terry M. Contemporary Anarchism, Transaction Books, NJ 1979.</ref><ref>Raico, Ralph. Authentic German Liberalism of the 19th Century, Ecole Polytechnique, Centre de Recherce en Epistemologie Appliquee, Unité associée au CNRS, 2004.</ref><ref>Heider, Ulrike. Anarchism:Left, Right, and Green, City Lights, 1994. p. 3.</ref><ref>Outhwaite, William. The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought, Anarchism entry, p. 21, 2002.</ref><ref>Bottomore, Tom. Dictionary of Marxist Thought, Anarchism entry, 1991.</ref><ref>Ostergaard, Geofrey. Resisting the Nation State – the anarchist and pacifist tradition, Anarchism As A Tradition of Political Thought. Peace Pledge Union Publications</ref> elirante el la teorioj de la [[Aŭstria skolo de ekonomiko]], studaro de [[juro]] kaj [[ekonomiko]], kaj de publikelekta teorio.<ref>Edward Stringham, ''Anarchy, State, and Public Choice'', Cheltenham, UK: Edward Elgar, 2005. [http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200416083651/http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686 |date=2020-04-16 }} Alirita la 26an de Junio 2016.</ref> ==== Anarki-feminismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-feminismo}} [[Dosiero:Anarchist Feminism flag 3.2 ratio.svg|eta|Oni ofte uzas purpuran kaj nigran flagon por reprezenti anarki-feminismon.]] Anarki-[[feminismo]] kunigas radikalan feminismon kaj anarkiismon, kiu vidas [[patriarkeco]]n (viran dominadon de virinoj) kiel fundamenta manifestaĵo de nevolonta [[hierarĥio]], kion kontraŭas anarkiistoj. Anarki-feminismon inspiris dum la malfrua [[19-a jarcento]] verkojn de fruaj movadanoj kiel Lucy Parsons, [[Emma Goldman]], kaj [[Voltairine de Cleyre]]. Anarki-feministoj, kiel aliaj radikalaj feministoj, kritikas tradiciajn konceptojn de [[familio]], edukado, kaj genroroloj, kaj volas ilin abolicii. Anarki-feministoj, kontraste, vidas patriarkion kiel fundamenta problemo en socio, kaj kredas ke la feminisma luktado kontraŭ [[seksismo]] kaj patriarkio estas esenca ingredienco de la anarkiisma luktado kontraŭ la [[ŝtato]] kaj [[kapitalismo]], nome [[klasbatalo]]. L. Susan Brown esprimas la sintenon, ke "anarkiismo estas politika filozofio, kiu kontraŭas ĉiujn rilatojn de potenco, kaj estas defundamente feminisma."<ref>Brown, L. Susan (2002). "Anarchism as a Political Philosophy of Existential Individualism: Implications for Feminism". The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism. Black Rose Books Ltd. Publishing. p. 208.</ref> ==== Ekologia anarkiismo ==== {{Ĉefartikolo|Ekologia anarkiismo}} [[Dosiero:Darker green and Black flag.svg|dekstra|eta|Verda kaj nigra flago de ekologia anarkiismo.]] [[Politika ekologio|Ekologia]] anarkiismo (''verda anarkiismo'' aŭ ''eko-anarkiismo'')<ref>David Pepper (1996). ''Modern Environmentalism'', p. 44. Routledge. [https://books.google.com.ec/books?id=PQOvkB7UoWgC&pg=PA44&dq=&hl=es] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> estas anarkiisma pensoskolo, kiu emfazas la naturmedion.<ref>Ian Adams (2001). ''Political Ideology Today'', p. 130. Manchester University Press. [https://books.google.com.ec/books?id=apstK1qIvvMC&pg=PA130&dq=#v=onepage&q&f=false] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> Foje oni markas antaŭaĵon en anarki-naturismo,<ref>"Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista Ética será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida." "La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938)" de Xavier Díez.</ref><ref>"Anarchism and the different Naturist views have always been related." "Anarchism – Nudism, Naturism" de Carlos Ortega ĉe Asociacion para el Desarrollo Naturista de la Comunidad de Madrid. Publikigita en Revista ADN. Vintro de 2003</ref><ref>EL NATURISMO LIBERTARIO EN LA PENÍNSULA IBÉRICA (1890–1939) de Jose Maria Rosello.</ref> kaj ĉefaj nuntempaj tendencoj kiel [[anarki-primitivismo]] kaj [[socia ekologio]]. Iuj ekologiaj anarkiistoj estas nomataj [[Anarki-primitivismo|anarki-primitivistoj]] aŭ "kontraŭ-civilizaj" anarkiistoj, sed ne ĉiuj ĝin tute malakceptas. Foje, oni priskribas ekologian anarkiismon kiel aŭ porteknologian aŭ kontraŭteknologian, por noti la malsamojn inter tiuj, kiuj porpledas la uzadon de altnivela ekologia teknologio por krei kaj daŭrigi anarkiisman socion, kaj tiuj, kiuj ĉefe vidas civilizon kaj modernan teknologion kiel ion malbonan. Ne-primitivistaj ekologiaj anarkiistoj, kiel la antropologo Brian Morris, ofte elĉerpas influon de la [[socia ekologio]] de Murray Bookchin. === Anarkiismo sen adjektivoj === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo sen adjektivoj}} [[Dosiero:Voltairine de Cleyre (1891).jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Voltairine de Cleyre]].]] ''Anarkiismo sen adjektivoj'', laŭ la vortoj de historiisto George Richard Esenwein, "referencis al senstreka formo de anarkiismo, tio estas, ismo sen iuj priskribaj etikedoj kiel komunisma, kolektivisma, reciprokisma, aŭ individuisma. Por aliuloj,...[ĝi] simple kompreniĝis kiel sinteno, kiu toleris la kunekziston de malsamaj anarkiismaj skoloj." Anarkiismo sen adjektivoj emfazas harmonion inter la variaj anarkiismoj tendencoj aŭ organizoj, kaj celas unuigi ilin per iliaj dividitaj kontraŭaŭtoritatismaj kredoj. La pozicion unue alprenis en [[1889]] Fernando Tarrida del Mármol kiel vokon por tolero, post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. [[Voltairine de Cleyre]], [[Errico Malatesta]], kaj Fred Woodworth estas rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Kelkaj historiuloj atribuis al kelkaj gazetoj la celon disvastigi tiun tipon de anarkiismon sen adjektivoj, aŭ pli simple la anarkiismon ĝenerale sen aliĝo al iu ajn skolo; unu el tiuj gazetoj estis en [[Hispanujo]] [[La Revista Blanca]]. == Anarkiismo kaj Esperanto == [[Dosiero:1979 Anarkiismo.jpg|eta|dekstre|200ra|Broŝuro pri anarkiismo en Esperanto.]] {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj Esperanto}} Anarkiismaj pensoj pri [[socia justeco]] kaj [[egaleco]] forte ligis la movadon al [[Esperanto]]. Dum la frua [[Esperanto-movado]] anarkiistoj entuziasme propagandis por la lingvo. Ekde [[1905]] fondiĝis anarkiismaj [[Esperanto-grupo]]j en [[Stokholmo]], [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliloke. La plimulto da [[proleto|proletaj]] [[esperantisto]]j dum la frua movado estis anarkiistoj. La kontraŭŝtata kaj kontraŭkapitalisma sintenoj de anarkiistaj esperantistoj kontribuis al la kreo de [[SAT]] en [[1921]] fare de [[Eŭgeno Lanti]]<ref name=slevin>[http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm#historio2 Esperanto kaj Anarkiismo]</ref>. Post la dua mondmilito aperis en Parizo la revuo ''[[Senŝtatano]]''.<ref>[[Javier Alcalde]], "[[Eduardo Vivancos]] kaj la liberecana Esperanto", postparolo al dulingva eldono de Eduardo Vivancos, ''Unu lingvo por ĉiuj: Esperanto,'' [[Calúmnia]], 2019, p.77-91.</ref> Hodiaŭ ekzistas la [[Liberecana Frakcio de SAT|Liberecana Frakcio]] en SAT. La franca anarkiisma radielsendejo ''[[Radio Libertaire]]'' elsendas programon en Esperanto. [[Dosiero:Lanti.jpg|eta|maldekstre|Eŭgeno Lanti]] Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En [[1905]] fondiĝis en [[Stokholmo]] la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj [[anarki-sindikatismo|anarki-sindikatisto]]j, kiuj antaŭ la [[Unua Mondmilito]] apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en [[1906]] la internacian ligon ''Paco-Libereco''<ref>{{en}} ''The Esperanto Movement (Contributions to the Sociology of Language)'', Peter G. Forster, ISBN 9027933995, paĝo 190</ref>, kiu eldonis la gazeton ''Internacia Socia Revuo''. ''Paco-libereco'' unuiĝis en [[1910]] kun alia progresema asocio, ''Esperantista Laboristaro''. La komuna organizaĵo nomiĝis ''Liberiga Stelo''<ref name=historio>''Historio de S. A. T., 1921 1952'',Paris, 1953, Eldoninto :SAT, 152 paĝoj</ref>. Ĝis [[1914]] tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En [[1907]] la internacia anarkiisma kongreso en [[Amsterdamo]] faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj. En marto de [[1925]], "Berlina Grupo de Anarki-Sindikatismaj Esperantistoj" salutis la en Amsterdamo okazantan 2-an Kongreson de la ''[[Internacia Laborista Asocio]]'' (ILA). Ĝi parolis pri tio, ke Esperanto en la vicoj de la germana ILA-sekcio FAUD "jam tiugrade enradikiĝis, ke ĝi nun fondis mondan organizaĵon de esperantistoj sur liberecana-kontraŭaŭtoritatisma fundamento". Tio estas verŝajne aludo pri T.L.E.S. (''[[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]]''), kiu fondiĝis en la [[1920-aj jaroj]], ĉar [[SAT]] en la komenco estis forte sub komunisma influo. Ŝajnas, ke T.L.E.S. pli poste enfandiĝis en SAT. == Historio de anarkiismo == Anarkiismo kiel socia movado dum longa tempo daŭris malgraŭ ŝanĝiĝoj de populareco. Ĝia klasika epoko, kiu laŭ kleruloj okazis inter [[1860]] kaj [[1939]], estas ligita kun la laboristaj movadoj de la [[19-a jarcento]], kaj kun la luktado kontraŭ [[faŝismo]] dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. === Originoj === [[Dosiero:Levellers declaration and standard.gif|eta|altdekstre|Gravuraĵo el dokumento de [[Fosistoj]] de William Everard.]] La plej fruaj<ref name="LVM">{{Citaĵo el la reto|url=https://mises.org/daily/2054#1.10|titolo=Mises Daily|verko=Mises Institute}}</ref> anarkiismaj temoj povas troviĝi en la 6a jarcento a.K., inter verkoj de [[Taoismo|taoista]] filozofo [[Laozio]],<ref name="EB1910">Peter Kropotkin, [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/kropotkin/britanniaanarchy.html "Anarchism"], ''Encyclopædia Britannica'' 1910.</ref> kaj en postaj jarcentoj ĉe [[Ĝuangzio]] kaj Bao Ĝingjan.<ref name="wordpress">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-one-from-anarchy-to-anarchism-300ce-1939/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE–1939)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> La filozofio de Ĝuangzio estis priskribita de variaj fontoj kiel anarkiisma.<ref>"The priority of dao over tiannature:sky underwrites the themes of dependency and relativism that pervade the Zhuangzi and ultimately the skepticism, the open-minded toleration and the political anarchism (or disinterest in political activity or involvement)." [http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ "Taoism" ĉe Stanford Encyclopedia of Philosophy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130624092211/http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ |date=2013-06-24 }}</ref><ref>"Doing nothing [wu wei] is the famous Daoist concept for natural action, action in accord with Dao, action in which we freely follow our own way and allow other beings to do likewise. Zhuangzi, the great anarchic Daoist sage, compared it to "riding on the wind." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__Zen_Anarchy.html Max Cafard. "Zen Anarchy"]</ref><ref>"Zhuangzi helps us discover an anarchistic epistemology and sensibility. He describes a state in which "you are open to everything you see and hear, and allow this to act through you."[45] Part of wuwei, doing without doing, is "knowing without knowing," knowing as being open to the things known, rather than conquering and possessing the objects of knowledge. This means not imposing our prejudices (whether our own personal ones, our culture's, or those built into the human mind) on the Ten Thousand Things." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__The_Surre_gion_alist_Manifesto_and_Other_Writings.html#toc24 Max Cafard. ''The Surre(gion)alist Manifesto and Other Writings'']</ref><ref>"The next group of interpreters have also become incorporated into the extant version of the text. They are the school of anarchistically inclined philosophers, that Graham identifies as a "Primitivist" and a school of "Yangists," chapters 8 to 11, and 28 to 31. These thinkers appear to have been profoundly influenced by the Laozi, and also by the thought of the first and last of the Inner Chapters: "Wandering Beyond," and "Responding to Emperors and Kings." There are also possible signs of influence from Yang Zhu, whose concern was to protect and cultivate one's inner life-source. These chapters combine the anarchistic ideals of a simple life close to nature that can be found in the Laozi with the practices that lead to the cultivation and nurturing of life." [http://www.iep.utm.edu/zhuangzi/ "Zhuangzi (Chuang-Tzu, 369–298 BCE)" at the Internet Encyclopedia of Philosophy]</ref> Ĝuangzio verkis, "Ŝtelisteto estas enprizonita. Ŝtelistego iĝas reganto de Nacio."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|titolo=Concepts of the role of intellectuals in social change toward laissez faire|alirdato=28a de Decembro 2008|aŭtoro=Murray Rothbard|formato=PDF|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081216214953/https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|arkivdato=16a de Decembro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> [[Diogeno la Cinika]] kaj la [[Cinikismo|Cinikistoj]], ties samtempa [[Zenono el Kitiono]], nome fondinto de [[Stoikismo]], enkondukis aliajn similajn temojn.<ref name="EB1910" /> [[Jesuo]] estas foje konsiderata la unua anarkiisto laŭ la [[Kristana anarkiismo|kristana anarkiista]] tradicio. Georges Lechartier verkis ke "La vera fondinto de anarkio estis Jesuo [[Kristo]] kaj... la unua anarkiisma societo estas tiu de [[apostolo]]j."<ref>Citita en George Woodcock, ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Cleveland: Meridian Books, 1962), p. 38.</ref> En komenca [[Historio de Islamo|islama historio]], kelkaj manifestaĵoj de anarkiisma pensaro troviĝas dum la Dua Fitnao aŭ islama enlanda milito ĉe la [[Kalifujo]], kiam la [[Ĥariĝismo|Ĥariĝistoj]] insistis ke la [[Imamo|imameco]] estas rajto por ĉiu individuo ene de la islama socio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/mohamed-jean-veneuse-anarca-islam#fn_back31|titolo=Anarca-Islam|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref> Poste, kelkaj fakuloj de [[Islamo]], kiaj Amer al-Basri<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص36</ref> kaj [[Abu Hanifa]],<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص136</ref> estris movadojn por bojkoti la regantojn, preparante la vojon al la tradicio de [[Ŭakfo]] (donaco), kiu utilis kiel alternativo kaj rifuĝo el la centralizitaj aŭtoritatoj de emiroj. Sed tiaj interpretoj respegulas subvertajn religiajn konceptojn kiel ĉe la menciitaj similaj instruoj de anarkiisma Taoismo kaj tiuj de aliaj kontraŭ-aŭtoritataj religiaj tradicioj kreante kompleksan rilataron rilate al la demando ĉu anarkiismo kaj religio kongruas aŭ ne. Tio estas ekzempligita kiam la glorigo de la ŝtato estas vidata kiel formo de peka [[idolismo]].<ref name=CritiqueofViolence>{{cite web |first=Alexandre |last=Christoyannopoulos |url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |title=A Christian Anarchist Critique of Violence: From Turning the Other Cheek to a Rejection of the State |pages= |date=Marto 2010 |publisher=Political Studies Association |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5yRpM4GdE?url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |arkivdato=2011-05-05 |accessdate=2016-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812071723/http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |archivedate=2011-08-12 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=The state as idolatry|paĝo=254}}</ref> La franca [[Renesanco|renesanca]] politika filozofo [[Étienne de La Boétie]] verkis en sia plej fama verko la ''Diskurson pri volonta servo'' kiun historiistoj konsideras grava anarkiisma antaŭaĵo.<ref>Kelkaj historiistoj de anarkiismo iris tiom for ke ili klasigis la traktaĵon de La Boétie kiel mem anarkiista, kio estas malĝusta konsiderinte ke La Boétie neniam etendis sian analizon el la tirana registaro al la registaro mem. Sed kvankam La Boétie ne povas esti konsiderata anarkiisto, liaj asertoj pri tiraneco kaj la universaleco de lia politika filozofio kondukis ilin mem facile al tia etendo.[http://books.google.com.ec/books?id=6o-8P3iqf7IC&pg=PA18&lpg=PA18&dq=anarchism+la+boetie&source=bl&ots=z79GU1rW1t&sig=4ini7oZUie2U8-P0BpMLoĝYWPs&hl=en&sa=X&ei=eAOFUJCYJ4Le9AT_iYG4DA&ved=0CD0Q6AEwBQ#v=onepage&q=anarchism%20la%20boetie&f=false ''Introduction to The Politics of Obedience: The Discourse of Voluntary Servitude'' de Murray Rothbard. Ludwig Von Mises Institute. p. 18]</ref><ref>"Quite rightly, La Boëtie recognizes the potential for domination in any democracy: the democratic leader, elected by the people, becomes intoxicated with his own power and teeters increasingly towards tyranny. Indeed, we can see modern democracy itself as an instance of voluntary servitude on a mass scale. It is not so much that we participate in an illusion whereby we are deceived by elites into thinking we have a genuine say in decision-making. It is rather that democracy itself has encouraged a mass contentment with powerlessness and a general love of submission." [http://theanarchistlibrary.org/library/saul-newman-voluntary-servitude-reconsidered-radical-politics-and-the-problem-of-self-dominatio "Voluntary Servitude Reconsidered: Radical Politics and the Problem of Self-Domination"] de Saul Newman</ref> La radikala [[Protestantismo|protestanta]] [[Gerrard Winstanley]] kaj lia grupo nome la [[Fosistoj]] estas citataj de variaj aŭtoroj kiel propovantaj anarkiismajn socialajn decidojn en la 17a jarcento en Anglio.<ref>"Anarchists have regarded the secular revolt of the Diggers, or True Levellers, in seventeenth-century England led by Gerrard Winstanley as a source of pride. Winstanley, deeming that property is corrupting, opposed clericalism, political power and privilege. It is economic inequality, he believed, that produces crime and misery. He championed a primitive communalism based on the pure teachings of God as comprehended through reason." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Kenneth_C._Wenzer__Godwin_s_Place_in_the_Anarchist_Tradition___a_Bicentennial_Tribute.html Kenneth C. Wenzer. "Godwin's Place in the Anarchist Tradition — a Bicentennial Tribute"]</ref><ref>"It was in these conditions of class struggle that, among a whole cluster of radical groups such as the Fifth Monarchy Men, the Levellers and the Ranters, there emerged perhaps the first real proto-anarchists, the Diggers, who like the classical 19th-century anarchists identified political and economic power and who believed that a social, rather than political revolution was necessary for the establishment of justice. Gerrard Winstanley, the Diggers' leader, made an identification with the word of God and the principle of reason, an equivalent philosophy to that found in Tolstoy's ''The Kingdom of God is Within You''." Marlow. "Anarchism and Christianity"</ref><ref>"Although Proudhon was the first writer to call himself an anarchist, at least two predecessors outlined systems that contain all the basic elements of anarchism. The first was Gerrard Winstanley (1609 – c. 1660), a linen draper who led the small movement of the Diggers during the Commonwealth. Winstanley and his followers protested in the name of a radical Christianity against the economic distress that followed the Civil War and against the inequality that the grandees of the New Model Army seemed intent on preserving. In 1649–1650 the Diggers squatted on stretches of common land in southern England and attempted to set up communities based on work on the land and the sharing of goods." George Woodcock, ''Anarchism, The Encyclopedia of Philosophy''</ref> La termino "anarkiisto" estis uzata la aunuan fojon en angla lingvo en 1642, dum la [[Angla enlanda milito]], kiel pejorativa termino de perforto, uzata de Reĝistoj kontraŭ siaj opoziciantoj, nome la Rondkapuloj.<ref name=bbc>[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20061207.shtml "Anarchism"], BBC Radio 4 programo In Our Time, 7a de Decembro 2006. Gastigita de Melvyn Bragg de BBC, kun John Keane, Profesoro de Politiko ĉe la Universitato de Westminster, Ruth Kinna, Profesoro pri Politiko ĉe la Universitato Loughborough, kaj Peter Marshall, filozofo kaj historiisto.</ref> Ĉirkaŭ la epoko de la [[Franca Revolucio]] kelkaj, kiaj la ''[[Enragés]]'', ekuzis la terminon pozitive,<ref>Sheehan, Sean. ''Anarchism'', London: Reaktion Books Ltd., 2004. p. 85.</ref> opozicie al la [[Jakobenismo|jakobena]] centralizado de povo, vidante "revolucian registaron" kiel [[oksimoro]].<ref name=bbc/> Ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento, la vorto "anarkiismo" estis perdinta sian dekomencan negativan konotacion.<ref name=bbc/> [[Dosiero:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|eta|maldekstre|220ra|[[Jean-Jacques Rousseau]] emfazis la gravon de la persona kaj natura libero.]] Moderna anarkiismo kreskiĝis el la ĉu nereligia ĉu religia pensaro de la epoko de la [[Klerismo]], partikulare el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por la morala centreco de libero.<ref name=Encarta>"Anarchism", ''[[Encarta]] Online Encyclopedia'' 2006 (brita versio).</ref> Kiel parto de la politika movado de la 1790-aj jaroj en la komenco de la [[Franca Revolucio]], [[William Godwin]] disvolvigis la unuan esprimon de [[anarkiismaj pensoskoloj|moderna anarkiisma pensaro]].<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115">Everhart, Robert B. The Public School Monopoly: A Critical Analysis of Education and the State in American Society. Pacific Institute for Public Policy Research, 1982. p. 115.</ref><ref name="godwinsep" /> Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkino]], "la unua kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn konceptojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj disvolvigitaj en sia verko",<ref name="EB1910" /> dum Godwin ligis siajn anarkiismajn ideojn al frua [[Edmund Burke]].<ref>Godwin mem atribuis la unuajn anarkiismajn skribaĵojn al la verko de [[Edmund Burke]] nome ''A Vindication of Natural Society''. "Most of the above arguments may be found much more at large in Burke's ''Vindication of Natural Society''; a treatise in which the evils of the existing political institutions are displayed with incomparable force of reasoning and lustre of eloquence&nbsp;..." – piednoto, Ĉ. 2 ''Political Justice'' de William Godwin.</ref> Godwin estas ĝenerale rigardata kiel la fondinto de la pensoskolo konata kiel 'filozofia anarkiismo'. Li argumentis en ''Political Justice'' (1793)<ref name="godwinsep" /><ref name="Adams, Ian 2001. p. 116">Adams, Ian. Political Ideology Today. Manchester University Press, 2001. p. 116.</ref> ke registaro havas nepran malican influon sur la socio, kaj ke ĝi pluigas dependon kaj nescion. Li pensis ke la etendo de la uzo de racio fare de amasoj finfine devigos registarojn retiriĝi kiel nenecesa forto. Kvankam li ne atribuis al la ŝtato moralan [[Legitimeco|legitimecon]], li estis kontraŭ la uzado de revoluciaj taktikoj por forigi la registaron el la povo. Male, li defendis por ties anstataŭo pere de procezo de pacema evoluo.<ref name="godwinsep">Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref><ref>{{Cite book|title= Enquiry Concerning Political Justice and its Influence on Modern Morals and Manners |last=Godwin |first=William |authorlink=William Godwin |year=1796 |publisher=G.G. and J. Robinson |oclc=2340417 |origyear=1793}}</ref> Lia malemo al la trudado de regul-bazita socio kondukis lin al la denunco, kiel manifestado de la popola ‘mensa sklaveco’, la fundamentojn de juro, [[posedrajto]]j kaj eĉ la institucion de geedziĝo. Li konsideris la bazajn fundamentojn de socio kiel kontraŭantaj la naturan disvolvigon de individuoj por la uzado de ties povo por racii por alveno je reciproka profita metodo de socia organizado. En ĉiu okazo, registaro kaj ties institucioj estas montrataj kiel kontraŭaj al la disvolvigo de nia kapablo por vivi tute kongrue kun la plena kaj libera plenumo de privata juĝo. La franca [[Pierre-Joseph Proudhon]] estas vidata kiel unua ''mem-proklamita'' anarkiisto, etikedo kiun li adoptis en sia pionira verko, ''Qu'est-ce que la propriété?'', publikigita en [[1840]]. Pro tio kelkaj konsideras Proudhon kiel la fondinto de moderna anarkiisma teorio.<ref>Daniel Guerin, ''Anarchism: From Theory to Practice'' (New York: Monthly Review Press, 1970).</ref> Li disvolvigis la teorion de spontana ordo en socio, kie organizado aperas sen centra kunordiganto trudanta sian propran ideon de ordo kontraŭ la volo de individuaj agadoj en siaj propraj interesoj; lia fama citaĵo pri la afero estas, "Libereco estas patrino, ne filino, de ordo." En ''Qu'est-ce que la propriété ?'' Proudhon respondas per la fama akuzo "Propreco estas ŝtelo." En tiu verko, li kontraŭis la institucion de malpliigita "propreco" (''propriété''), kie posedantoj havas kompletajn rajtojn por "uzo kaj misuzo" de ties propreco kiel ili volas.<ref name="proudhon-prop">[[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], Pierre-Joseph. ''"[http://www.marxists.org/reference/subject/economics/proudhon/property/ch03.htm Chapter 3. Labour as the efficient cause of the domain of property]"'' el ''Qu'est-ce que la propriété?'', 1840</ref> Li kontrastigis tion kun tio kion li nomigis "posedon," aŭ limigita posedeco de rimedoj kaj varoj nur en pli malpli kontinua uzado. Poste, tamen, Proudhon aldonis ke "Propreco estas Libereco," kaj asertis ke ĝi estas rifuĝejo kontraŭ la ŝtata povo.<ref>Edwards, Stewart. Introduction to ''Selected Writings of Pierre-Joseph Proudhon'', Anchor Books, Doubleday & Company, Inc. 1969, p. 33</ref> Lia opozicio al la ŝtato, al la [[organizita religio]], kaj al kelkaj kapitalismaj praktikoj inspiris postajn anarkiistojn, kaj faris lin unu el la ĉefaj sociaj pensuloj tiutempaj. La anarki-komunisto [[Joseph Déjacque]] estis la unua persono kiu priskribis sin mem kiel "[[Liberecisma socialismo|liberecana]]".<ref name="Dejacque">Joseph Déjacque, [http://joseph.dejacque.free.fr/ecrits/lettreapjp.htm De l'être-humain mâle et femelle - Lettre à P.J. Proudhon par Joseph Déjacque] (franclingve)</ref> Malkiel ĉe [[Pierre-Joseph Proudhon]], li argumentis ke, "ne estas la produkto de lia aŭ ŝia laboro je kio la laboristo havas rajton, sed je la kontentigo de siaj bezonoj, ia ajn estus ties naturo."<ref>"l'Echange", artikolo en ''Le Libertaire'' no 6, 21a de Septembro 1858, New York. [http://joseph.dejacque.free.fr/libertaire/n06/lib01.htm]</ref> En 1844 en Germanio la post-hegelana filozofo [[Max Stirner]] publikigis la libron, ''Der Einzige und sein Eigentum'', kiu estos poste konsiderata influa sed frua teksto de [[individuisma anarkiismo]].<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> Francaj anarkiistoj aktivaj en la [[Revolucio de 1848]] estis ekzemple [[Anselme Bellegarrigue]], Ernest Coeurderoy, [[Joseph Déjacque]]<ref name="Dejacque"/> kaj [[Pierre Joseph Proudhon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/pierre-joseph-proudhon-toast-to-the-revolution|titolo=Toast to the Revolution|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books/about/L_acitivit%C3%A9_d_un_socialiste_de_1848.html?id=wbrfSAAACAAJ&redir_esc=y|titolo=L'acitivité d'un socialiste de 1848|verko=google.com.ec}}</ref> === La 1-a Internacio kaj la Pariza Komunumo === {{Ĉefartikolo|Unua Internacio|Pariza Komunumo}} [[Dosiero:Bakunin.png|eta|Anarki-kolektivisto [[Miĥail Bakunin|Miĥilo Bakunino]] kontraŭis la [[Marksismo|marksistan]] celon de [[diktatoreco de la proletaro]], anstataŭ preferante universalan ribelon, kaj li aliancigis sin kun la kontraŭ-aŭtoritatistoj de la 1-a Internacio antaŭ sia elpelo de la Marksistoj.]] En [[Eŭropo]], brutalaj reagoj sekvis la [[Revolucio de 1848|revoluciojn]] de [[1848]]. Dum tiuj ĝis dek landoj spertis mallongajn aŭ longdaŭrajn sociajn ribelojn kiam grupoj okazigis naciismajn insurekciojn. Post plej el tiuj klopodoj por sistemaj ŝanĝoj finis en malsukceso, konservativaj elementoj ekhavis avantaĝon el la divido de grupoj de socialistoj, anarkiistoj, liberaloj, kaj naciistoj, por eviti pluajn ribelojn.<ref>Breunig, Charles (1977). The Age of Revolution and Reaction, 1789–1850. New York, N.Y: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-09143-0.</ref> En Hispanio Ramón de la Sagra establis la anarkiistan gazeton ''El Porvenir'' en [[La Coruña]] en 1845 kiu estis inspirita de la ideoj de Proudhon.<ref name="ReferenceB">"anarchism :: Anarchism in Spain". Encyclopedia Britannica.</ref> La kataluna politikisto [[Francesc Pi i Margall]] iĝis la ĉefa tradukisto de la verkoj de Proudhon en hispanan<ref>George Woodcock. Anarchism: a history of libertarian movements. Paĝo 357.</ref> kaj poste dum mallonge iĝis prezidento de la [[Unua Hispana Respubliko]] en 1873 dum li estis la estro de la Demokratia Respublikisma Federala Partio. Laŭ George Woodcock "Tiuj tradukoj havos profundan kaj daŭran efikon sur la disvolvigo de hispana anarkiismo post 1870, sed antaŭ tiu tempo la ideoj de Proudhon, kiel estis interpretata de Pi, jam havigis multon de la inspiro por la federisma movado kiu eliris en la komencaj [[1860aj jaroj]]."<ref>George Woodcock. Paĝo 357.</ref> Laŭ la Encyclopedia Britannica "Dum la hispana revolucio de 1873, Pi y Margall klopodis establi [[Kantona Revolucio|necentralizitan, aŭ "kantonisman," politikan sistemon]] laŭ la premisoj de Proudhon."<ref name="ReferenceB"/> En [[1864]] la [[1-a Internacio]] unuigis diversajn revoluciulojn, inkluzive de francaj sekvantoj de [[Proudhon]],<ref>Blin, Arnaud (2007). The History of Terrorism. Berkeley: University of California Press. p. 116. ISBN 0-520-24709-4.</ref> [[Blankiismo|blankiistoj]], [[Framasonismo|framasonistoj]], anglaj sindikatanoj, [[Socialismo|socialistoj]], kaj [[Socialdemokratio|socialdemokratoj]]. Pro siaj ligoj al aktivaj [[laboristaj movadoj]], la [[1-a Internacio]] fariĝis grava organizaĵo. [[Karl Marx|Karlo Markso]] fariĝis inter ĝiaj estroj, kaj aniĝis en ĝian Ĝeneralan Konsilantaron. La [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokistoj]] (sekvantoj de Proudhon), kontraŭis la ŝtatan socialismon de [[Karl Marx|Markso]], advokatante politikan abstinismon kaj malgrandajn kvantojn da posedaĵoj.<ref>Dodson, Edward (2002). The Discovery of First Principles: Volume 2. Authorhouse. p. 312. ISBN 0-595-24912-4.</ref><ref>Thomas, Paul (1985). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge & Kegan Paul. p. 187. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Woodcock informis ke ankaŭ la usonaj individuismaj anarkiistoj Lysander Spooner kaj [[William B. Greene]] estis membroj de la Unua Internacio.<ref>Woodcock, G. (1962). Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements. Melbourne: Penguin. p. 460.</ref> En [[1868]], post sia nesukcesa partopreno en la Ligo de Paco kaj Libereco, [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj liaj [[Anarki-kolektivismo|anarki-kolektivismaj]] kunuloj aniĝis en la [[1-a Internacio|1-an Internacion]] – kun kiu ne engaĝis la Ligo.<ref>Thomas, Paul (1980). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge and Kegan Paul. p. 304. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Ili sinaliancigis kun la kontraŭ-aŭtoritatismaj socialismaj partoj de la [[1-a Internacio|Internacio]], kiu porpledis la revolucian detruon de la [[ŝtato]], kaj la kolektivigon de posedaĵoj. Unue, la kolektivistoj laboris kun la [[Marksismo|marksistoj]] por puŝi la [[1-a Internacio|Internacion]] laŭ pli revolucia socialisma direkto. Poste, la [[1-a Internacio|Internacio]] polusiĝis laŭ du kampoj, kun [[Karl Marx|Markso]] kaj [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kiel siaj kontraŭstarantaj estroj.<ref>Engel, Barbara (2000). Mothers and Daughters. Evanston: Northwestern University Press. p. 140. ISBN 0-8101-1740-1.</ref> [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] karakterizis la ideojn de [[Karl Marx|Markso]] kiel aŭtoritatismaj, kaj antaŭvidis ke, se [[Marksismo|marksisma]] partio potenciĝis, ĝiaj estroj simple anstataŭigus la [[Reganta klaso|regoklason]] kontraŭ kiu ili tiom longe batalis.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 27an de Juio 2016.</ref><ref>Bakunin, Mikhail (1991) [1873]. ''Statism and Anarchy''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-36973-8.</ref> Anarkiista historiisto George Woodcock informis ke "La jara Kongreso de la Internacio ne estis okazinta en 1870 pro la eksplodo de la Pariza Komunumo, kaj en 1871 la Ĝenerala Konsilantaro alvokis nur specialan konferencon en Londono. Unu delegito kapablis veni el Hispanio kaj neniu el Italio, kvankam oni uzis teknikan ekskuzon – ke ili disiĝis el la Fédération Romande – por eviti inviti la svisajn subtenantojn de Bakunin. Tiele nur minoritato de anarkiistoj ĉeestis, kaj la rezolucioj de la Ĝenerala Konsilantaro estis aprobitaj preskaŭ unuanime. Plej el ili estis klare direktitaj kontraŭ Bakunin kaj liaj sekvantoj."<ref name="Anarchism 1962"/> [[Dosiero:Bulletin de la FJ title.png|eta|maldekstre|[[Bulteno]] de la Ĵurasa Federacio.]] En [[1872]], la konflikto finis per disiĝo inter la du grupoj, kiam, ĉe la [[Hago|Haga]] Kongreso, [[Karl Marx|Markso]] kontraŭstaris la [[Ĵurasa Federacio|Ĵurasan Federacion]] kaj forpelis je [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj [[James Guillaume]] el la [[1-a Internacio|Internacio]], kaj translokigis ĝian stabejon al [[Novjorko]]. Responde, la kontraŭ-aŭtoritatismaj partoj kreis sian propran Internacion ĉe la Kongreso de [[Saint-Imier|Sankta-Imjero]], alprenante revolucian anarkiisman programon.<ref>Graham, Robert 'Anarchism (Montreal: Black Rose Books 2005) ISBN 1-55164-251-4.</ref> La [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]] estis registaro kiu dum mallonge regis en Parizo el la [[18a de marto|18a de Marto]] (pli formale, el [[28a de marto|28a de Marto]]) al la [[28a de majo|28a de Majo]] [[1871]]. Tiu Komunumo estis rezulto de ribelo en Parizo post Francio estis venkita en la [[Francia-Prusia Milito]]. Anarkiistoj partoprenis aktive en la starigo de la Pariza Komunumo. === Anarkiismo kaj organizita laboro === {{Ĉefartikolo|Anarkosindikatismo|Internacia Laborista Asocio|Anarkiismo en Hispanio|Hispana Revolucio (1936)}} La kontraŭaŭtoritatismaj partoj de la [[1-a Internacio]] estis la antaŭvenintoj de la anarki-sindikatistoj, klopodante "anstataŭigi la privilegion kaj aŭtoritaton de la ŝtato" pere de la "libera kaj spontanea organizo de laboro."<ref>Rezolucioj el la Kongreso de Saint Imier, en ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', Vol. 1, p. 100 [http://blackrosebooks.net/go/profile-35377/products/view/Anarchism%2C+Volume+1/28068] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100923023949/http://blackrosebooks.net/anarism1.htm|date=2010-09-23}} Alirita la 28an de Junio 2016.</ref> En 1886, la sindikataro ''Federation of Organized Trades and Labor Unions'' (FOTLU) de Usono kaj Kanado unuanime dediĉis la 1an de Majo 1886, kiel dato kiu estos normiga por la lukto por la [[okhora labortago]].<ref name=foner/> [[Dosiero:ChicagoAnarchists.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|Bildo de [[Walter Crane]] pri la ekzekutitaj "Anarkiistoj de Ĉikago" post la [[Tumulto de Haymarket Square]]. La afero de Haymarket estis ĝenerale konsiderata la plej grava okazaĵo por la origino de internacia celebraro de la 1a de Majo.]] Reage, sindikatoj tra tuta Usono preparis [[ĝenerala striko|ĝeneralan strikon]] subtene de la okazaĵo.<ref name=foner/> La 3an de Majo, en Ĉikago, eksplodis tumulto kiam [[strikrompanto]]j klopodis trapasi la strik-pikedon, kaj du laboristoj mortiĝis kiam polico pafis kontraŭ la homamaso.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|persona nomo=Paul|jaro=1984|loko=Princeton|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-00600-8|paĝo=190}}</ref> La venontan tagon, nome 4a de Majo, anarkiistoj manifestaciis ĉe la Placo Haymarket de Ĉikago.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=193}}</ref> Oni lanĉis bombon el nekonata flanko ĉe la fino de la manifestacio, kiu mortigis policoficiron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|titolo=Patrolman Mathias J. Degan|alirdato=19a de Januaro 2008|eldoninto=The Officer Down Memorial Page, Inc|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080118084649/http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|arkivdato=18a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Dum la sekva paniko, policanoj pafis kaj al la homamaso kaj unuj kontraŭ aliaj.<ref>''[[Chicago Tribune]]'', [[27a de junio]] 1886, citita en {{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=209}}</ref> Sep policanoj kaj almenaŭ kvar laboristoj estis mortigitaj.<ref name='the bomb'>{{cite web |url=http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |title=Act II: Let Your Tragedy Be Enacted Here |accessdate=19a de Januaro 2008 |year=2000 |work=The Dramas of Haymarket |publisher=Chicago Historical Society |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115030929/http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |archivedate=15a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |arkivdato=2019-01-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |date=2019-01-07 }}</ref> Ok anarkiistoj ĉu rekte ĉu nerekte rilataj al la organizintoj de la manifestacioj estis arestitaj kaj kulpigitaj pro la murdo de la mortita policoficiro. Tiuj homoj iĝis internacie politikaj famuloj inter la laborista movado. Kvar el la homoj estis ekzekutita kaj kvina memmortiĝis antaŭ sia ekzekuto. Tiu afero iĝis konata kiel [[Tumulto de Haymarket Square|Afero Haymarket]], kaj estis sprono por la laborista movado kaj por la lukto por la [[okhora labortago]]. En 1890 okazis dua klopodo, tiam internacie, por organizi tagon por la okhora labortago. Tiu okazaĵo havis ankaŭ la duarangan celon por memorigi la laboristojn mortigitaj kiel rezulto de la afero Haymarket.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=May Day|familia nomo=Foner|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=42}}</ref> Kvankam ĝi estis dekomence intencita kiel unuafoja okazaĵo, la celebro la venontan jaron de la [[Tago de la Laboro]] la 1an de Majo firme starigis internacian feritagon de laboristoj.<ref name=foner>{{Citaĵo el libro|titolo=May day: a short history of the international workers' holiday, 1886–1986|familia nomo=Foner|persona nomo=Philip Sheldon|jaro=1986|loko=Nov-Jorko|eldoninto=International Publishers|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=56}}</ref> En [[1907]], la Internacian Anarkiistan Kongreson de Amsterdamo ĉeestis deputitoj de dek-kvar landoj, inter kiuj estis gravaj roluloj de la anarkiisma movado, inkluzive de [[Errico Malatesta]], [[Pierre Monatte]], [[Luigi Fabbri]], Benoît Broutchoux, [[Emma Goldman]], [[Rudolf Rocker]], [[Christiaan Cornelissen]], ktp. Oni traktis plurajn temojn dum la Kongreso, partikulare pri la organizo de la anarkiisma movado, ideoj pri popola edukado, la ĝenerala [[striko]], kaj [[kontraŭmilitarismo]]. Centra debato koncernis la rilaton inter anarkiismo kaj sindikatismo. Malatesta kaj Monatte partikulare kontraŭ unu la alia pri tiu ĉi temo; Monatte pensis ke sindikatismo estis revolucia, kaj kreus la kondiĉojn de socia revolucio, dum Malatesta pensis nure sindikatismo ne sufiĉa. Malatesta pensis ke sindikatoj estis [[reformismo|reformismaj]], kaj eĉ foje povus esti [[konservativismo|konservativaj]]. Kune kun Cornelissen, li citis usonajn sindikatojn de profesiaj sindikatistoj kiel ekzemplo, kie sindikatoj konsistantaj el bonkvalitaj laboristoj foje kontraŭis malbonkvalitajn laboristojn por defendi sian relative privilegian pozicion. Malatesta avertis ke sindikatismaj celoj estis konstante sindikatismo mem, dum anarkiistoj devas ĉiam havi anarkion kiel celon kaj sekve eviti ajnan partikularan metodon kiu malhelpu atingi ĝin.<ref>Skirda, Alexandre (2002). Facing the enemy: a history of anarchist organization from Proudhon to May 1968. A. K. Press. p. 89. ISBN 1-902593-19-7.</ref> [[Dosiero:BuenaventuraDurruti.jpg|eta|dekstre|220ra|[[Buenaventura Durruti]] estis konata heroo de la hispana Nacia Konfederacio de Laboro.]] La [[Federacio de Hispanaj Laboristoj]] en [[1881]] estis la unua grava anarki-sindikatisma movado; anarkiistaj sindikataj federacioj speciale gravis en [[Hispanujo]]. La plej sukcesa estis la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (Nacia Konfederacio de Laboro, mallongigita kiel CNT), fondita en [[1910]]. Antaŭ la [[1940-aj jaroj]], la CNT estis grava potenco en la politiko de la laborista klaso, kaj grave rolis en la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 24. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> kaj pli precize en la [[Hispana Revolucio (1936)|dummilita revolucio]] de 1936. La CNT filiiĝis kun la [[Internacia Laborista Asocio]], federacio de anarki-sindikatismaj sindikatoj fondita en [[1922]], kun deputitoj reprezentante du milionojn da laboristoj de dek-kvin landoj en Eŭropo kaj Latin-Ameriko. La plej granda organizita anarkiisma movado nuntempe estas en Hispanujo, kie ekzistas multaj organizoj, kiuj agnoskas sin kiel anarkosindikatismaj, kaj ĉefe la [[CNT]], kiu plutenas la rektan heredon de la iama sindikato kaj la CGT (Confederación General del Trabajo), kies membroj oni kalkulis ĉirkaŭ 100,000 en [[2003]], kiam ricevis sektorojn neanarkiismajn. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj inkluzivas la usonan [[Alianco por Laborista Solidareco|Aliancon por Laborista Solidareco]] kaj la britan [[Solidareca Federacio|Solidarecan Federacion]]. La revolucia industria sindikato [[IWW|Industriaj Laboristoj de la Mondo]], anarki-sindikatisma sekvanto de la [[1-a Internacio]], ankaŭ restas aktiva. En Latinameriko partikulare "La anarkiistoj tuj iĝis aktivaj por organizado de metiistoj kaj de industriaj laboristoj tra [[Sudameriko|Suda]] kaj [[Centra Ameriko]], kaj ĝis la komencaj [[1920-aj jaroj|1920-aj ajroj]] plej el la sindikatoj de [[Meksiko]], [[Brazilo]], [[Peruo]], [[Ĉilio]], kaj [[Argentino]] estis anarki-sindikatismaj ĝenerale; la prestiĝo de la hispana [[C.N.T.]] kiel revolucia organizaĵo estis sendube je granda etendo responsa pri tiu situacio. La plej granda kaj plej luktema el tiuj organizoj estis la ''[[Federación Obrera Regional Argentina]]'' ... kiu kreskis rapide al membreco de preskaŭ miliono, kio nanigis la rivalajn socialdemokratajn sindikatojn."<ref name="Anarchism 1962"/> === Propagando pro agado kaj kontraŭleĝismo === {{Ĉefartikolo|Propagando pro agado|Kontraŭleĝismo|Eksproprietiga anarkiismo}} [[Dosiero:Lugi Gallean2.jpg|eta|maldekstre|200ra|Italusona anarkiisto [[Luigi Galleani]]. Liaj sekvantoj, konataj kiel Galeanistoj, okazigis serion de bombaj kaj murdaj klopodoj el 1914 al 1932 kion ili rigardis kiel atakoj kontraŭ '[[Tiranio|tiranoj]]' kaj '[[Malamiko de la popolo|malamikoj de la popolo]]'.]] Kelkaj anarkiistoj, kiaj [[Johann Most]], defendis publike perfortajn agojn de reprezalio kontraŭ kontraŭ-revoluciuloj ĉar "ni predikas ne nur agadon en kaj por si mem, sed ankaŭ agadon kiel propagando."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bright/most/actionprop.html|titolo="Action as Propaganda" de Johann Most, 25a de Julio 1885|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=21a de Aprilo 2003|eldoninto=Dwardmac.pitzer.edu}}</ref> Ĉirkaŭ la 1880-aj jaroj, personoj ene kaj ekstere de la anarkiisma movado ekuzas la moton, "propagando pro agado" por aludi al individua bombado, [[reĝo|reĝ-]] kaj [[tirano|tiran-murdoj]]. El 1905 antaŭen, la rusaj partneroj de tiuj kontraŭ-sindikatismaj anarki-komunistoj iĝis partianoj de ekonomia terorismo kaj kontraŭleĝaj '[[eksproprietigo]]j'."<ref>{{Wayback |date=20090312022528 |url=http://www.zabalaza.net/theory/txt_anok_comm_ap.htm |title="Anarchist-Communism" de Alain Pengam }}</ref> [[Kontraŭleĝismo]] kiel praktiko aperis kaj ene de ĝi "La agoj de anarkiistaj bombistoj kaj murdistoj ("[[propagando pro agado]]") kaj la anarkiismaj ŝtelistoj ("[[individua realproprigo]]") esprimis siajn malesperon kaj siajn personajn, violentajn malakceptojn de netolerebla socio. Krome, ili estis klare intencitaj kiel ''ekzemplaj'' invitoj al ribelo.".<ref name="illegalism">{{Cite web|url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|title=The Illegalists - By Doug Imrie|work=recollectionbooks.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|arkivdato=2015-09-08|accessdate=2016-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|archivedate=2015-09-08}}</ref> En Francio la [[Bando de Bonnot]] estis la plej fama grupo kiu aliĝis al kontraŭleĝismo. Tamen, tiom frue kiom je 1887, gravaj figuroj de la anarkiista movado distanciĝis el tiaj individuaj agadoj. [[Petro Kropotkino]] tiele verkis tiun jaron en ''Le Révolté'' ke "strukturo bazita sur jarcentoj de historio ne povas esti detruata per kelkaj kilogramoj de dinamito".<ref>Citita en Billington, James H. 1998. ''Fire in the minds of men: origins of the revolutionary faith'' New Jersey: Transaction Books, p 417.</ref> Vario de anarkiistoj defendis la abandonon de tiuj specoj de taktikoj favore al kolektiva revolucia agado, por ekzemplo tra la movado de [[sindikato]]j. La [[anarkisindikatismo|anarkisindikatisto]], [[Fernand Pelloutier]], argumentis en 1895 por renovigita anarkiisma implico en la laborista movado sur bazo ke anarkiismo povus bone funkcii sen "la individua dinamitisto."<ref>{{cite web |url=http://blackrosebooks.net/anarism1.htm |title=Table Of Contents |publisher=Blackrosebooks.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |arkivdato=2008-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |archivedate=2008-09-29 }}</ref> [[Politika subpremado|Ŝtata subpremado]] (inklude la fifamajn francajn leĝojn ''lois scélérates'' de 1894 kontraŭ gazetarlibero) de anarkiistoj kaj de la [[laborista movado]] ĝenerale sekve al la malmultaj sukcesaj bombadoj kaj murdoj povus esti kontribuinta al la abandono de tiuj tipoj de taktikoj, kvankam reciproke la ŝtata subpremado, unuarange, povus esti ludinta gravan rolon por la kuraĝigo al tiuj izolataj agoj. La disiĝo de la franca [[socialisma movado]], en multajn grupojn kaj, sekve la subpremado de la [[Pariza Komunumo]] de 1871, la ekzekuto kaj ekzilo de multaj ''communards'' (ties partianoj) al [[prizonkolonio]]j, favoris individuismajn politikajn esprimon kaj agojn.<ref>Historiisto [[Benedict Anderson]] tiele verkis: "In March 1871 the Commune took power in the abandoned city and held it for two months. Then [[Adolphe Thiers|Versailles]] seized the moment to attack and, in one horrifying week, executed roughly 20,000 Communards or suspected sympathizers, a number higher than those killed in the recent war or during [[Robespierre]]'s 'Terror' of 1793–1794. More than 7,500 were jailed or deported to places like New Caledonia. Thousands of others fled to Belgium, England, Italy, Spain and the United States. In 1872, stringent laws were passed that ruled out all possibilities of organising on the left. Not till 1880 was there a general amnesty for exiled and imprisoned Communards. Meanwhile, the Third Republic found itself strong enough to renew and reinforce Louis Napoleon's imperialist expansion – in Indochina, Africa, and Oceania. Many of France's leading intellectuals and artists had participated in the Commune ([[Gustave Courbet|Courbet]] was its quasi-minister of culture, [[Arthur Rimbaud|Rimbaud]] and Pissarro were active propagandists) or were sympathetic to it. The ferocious repression of 1871 and thereafter, was probably the key factor in alienating these milieŭ from the Third Republic and stirring their sympathy for its victims at home and abroad." {{Cite journal|last=Anderson|first=Benedict|author-link=Benedict Anderson|title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel|journal=New Left Review|volume=II|issue=28|pages=85–129|publisher=New Left Review|date=Julio–Aŭgusto 2004|url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel|ref=harv|postscript=.}} Laŭ kelkaj analizistoj, en [[Historio de Germanio|postmilita Germanio]], la malpermeso de la [[Komunista Partio de Germanio|Komunista Partio]] (KDP) kaj tiele de institucia maldekstra politika organizo povus ankaŭ, sammaniere, estis ludinta rolon en la kreado de la [[Rote Armee Fraktion]].</ref> Nombraj ŝtatestroj estis murditaj inter 1881 kaj 1914 fare de membroj de anarkiisma movado kiuj deziris venĝon pro reciproka murdo de anarkiistoj kaj aliaj revoluciuloj aŭ simple laboristoj, kiaj la caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]], la Prezidento [[Marie François Sadi Carnot|Sadi Carnot]] de Francio, la imperiestrino [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]], la reĝo [[Umberto la 1-a (Italio)|Umberto la 1-a de Italio]], la Prezidento [[William McKinley]] de Usono, la reĝo [[Karlo la 1-a (Portugalio)|Karlo la 1-a de Portugalio]] kaj la reĝo [[Georgo la 1-a (Grekio)|Georgo la 1-a de Grekio]]. La murdisto de McKinley nome [[Leon Czolgosz]] postulis ke li estis influita de anarkiisto kaj [[feministo]] [[Emma Goldman]].<ref>{{Cite web|title = American Experience {{!}} Emma Goldman {{!}} Transcript {{!}} PBS|url = http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|website = www.pbs.org|access-date = 2016-01-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170228195359/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|archivedate = 2017-02-28}}</ref> La propagando pro agado estis abandonita de plej majoritato de la anarkiisma movado post la Unua Mondmilito (1914–1918) kaj la [[Oktobra Revolucio]]. === Post la disfalo de la Rusa Imperio === {{Ĉefartikolo|Rusia revolucio de 1917|Maĥnovŝĉino}} [[Dosiero:Makhno group.jpg|eta|Simon Karetnik, [[Nestor Maĥno]] kaj Fedir Ščus.]] Anarkiistoj partoprenis ĉeflanke de la [[bolŝevikoj]] en ambaŭ la [[Rusia revolucio de februaro 1917|februara]] kaj [[Oktobra Revolucio|oktobra]] revolucioj, kaj multaj anarkiistoj unue subtenis la bolŝevikan ŝtatrenverson.<ref>Dirlik, Arif (1991). ''Anarchism in the Chinese Revolution''. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-07297-9.</ref> Tamen, la bolŝevikoj baldaŭ turnis sin kontraŭ la anarkiistoj kaj alia maldekstrisma kontraŭstaro, konflikto kiu finis en [[1921]] per la [[Matrosribelo de Kronstadt|Kronŝtadta matrosribelo]]. Anarkiistoj en centra [[Rusujo]] estis ĉu enmalliberejigitaj ĉu pelitaj kaŝen se ili ne aliĝis al la gajnintaj bolŝevikoj. Anarkiistoj el Petrogrado kaj Moskvo eliris al Ukrainio.<ref>Avrich, Paul (2006). ''The Russian Anarchists''. Stirling: AK Press. p. 204. ISBN 1-904859-48-8.</ref> En [[Ukrainio]], anarkiistoj batalis en la [[Rusia enlanda milito|enlanda milito]] kontraŭ la [[Blanka movado]], kaj poste kontraŭ la [[Bolŝevikoj]], gviditaj en la [[Maĥnovŝĉino]] de [[Nestor Maĥno]], kiu provis starigi anarkiisman socion en la regiono dum kelkaj monatoj. [[Dosiero:Emma_Goldman_and_Alexander_Berkman.jpg|eta|maldekstre|Geanarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] rezistis [[Bolŝeviko|bolŝevikan]] centrigon de potenco post la [[Oktobra Revolucio]].]] Elpelitaj usonaj anarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] estis inter tiuj, kiuj agitadis responde al bolŝevika politiko kaj la subpremado de la [[Kronŝtadta matrosribelo]], antaŭ ke ili forlasis Rusujon. Ambaŭ verkis historiojn de siaj spertoj en Rusujo, kritikante la kvanton da kontrolo uzitan de la Bolŝevikoj. Por ili, la predikoj de [[Bakunin]] pri la konsekvencoj de [[Marksismo|marksisma]] regno pruviĝis tro veraj.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 12an de Julio 2016.</ref><ref>Goldman, Emma (2003). "Preface". My Disillusionment in Russia. New York: Dover Publications. p. xx. ISBN 0-486-43270-X. "My critic further charged me with believing that "had the Russians made the Revolution à la Bakunin instead of à la Marx" the result would have been different and more satisfactory. I plead guilty to the charge. In truth, I not only believe so; I am certain of it."</ref> La venko de la Bolŝevikoj en la Oktobra Revolucio kaj la rezulta enlanda milito serioze damaĝis anarkiistajn movadojn internacie. Multaj laboristoj kaj aktivuloj vidis bolŝevikan sukceson kiel ekzemplon; [[Komunista partio|komunistaj partioj]] kreskis je malprofito por anarkiismo kaj aliaj [[Socialismo|socialistaj]] movadoj. En [[Francujo]] kaj [[Usono]], ekzemple, iuj anoj de la gravaj sindikatismaj movadoj de la [[CGT]] kaj la [[IWW]] forlasis tiujn organizaĵojn kaj aniĝis en la [[3-a Internacio]].<ref>Nomad, Max (1966). "The Anarchist Tradition". In Drachkovitch, Milorad M. Revolutionary Internationals 1864 1943. Stanford University Press. p. 88. ISBN 0-8047-0293-4.</ref> [[Dosiero:Erich Mühsam.jpg|170ra|eta|[[Erich Mühsam]], 1924.]] La revolucia tajdo de 1917–23 vidis la aktivan partoprenadon de anarkiistoj laŭ variaj gradoj de protagonismo. En la germana ribelo konata kiel [[Novembra Revolucio (Germanio)|Germana Revolucio de 1918–1919]] kiu establis la fondon de la [[Bavara Soveta Respubliko]] la anarkiistoj [[Gustav Landauer]], [[Silvio Gesell]] kaj [[Erich Mühsam]] havis gravajn estrajn postenojn ene de la revoluciaj [[Konsiliismo|konsiliismaj]] strukturoj.<ref>"The Munich Soviet (or "Council Republic") of 1919 exhibited certain features of the TAZ, even though — like most revolutions — its stated goals were not exactly "temporary." Gustav Landauer's participation as Minister of Culture along with Silvio Gesell as Minister of Economics and other anti-authoritarian and extreme libertarian socialists such as the poet/playwrights Erich Mühsam and Ernst Toller, and Ret Marut (the novelist B. Traven), gave the Soviet a distinct anarchist flavor." [[Hakim Bey]]. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Hakim_Bey__T.A.Z.__The_Temporary_Autonomous_Zone__Ontological_Anarchy__Poetic_Terrorism.html "T.A.Z.: The Temporary Autonomous Zone, Ontological Anarchy, Poetic Terrorism"]</ref><ref name="br.de">{{cite web |url= http://www.br.de/themen/bayern/inhalt/geschichte/bayern-revolution-1919-erste-raeterepublik100.html |title=Die bayerische Revolution 1918/19: Die erste Räterepublik: Literaten an der Macht |trans_title=The Bavarian Revolution 1918/19: The first Soviet Republic: Literati in Power |language=Germana |work=br.de |location=Munich, Bavaria, Germany |publisher= Bayerischer Rundfunk |accessdate=1a de Septembro 2012}}</ref> En la italaj okazaĵoj konataj kiel ''[[biennio rosso]]''<ref name="Dallacasa">Brunella Dalla Casa, ''Composizione di classe, rivendicazioni e professionalità nelle lotte del "biennio rosso" a Bologna'', in: AA. VV, ''Bologna 1920; le origini del fascismo'', a cura di Luciano Casali, Cappelli, Bologna 1982, pag. 179.</ref> la anarki-sindikatisma sindikato [[Unione Sindacale Italiana]] "kreskis al 800,000 membroj kaj la influo de la Itala Anarkiista Unio (20,000 membroj plus ''[[Umanita Nova]]'', ties ĉiutaga ĵurnalo) kreskis kongrue..." Anarkiistoj estis la unuaj, kiuj sugestis okupi laborlokojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italy-factory-occupations-1920|titolo=1918–1921: The Italian factory occupations and Biennio Rosso|verko=libcom.org}}</ref> En la [[Meksika revolucio]] la [[Meksika Liberala Partio]] estis establita kaj dum la komencaj 1910-aj jaroj ĝi kondukis al serio de militaj atakoj konduke al la konkero kaj okupado de kelkaj urboj kaj distriktoj en [[Baja California]] kun la helpo de la estreco de anarki-komunisto [[Ricardo Flores Magón]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|title=The Magonista Revolt in Baja California|work=sandiegohistory.org|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|arkivdato=2015-10-16|accessdate=2016-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|archivedate=2015-10-16}}</ref> En [[Parizo]], la grupo ''[[Dielo Truda]]'' de rusiaj anarkiistaj ekzilitoj, kiu inkluzivis [[Nestor Maĥno]], findecidis, ke anarkiistoj devis evoluigi novajn formojn de organizo, responde al la strukturoj de [[bolŝevismo]]. Ilia manifesto de [[1926]], nomita ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Sindikato de Anarkiistoj (Malneto)'', estis subtenita de iuj anarki-komunistoj, sed kontraŭita de multaj aliaj. [[Platformismo|Platformismaj grupoj]] hodiaŭ inkluzivas je la Laborista Solidareca Movado en [[Irlando]] kaj je la Nord-Orienta Federacio de Anarki-Komunistoj (NEFAC) en [[Nord-Ameriko]]. [[Sinteza anarkiismo]] aperis kiel organiza alternativo al platformismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diversaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> En la 1920-aj jaroj tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Volin]] kaj [[Sebastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> Ĝi estas la ĉefa principo malantaŭ la anarkiismaj federacioj grupigitaj ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> === La Lukto kontraŭ Faŝismo === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo en Italio|Anarkiismo en Hispanio|Anarkiismo en Germanio}} [[Dosiero:Members of the Maquis in La Tresorerie.jpg|eta|maldekstra|Kontraŭfaŝisma ''Maquis'', kiu rezistis [[Naziismo]]n kaj la [[Francisco Franco|regadon de Franco]] en Eŭropo.]] Dum la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj|1930-aj]] jaroj, la stariĝo de [[faŝismo]] en [[Eŭropo]] aliformigis la anarkiisman konflikton kontraŭ la ŝtato. En [[Italujo]] okazis la unuaj luktoj inter anarkiistoj kaj faŝistoj. Italaj anarkiistoj grave rolis en la kontraŭfaŝisma organizaĵo ''Arditi del Popolo'', kiu estis plej forta en regionoj kun anarkiismaj tradicioj, kaj kiu venkis sukcese plurfoje; ili sukcese forpelis la Nigraĉemizukojn for de la anarkiista fortejo de [[Parmo]] en [[aŭgusto]], [[1922]].<ref>Holbrow, Marnie, "Daring but Divided" (''Socialist Review'' Novembro 2002) [http://socialistreview.org.uk/268/daring-divided] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130729114710/http://www.socialistreview.org.uk/article.php?articlenumber=8205|date=2013-07-29}}. Alirita la 12an de Julio 2016</ref> En [[Francujo]], kie la Ekstremdekstrismaj Ligoj preskaŭ ribelis en la tumultoj de Februaro, 1934, anarkiistoj disiĝis pri politiko de unuiĝinta fronto.<ref>Berry, David. "Fascism or Revolution." Le Libertaire. August 1936.</ref> Anarkiistoj en [[Anarkiismo en Francio|Francio]]<ref>{{Cite web|url=http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|title=Anarchist Activity in France during World War Two|work=blackened.net|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120306024016/http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|arkivdato=2012-03-06}}</ref> kaj [[Anarkiismo en Italio|Italio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italian-resistance-anarchist-partisans-1943|titolo=1943–1945: Anarchist partisans in the Italian Resistance|verko=libcom.org}}</ref> estis aktivaj en la [[Rezistado dum la Dua Mondmilito]]. En Germanio la anarkiisto [[Erich Mühsam]] estis arestita pro nekonataj akuzoj frumatene de la 28a de Februaro 1933, malmultajn horojn post la [[Incendio de Reichstag]] en Berlino. [[Joseph Goebbels]], la Nazia Propaganda Ministro, etikedis lin kiel unu el "tiuj judaj renversemuloj." Dum la venontaj deksep monatoj, li estis enprizonigita en la koncentrejojn de Sonnenburg, Brandenburgo kaj finfine, [[Oranienburg]]. La 2an de Februaro 1934, Mühsam estis translokigita al nazia koncentrejo ĉe Oranienburg kie la nokton de la 9a de Julio 1934, Mühsam estis torturita kaj murdita fare de la gvardioj; lia batita kadavro estis trovita pendita ĉe necesejo la venonta mateno.<ref name=" Shepherd">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=jspŬzlyZIQC&pg=PA18&dq=%22Erich+M%C3%BChsam%22+Oranienburg#v=onepage&q&f=false|titolo=Thunderation!/Alle Wetter!: Folk Play With Song and Dance/Volksstuck Mit Gesang Und Tanz|familia nomo=Mühsam|persona nomo=Erich|jaro=2001|eldoninto=Bucknell University Press|ISBN=978-0-8387-5416-0|paĝo=18|redaktinto=David A. Shepherd}}{{404|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Hispana Revolucio === {{Ĉefartikolo|Hispana Revolucio (1936)}} [[Dosiero:Coat of arms of the Regional Council of Defense of Aragon.svg|eta|dekstra|Blazono de la [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]], alternativa socipolitika sistemo de Aragonio.]] En [[Hispanujo]], la [[CNT]] unue rifuzis aliĝi al [[balota alianco]] de la [[populara fronto]], kaj ĝia abstino kaŭzis balotogajnon de la dekstrismo. Sed en [[1936]], la CNT ŝanĝis sian politikon, kaj anarkiistaj voĉdonoj helpis redoni al la populara fronto potencon. Monatojn poste, la [[reganta klaso]] respondis per provo de [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|puĉa]] ŝtatrenverso, kaj la [[Hispana Enlanda Milito]] ([[1936]]-[[1939]]) komenciĝis.<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 46. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> Responde al la milita ribelo, [[Anarkiismo en Hispanio|anarkiisme inspirita]] movado de kamparanoj kaj laboristoj, subtenita de armhavantaj milicoj, ekregis [[Barcelono]]n kaj grandajn regionojn de kampara Hispanujo, kie ili [[Kolektivigo|kolektivigis]] la teron.<ref>Bolloten, Burnett (15 November 1984). The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution. University of North Carolina Press. p. 1107. ISBN 978-0-8078-1906-7.</ref> Sed eĉ antaŭ la faŝisma venko en [[1939]], la anarkiistoj estis venkitaj en amara lukto kontraŭ la [[Stalinismo|stalinistoj]], kiuj kontrolis la disdonon de milita helpo al la respublikana kaŭzo de [[Sovetunio]].<ref>Jean Becarud kaj Gilles Lapouge, ''Los anarquistas españoles'', Laia, Barcelona, 1977, paĝoj 135-140.</ref> Laŭ [[Noam Chomsky]], "la komunistoj estis ĉefe responsaj pro la detruo de hispanaj anarkiistoj. Ne nur en Katalunio — la komunismaj armeoj ĉefe detruis la kolektivojn aliloke. La komunistoj ĉefe agadis kiel polica forto de la sekureca sistemo de la Respubliko kaj estis tre multe kontraŭaj al la anarkiistoj, parte ĉar Stalin ankoraŭ esperis tiame havi ioman tipon de interkonsento kun okcidentaj landoj kontraŭ Hitler. Tio kompreneble malsukcesis kaj Stalin retiris la subtenon al la Respubliko. Ili eĉ retiris la hispanajn orrezervojn."<ref>Rescuing Memory: the Humanist Interview with Noam Chomsky The Humanist TheHumanist.com [http://thehumanist.com/magazine/july-august-2016/features/rescuing-memory] Alirita la 13an de Julio 2016. N. p., 2016. Web. 30a de Junio 2016.</ref> La okazaĵo konata kiel Hispana Revolucio estis laborista socia revolucio kiu komencis dum la eksplodo de la Hispana Enlanda Milito en 1936 kaj rezultis en la disvastigita realigo de anarkiismaj kaj plej amplekse liberecanaj socialismaj organizaj principoj tra variaj partoj de la lando dum du al tri jaroj, ĉefe en Katalunio, Aragono, duono de Andaluzio, kaj partoj de Valencilando. Multo de la hispana ekonomio estis metita sub laborista kontrolo; en anarkiismaj fortejoj kiaj Katalunio, la proporcio estis tiom alta kiom ĝis 75%, sed pli malalta en areoj kun forta influo de la Komunista Partio de Hispanio, ĉar la sovet-aliancita partio aktive rezistis klopodojn de kolektivigo kiujn ili ne povis kontroli. Fabrikoj estis administrataj pere de laboristaj komitatoj, ruraj areoj iĝis kolektivigitaj kaj regataj kiel liberecanaj komunumoj. Anarkiista historiisto Sam Dolgoff ĉirkaŭkalkulis ke ĉirkaŭ ok milionoj da personoj partoprenis rekte aŭ almenaŭ nerekte en la Hispana Revolucio,<ref>Dolgoff, S. (1974). The Anarchist Collectives: Workers' Self-Management in the Spanish Revolution. En The Spanish Revolution, the Luger P08 was used as a weapon of choice by the Spanish. ISBN 978-0-914156-03-1</ref> kiun li postulis kiel "pli proksima al la realigo de la idealo de libera senŝtata socio je ampleksa skalo ol ajna alia revolucio en la historio."<ref>Dolgoff (1974), p. 5</ref> Kiel rakontis [[George Orwell]] kaj aliaj eksterlandaj observantoj kaj naciaj historiistoj, trupoj gviditaj de [[Komunista Partio de Hispanio|stalinistoj]] subpremis la kolektivojn kaj persekutis [[POUM|malkonsentajn]] [[Marksismo|marksistojn]] kaj anarkiistojn.<ref>Birchall, Ian (2004). Sartre Against Stalinism. Berghahn Books. p. 29. ISBN 1-57181-542-2.</ref> La elstara itala anarkiisto [[Camillo Berneri]], kiu estis volontulo por lukti kontraŭ Franco estis murdita anstataŭe en Hispanio fare de pafistoj asociataj kun la Hispana Komunista Partio.<ref>"When clashes with the Communist Party broke out, his house, where he lived with other anarchists, was attacked on 4 May 1937. They were all labelled "counter-revolutionaries", disarmed, deprived of their papers and forbidden to go out into the street. There was still shooting in the streets when, on 5 May 1937, news arrived from Italy of Antonio Gramsci's death in a fascist prison...Leaving Radio Barcelona, Berneri set off for the Plaça de la Generalitat, where some Stalinists shouted after him. Before he could turn and look, they opened fire with machine guns, and left his dead body there on the street." "Berneri, Luigi Camillo, 1897–1937" ĉe libcom.com</ref><ref>[[Paul Avrich]]. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. 2005. p. 516</ref><ref>"Spain: Return to "normalization" in Barcelona. The Republican government had sent troops to take over the telephone exchange on 3 May, pitting the anarchists & Poumists on one side against the Republican government & the Stalinist Communist Party on the other, in pitched street battles, resulting in 500 anarchists killed. Squads of Communist Party members took to the streets on 6 May to assassinate leading anarchists. Today, among those found murdered, was the Italian anarchist Camillo Berneri" "Camillo Berneri" ĉe The Anarchist Encyclopedia: A Gallery of Saints & Sinners ...</ref> La urbo Madrid kapitulacis al la frankistaj fortoj fare de la lasta ne-frankista urbestro de la urbo, la anarkiisto Melchor Rodríguez García.<ref>"Sí se ha aprobado por unanimidad, también a propuesta de Ciudadanos, dedicar una calle al anarquista Melchor Rodríguez García, el último alcalde de Madrid republicano, ante “el gran consenso social y político” al respecto y por “su gran relevancia para la reconciliación y la concordia tras la Guerra Civil”. [[El País]]. ''Madrid sustituirá las calles franquistas por víctimas del terrorismo'', [http://ccaa.elpais.com/ccaa/2016/01/27/madrid/1453905439_934798.html?rel=ĉ_articulo#ĉrecs_s] Alirita la 13an de Julio 2016.</ref> === Postmilitaj jaroj === [[Dosiero:Logo International of Anarchist Federations.png|eta|maldekstre|Markemblemo de la Internacio de Anarkiistaj Federacioj.]] Anarkiismo klopodis reorganiziĝi post la Dua Mondmilito kaj tiukuntekste la organiza diskuto inter [[sinteza anarkiismo]] kaj [[platformismo]] pligraviĝis denove speciale en la [[Anarkiismo en Italio#Postmilitaj jaroj kaj nuntempe|anarkiismaj movadoj de Italio]] kaj [[Anarkiismo en Francio#La Kvara Respubliko (1945–1958)|Francio]]. La [[Meksika Anarkiisma Federacio]] estis establita en 1945 post la Anarkiisma Federacio de Centro unuiĝis kun la Anarkiisma Federacio de la Federala Distrikto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.portaloaca.com/historia/historia-libertaria/1735-regeneracion-y-la-federacion-anarquista-mexicana-1952-1960-tesis.html|titolo=Regeneración y la Federación Anarquista Mexicana (1952–1960) [Tesis] - Portal Libertario OACA|aŭtoro=Coordinación del Portal Libertario OACA|verko=portaloaca.com}}</ref> Komence de la 1940-aj jaroj, la Antifaŝisma Internacia Solidareco kaj la Federacio de Anarkiismaj Grupoj de Kubo merĝis en la granda nacia organizo ''Asociación Libertaria de Cuba'' (Kuba Liberecana Asocio).<ref>"The surviving sectors of the revolutionary anarchist movement of the 1920–1940 period, now working in the SIA and the FGAC, reinforced by those Cuban militants and Spanish anarchists fleeing now-fascist Spain, agreed at the beginning of the decade to hold an assembly with the purpose of regrouping the libertarian forces inside a single organization. The guarantees of the 1940 Constitution permitted them to legally create an organization of this type, and it was thus that they agreed to dissolve the two principal Cuban anarchist organizations, the SIA and FGAC, and create a new, unified group, the Asociación Libertaria de Cuba (ALC), a sizable organization with a membership in the thousands."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Frank_Fernandez__Cuban_Anarchism__The_History_of_A_Movement.html#toc8 ''Cuban Anarchism: The History of A Movement'' de Frank Fernandez]</ref> El 1944 al 1947, la Bulgara Anarkiisma Komunista Federacio reaperis kiel parto de la movado de fabrikaj kaj laborejaj komitatoj, sed ĝi estis subpremata de la nova komunisma reĝimo.<ref name="robertgraham.wordpress.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> En 1945 en [[Anarkiismo en Francio|Francio]] la [[Anarkiisma Federacio]] kaj la anarkisindikatisma sindikato [[Confédération Nationale du Travail]] estis establita en la venonta jaro dum la ankaŭ [[Sinteza anarkiismo|sinteza]] [[Federazione Anarchica Italiana]] estis fondita en [[Anarkiismo en Italio|Italio]]. Koreaj anarkiistoj formis la Ligon de Liberaj Socikonstruistoj en Septembro 1945<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> kaj en 1946 estis fondita la [[Japana Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |titolo=THE ANARCHIST MOVEMENT IN JAPAN Anarchist Communist Editions § ACE Pamphlet No. 8 |alirdato=2016-07-13 |arkivurl=https://archive.is/20120726135313/http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |arkivdato=2012-07-26 }}</ref> En Majo 1948 okazis en Parizo Internacia Anarkiisma Kongreso kun delegitoj el tuta Eŭropo.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> Post la Dua Mondmilito, aperis en la ''[[Fraye Arbeter Shtime]]'' alvokon detalante la lukton de [[Anarkiismo en Germanio|germanaj anarkiistoj]] kiu petis al usonanoj helpon por elteni ilin. Februare 1946, la sendado de helpaj pakaĵoj al anarkiistoj en Germanio estis grand-skala operacio. La Federacio de Liberecanaj Socialistoj estis fondita en Germanio en 1947 kaj [[Rudolf Rocker]] verkis por ties organo, ''Die Freie Gesellschaft'', kiu survivis ĝis 1953.<ref>* {{Cite journal | doi = 10.1177/002200947300800304 | last = Vallance | first = Margaret |date=Julio 1973 | title = Rudolf Rocker&nbsp;– a biographical sketch | journal = Journal of Contemporary History | volume = 8 | issue = 3 | pages = 94–95 | publisher = Sage Publications | location = London/Beverly Hills | issn = 0022-0094 | oclc = 49976309 | ref = harv }}</ref> En 1956 estis fonbdita la [[Urugvaja Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=3701|titolo=50 años de la Federación Anarquista Uruguaya|verko=anarkismo.net}}</ref> En 1955 la Anarki-komunisma Federacio de Argentino renomiĝis kiel [[Argentina Liberecana Federacio]]. La [[Federacio de Sindikatismaj Laboristoj]] estis sindikatisma grupo funkcianta en postmilita Britio,<ref name="Political Encyclopedia">{{Citaĵo el libro|url=http://www.amazon.com/Encyclopedia-British-Irish-Political-Organizations/dp/1855672642|titolo=Encyclopedia of British and Irish Political Organizations'|jaro=2000|loko=United Kingdom|eldoninto=Pinter Publishers|ISBN=978-1855672642}}</ref> kaj unu el la plej fruaj antaŭaĵoj de [[Solidarity Federation]]. Ĝi estis formita en 1950 fare de membroj de la dissolvita Anarkiisma Federacio de Britio.<ref name="Political Encyclopedia" /> Malkiel ĉe la AFB, kiu estis influita de anarki-sindikatismaj ideoj sed laste ne sindikatismaj mem, la FSL decidis sekvi pli definitivan [[sindikatismo|sindikatisman]], laborist-centritan strategion.<ref name="Political Encyclopedia" /> [[Dosiero:Facciamo breccia 2008 by Stefano Bolognini18.JPG|200ra|dekstre|eta|Nuntempaj membroj de la [[Itala Anarkiisma Federacio]] manifestacie en [[Romo]].]] Anarkiismo pluinfluis gravajn literaturajn kaj intelektulajn personojn tiuepokajn, kiaj [[Albert Camus]], [[Herbert Read]], [[Paul Goodman]], [[Dwight Macdonald]], [[Allen Ginsberg]], [[George Woodcock]], [[Leopold Kohr]],<ref name="NYT-Obit">[http://www.nytimes.com/1994/02/28/obituaries/dr-leopold-kohr-84-backed-smaller-states.html Dr. Leopold Kohr, 84; Backed Smaller States], [[New York Times]] Nekrologo, 28an de Februaro 1994.</ref><ref name="Sale-foreword">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ditext.com/kohr/foreword.html|titolo=The Breakdown of Nations|verko=ditext.com}}</ref> [[Julian Beck]], [[John Cage]]<ref name="cage">Cage memidentiĝis kiel anarkiisto en intervjuo de 1985: "I'm an anarchist. I don't know whether the adjective is pure and simple, or philosophical, or what, but I don't like government! And I don't like institutions! And I don't have any confidence in even good institutions." [http://www.ubu.com/papers/cage_montague_interview.html John Cage at Seventy: An Interview] de Stephen Montague. ''American Music'', Somero 1985. Ubu.com. Alirita la 24an de Majo 2007.</ref> kaj la grupon de la franca [[Superrealismo|superrealisma]] grupo estrita de [[André Breton]], kiu malferme aliĝis al anarkiismo kaj kunlaboris en la [[Fédération Anarchiste]].<ref>"It was in the black mirror of anarchism that surrealism first recognised itself," wrote André Breton in "The Black Mirror of Anarchism," Selection 23 in Robert Graham, ed., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/]. Breton had returned to France in 1947 and in April of that year Andre Julien welcomed his return in the pages of Le Libertaire the weekly paper of the [[Fédération Anarchiste|Federation Anarchiste]] "[http://libcom.org/history/1919-1950-the-politics-of-surrealism "1919–1950: The politics of Surrealism" by Nick Heath] ĉe libcom.org</ref> [[Anarki-pacismo]] iĝis influa en la tiamaj [[kontraŭatomenergia movado|kontraŭatomenergia]], [[Paca movado|paca]] kaj [[kontraŭmilita movado|kontraŭmilita]] movadoj<ref>"In the forties and fifties, anarchism, in fact if not in name, began to reappear, often in alliance with pacifism, as the basis for a critique of militarism on both sides of the Cold War.[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/] The anarchist/pacifist wing of the peace movement was small in comparison with the wing of the movement that emphasized electoral work, but made an important contribution to the movement as a whole. Where the more conventional wing of the peace movement rejected militarism and war under all but the most dire circumstances, the anarchist/pacifist wing rejected these on principle."[http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" de Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref><ref>"In the 1950s and 1960s anarcho-pacifism began to gel, tough-minded anarchists adding to the mixture their critique of the state, and tender-minded pacifists their critique of violence. Its first practical manifestation was at the level of method: nonviolent direct action, principled and pragmatic, was used widely in both the Civil Rights movement in the US and the campaign against nuclear weapons in Britain and elsewhere."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Geoffrey_Ostergaard__Resisting_the_Nation_State._The_pacifist_and_anarchist_tradition.html#toc13 Geoffrey Ostergaard. ''Resisting the Nation State. The pacifist and anarchist tradition'']</ref> kiel videblas en la aktivado kaj verkado de angla anarkiisma membro de la [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] nome [[Alex Comfort]] aŭ la simila aktivado de la usonaj katolikaj anarki-pacistoj nome [[Ammon Hennacy]] kaj [[Dorothy Day]]. Anarki-pacismo iĝis "bazo por kritiko de militsmo ambaŭflanke de la [[Malvarma Milito]]."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|titolo=Anarchism and the Anti-Globalization Movement|verko=Monthly Review|alirdato=2016-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|arkivdato=2011-03-17}}</ref> La reapero de anarkiismaj ideoj dum tiu periodo estas bone dokumentata en la verko de Robert Graham ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', ''Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> === Nuntempa anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Nuntempa anarkiismo}} [[Dosiero:ParcGuellOkupas.jpg|eta|maldekstra|La famaj ''okupas'' [[Domokupado|domokupantoj]] ĉe [[Parko Güell]], super [[Barcelono]]. [[Domokupado]] estas elstara parto de la apero de renovigita anarkiisma movado el la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Surtegmente: "Okupu kaj Rezistu"]] Afero de populara intereso en anarkiismo okazis en okcidentaj landoj dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.<ref>{{Harvnb|Thomas|1985|page=4}}</ref> Anarkiismo estis influa en la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj jaroj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.katesharpleylibrary.net/dnckhs|titolo=Islands of Anarchy: Simian, Cienfuegos, Refract and their support network|verko=katesharpleylibrary.net}}</ref><ref>Farrell havigas detalan historion de katolikaj laboristoj kaj ties fondintoj Dorothy Day kaj Peter Maurin. Li klarigas ke lia pacismo, anarkiismo, kaj engaĝiĝo al la subuloj estis unu el la gravaj modeloj kaj inspiroj por la 1960-aj jaroj. Kiel Farrell diras, "Catholic Workers identified the issues of the sixties before the Sixties began, and they offered models of protest long before the protest decade."[http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/268 "The Spirit of the Sixties: The Making of Postwar Radicalism" de James J. Farrell]</ref><ref>"Kvankam ne ĉiam formale agnoskitaj, multo el la protestoj de la sesdekaj estis anarkiisma. Ene de la naskiĝanta virina movado, anarkiismaj principoj iĝis tiom disvastigataj ke profesoro de politika scienco denuncis tion kion li vidis kiel "The Tyranny of Structurelessness." Kelkaj grupoj deklaris sin "Amazon Anarchists." Post la [[Ribelo de Stonewall]], la novjorka [[Gay Liberation Front]] bazis sian organizadon parte sur la legado de la anarkiistaj verkoj de [[Murray Bookchin]]." [http://www.williamapercy.com/wiki/images/Anarchism.pdf "Anarchism" de Charley Shively en ''Encyclopedia of Homosexuality'']. p. 52</ref> kaj anarkiistoj aktive partoprenis en la studentaj kaj laboristaj protestoj de la fino de la 1960-aj jaroj.<ref>"Within the movements of the sixties there was much more receptivity to anarchism-in-fact than had existed in the movements of the thirties&nbsp;... But the movements of the sixties were driven by concerns that were more compatible with an expressive style of politics, with hostility to authority in general and state power in particular&nbsp;... By the late sixties, political protest was intertwined with cultural radicalism based on a critique of all authority and all hierarchies of power. Anarchism circulated within the movement along with other radical ideologies. The influence of anarchism was strongest among radical feminists, in the commune movement, and probably in the Weather Underground and elsewhere in the violent fringe of the anti-war movement." [http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" by Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref> En 1968 en [[Carrara]], Italio, estis fondita la [[Internacio de Anarkiismaj Federacioj]] dum internacia anarkiisma kongreso okazinta tie en 1968 fare de la tri ekzistantaj eŭropaj federacioj de Francio (nome [[Fédération anarchiste|Fédération Anarchiste]]), la [[Federazione Anarchica Italiana]] de Italio kaj la [[Iberia Anarkiisma Federacio]] de Hispanio same kiel la [[Bulgario|bulgara]] federacio en la ekzilo en Francio.<ref>[http://www.iisg.nl/archives/en/files/l/10760196.php London Federation of Anarchists involvement in Carrara conference, 1968] International Institute of Social History. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref><ref>[http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html Short history of the IAF-IFA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19980206152015/http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html |date=1998-02-06 }} A-infos news project. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref> En la Unuiĝinta Reĝlando en la 1970-aj jaroj tio estis asocia kun la movado de [[punk rock]], kiel ekzempligita de bandoj kiaj [[Crass]] kaj [[Sex Pistols]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism and Authority|familia nomo=McLaughlin|persona nomo=Paul|jaro=2007|loko=Aldershot|eldoninto=Ashgate|ISBN=0-7546-6196-2|paĝo=10}}</ref> La krizoj de loĝado kaj dungado en plej el Okcidenta Eŭropo kondukis al la formado de [[komunumo (intenca loĝado)|komunumoj]] kaj al movado de [[Domokupado|domokupantoj]] kiaj tiuj de [[Barcelono]], Hispanio. En Danio, [[Domokupado|domokupantoj]] okupis eĉ tutan misuzitan militistan bazon kaj deklaris la starigon de la [[Christiania (civito)|Libera Urbo de Christiania]], nome aŭtonoma kvartalo en centra [[Kopenhago]]. Ekde la revivigo de anarkiismo en la mezo de la 20a jarcento,<ref name="revival">{{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=September 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |ref=harv }} </ref> aperis nombraj novaj movadoj kaj pensoskoloj. Kvankam feminismaj tendencoj ĉiam estis parto de la anarkiisma movado en la formo de [[anarki-feminismo]], ili revenis forte dum la dua tajdo de feminismo en la 1960-aj jaroj. Anarkiisma antropologo [[David Graeber]] kaj la anarkiisma historiisto [[Andrej Grubacic]] markis rompon inter generacioj de anarkiismo, el kiuj tiuj "kiuj ofte ankoraŭ ne forskuis la sektemajn kutimojn" de la 19a jarcento kontrastis kun la plej junaj aktivuloj kiuj estas "multe pli informitaj, inter aliaj elementoj, fare de indiĝenaj, [[feminismo|feminismaj]], ekologiaj kaj [[kontraŭkulturo|kultur-kritikaj]] ideoj", kaj kiuj komence de la 21a jarcento formis "multegan majoritaton" de anarkiistoj.<ref name="graeber">[[David Graeber]] and [[Andrej Grubacic]], "[http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080317082822/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 |date=2008-03-17 }}", ZNet. Alirita la 2007-12-13. aŭ [http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf Graeber, David and Grubacic, Andrej (2004) Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century Alirita la 26an de Julio 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723130708/http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf |date=2011-07-23 }}</ref> [[Dosiero:WTO protests in Seattle November 30 1999.jpg|eta|dekstre|250ra|Polico uzas pipraĵon kontraŭ la homamaso dum la [[Protestoj kontraŭ MOK en 1999 en Seattle]].]] Komence de la 21a jarcento, anarkiismo kreskis en populareco kaj influo kiel parto de la kontraŭ-milita, la kontraŭ-kapitalisma, kaj de la [[kontraŭ-tutmondiga movado]]j.<ref name=rupert>{{Citaĵo el libro|titolo=Globalization and International Political Economy|familia nomo=Rupert|persona nomo=Mark|jaro=2006|loko=Lanham|eldoninto=Rowman & Littlefield Publishers|ISBN=0-7425-2943-6|paĝo=66}}</ref> Anarkiistoj iĝis konataj pro sia engaĝiĝo en protestoj kontraŭ la kunsidoj de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (WTO), kaj la [[G8|Grupo de la Ok]], kaj de la [[Monda Ekonomia Forumo]]. Kelkaj anarkiismaj frakcioj ĉe tiuj protestoj entreprenis tumultojn, detruon de havaĵoj, kaj perfortaj kontraŭstaroj ĉe polico. Tiuj agoj estis foje akcelitaj de intencaj, senestrecaj, sennomaj grupoj konataj kiel ''[[nigra bloko|nigraj blokoj]]''; aliaj organizaj taktikoj pionirigataj tiuepoke estas sekureca kulturo, [[afinecgrupo]]j kaj la uzado de sencentrigitaj teknologioj kiaj [[interreto]].<ref name=rupert/> Grava evento de tiu periodo estis la kontraŭstaroj ĉe la [[Protestoj kontraŭ la Konferenco de la Monda Organizaĵo pri Komerco en 1999 en Seatlo]].<ref name=rupert/> Laŭ la fakulo pri anarkiismo [[Simon Critchley]], "nuntempa anarkiismo povas esti vidata kiel povega kritiko de la pseŭdo-liberecanismo de nuntempa [[nov-liberalismo]]&nbsp;... Oni povus diri ke nuntempa anarkiismo temas pri respondecemo, ĉu seksa, ekologia aŭ soci-ekonomia; ĝi fluas el sperto de konscio pri la diversaj vojoj per kiuj Okcidento rabas la ceteron; ĝi estas etika maljusteco de evidenta malegaleco, malriĉigo kaj malliberigo kiu estas tiom tuŝebla surloke kiom tutmonde."<ref>''Infinitely Demanding'' de [[Simon Critchley]]. Verso. 2007. p. 125</ref> Internaciaj anarkiismaj federacioj nune ekzistantaj, spite la tuj ŝanĝantaj evoluoj dum la lastaj jardekoj, estas la [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]], kaj je pli malgranda kongruo (tio estas ne tiom pure anarkiismaj) la [[Internacia Laborista Asocio]], kaj eĉ malpli anarkiisma la [[Internacia Liberecana Solidareco]]. La plej granda organizata anarkiismema movado nuntempe estas en Hispanio, en la formo de la [[Confederación General del Trabajo]] (CGT) kaj la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (CNT). La membroj de CGT estis ĉirkaŭkalkulita inter 60 000 kaj 80 000. La CNT havas malpli da membroj sed ĝi sekvas pli kongrue la anarkiismajn tendencojn nerilati al la ŝtato. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj aŭ organizoj estas en Svedio la [[Sveriges Arbetares Centralorganisation]] (SAC) kaj la [[Syndikalistiska ungdomsförbundet]] (anarkosindikatisma junularfederacio); la CNT-AIT en Francio; la [[Unione Sindacale Italiana]] en Italio; en Usono la [[Workers Solidarity Alliance]] kaj en Unuiĝinta Reĝlando [[Solidarity Federation]] kaj [[Anarkista Federacio (Britio kaj Irlando)|Anarkiista Federacio]]. Ankaŭ la revoluciaj industriaj sindikatanoj [[Industrial Workers of the World]], kiuj proklamas 3,000 kotizantajn membrojn, kaj la [[Internacia Laborista Asocio]], anarki-sindikatisma sukcedanto de la Unua Internacio, restas aktive. == En diversaj mondoregionoj == === Juda anarkiismo === Juda anarkiismo estas ĝenerala termino, kiu ampleksas diversajn esprimojn de anarkiismo ene de la [[judoj|juda komunumo]]. Multaj homoj juddevenaj, kiel [[Emma Goldman]], [[Alexander Berkman]], [[Martin Buber]], [[Murray Bookchin]] kaj [[Noam Chomsky]], rolis en la historio de anarkiismo. Tamen, aldone al tiuj juddevenaj anarkiistoj, ankaŭ ekzistis specife judaj anarkiismaj movadoj, ene de la jida-parolantaj komunumoj de [[Orienta Eŭropo|orienta]] kaj [[Mezeŭropo|meza Eŭropo]] kaj la okcidentaj urboj, al kiuj ili migris, ekde la malfrua deknaŭa jarcento ĝis la Dua Mondmilito. Ĉiuj membroj de la unua anarkiisma grupo en la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], kiu estis formita en 1903 en [[Bjalistoko|Białystok]], estis judoj.<ref name="Goncharok1">{{Citaĵo el libro|url=http://makhno.ru:7520/lit/vek_voli/3.php|titolo=Век воли. Русский анархизм и евреи (XIX-XX вв.)}}</ref> Jida-parolantaj judoj partoprenis en la [[Internacia Anarkiista Kongreso de Amsterdamo]] en 1907. [[Dosiero:Freiearbeiterstimme.jpg|300ra|eta|maldekstra|[[Freie Arbeiter Stimme]], vol 1 no 4, 25a de Julio, 1890.]] Judaj anarkiismaj movadoj tendencis emfazi la [[Internaciismo|internaciisman]] karakteron de la movado, sed multaj el ili ankaŭ subtenis sian nacian kulturon kaj koncentris sin sur specife judaj aferoj. Ili vigle eldonis jidan anarkiisman literaturon ekde la 1880aj jaroj ĝis la 1950aj jaroj kaj, sur multe pli malgranda skalo, ĝis la 1980aj jaroj; la lasta jida perioda eldono, ''Problemen'', estis eldonita en 1991. Krom multaj originalaj libroj, broŝuroj, poemoj kaj eseoj, ĉiuj el la gravaj verkoj de [[Pierre-Joseph Proudhon]], [[Miĥail Bakunin|Mikhail Bakunin]], [[Petro Kropotkin|Peter Kropotkin]], [[Errico Malatesta]], [[Henry David Thoreau|Henry Thoreau]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoy]], [[Max Stirner]] kaj aliaj anarkiistoj estis tradukita al la jida. [[Rudolf Rocker]], nejuda germana anarkiisto, studis la jidan kaj aŭtoris multajn [[Jida lingvo|jidajn]] librojn, broŝurojn kaj artikolojn. Plej multaj judaj anarkiistoj estis [[Anarki-sindikatismo|anarki-sindikatistoj]], dum kelkaj aliaj estis [[Individuisma anarkiismo|individuismaj anarkiistoj]]. Dum multaj judaj anarkiistoj estis nereligiaj aŭ foje fervore kontraŭreligiaj, ankaŭ kelkaj religiaj anarkiistoj kaj profesiaj anarkiismaj pensuloj kombinis nuntempajn radikalajn ideojn kun tradicia judismo. Ankaŭ kelkaj sekularaj kontraŭaŭtoritatistoj, kiel Abba Gordin kaj [[Erich Fromm]], rimarkis menciindan similecon inter anarkiismo kaj multaj [[Kabalo|kabalaj]] ideoj, precipe en ties [[Ĥasidismo|ĥasidisma]] interpreto. Kelkaj judaj mistikaj grupoj baziĝis sur kontraŭaŭtoritatismaj principoj, iom simile al la kristanaj [[Kvakerismo|Kvakeroj]] kaj Duĥoboroj. [[Martin Buber]], profunde religia filozofo, ofte menciis la ĥasidan tradicion. Estas diversaj anarkiismaj grupoj en [[Israelo]]. En la komenco de la 21a jarcento, la israela grupo konata kiel [[Anarkiistoj Kontraŭ la Muro]] fariĝis ĝenerale konata en la daŭra lukto kontraŭ la kreo de la diversmaniere nomata Apartiga Muro/Barilo/Baro sur la okcidenta riverbordo de Jordano. Kvankam la plejparto de ili estas judoj, membroj de la grupo ne difinas sin kiel "judaj anarkiistoj." === Anarkiismo en Ĉinio === [[Anarkiismo en Ĉinio]] estis grava intelekta forto en la reformismaj kaj revoluciaj movadoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la jaroj antaŭ kaj post la renverso de la [[dinastio Qing]], anarkiistoj insistis, ke vera [[revolucio]] ne estu politika, anstataŭante unu registaron per alia, sed devas renversi tradician kulturon kaj krei novajn sociajn praktikojn, speciale en la familio. La termino "anarkiismo" estis tradukita en [[ĉina lingvo]] kiel 無政府主義 (wúzhèngfǔ zhǔyì) laŭvorte, "la doktrino de neregistaro." Ĉinaj studentoj en Japanio kaj Francio entuziasme serĉis anarkiistajn doktrinojn por unue kompreni sian hejmlandon kaj poste ŝanĝi ĝin. Tiuj grupoj fidis je edukado por krei kulturon en kiu forta registaro ne estu necesa ĉar viroj kaj virinoj estas homaj en siaj rilatoj unuj kun aliaj kaj en la familio kaj en la socio. Grupoj en Parizo kaj Tokio publikigis [[gazeto]]jn kaj tradukojn kiuj estis entuziasme legataj en Ĉinio kaj la Pariza grupo organizis la Labor-Studajn Programojn kiuj portis studentojn al Francio. === Anarkiismo en Afriko === [[Anarkiismo en Afriko]] rilatas al la anarkiisma movado sur la afrika kontinento. Ĉirkaŭ ducent milionoj da homoj vivis sen ŝtato en antaŭkolonia Afriko. Verkintoj levas la supozon de la ekzisto de "anarkiismaj elementoj" en pluraj da tiuj komunumoj, malsamaj stadioj de evoluo kaj historio de tiuj socioj. == Enmovadaj demandoj kaj debatoj == [[Dosiero:Uroligheder3.jpg|eta|La efikeco kaj [[legitimeco]] de [[perforto]] por politikaj celoj eĉ hodiaŭ estas polemikaj demandoj inter anarkiistoj.]] Anarkiismo estas filozofio, kiu enkorpigas multajn diversajn kaj malsamajn sintenojn, tendencojn, kaj pensoskolojn; tiel, oftas malkonsento pri demandoj de valoroj, [[ideologio]], kaj taktikoj. La kongrueco de [[kapitalismo]] (kiun anarkiistoj kutime malakceptas, laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio''), [[naciismo]], kaj [[religio]] ene de anarkiismo estas amplekse disputata. Simile, anarkiismo ĝuas malsimplan interrilaton kun ideologioj kiel [[Marksismo]], [[komunismo]], kaj anarki-kapitalismo. Anarkiistoj povas esti inspiritaj de [[humanismo]], [[Kristana anarkiismo|dia aŭtoritato]], etika egoismo, aŭ de multaj aliaj alternativaj etikaj ismoj. Fenomenoj kiel [[civilizacio]], [[teknologio]] (t.e., ene de anarki-primitivismo kaj [[insurekta anarkiismo]]), kaj la demokrata procedo estas akre kritikitaj de iuj anarkiismaj tendencoj, kaj samtempe laŭditaj de aliaj. Anarkiismaj sintenoj pri [[raso]], [[Genro (sociologio)|genro]], kaj la naturmedio ŝanĝiĝis ege ekde la moderna origino de la filozofio en la [[18-a jarcento]]. Je taktika nivelo, dum [[propagando pro agado]] estis taktiko uzita de anarkiistoj en la [[19-a jarcento]] (ekz. en la nihilisma movado), modernaj anarkiistoj (ekzemple [[Anarki-pacismo|anarki-pacistoj]]) proponas alternativajn metodojn por starigi anarkiisman socion kiel [[senperforto]], alternativa ekonomio, kaj kontraŭŝtata kripto-anarkiismo. La diverseco en anarkiismo kaŭzis amplekse malsamajn uzojn de la samaj terminojn inter malsamaj anarkiismaj tradicioj, fakto kiu gvidis al multaj difinaj demandoj en anarkiisma teorio. == Interesaj temoj == Koincide kaj disige inter diversaj pensoskoloj, kelkaj interesaj temoj kaj internaj polemikoj vekis debatojn konstante en la anarkiisma teorio. === Libera amo === {{Ĉefartikolo|Libera amo|Anarkiismo kaj aferoj rilataj al amo kaj sekso|Anarki-feminismo|Anarkiismo kaj samseksemo}} [[Dosiero:Emilearmand01.jpg|eta|altdekstre|Franca [[Individuisma anarkiismo|individuisma anarkiisto]] [[Emile Armand]] (1872–1962), kiu proponis la valorojn de libera amo en la parizaj anarkiismaj etosoj de la komenco de la 20a jarcento.]] Grava afero ene de anarkiismo estas la koncepto de la [[libera amo]].<ref name="ncc-1776">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|titolo=The Free Love Movement and Radical Individualism By Wendy McElroy|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=1a de Decembro 1996|eldoninto=Ncc-1776.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101231195631/http://ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|arkivdato=31a de Decembro 2010<!--Added by DASHBot-->}}</ref> La defendantoj de la libera amo konsideras radikojn tiom ren kiom ĝis [[Josiah Warren]] kaj al eksperimentaj komunumoj, kiuj vidis seksan liberon kiel klara, rekta esprimo de la individua suvereneco. La koncepto de libera amo partikulare interplektiĝis kun la [[virinaj rajtoj]] ĉar plej el la seksa juro diskriminaciis kontraŭ virinoj: por ekzemplo, pere de la geedza juro kaj de decidoj kontraŭ la kontraŭnaska kontrolo.<ref name="freelove">"The Free Love Movement and Radical Individualism, By Wendy McElroy". ncc-1776.org. [http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614215038/http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|date=2011-06-14}} Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> Plej grava usona gazeto por libera amo estis ''[[Lucifer the Lightbearer]]'' (1883–1907) eldonita de [[Moses Harman]] kaj [[Lois Waisbrooker]],<ref>Joanne E. Passet, "Power through Print: Lois Waisbrooker and Grassroots Feminism," en: ''Women in Print: Essays on the Print Culture of American Women from the Nineteenth and Twentieth Centuries'', James Philip Danky and Wayne A. Wiegand, eld., Madison, WI, University of Wisconsin Press, 2006; pp. 229–50.</ref> sed ankaŭ tie ekzistis la gazeto ''The Word'' (La Mundo) de [[Ezra Heywood]] kaj Angela Heywood (1872–1890, 1892–1893).<ref name="freelove"/> ''[[Free Society]]'' (1895–1897 kiel ''The Firebrand''; 1897–1904 kiel ''Free Society'') estis ĉefa anarkiisma gazeto en Usono je la fino de la 19a kaj la komenco de la 20a jarcentoj.<ref name="Goldman-MSF-551">"''Free Society'' estis la ĉefa angla-lingva forumo por anarkiismaj ideoj en Usono ĉe la komenco de la dudeka jarcento." ''Emma Goldman: Making Speech Free, 1902–1909'', p. 551.</ref> Tiu publikaĵo defendis la rajton al [[libera amo]] kaj la [[virinaj rajtoj|virinan rajtojn]], kaj kritikis la "comstockery" – cenzuremo de seksa informado. Ankaŭ [[M. E. Lazarus]] estis grava usona individuisma anarkiisto ku disvastigis la koncepton de libera amo.<ref name="freelove"/> En la novjorka kvartalo [[Greenwich Village]], [[Bohemiismo|bohemiecaj]] feministoj kaj socialistoj defendis mem-realigadon kaj plezuron por virinoj (kaj ankaŭ por viroj) en la ĉiutageco. Ili kuraĝid ludi per seksaj roloj kaj sekseco,<ref>Sochen, Junio. 1972. ''The New Woman: Feminism in Greenwich Village 1910–1920.'' New York: Quadrangle.</ref> kaj la malferme duseksa radikalulo [[Edna St. Vincent Millay]] kaj la lesba anarkiistino [[Margaret Anderson]] elstaris inter ili. Diskutgrupoj organizitaj de la ''Villagers'' (vilaĝanoj) estis ĉeestitaj de [[Emma Goldman]], inter aliaj. [[Magnus Hirschfeld]] notis en 1923 ke Goldman "kampanjis kuraĝe kaj sendube por individuaj rajtoj, kaj ĉefe por tiuj kiuj esis senigitaj je ties rajtoj. Tiele ŝajne ŝi estis la unua kaj nura virino, kaj la unua kaj nura usonano, kiu entreprenis la defendon de la samseksa amo antaŭ la ĝenerala publiko."<ref>Katz, Jonathan Ned. ''Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A.'' (New York: Thomas Y. Crowell, 1976)</ref> Fakte, antaŭ Goldman, [[Aliseksemo|aliseksema]] anarkiisto [[Robert Reitzel]] (1849–1898) parolis pozitive pri [[samseksemo]] el la komenco de la 1890-aj jaroj en sia gazeto de Detroito [[Germana lingvo|germanlingva]] nome ''Der arme Teufel'' (povra diablo). En Argentino anarki-feministo [[Virginia Bolten]] publikigis la gazeton nomita ''La Voz de la Mujer'' (la virina voĉo), kiu estis publikigita naŭfoje en Rosario inter la 8a de Januaro 1896 kaj la 1a de Januaro 1897, kaj estis revivigita, dum mallonge, en 1901.<ref name="molyneux">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=yg9HFrOG89kC&pg=PA24|titolo=Women's movements in international perspective: Latin America and beyond|familia nomo=Molyneux|persona nomo=Maxine|jaro=2001|eldoninto=Palgrave MacMillan|ISBN=978-0-333-78677-2|paĝo=24}}</ref> En Eŭropo la ĉefa propagandisto de la libera amo ene de individuisma anarkiismo estis [[Emile Armand]].<ref name="armandfreelove">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iisg.nl/womhist/manfreuk.pdf|titolo=E. Armand and "la camaraderie amoureuse" – Revolutionary sexualism and the struggle against jealousy|alirdato=20a de Septembro 2010|formato=PDF}}</ref> Li proponis la koncepton de ''la camaraderie amoureuse'' (amkamaradeco) por paroli pri libera amo kiel eblo de volonta seksa trafo inter konsentintaj plenkreskuloj. Li estis ankaŭ konstanta proponanto de [[pluramemo]].<ref name="armandfreelove"/> En Germanio la [[stirner]]anoj nome [[Adolf Brand]] kaj [[John Henry Mackay]] estis pioniraj kampanjantoj por la akceptado de masklaj [[ambaŭseksemo]] kaj [[samseksemo]]. ''[[Mujeres Libres]]'' estis anarkiisma virinorganizaĵo en Hispanio kiu celis havigi povon al la laboristaj virinoj. Ĝi estis fondita en 1936 fare de [[Lucía Sánchez Saornil]], Mercedes Comaposada kaj [[Amparo Poch y Gascón]] kaj havis proksimume ĝis 30,000 membrojn. Tiu organizo estis bazita sur la ideo de "duobla lukto" kaj por la [[Feminisma movado|virina liberigo]] kaj por la [[socia revolucio]] kaj argumentis ke la du celoj estas same gravaj kaj estu klopoditaj paralele. Por akiri interhelpan subtenon, ili kreis retojn de anarkiismaj virinoj.<ref>{{Cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |title=Mujeres Libres - Women anarchists in the Spanish Revolution |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=2015-03-16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926095452/http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |arkivdato=2015-09-26 }}</ref> [[Lucía Sánchez Saornil]] estis ĉefa fondinto de la hispana [[anarki-feminisma]] federacion ''[[Mujeres Libres]]'' kiu estis malferma al [[lesbanismo]].<ref>{{Cite web|url=http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|format=PDF|title=Basta pensar en el lesbianismo de Lucía Sánchez Saornil|publisher=Wzar.unizar.es|accessdate=2015-03-16|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|arkivdato=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|archivedate=2012-04-02}}</ref> Ŝi publikigis en vario de literaturaj gazetoj sub masklaj pseŭdonimoj, kaj tiele ŝi povis esplori [[Samseksemulino|lesbanecajn]] temojn<ref>"R. Fue una época transgresora, emergió el feminismo y la libertad sexual estuvo en el candelero. Hay rastreos de muchas lesbianas escritoras: Carmen Conde [primera académica de número], Victorina Durán, Margarita Xirgu, Ana María Sagi, la periodista Irene Polo, Lucía Sánchez Saornil, fundadora de Mujeres Libres [sección feminista de CNT]... Incluso existía un círculo sáfico en Madrid como lugar de encuentro y tertulia. P. ¿Se declaraban lesbianas? R. Había quien no se escondía mucho, como Polo o Durán, pero lesbiana era un insulto, algo innombrable. Excepto los poemas homosexuales de Sánchez Saornil, sus textos no eran explícitos para poder publicarlos, así que hay que reinterpretarlos."[http://elpais.com/diario/2007/12/06/paisvasco/1196973608_850215.html "Tener referentes serios de lesbianas elimina estereotipos" de Juan Fernandez ĉe ''[[El Pais]]'']</ref> en epoko kiam [[samseksemo]] estis krimigita kaj suferanta [[cenzuro]]n kaj juran punon. Pli ĵuse, la brita [[Anarki-pacismo|anarki-pacista]] [[Alex Comfort]] akiris elstarecon dum la [[seksa revolucio]] ĉar verkis la furoran seksan gvidlibron ''[[The Joy of Sex]]''. La temo de [[libera amo]] ricevis ankaŭ traktadon en la verko de franca anarki-[[hedonisto]] filozofo [[Michel Onfray]] en verkoj kiaj ''Théorie du corps amoureux : pour une érotique solaire'' (2000) kaj ''L'invention du plaisir : fragments cyréaniques'' (2002). === Liberecana eduko kaj libera penso === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj edukado|Libera penso}} [[Dosiero:Francisco Ferrer Guardia.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|[[Francesc Ferrer i Guàrdia]], [[katalunoj|kataluna]] anarkiisma pedagogo kaj [[Libera penso|liberpensulo]] mortpafita pro siaj ideoj.]] Por la angla anarkiisto [[William Godwin]] edukado estis "la ĉefa rimedo per kiu oni povas atingi ŝanĝon."<ref name="GroupedRef1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.infed.org/thinkers/et-good.htm|titolo=infed.org - William Godwin on education|verko=infed.org}}</ref> Godwin vidis ke la ĉefa celo de edukado estu la atingo de feliĉo.<ref name="GroupedRef1" /> Por Godwin edukado devus havi "respekton por la infana aŭtonomeco kio formetas ajnan formon de bridado," "pedagogion kiu respektu tion kaj serĉu konstrui la propran motivadon kaj iniciatojn de la infano," kaj "koncernon pri la infana kapablo rezisti ideologion transmititan tra la lernejo."<ref name="GroupedRef1" /> En sia verko ''Enquiry Concerning Political Justice'' li kritikas la ŝtatpatronitan lernejosistemon "pro la konto de ties evidenta alianco kun la nacia registaro".<ref name="Enquiry Concerning Political Justice">{{Cite book |chapterurl=http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/godwin/pj6.htm |at=Book 4: Of Opinion Considered as a Subject of Political Institution |chapter=1: General Effects of the Political Superintendence of Opinion |title=Enquiry Concerning Political Justice |first=William |last=Godwin |edition=1st |id={{OCLC|680251053|642217608|504755839}} |publisher=G.G.J. kaj J. Robinson |location=London, England |year=1793 |ref=harv |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> Pionira usona anarkiisto [[Josiah Warren]] antaŭenigis alternativajn edukespertojn en la liberecanajn komunumojn kiujn li establis.<ref>"Kie utopiaj projektistoj starte kun [[Platono]] entreprenis la ideon krei idealan specioj pere de eŭgeniko kaj edukado kaj serio de universale validaj institucioj enplantintaj kunhavatajn identecojn, Warren volis dissolvi tiajn identecojn en solvo de individua mem-suvereneco. Liaj edukaj eksperimentoj, por ekzemplo, eble sub la influo de la... svisa edukteoriulo [[Johann Heinrich Pestalozzi]] (tra [[Robert Owen]]), emfazis - kiel oni esperu - la aliron al la sendependeco kaj la konscio de individuaj infanoj, ne la alairon al antaŭviditaj valoroj." [http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm "Introduction of The Practical Anarchist: Writings of Josiah Warren" de Crispin Sartwell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430010738/http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm |date=2011-04-30 }}</ref> [[Max Stirner]] verkis en 1842 longan eseon pri edukado nome ''The False Principle of our Education''. En ĝi Stirner nomigas sian edukan principon "personalisma" klarigante ke memkompreno konsistas en ĉiuhore mem-kreado. Edukado por li estas krei "liberajn homojn, suverenajn karakterojn" laŭ kio li celas "eternajn karakterojn ... kiuj estas tiele eternalaj ĉar ili formiĝas ĉiumomente".<ref>{{cite web |url=http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |title=The False Principle of our Education |last=Stirner |first=Max |publisher=Tmh.floonet.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |arkivdato=2013-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |archivedate=2013-08-21 }}</ref> En Usono "liberpenso estis baze [[Kristanofobio|kontraŭkristana]], [[antiklerikalismo|kontraŭklerikala]] movado, kies celo estis fari la individuon politike kaj spirite libera por decidi pri si mem je religiaj aferoj. Nombraj kontribuantoj al la gazeto ''Liberty'' (1881–1908, anarkiisma publikaĵo) estis elstaraj figuroj kaj en liberpenso kaj en anarkiismo. La individuisma anarkiisto George MacDonald estis kuneldonisto de ''Freethought'' kaj dum tempo, ''The Truth Seeker''. E.C. Walker estis kuneldonisto de elstara liberpensa/liberama gazeto ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]''".<ref name="mises.org"/> "Multaj el la anarkiistoj estis ardaj liberpensuloj; represaĵoj el liberpensaj gazetoj kiaj ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]'', ''Freethought'' kaj ''The Truth Seeker'' aperis en ''Liberty''... La eklezioj estis rigardataj kiel ofta aliancano de ŝtato kaj subprema forto en kaj de si mem".<ref name="mises.org">"The Journal of Libertarian Studies" (PDF). Mises Institute. [https://mises.org/library/culture-individualist-anarchism-late-19th-century-america] Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> En 1901, la kataluna anarkiisto kaj [[Libera penso|liberpensulo]] [[Francesc Ferrer i Guàrdia]] establis "modernan" aŭ [[Progresema eduko|progresemajn lernejojn]] en [[Barcelono]] defie de eduka sistemo kontrolita de la [[Katolika Eklezio]].<ref name="Fidler">{{cite journal |author=Geoffrey C. Fidler |date=Spring–Summer 1985 |title=The Escuela Moderna Movement of Francisco Ferrer: "Por la Verdad y la Justicia" |journal=History of Education Quarterly |volume=25 |issue=1/2 |pages=103–132 |doi=10.2307/368893 |jstor=368893 |publisher=History of Education Society |ref=harv}}</ref> La asertita celo de tiuj lernejoj estas "eduki la [[laborista klaso|laboristan klason]] laŭ racia, sekulara kaj ne-deviga maniero". Fiere kontraŭ-klerikala, Ferrer kredis en "libero en edukado", nome edukado libera el la aŭtoritato de eklezio kaj ŝtato.<ref>{{cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |title=Francisco Ferrer's Modern School |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |archivedate=7a de Aŭgusto 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |arkivdato=2010-08-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |date=2010-08-07 }}</ref> [[Murray Bookchin]] verkis: "Tiu periodo ([[1890aj jaroj]]) estis la hegemonia de liberecanaj lernejoj kaj pedagogiaj projektoj en ĉiuj areoj de lando kie anarkiistoj ĝuis iome da influo. Eble la plej bone konata klopodo en tiu kampo estis la Moderna Lernejo (''Escuela Moderna'') de Francisco Ferrer, nome projekto kiu faris konsiderindan influon sur la kataluna edukado kaj sur la eksperimentaj teknikoj de instruado ĝenerale."<ref>Chapter 7, ''Anarchosyndicalism, The New Ferment''. En Murray Bookchin, ''The Spanish anarchists: the heroic years, 1868–1936''. AK Press, 1998, p. 115. ISBN 1-873176-04-X</ref> La Escuela Moderna, kaj la idearo de Ferrer ĝenerale, formis la inspiron por serio de ''Modernaj Lernejoj'' en Usono,<ref name="Fidler"/> [[Kubo]], Sudameriko kaj Londono. La unua de tiuj estis startita en Novjorko en 1911. Ĝi inspiris ankaŭ la italan gazeton ''Università popolare'', fondita en 1901. Rusa [[kristana anarkiismo|kristana anarkiisto]] [[Leo Tolstoj]] establis lernejon por kamparanaj infanoj en sia bieno.<ref name="GroupedRef2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Matt_Hern__The_Emergence_of_Compulsory_Schooling_and_Anarchist_Resistance.html|titolo=The Emergence of Compulsory Schooling and Anarchist Resistance|alirdato=2015-03-16|dato=2010-09-21|eldoninto=Theanarchistlibrary.org}}</ref> La edukaj eksperimentoj de Tolstoj estis mallongdaŭraj pro la ĉikanado fare de la cara sekreta polico.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=imYmH8myBUsC&pg=PR19|titolo=Tolstoy|familia nomo=Wilson|persona nomo=A.N.|jaro=2001|eldoninto=Norton, W. W. & Company, Inc.|ISBN=0-393-32122-3|paĝo=xxi}}</ref> Tolstoj establis konceptan diferencon inter edukado kaj kulturo.<ref name="GroupedRef2" /> Li pensis ke "Edukado estas la tendenco de unu homo fari alian ĝuste same kiel li mem... Edukado estas kulturo sub limigoj, kulturo estas libera. [Edukado estas] kiam instruado estas deviga al la lernanto, kaj kiam instruado estas ekskluda, tio estas kiam oni instruas nur tiujn temojn kiujn la edukisto konsideras kiel necesaj".<ref name="GroupedRef2" /> Por li "sen pelado, edukado estas transformita en kulturo".<ref name="GroupedRef2" /> Pli ĵusa liberecana tradicio pri edukado estas tiu de [[senlernejado]] kaj de la [[anarkiisma libera lernejo|libera lernejo]] en kiuj infanregata agado anstataŭas pedagogiajn alproksimiĝon. Eksperimentoj en Germanio kondukis al la fondo fare de [[A. S. Neill]] de tio kio iĝos la [[Lernejo Summerhill]] en 1921.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Changing Anarchism|familia nomo=Purkis|persona nomo=Jon|jaro=2004|loko=Manchester|eldoninto=Manchester University Press|ISBN=0-7190-6694-8}}</ref> Summerhill estas ofte citata kiel ekzemplo de anarkiismo en praktikado.<ref>Britaj anarkiistoj kiaj [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]] manifestis ke "A.S. Neill estas la moderna pioniro de liberecana edukado kaj de "koroj ne kapoj en la lernejo". Kvankam li ne rekonis sin kiel anarkiisto, estus malfacile scii kiel alimaniere priskribi sian filozofion, kvankam li ĝuste rekonis diferencon inter revolucio en filozofio kaj pedagogio, kaj la revolucia ŝanĝo de socio. Ili estas asociaj sed ne estas la sama afero." [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]]. [http://theanarchistlibrary.org/library/stuart-christie-albert-meltzer-the-floodgates-of-anarchy ''The Floodgates of Anarchy'']</ref><ref>Andrew Vincent (2010) ''Modern Political Ideologies'', 3a eldono, Oxford, Wiley-Blackwell p. 129</ref> Tamen, kvankam Summerhill kaj aliaj liberaj lernejoj estas radikale liberecanaj, ili diferencas laŭ principoj el tiuj de Ferrer ĉar ne defendas malferman politikan alproksimiĝon al [[klasbatalo]].<ref>{{cite journal |first=Judith |last=Suissa |url=http://newhumanist.org.uk/1288/anarchy-in-the-classroom|title= Anarchy in the classroom |journal=[[The New Humanist]] |volume=120 |issue=5 |date=Septembro–Oktobro 2005 |ref=harv}}</ref> Aldone al organizado de lernejoj laŭ liberecanaj principoj, anarkiistoj ankaŭ pridemandis la koncepton de lernejo mem. La termino ''senlernejado'' estis popularigita ankaŭ de [[Ivan Illich]], kiu argumentis ke la [[lernejo]]j kiel institucio estas disfunkciaj por mem-determinita lernado kaj servas al la kreado de konsum-socio anstataŭe.<ref>{{cite book |last=Illich| first=Ivan |title=Deschooling Society |place= New York|publisher= Harper and Row| year= 1971| isbn= 0-06-012139-4}}</ref> == Elstaraj anarkiistoj == [[Dosiero:Murray Bookchin.jpg|eta|dekstra|Murray Bookchin]] {{Div col|cols = 3}} * [[Diego Abad de Santillán]] * [[Francisco Ascaso]] * [[Joaquín Ascaso]] * [[Miĥail Bakunin]] * [[Anselme Bellegarrigue]] * [[Alexander Berkman]] * [[Murray Bookchin]] * [[Noam Chomsky]] * [[Stuart Christie]] * [[Voltairine de Cleyre]] * [[Anacharsis Cloots]] * [[Christiaan Cornelissen]] * ‎[[Leon Czolgosz]] * [[Buenaventura Durruti]] * [[Luigi Fabbri]] * [[‎Ricardo Flores Magón]] * [[Luigi Galleani]] * [[William Godwin]] * [[Emma Goldman]] * [[James Guillaume]] * [[Petro Kropotkin]] * [[Gustav Landauer]] * [[Nestor Maĥno]] * [[Errico Malatesta]] * [[Albert Meltzer]] * [[Federica Montseny]] * [[Johann Most]] * [[Erich Mühsam]] * [[Juan Peiró]] * [[Fernand Pelloutier]] * [[Salvador Puig Antich]] * [[Pierre-Joseph Proudhon]] * [[Ravachol]] * [[Herbert Read]] * [[Élisée Reclus]] * [[Rudolf Rocker]] * [[Murray Rothbard]] * [[Nicola Sacco]] * [[Lysander Spooner]] * [[Lev Tolstoj]] * [[Benjamin Tucker]] * [[Lucio Urtubia]] * [[Bartolomeo Vanzetti]] * [[John Zerzan]] * [[Daniel Guérin]] {{Div col end}} == Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj organizoj == [[Dosiero:Barcelonacntait (110).JPG| thumb|220ra| [[Sidejo]] de '''CNT''' en [[Barcelono]].]] {{Div col|cols = 2}} * [[Brita Anarkiista Federacio]] * [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] * [[FIJL]] * [[Iberia Anarkiisma Federacio|FAI]] * [[Internacia Laborista Asocio]] * [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]] * ‎[[Itala Anarkiisma Federacio]] * [[Ĵurasa Federacio]] * ''[[Mujeres Libres]]'' {{Div col end}} * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] === Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj gazetoj aŭ komunikiloj === {{Div col|cols = 2}} * [[Alasbarricadas.org]] * [[Cnt (gazeto)|"cnt"]] * ''[[Delo Truda]]'' * ''[[Free Society]]'' * ''[[L'Anarchie]]'' * [[Radio Libertaire]] * ''[[Tierra y Libertad (gazeto)|Tierra y Libertad]]'' * ''[[Umanità Nova]]'' {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Literaturo == === En angla === * Barclay, Harold, ''People Without Government: An Anthropology of Anarchy'' (2a eld.), Left Bank Books, 1990 ISBN 1-871082-16-1 * Blumenfeld, Jacob; Bottici, Chiara; Critchley, Simon, eld., ''The Anarchist Turn'', Pluto Press. 19 March 2013. ISBN 978-0745333427 * Carter, April, ''The Political Theory of Anarchism'', Harper & Row. 1971. ISBN 978-0-06-136050-3 * Gordon, Uri, ''Anarchy Alive!'', London: Pluto Press, 2007. * Graeber, David. ''Fragments of an Anarchist Anthropology'', Chicago: Prickly Paradigm Press, 2004 * Graham, Robert, eld., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas''. ** ''Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE to 1939)'', Black Rose Books, Montréal kaj London 2005. ISBN 1-55164-250-6. ** ''Volume Two: The Anarchist Current (1939–2006)'', Black Rose Books, Montréal 2007. ISBN 978-1-55164-311-3. * [[Daniel Guérin|Guerin, Daniel]], [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Daniel_Guerin__Anarchism__From_Theory_to_Practice.html ''Anarchism: From Theory to Practice''], Monthly Review Press. 1970. ISBN 0-85345-175-3 * Harper, Clifford, ''Anarchy: A Graphic Guide'', (Camden Press, 1987). * McKay, Iain, ed., ''An Anarchist FAQ''. ** ''Volume I'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2008; 558 pages, ISBN 978-1-902593-90-6. ** ''Volume II'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2012; 550 Pages, ISBN 978-1-84935-122-5 * McLaughlin, Paul, ''Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism'', AshGate. 2007. ISBN 0-7546-6196-2 * Marshall, Peter, ''Demanding the Impossible: A History of Anarchism'', PM Press. 2010. ISBN 1-60486-064-2 * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bk-aaMVGKO0C|titolo=Against the state: an introduction to anarchist political theory|aŭtoro=Sartwell, Crispin|jaro=2008|eldoninto=SUNY Press|ISBN=978-0-7914-7447-1}} * Razsa, Maple. ''Bastards of Utopia: Living Radical Politics After Socialism''. Bloomington: Indiana University Press, 2015 * Scott, James C., ''Two Cheers for Anarchism: Six Easy Pieces on Autonomy, Dignity, and Meaningful Work and Play'', Princeton, NJ: Princeton University Press, 2012. ISBN 978-0691155296. * [[George Woodcock|Woodcock, George]], ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Penguin Books, 1962). ISBN 0-14-022697-4. oclc 221147531. * Woodcock, George, eld., ''The Anarchist Reader'' (Fontana/Collins 1977; ISBN 0-00-634011-3): Antologio de verkoj el anarkistaj pensuloj kaj aktivuloj kiaj [[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], [[Petro Kropotkin|Kropotkin]], [[Miĥail Bakunin|Bakunin]], [[Errico Malatesta|Malatesta]], [[Murray Bookchin|Bookchin]], [[Emma Goldman|Goldman]], kaj multaj aliaj. * David Van Deusen, 2015, [http://news.infoshop.org/anarchist-news/rise-and-fall-green-mountain-anarchist-collective ''The Rise and Fall of The Green Mountain Anarchist Collective' ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150930091721/http://news.infoshop.org/anarchist-news/rise-and-fall-green-mountain-anarchist-collective |date=2015-09-30 }}. === En germana === ==== Ĝeneralaĵoj ==== * Autorenkollektiv: ''Was ist eigentlich Anarchie. Einführung in die Theorie und Geschichte des Anarchismus.'' 2. überarbeitete Auflage. Kramer, Berlin 1997, ISBN 3-87956-700-X * Achim von Borries, Ingeborg Brandies (Eld.): ''Anarchismus. Theorie, Kritik, Utopie. Texte und Kommentare.'' Verlag Graswurzelrevolution, Nettersheim 2007, ISBN 978-3-939045-00-7 * Jan Cattepoel: ''Der Anarchismus. Gestalten, Geschichte, Probleme.'' 3. überarbeitete und erweiterte Auflage. Beck, München 1979, ISBN 3-406-06786-7 * Hans J. Degen, Jochen Knoblauch: ''Anarchismus. Eine Einführung.'' Schmetterling Verlag, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-89657-590-6 * Monika Grosche: ''Anarchismus und Revolution. Zum Verständnis gesellschaftlicher Umgestaltung bei den anarchistischen Klassikern Proudhon, Bakunin, Kropotkin.'' Syndikat A, Moers 2004, ISBN 3-00-011749-0 * Cindy Milstein: ''Der Anarchismus und seine Ideale''. Unrast Verlag, Münster 2013, ISBN 978-3-89771-533-2 * Erwin Oberländer (Eld.): ''Der Anarchismus.'' Walter, Olten/Freiburg 1972, ISBN 3-530-16784-3 * Roland Raasch, Hans Jürgen Degen (Eld.): ''Die richtige Idee für eine falsche Welt? Perspektiven der Anarchie.'' Oppo-Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-926880-12-0 * K. H. Z. Solneman: ''Das Manifest der Freiheit und des Friedens. Der Gegenpol zum kommunistischen Manifest.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1977, ISBN 3-921388-12-0 * [[Horst Stowasser]]: ''Anarchie! Idee, Geschichte, Perspektiven.'' Edition Nautilus, Hamburg 2007, ISBN 978-3-89401-537-4. * [[Horst Stowasser]]: ''Freiheit pur. Die Idee der Anarchie, Geschichte und Zukunft.'' Eichborn, Frankfurt 1995, ISBN 3-8218-0448-3 ([http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf PDF; 3,01&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828133425/http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf |date=2008-08-28 }}) * Uwe Timm: ''Anarchie, eine konsequente Entscheidung für Freiheit und Wohlstand.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-10-4 ==== Klasikaĵoj ==== * [[Pierre-Joseph Proudhon]]: ''Système des contradictions économiques ou Philosophie de la misère.'' 1846 ** ''System der ökonomischen Widersprüche oder: Philosophie des Elends.'' Kramer, Berlin 2003, ISBN 3-87956-281-4 * [[Miĥail Aleksandroviĉ Bakunin|Miĥail Bakunin]]: ''Dieu et l’état.'' 1882 (1871 verfasst) ** ''Gott und der Staat.'' Kramer, Berlin 1995, ISBN 3-87956-222-9 * [[Pjotr Aleksejeviĉ Kropotkin|Petro Kropotkino]]: ''La Conquête du Pain.'' 1892 ** ''Die Eroberung des Brotes.'' Edition Anares, Bern 1989, ISBN 3-922209-08-4 * [[Gustav Landauer]]: ''Aufruf zum Sozialismus.'' 1911; Oppo-Verlag, Berlin 1997, ISBN 3-926880-11-2 * [[Alexander Berkman]]: ''What is communist anarchism?'' 1929 ** ''[https://www.anarchismus.at/anarchistische-klassiker/alexander-berkman/83-alexander-berkman-abc-des-anarchismus ABC des Anarchismus].'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1999, ISBN 3-931786-00-5 * Erich Mühsam: ''Die Befreiung der Gesellschaft vom Staat. Was ist kommunistischer Anarchismus?'' 1932; Kramer, Berlin 2005, ISBN 3-87956-276-8, ĉe [[Wikisource]] * [[Max Nettlau]]: ''Geschichte der Anarchie.'' 3 Bände ** ''Der Vorfrühling der Anarchie. Ihre historische Entwicklung von den Anfängen bis zum Jahre 1864.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1925; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-02-3 ** ''Der Anarchismus von Proudhon zu Kropotkin. Seine historische Entwicklung in den Jahren 1859–1880.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1927; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-04-X ** ''Anarchisten und Sozialrevolutionäre. Die historische Entwicklung des Anarchismus in den Jahren 1880–1886.'' Asy-Verlag, Berlin 1931; Bibliothek Thélème, Münster 1996, ISBN 3-930819-06-6 * John Henry Mackay: ''Die Anarchisten. Kulturgemälde aus dem Ende des XIX. Jahrhunderts.'' 1891; Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-08-2 ==== Moderna kontribuo ==== * [[Murray Bookchin]]: ''Remaking Society.'' 1989 ** ''Die Neugestaltung der Gesellschaft. Pfade in eine ökologische Zukunft.'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1992, ISBN 3-922209-35-1 ([http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf PDF; 0,5&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130224324/http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf |date=2012-01-30 }}) * Ralf Burnicki: ''Anarchie als Direktdemokratie. Selbstverwaltung, Antistaatlichkeit. Eine Einführung in den Gegenstand der Anarchie.'' Syndikat A Medienvertrieb, Moers 1998, ISBN 3-00-002097-7 * Rolf Cantzen: ''Weniger Staat – mehr Gesellschaft. Freiheit – Ökologie – Anarchismus.'' Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt 1987, ISBN 3-596-24175-8; Trotzdem-Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-81-5 * Curious George Brigade, Crimethinc, Co-Conspirators: ''DIY. Von Anarchie und Dinosauriern.'' Unrast, Münster 2006, ISBN 3-89771-444-2 * Bernd Drücke (Eld.): ''Ja! Anarchismus! Gelebte Utopie im 21. Jahrhundert. Interviews und Gespräche.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-87956-307-1 * Bernd Drücke (Eld.): ''Anarchismus Hoch 2. Soziale Bewegung, Utopie, Realität, Zukunft.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-87956-375-3 * Bernd Drücke: Zwischen Schreibtisch und Straßenschlacht? Anarchismus und libertäre Presse in Ost- und Westdeutschland. Verlag Klemm & Oelschläger, Ulm 1998, ISBN 3-932577-05-1 * Gruppe Gegenbilder (Eld.): ''Autonomie & Kooperation.'' Projektwerkstatt, Reiskirchen-Saasen 2005, ISBN 978-3-86747-001-8 * Gruppe Gegenbilder (Eld., überarbeitet von Jörg Bergstedt): ''Freie Menschen in freien Vereinbarungen'', Reiskirchen-Saasen 2012, ISBN 978-3-86747-005-6 * Graswurzelrevolution (Eld.): ''Gewaltfreier Anarchismus. Herausforderungen und Perspektiven zur Jahrhundertwende.'' Verlag Graswurzelrevolution, Heidelberg 1999, ISBN 3-9806353-1-7 * Wolfgang Haug kaj Michael Wilk: ''Der Malstrom. Aspekte anarchistischer Staatskritik.'' Trotzdem Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-82-3 * Jürgen Mümken: ''Freiheit, Individualität und Subjektivität. Staat und Subjekt in der Postmoderne aus anarchistischer Perspektive.'' Verlag Edition AV, Frankfurt 2003, ISBN 3-936049-12-2 ==== Kritikaro ==== * Wolfgang Harich: ''Zur Kritik der revolutionären Ungeduld. Eine Abrechnung mit dem alten und dem neuen Anarchismus.'' Verlag 8. Mai, Berlin 1998. ISBN 3-93174-506-6 * Ute Nicolaus: ''Souverän und Märtyrer''. Verlag Königshausen & Neumann. Reihe Literaturwissenschaft. Band 506. S. 39, 40. Florens Christian Rang: ''Kritik am Anarchismus: Das Problem der Gewalt.'' ISBN 3-82602-789-2 * C. Roland Hoffmann-Negulescu: ''Anarchie, Minimalstaat, Weltstaat. Kritik der libertären Rechts- und Staatstheorie''. Kapitel IV., ''Anarchie, Staat und Utopie''. S. 83. Tectum Verlag, Marburg 2011. ISBN 3-82888-303-6 == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Afinecgrupo]] * [[Anarkia punko]] * [[Anarkiisma ekonomiko]] * [[Anarkiismaj simboloj]] * [[Anarkiismo kaj edukado]] * [[Anarkiismo kaj Esperanto]] * [[Anarkiismo kaj kulturo]] * [[Anarkiismo sen adjektivoj]] * [[Anarkio]] * [[Antaŭfigura politiko]] * [[Centro Internacia de Esplorado pri Anarkiismo]] * [[Insurekcia anarkiismo]] * [[Kantona Revolucio]] * [[Kontraŭsistemo]] * [[Liberecana lernado]] * [[Libermerkata anarkiismo]] * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] * [[Memzorgismo]] * [[Neniuj dioj, neniuj mastroj]] * [[Nigra bloko]] * [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] * [[Platformismo]] * [[Postanarkiismo]] * [[Reciprokisma anarkiismo]] * [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]] * [[Sinteza anarkiismo]] * [[Axel Holmström]] * [[Nekonformismo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=anarkiismo|wikiquote}} * [http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html Liberecana Frakcio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160623064615/http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html |date=2016-06-23 }} de [[SAT]] * [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm Anarkiismo kaj Esperanto] * [http://epo.anarchopedia.org Anarĥopedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081013122118/http://epo.anarchopedia.org/ |date=2008-10-13 }} * [https://libcom.org/library/la-pariza-komunumo-peter-kropotkin KROPOTKIN, Piotr: La Pariza Komunumo] * [http://informabulteno.wordpress.com ILA Informa Bulteno] {{Ideologio}} {{Anarkiismo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Anarchism|revizio=733659719}} {{ADLS|2008|25}} {{ADLS|2018|37}} <!-- kaj laŭplane dum la sekvaj du semajnoj --> {{Elstara|2018|09|10}} <!-- jam estis elstara ekde 2008, perdis la statuson komence de 2013 kaj rericevis ĝin post forigoj de la mankoj en sept. 2018 --> {{Havenda artikolo|Anarkiismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anarkiismo| ]] nf2uajjtoypwpxso4lmtrldlmwev47d 9441728 9441477 2026-07-30T09:07:53Z Sj1mor 12103 9441728 wikitext text/x-wiki {{Alidirekto|Liberecano|la speco de klasika liberalismo|libertarianismo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Anarchy-symbol.svg|eta|175ra|La encirkla A-litero, ofta simbolo por anarkiismo.]] [[Dosiero:Portrait of Pierre Joseph Proudhon 1865.jpg|eta|[[Pierre-Joseph Proudhon]].]] [[Dosiero:ErricoMalatesta.gif|eta|[[Errico Malatesta]].]] [[Dosiero:Durruti-portrait.png|eta|dekstra|200ra|[[Buenaventura Durruti]].]] '''Anarkiismo''' aŭ '''anarĥiismo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] {{lang|grc|ἀν}} (sen) + {{lang|grc|ἄρχειν}} (regni) + {{lang|grc|ισμός}} (de la radiko {{lang|grc|ιζειν}}), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy">[http://www.m-w.com/dictionary/anarchy Anarchy], [[Merriam-Webster]]'s Online dictionary</ref>) estas [[politika filozofio]] kiu inkluzivas teoriojn kaj sintenojn, kiuj malakceptas [[Devo|devigan]] [[registaro]]n (nome la [[ŝtato]]n) kaj subtenas ĝian malestigon, ofte pro pli ampleksa malakcepto de nevolonta aŭ porĉiama [[aŭtoritato]]. ''La Konciza Oksforda Vortaro pri Politiko'' (''{{lang|en|The Concise Oxford Dictionary of Politics}}'') difinas anarkiismon kiel "grupon da [[ismo]]j kaj sintenoj centrigitaj sur la kredo ke [[registaro]] kaj malutilas kaj nenecesas." Tiu manko (malakcepto de ŝtataj strukturoj), laŭ plej diversaj anarkiismaj skoloj, devas esti kompensataj per [[elbaza organizado]], tio estas ekkontrolo fare de bazaj organismoj, institucioj kaj strukturoj de ĉefe la laborrimedoj ([[produktadrimedoj]] kiel bazo de [[ekonomio]]), sed ankaŭ de [[sansistemo]], [[eduksistemo]], [[transporto]] ktp. Tiudirekte konata moto ŝatata de anarkiistoj estas "[[Anarkio]] estas plej alta esprimo de [[Socia ordo|ordo]]". La sociigo de ekzemple sansistemo aŭ eduksistemo levis polemikon inter la propraj anarkiismaj tendencoj ĉu akcepti aŭ ne [[ŝtatigo]]n de tiuj sistemoj male al permesi [[privatigo]]n: akcepti ŝtatigon supozus ian akcepton de malŝatata ŝtato, sed malakcepti ĝin supozus iel favori privatigon, kiel bazo de [[Novliberalismo|noveliberalisma]] [[kapitalismo]], ankaŭ malŝatata de ĉiuj anarkiismaj tendencoj. Estas multaj specoj kaj tradicioj de anarkiismo<ref>[[Peter Kropotkin|Kropotkin, Peter]]. ''Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings'', Courier Dover Publications, 2002, p.5</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=R.B. Fowler|titolo =The Anarchist Tradition of Political Thought|jaro=1972|publikaĵo=Western Political Quarterly|volumo=25|numero=4|paĝoj=738–752|COI=10.2307/446800}}</ref>, kaj ne ĉiuj el tiuj estas reciproke ekskludaj.<ref>Sylvan, Richard. "Anarchism". ''A Companion to Contemporary Political Philosophy'', redaktintos Goodwin, Robert E. kaj Pettit, Philip. Blackwell Publishing, 1995, p.231</ref> Laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio'' (''{{lang|en|Oxford Companion to Philosophy}}''), "ne estas iu nura difina pozicio kiun tenas ĉiuj anarkiistoj, krom ilian malakcepton de deviga registaro, kaj tiuj, kiujn oni konsideras anarkiistoj, maksimume dividas ian familian similaspekton." Anarkiistoj tenas malsamajn vidojn pri la [[Ekonomio|ekonomia]] organizo de socio; iuj preferas [[anarki-komunismo]]n, [[anarki-kolektivismo]]n, aŭ [[Partoprena ekonomiko|partoprenan ekonomion]], dum aliaj subtenas [[Merkata ekonomio|merkatajn]] sistemojn kiel [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokismon]], [[agorismo]]n, aŭ (polemike) [[anarki-kapitalismo]]n. Anarkiismaj pensoskoloj malsamas fundamente, kaj subtenas ion ajn de ekstrema [[Individuisma anarkiismo|individuismo]] al tuta [[kolektivismo]]. Iuj anarkiistoj kontraŭis (kaj kontraŭas) trudadon, dum aliaj ĝin subtenis (kaj subtenas), precipe forme de perforta [[revolucio]] sur la vojo al anarkio aŭ [[utopio]]. == Nomo == La vorto '''anarkiismo''' derivas de la [[Greka lingvo|greka]] ἀν (sen) + ἄρχειν (regni) + ισμός (de la radiko ιζειν), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy"/> kaj la vorto '''[[anarkio]]''' devenas el la [[greka]] ἀναρχία, ''anarĥIa'' (de ἄναρχος, ''Anarĥos'', prefikso ἀν, an, kiu signifas 'ne' aŭ 'sen', kaj nomo ἀρχός, arĥOs, kiu signifas 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo'.<ref>Vidu: * [http://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchy Anarchy], Vortaro Merriam-Webster rete. * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry%3D%237439 Anarchos], ''A Greek-English Lexicon''. * Diccionario Manual Griego VOX. Griego clásico-Español, eld. 18a de VOX, p. 44. ISBN 84-8332-149-1 * [http://en.wiktionary.org/wiki/anarchy Etimologio de la vorto anarchy] en [[Wiktionary]] (en angla). </ref> Ĉiuokaze la etimologia bazo estas la greka vorto arĥOs, kiu povas esti komprenata kiel 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo', sed ankaŭ kiel [[politika ordo]], [[ŝtato]] ktp. La demando estas al kio precize kontraŭas anarkiismo, ĉu simple al iu ajn tipo de regado aŭ al ŝtataj strukturoj ktp. Por kuntekstigi la aferon, oni ne forgesu ke en la [[klasika Grekio]] ne ekzistis la koncepto de [[ŝtato]] kiel oni komprenas ĝin el la 19a jarcento; male, tiam ekzistis nur sendependaj urboj (''[[Poliso (urboŝtato)|polis]]'') kun sistemoj de [[rekta demokratio]], do ne tre malproksime de la organizaj sistemoj proponita de multaj anarkiistoj. Ne konfuzendas [[anarkio]] kun anarkiismo; kvankam anarkio estas koncepto pri malordo aŭ manko de ordo, tamen anarkiismo celas socian ordon pere de anarkio. Por kompliki la aferon kaj konsiderinte la ampleksecon kaj malprecizecon de la enhavo de tiu ideologio, kelkaj unuopuloj, skoloj, tendencoj, organizoj ktp., ĉefe por apartiĝi el la perfortemaj aŭ plej revoluciemaj tendencoj, ekaplikis la terminojn ''liberecano'', ''liberecana'', ''liberecanismo'' ktp. Rekomencis terminologia konfuzo pro malprecizeco de la limoj inter ambaŭ. Multaj komprenas ke liberecano estas pli ampleksa ol anarkiisto, kaj ne tiom rilataj al plej [[Propagando per agado|revoluciaj agadrimedoj]], dum aliaj konsideras ambaŭ sufiĉe sinonimaj; ekzemple en la [[franca lingvo]].<ref>Vidu ekzemple en Esperanto ''Liberecana Frakcio'' de [[SAT]], kun bulteno [[Liberecana Ligilo]] ktp.</ref> En la [[itala lingvo]] oni uzas la terminon "anarchico" por "anarkiisto" dum en aliaj [[latinidaj lingvoj]] la korespondaĵo al "anarchico" estas uzata ĉefe por ''malordema''. En la [[angla lingvo]] de [[Usono]], oni uzas la terminon ''libertarian'' kun tre apartaj signifoj, kunhavante la malakcepton aŭ [[Malpliigo de ŝtato|malpliigon de ŝtato]], limigita al minimumo, sed sen la revoluciaj implicoj al [[memorganizado]] el bazaj tavoloj, tio estas sen malakcepto de kapitalismo, por multaj aŭtoroj nepra ingredienco de ŝtato. Vidu ekzemple artikolon [[Libertarianismo]]. == Originoj == [[Dosiero:WilliamGodwin.jpg|eta|maldekstra|[[William Godwin]] konsideriĝas kiel unu el la fondintoj de moderna anarkiismo.]] Kontraŭstaro al la ŝtato kaj al hierarĥio havas longan historion antaŭ la eŭropaj anarkiistoj de la [[19-a jarcento]]. Iuj pretendas, ke anarkiismaj temoj troviĝas en la verkoj de la [[Taoismo|Taoista]] saĝulo [[Laozio]].<ref>B. Cano Ruiz, ''Excursión sobre los Fundamentos Históricos del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 53-57. Tiu vidas ankaŭ antaŭaĵojn en la [[Antikva Egipto]] kaj la [[Biblio]].</ref> [[Diogeno la Cinika|Diogeno]] kaj la cinikuloj kaj ilia samtempulo, [[Zenono el Kitiono]], la fondinto de [[Stoikismo]], ankaŭ prezentis similajn temojn. Aliaj, kiaj Kropotkin en sia verko ''Interhelpo'', defendas el la informoj de antropologoj ke multaj popoloj en diversaj civilizacioj jam vivis laŭ la spirito de anarkiismo. Ponte al la [[Moderna Epoko]] oni povas indiki al la diversaj ''[[Utopio]]j'', ekzemple tiu de [[Thomas More]] de 1516, verkitaj dum la Renesanco kaj poste.<ref>George Woodcock, ''Albores del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 96-100.</ref><ref>Ankaŭ menciindas la utopiojn de [[Francis Bacon]]: ''Nova Atlantido'', de [[Campanella]]: ''Sunŝtato'' aŭ ''Suncivito'' kaj de [[Étienne Cabet]]: ''Vojaĝo al Ikario''.</ref> Aliaj sociaj movadoj aŭ iniciatoj pra-anarkiismaj estus kelkaj aspektoj de la [[Reformacio]], tiu de la ''diggers'' ([[fosistoj]]) en [[Anglio]], Winstanley ktp.<ref>George Woodcock (1961), paĝoj 101-109.</ref> Moderna anarkiismo, tamen, floris el la sekulara pensado de la [[Klerismo|klerisma epoko]], precipe el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por morala centreco de libereco. "Anarkiismo" komenciĝis kiel termino de abuzo, sed ekde la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]], iuj (ekzemple la ''Enragés'' aŭ ''Kolereguloj'') ekuzis la terminon pozitive, konsiderante la "revolucian registaron" de la [[Jakobeno]]j sinkontraŭdira.<ref>Pri precedencoj el la [[Usona Revolucio]] kaj el la [[Franca Revolucio]] vidu George Woodcock (1961), paĝoj 109-127.</ref> El tiu ĉi klimato [[William Godwin]] evoluigis tion, kion multaj homoj konsideras la unuan esprimon de moderna anarkiisma pensado. Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkin]], "la unua homo kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn komprenaĵojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj evoluigitaj en siaj verkoj." Godwin, [[Filozofia anarkiismo|filozofia anarkiisto]], kontraŭstaris revolucian agadon kaj vidis minimuman ŝtaton kiel modernan "necesan malbonon" kiu estiĝus pli kaj pli nebezonata kaj senpotenca laŭ la iompostioma evoluo de scio. Godwin porpledis ekstreman [[individuismo]]n, proponante ke ĉiu kunlaborado ĉesu. Godwin sintenis, ke diskriminacio pro iuj ajn kialoj krom kapablo netolereblis.<ref>B. Cano Ruiz (1961), paĝoj 76-87.</ref> La unua homo kiu sin priskribis kiel anarkiisto estis [[Pierre-Joseph Proudhon]], kaj pro tio iuj nomas lin la fondinto de moderna anarkiisma teorio. Proudhon proponis spontanean ordon, per kio organizo aperas sen centra aŭtoritato, "pozitivan anarkiismon" en kiu ordo aperas kiam ĉiu faras "tion kion li deziras kaj nur kion li deziras" kaj kie "nur komercaj transakcioj produktas la socian ordon." Kiel Godwin, Proudhon kontraŭstaris perfortan revolucian agadon. Li vidis anarkion kiel "formon de registaro aŭ konstitucio en kiu publika kaj nepublika konscio, formita de la evoluigo de scienco kaj leĝo, estas sole sufiĉa por konservi ordon kaj por garantii ĉiujn liberecojn. En ĝi, konsekvence, la institucio de la polico, preventaj kaj restriktaj metodoj, oficialeco, impostado, ktp., estas reduktitaj al minimumo. En ĝi, pli precipe, la formoj de monarkio kaj intensa centrigo malaperas, anstataŭigitaj de federalaj institucioj kaj vivŝablono bazita sur la komunumo. La plej konata frazo atribuita a Proudhon estas "La posedaĵo estas ŝtelaĵo". Laŭ li, la bazo de la nuna maljusta mondo estas la diferenco inter posedantoj kaj neposedantoj, kaj pro tio oni devas nuligi la posedrajton.<ref>Pierre-Joseph Proudhon, ''Qu'est-ce que la proprieté?'', tradukita al multaj lingvoj ekzemple al ''¿Qué es la propiedad?'', Tusquets, Barcelona, 1975.</ref> == Pensoskoloj == {{Ĉefartikolo|Anarkiismaj pensoskoloj}} '''Anarkiismaj pensoskoloj''' povas diferenci fundamente, subtenante ion el ekstrema [[individuismo]] al kompleta [[kolektivismo]].<ref>Slevin, Carl. "Anarchism." The Concise Oxford Dictionary of Politics. Eld. Iain McLean kaj Alistair McMillan. Oxford University Press, 2003.</ref> La tendencoj de anarkiismo estis ofte ĝenerale dividitaj en kategorioj de [[sociala anarkiismo|sociala]] kaj [[individuisma anarkiismo]] aŭ similaj duecaj klasigoj.<ref name="black dict">Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". ''The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought''. Blackwell Publishing. p. 14.</ref><ref name=socind>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings|familia nomo=Kropotkino|persona nomo=Petro|aŭtoroligilo=Petro Kropotkino|jaro=2002|eldoninto=Courier Dover Publications|ISBN=0-486-41955-X|paĝo=5}}{{cite journal |author=R.B. Fowler|title=The Anarchist Tradition of Political Thought|year=1972|journal=Western Political Quarterly|volume=25|issue=4|pages=738–752|doi=10.2307/446800|publisher=University of Utah|jstor=446800 |ref=harv | issn = 0043-4078 }}</ref> Anarkiismo estas ofte konsiderata radikala maldekstrema ideologio,<ref name=brooks>{{Citaĵo el libro|titolo=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908)|familia nomo=Brooks|persona nomo=Frank H.|jaro=1994|eldoninto=Transaction Publishers|citaĵo=Usually considered to be an extreme left-wing ideology, anarchism has always included a significant strain of radical individualism, from the hyperrationalism of Godwin, to the egoism of Stirner, to the libertarians and anarcho-capitalists of today|ISBN=1-56000-132-1|paĝo=xi}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kahn |first=Joseph|title= Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |year=2000|journal=[[The New York Times]]|issue=5a de Aŭgusto |ref=harv}}{{cite journal |author=Colin Moynihan |title=Book Fair Unites Anarchists. In Spirit, Anyway|year=2007|journal=New York Times|issue=16a de Aprilo |ref=harv}}</ref> kaj multo de [[anarkiisma ekonomiko]] kaj de anarkiista jura filozofio respegulas [[Liberecisma socialismo|kontraŭaŭtoritatajn interpretojn]] de [[anarkikomunismo|komunisma]], [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkisindikatismo|sindikatisma]], [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokisman]], aŭ [[partoprena ekonomiko]]j.<ref>"The anarchists were unanimous in subjecting authoritarian socialism to a barrage of severe criticism. At the time when they made violent and satirical attacks these were not entirely well founded, for those to whom they were addressed were either primitive or "vulgar" communists, whose thought had not yet been fertilized by Marxist humanism, or else, in the case of Marx and Engels themselves, were not as set on authority and state control as the anarchists made out." Daniel Guerin, ''[http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice#toc2 Anarchism: From Theory to Practice]'' (New York: Monthly Review Press, 1970)</ref> Je iu punkto "la [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkikomunismo|komunisma]], kaj [[Individuisma anarkiismo|liberala kaj individuisma]] tendencoj de pensaro el kiuj anarkiistoj elprenas sian inspiron ekmontras pliiĝantan distingan kvaliton, subtenante la aperon de nombraj anarkiismaj skoloj."<ref>Mark Bevir (ed). Encyclopedia of Political Theory. SAGE. Los Angeles. 2010. Paĝo 34</ref> === Reciprokismo === {{Ĉefartikolo|Reciprokisma anarkiismo}} [[Dosiero:Proudhon-children.jpg|299ra|dekstra|eta|Proudhon kaj liaj filinoj, de [[Gustave Courbet]], 1865.]] Reciprokismo komenciĝis dum la [[19-a jarcento]] en la anglaj kaj francaj [[Laborista movado|laboristaj movadoj]], kaj poste adoptis anarkiisman formon konektitan al [[Pierre-Joseph Proudhon]] en [[Francujo]] kaj aliuloj en [[Usono]]. Tio ĉi influis individuismajn anarkiistojn en Usono kiel je Benjamin Tucker kaj je William B. Greene; dum la [[1840-aj jaroj|1840-aj]] kaj [[1850-aj jaroj|1850-aj]] jaroj, Charles A. Dana kaj Greene prezentis la verkojn de Proudhon al Usono. Greene adaptis la reciprokismon de Proudhon al usonaj kondiĉoj kaj prezentis ĝin al Tucker. Reciprokisma anarkiismo temas pri reciprokeco, libera asociado, volonta kontrakto, federacio, kaj reformo de kredito kaj [[valuto]]. Multaj reciprokistoj kredas ke merkato sen registara interveno egaligas la prezojn al laborkostoj, malestigante profiton, lupagon, kaj rentumon laŭ la laborteorio de valoro.<ref>Miller, David. 1987. "Mutualism." The Blackwell Encyclopedia of Political Thought. Blackwell Publishing. p. 11</ref> [[Firmao]]j estus devigitaj konkursi por laboristoj same kiel laboristoj konkursas por firmaoj, plialtigante [[salajro]]jn. Iuj vidas reciprokismon kiel inter individuisma kaj kolektivisma anarkiismoj. En ''Kio estas Posedaĵo?'', Proudhon evoluigas koncepton de "libereco", egala al "anarkio", kiu estas la dialektika "kunigo de komunismo kaj posedaĵo." Greene, influita de Pierre Leroux, strebis reciprokismon laŭ la kunigo de tri filozofioj – [[komunismo]], [[kapitalismo]], kaj [[socialismo]]. Pli malfruaj individuismaj anarkiistoj uzis la terminon "reciprokismo" sed gardis malmulte la emfazon pri kunigo, dum socialaj anarkiistoj kiel la verkintoj de ''An Anarchist FAQ'' (angle ''Oftaj Demandoj pri Anarkiismo'') pretendas reciprokismon kiel subaro de sia filozofia tradicio. === Individuisma anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Individuisma anarkiismo}} Individuisma anarkiismo ampleksas "kelkajn tradiciojn" kiuj pretendas ke "individuistan konscion kaj la persekuton de memintereso ne restriktu iu ajn kolektiva korpo aŭ publika aŭtoritato", tio estas emfazo al tio individua kaj ties volo super ajnaj tipoj de eksteraj determinantoj kiaj grupoj, socio, tradicioj, kaj ideologiaj sistemoj.<ref>"What do I mean by individualism? I mean by individualism the moral doctrine which, relying on no dogma, no tradition, no external determination, appeals only to the individual conscience."Mini-Manual of Individualism de Han Ryner [https://www.marxists.org/archive/ryner/1905/mini-manual.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"I do not admit anything except the existence of the individual, as a condition of his sovereignty. To say that the sovereignty of the individual is conditioned by Liberty is simply another way of saying that it is conditioned by itself.""Anarchism and the State" in Individual Liberty</ref> Individuisma anarkiismo subtenas privatan posedaĵon, malkiel la sociala/socialisma/kolektivisma/komunumisma flankoj kiuj porpledas komunan posedaĵon. Individuisman anarkiismon subtenis homoj kiel [[Henry David Thoreau]], [[Josiah Warren]], kaj [[Murray Rothbard]]. [[William Godwin]], konsiderita individuisma anarkiisto de iuj kaj unua anarkiisto de aliaj,<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115"/><ref>Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/godwin/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> proparolis bonfarecon sed ankaŭ defendis la sanktecon de "privata juĝo" por ĉiu individuo pri sia laboro kaj posedaĵo, kaj antaŭvidis progreseman raciecon, kiu rezultus je malpligrandiĝo kaj eventuala malapero de registaro. [[Dosiero:Max stirner.jpg|eta|maldekstre|Filozofo Max Stirner, elstara frua individuisma anarkiisto de 19-a jarcento.]] Unu el la plej fruaj kaj plej bone konataj subtenantoj de individuisma anarkiismo estis [[Max Stirner]],<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/max-stirner/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kiu verkis la libron ''La Egoo kaj Sia Propreco'' ([[1844]]), "fondan tekston" de la filozofio. La filozofio de Stirner estis "[[Egoismo|egoisma]]" formo de individuisma anarkiismo laŭ kiu la individuo faras tion, kio plaĉas al li/ŝi, ne rimarkinte Dion, ŝtaton, aŭ moralajn regulojn, kaj laŭ kiu socio havas neniun respondecon por siaj anoj. Al Stirner, [[rajto]]j estis nerealaĵoj en la menso, kaj socio ne ekzistas sed "la individuoj estas ĝia [[Realo|realeco]]" – li subtenis posedaĵon kaj posedecon per [[Potenco (filozofio)|potenco]] anstataŭ rajto.<ref>The Encyclopedia Americana: A Library of Universal Knowledge. Encyclopedia Corporation. p. 176.</ref> Stirner predikis memaserton kaj antaŭvidis "asociojn de egoistoj" kie [[respekto]] por senkonsidereco kunigus homojn. Malpli radikalan formon de individuisma anarkiismo porpledis la "[[Bostono|Bostonaj]] anarkiistoj," [[Usono|usonaj]] individuistoj, kiuj subtenis privatajn posedaĵojn kaj la liberan merkaton. Ili porpledis la protekton de libereco kaj posedaĵo per privataj entreprenistoj, kaj ĝiris interŝanĝon de laboro por salajro, kvankam ili kredis, ke ŝtata monopola kapitalismo (difinita kiel [[monopolo]] financita de la ŝtato) ne plene rekompencas laboron. Eĉ inter la usonaj individuistoj de la 19-a jarcento, estis neniu monolita ismo, kiel ili malkonsentis inter si pri pluraj temoj, inkluzive de intelekt-posedaĵaj rajtoj kaj posedo kontraŭ posedaĵo de tero. Grava disiĝo okazis dum la malfrua [[19-a jarcento]], kiam Tucker kaj kelkaj aliuloj forlasis naturajn rajtojn kaj konvertiĝis al "egoismo," bazita sur la filozofio de Stirner. Iuj "Bostonaj anarkiistoj," kiel Tucker, sinidentigis kiel "socialista" – termino, kiu tiuepoke reprezentis vastan koncepton – per kio ili signifis devoligon al solvi la "laboran problemon" per radikala ekonomia reformo. Nepost la ŝanĝo de la [[20-a jarcento]], la epokopinto de individuisma anarkiismo jam pasis, kvankam poste ĝin revivigis (kun kelkaj ŝanĝetoj) Murry Rothbard kaj la anarki-kapitalistoj de la meza 20-a jarcento, kiel parton de la pli vasta [[Libertarianismo|libertarianisma]] movado. === Sociala anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Sociala anarkiismo}} [[Dosiero:Anarchistes914.jpg|eta|250ra|Manifestacioj de anarkiistoj kontraŭ [[senlaboreco]] en [[Novjorko]], [[1914]].]] Sociala anarkiismo estas unu el la du malsamaj vastaj kategorioj de anarkiismo, la alia kategorio estas individuisma anarkiismo; sociala estas konsiderata la plej granda pensoskolo en anarkiismo.<ref>"This does not mean that the majority thread within the anarchist movement is uncritical of individualist anarchism. Far from it! Social anarchists have argued that this influence of non-anarchist ideas means that while its "criticism of the State is very searching, and [its] defence of the rights of the individual very powerful," like Spencer it "opens ... the way for reconstituting under the heading of 'defence' all the functions of the State." Section G – Is individualist anarchism capitalistic? An Anarchist FAQ</ref> La termino "sociala anarkiismo" ofte uziĝas por identigi [[Komunumismo|komunumismajn]] formojn de anarkiismo, kiuj emfazas kunlaboradon kaj reciprokan helpon.<ref>Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". A Dictionary of Marxist Thought. Blackwell Publishing, 1991. p. 21.</ref> Ĝi malakceptas la pluekziston de la privata posedo (ĉefe de produktadrimedoj), sed konservas respekton al la [[persona posedo]].<ref name="ReferenceA">"The revolution abolishes private ownership of the means of production and distribution, and with it goes capitalistic business. Personal possession remains only in the things you use. Thus, your watch is your own, but the watch factory belongs to the people." [[Alexander Berkman]]. "What Is Communist Anarchism?"</ref> Sociala anarkiismo inkluzivas anarki-kolektivismon, anarki-komunismon, [[Liberecisma socialismo|liberecisman socialismon]], anarki-sindikatismon, [[Socia ekologio|socian ekologion]], kaj foje reciprokismon. ==== Anarki-kolektivismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kolektivismo}} Anarki-[[kolektivismo]] (specifa tendenco nekonfuzenda kun [[Komunumismo|komunumisma]] anarkiismo aŭ la pli ampleksa kategorio foje nomata simple "kolektivismo") estas plej ofte ligita al [[Miĥail Bakunin]] kaj kun [[Johann Most]].<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54">Patsouras, Louis. 2005. Marx in Context. iUniverse. p. 54.</ref><ref>Avrich, Paul. 2006. ''Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America''. AK Press. p. 5.</ref> Malkiel ĉe la reciprokistoj, anarki-kolektivistoj kontraŭstaras ĉian nepublikan posedon de la [[produktadrimedoj]], kaj anstataŭe porpledas komunan posedon, ĉefe de produktadrimedoj. Tiu nova reĝimo alvenu pere de violenta [[revolucio]], dekomence fare de la agado de eĉ malgranda grupo, nome de [[propagando pro agado]], kiu inspiras la laboristarojn kiel tuto al la ribelo kaj al la deviga kolektivigo de la produktadrimedoj.<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54"/> Tamen, ili ne intencis ke posedkomunigo inkluzivu distribuon de enspezo, ĉar oni pagus al la laboristoj polaborhore, anstataŭ ol disdoni varojn "laŭ bezono" kiel sub [[anarki-komunismo]]; do oni konservas la sistemon de [[salajro]]<ref>Kropotkin, Peter (2007). "13". The Conquest of Bread. Edinburgh: AK Press. ISBN 978-1-904859-10-9.</ref>. Kvankam la anarki-kolektivistoj porpledis rekompencon por laboro, iuj ne tute subtenis la eblon de postrevolucia ŝanĝiĝo al komunisma sistemo de laŭbezona disdonado. Anarki-kolektivismo ekestis samtempe kun [[marksismo]] sed kontraŭstaris la marksisman [[Diktatoreco de la proletaro|Diktatorecon de la proletaro]], malgraŭ la marksista klopodado por kolektivisma senŝtata socio.<ref>Bakunin, Mikhail (1990). Statism and Anarchy. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36182-6. "They [the Marxists] maintain that only a dictatorship – their dictatorship, of course – can create the will of the people, while our answer to this is: No dictatorship can have any other aim but that of self-perpetuation, and it can beget only slavery in the people tolerating it; freedom can be created only by freedom, that is, by a universal rebellion on the part of the people and free organization of the toiling masses from the bottom up."</ref> Ĝi estas foje nomata ankaŭ "revolucia socialismo" aŭ konsiderata kiel formo de tio.<ref>Morris, Brian. Bakunin: The Philosophy of Freedom. Black Rose Books Ltd., 1993. p. 76.</ref><ref>Rae, John. Contemporary Socialism. [[C. Scribner's sons]], 1901, Originalo el Harvard University. p. 261.</ref> ==== Anarki-komunismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-komunismo}} [[Dosiero:Kropotkin Nadar.jpg|eta|maldekstra|Anarki-komunisto Petro Kropotkin kredis ke en anarkio, laboristoj spontanee organizus sin por komune produkti varojn por la tuta socio.]] Anarki-[[Anarki-komunismo|komunistoj]] proponas, ke la plej libera formo de socia organizo estus socio farita de pluraj memstaraj, memregantaj komunumoj kun kolektiva uzo de la [[produktadrimedoj]], kaj kun rekta demokratio kiel la politika organiza formo, rilatita al aliaj komunumoj per federacio. Tamen, iuj anarki-komunistoj kontraŭas la plimultvolan naturon de rekta demokratio, sintenante ke ĝi povas obstrukci individuan liberecon, kaj preferas konsentan demokration. En anarki-komunismo, individuoj ne ricevus rektan rekompencon por laboro (per divido de profitoj aŭ [[salajro]]j), sed anstataŭe povus libere uzi la rimedojn kaj profiton de la komunumo. Laŭ anarki-komunistoj [[Petro Kropotkin]], kaj pli malfrue [[Murray Bookchin]], la anoj de tia socio spontanee farus ĉiom da necesa laboro, ĉar ili rekonus la bonaĵojn de komuna entrepreno kaj [[interhelpo]]. Kropotkin kredis, ke privata posedeco estis unu el la kaŭzoj de subpremado kaj ekspluatado, kaj porpledis ĝian abolicion, agnoskante anstataŭe nur komunan posedrajton. Resume Anarki-komunismo (konata ankaŭ kiel ''anarkiisma komunismo'', ''liberecana komunismo''<ref>"Anarchist communism is also known as anarcho-communism, communist anarchism, or, sometimes, libertarian communism.""Anarchist communism – an introduction" ĉe libcom.org [http://libcom.org/thought/anarchist-communism-an-introduction] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The terms libertarian communism and anarchist communism thus became synonymous within the international anarchist movement as a result of the close connection they had in Spain (with libertarian communism becoming the prevalent term).""Anarchist Communism & Libertarian Communism" de Gruppo Comunista Anarchico di Firenze. el "L'informatore di parte", No. 4, October 1979, quarterly journal of the Gruppo Comunista Anarchico di Firenze, ĉe libcom.org [http://www.fdca.it/fdcaen/historical/vault/ancom-libcom.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The 'Manifesto of Libertarian Communism' was written in 1953 by Georges Fontenis for the Federation Communiste Libertaire of France. It is one of the key texts of the anarchist-communist current." "Manifesto of Libertarian Communism" de Georges Fontenis ĉe libcom.org [http://libcom.org/library/manifesto-of-libertarian-communism-georges-fontenis] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"In 1926 a group of exiled Russian anarchists in France, the Delo Truda (Workers' Cause) group, published this pamphlet. It arose not from some academic study but from their experiences in the 1917 Russian revolution." "The Organizational Platform of the Libertarian Communists" de Delo Truda [http://www.nestormakhno.info/english/platform/org_plat.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kaj foje kiel libera komunismo) estas teorio de anarkiismo kiu defendas la nuligon de [[ŝtato]], [[merkato]]j, [[mono]], privata posedo (kvankam retenante respekton por persona posedo),<ref name="ReferenceA"/> kaj de kapitalismo favore al la komuna posedo de produktadrimedoj,<ref>''From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms'' Alan James Mayne Published 1999 Greenwood Publishing Group 316 paĝoj ISBN 0-275-96151-6. Books.google.com. 1999. ISBN 978-0-275-96151-0. [https://books.google.es/books?id=6MkTz6Rq7wUC&pg=PA131&dq=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20collective%20ownership&f=false] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>Anarchism for Know-It-Alls By Know-It-Alls For Know-It-Alls, For Know-It-Alls Published de Filiquarian Publishing, LLC., 2008 ISBN 1-59986-218-2, 9781599862187 72 paĝoj. Books.google.com. Januaro 2008. ISBN 978-1-59986-218-7. [https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160816142750/https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false|date=2016-08-16}} Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> rekta demokratio kaj horizontala reto de volontaj konsilantaroj de asocioj kaj laboristoj kun produktado kaj konsumado bazita sur la jena gvida principo: "el ĉiuj laŭ sia kapablo, al ĉiuj laŭ sia neceso".<ref>"Luggi Fabbri". Dwardmac.pitzer.edu. 2002-10-13. Retrieved 2015-03-16.</ref><ref>"Platform: Constructive Section". Nestormakhno.info. [http://www.nestormakhno.info/english/platform/constructive.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> La stato de anarki-komunismo ene de anarkiismo mem estas disputata, ĉar ĝin vidas individuismaj anarkiistoj kaj anarki-kapitalistoj kiel nekongrua kun libereco. Iuj [[anarki-sindikatisto]]j, kiel la [[Hispanio|hispana]] [[sindikato]] [[CNT]], vidis anarki-komunisman socion kiel sian celon. [[Platformismo]] estas anarki-komunisma tendenco laŭ la tradicio de [[Nestor Maĥno]], kiu argumentis por la "vitala bezono de organizado, kiu, alloginta la plejparton de partoprenantoj en la anarkiisma movado, establus komunan taktikan kaj politikan vicon por anarkiismo, kaj tiel servus kiel gvidanto por la tuta movado." Kelkaj formoj de anarki-komunismo estas de naturo forte egoisma, kaj forte influitaj de radikala individuisma filozofio, kredante ke anarki-komunismo tute ne bezonas komunecan naturon; anarki-komunisto [[Emma Goldman]] estis influita ambaŭ de [[Max Stirner]] kaj de Petro Kropotkin, kaj ŝt miksis iliajn filozofiojn por krei sian propran. ==== Anarki-sindikatismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-sindikatismo}} [[Dosiero:Anarchist flag.svg|dekstra|eta|Ofte uzata flago de anarki-sindikatismo.]] [[Dosiero:Manifestación_CNT_Bilbao.jpg|eta|[[1an de majo|1an de Majo]]: eŭsklingva banderolo ĉe manifestacio de la CNT en [[Bilbao]].]] Dum la frua [[20-a jarcento]], anarki-[[sindikatismo]] leviĝis kiel klara pensoskolo ene de la anarkiisma movado. Kun pli granda fokuso pri la [[laborista movado]]<ref>Sorel, Georges. 'Political Theorists in Context' Routledge (2004) p. 248.</ref> ol en antaŭaj anarkiismo-formoj, sindikatismo premisas radikalajn [[sindikato]]jn kiel eblan forton por revolucia socia ŝanĝo, anstataŭigantajn [[kapitalismo]]n kaj la ŝtaton per nova socio, demokratie memdirektita de la laboristoj, kiuj tiel liberiĝus.<ref>Rocker, Rudolf. 'Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice' AK Press (2004) p. 73.</ref> Anarki-sindikatistoj strebas abolicii la salajran sistemon kaj privatan posedecon kiel la [[produktadrimedoj]]n, kiuj laŭ ili gvidas al [[Socia klaso|klasmalsamoj]]. Gravaj principoj de sindikatismo inkluzivas laboristan solidarecon, rektan agadon (kiel ĝeneralajn [[striko]]jn kaj laborejajn reprenojn), kaj memdirektadon de la laboristaro. Anarki-sindikatismo kaj aliaj branĉoj de anarkiismo ofte ne estas reciproke ekskludaj: anarki-sindikatistoj ofte subtenas anarki-komunismajn aŭ anarki-kolektivismajn ekonomiajn sistemojn. Ĝiaj porpledantoj proponas laboristan organizadon kiel manieron krei la fondaĵojn de nehierarĥia anarkiisma socio ene de la nuna sistemo, kaj tiel okazigi socialan revolucion. [[Rudolf Rocker]] estis estra frua anarki-sindikatisma pensanto, kiu ekpripensis la originojn de la movado, tion al kio ĝi strebis, kaj kial ĉio ĉi gravas al la estonteco de laboro, en [[1938]] per sia broŝureto ''Anarchosyndicalism''. Kvankam pli ofte asociigita kun laboristaj klopodoj de la frua [[20-a jarcento]] (precipe en [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]]), multaj sindikatistaj organizaĵoj aktivas hodiaŭ, unuiĝintaj trans nacilimoj per aneco en la [[Internacia Laborista Asocio]], inkluzive de la SAC en [[Svedio]], la USI en [[Italujo]], kaj la [[CNT]] en Hispanujo, kaj kelkaj aliaj pli malgrandaj sindikataj asocioj aŭ sekcioj kiuj laŭ la jardekoj eniris kaj eliris de la asocio. La [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] ludis gravan rolon en la epoko de la [[Hispana Enlanda Milito]] kiel parto de la [[Hispana Revolucio|Hispana Socia Revolucio]]. === Modernaj evoluigitaj pensoskoloj (ekde la 1960-aj jaroj) === [[Dosiero:Jarach and Zerzan.JPG|eta|maldekstra|[[Lawrence Jarach]] (maldekstre) kaj [[John Zerzan]] (dekstre), du elstaraj nuntempaj anarkiismaj aŭtoroj. Zerzan estas konata kiel elstara voĉo ene de [[anarki-primitivismo]], dum Jarach estas notita defendanto de [[postmaldekstra anarkiismo]].]] Anarkiismo daŭre generas multajn plurfontajn kaj sinkretajn filozofiojn kaj movadojn; ekde la revivigo de anarkiismo en Usono dum la [[1960-aj jaroj]], aperis pluraj novaj movadoj kaj skoloj, tre ofte eklektikaj.<ref>Perlin, Terry M. ''Contemporary Anarchism''. Transaction Books, New Brunswick, NJ 1979</ref> [[Anarki-pacifismo]] estas tendenco kiu malakceptas [[Perforto|perforton]] en la luktado por la [[socia ŝanĝo]] (socia disvolviĝo ĝenerale sed ŝanĝo de [[politika potenco]] precipe, vidu artikolon [[senperforto]]).<ref name="Anarchism 1962">George Woodcock. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962)</ref><ref name="ppu.org.uk">{{cite web |url=http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |title="Resisting the Nation State, the pacifist and anarchist tradition" de Geoffrey Ostergaard |publisher=Ppu.org.uk |date=6a de Aŭgusto 1945 |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html#anarch%20and%20violence |arkivdato=2011-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |archivedate=2011-05-14 }}</ref> Ĝi disvolvigis "ĉefe en [[Nederlando]], Britio, kaj Usono, antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito".<ref name="Anarchism 1962"/> [[Kristana anarkiismo]] estas [[Kristanismo|movado]] en [[politika teologio]] kiu kombinas anarkiismon kaj kristanismon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=Locating Christian anarchism&nbsp;... In political theology|paĝoj=2–4}}</ref> Ties ĉefaj proponintoj estis [[Lev Tolstoj]], [[Dorothy Day]], [[Ammon Hennacy]], kaj [[Jacques Ellul]]. [[Platformismo]] estas tendenco ene de plej ampleksa anarkiisma movado bazita sur la organizaj teorioj en la tradicio de la manifesto de [[Dielo Truda]] nome ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Unio de Anarkiistoj (Skizo)''.<ref name=Platformtext>{{cite book |last=Dielo Trouda |authorlink=Dielo Truda |title=Organizational Platform of the General Union of Anarchists (Draft) |origyear=1926 |url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000 |accessdate=24a de Oktobro 2006 |year=2006 |publisher=FdCA |location=Italy| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070311013533/http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000| archivedate= 11a de Marto 2007<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Tiu dokumento estis bazita sur la spertoj de rusaj anarkiistoj dum la [[Oktobra Revolucio]] de 1917, kiu kondukis finfine al la venko de la [[bolŝevikoj]] super la anarkiistoj kaj aliaj grupoj. La ''Platformo'' klopodis klarigi la mankojn de la anarkiista movado dum la [[Rusia revolucio de 1917|Rusia Revolucio]]. [[Sinteza anarkiismo]] estas formo de anarkiismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diferencaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref name=infoshop.org>{{Cite web|title=An Anarchist FAQ|url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|website=infoshop.org|accessdate=7a de Julio 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100219221557/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|archivedate=19a de Februaro 2012|date=14a de Februaro 2010|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|arkivdato=2010-10-07}}</ref> En la 1920-aj jaroj, tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Anarki-komunismo|anarki-komunistoj]] [[Volin]] kaj [[Sébastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref><ref>Faure, Sébastien. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Sebastien_Faure__Libertarian_Communism.html Libertarian Communism]". "The remedy has been found: libertarian communism."</ref> Ĝi estas la ĉefa principo laŭ kiu la anarkiistaj federacioj grupiĝis ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref name=infoshop.org /> [[Postmaldekstra anarkiismo|Post-maldekstrisma anarkiismo]] estas tendenco, kiu celas sin malproksimigi de la tradicia [[Politika maldekstro|maldekstro]] kaj eskapi la limojn de [[ideologio]] ĝenerale. Post-maldekstristoj argumentas, ke anarkiismo estas malfortigita de sia longa fikso al nekongruaj maldekstrismaj movadoj kaj unuop-problemaj kaŭzoj, kaj vokas sintezon de anarkiisma pensado kaj specife kontraŭaŭtoritatisman revolucian movadon ekstere de la maldekstrisma medio. Post-anarkiismo estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kaj post-strukturisma pensado evoluigita de Saul Newman kaj ligita al pensantoj kiel [[Todd May]], [[Gilles Deleuze]], kaj [[Félix Guattari]]. Ĝi elĉerpas de vasto da ideoj, inkluzive de aŭtonomismo, post-maldekstrisma anarkiismo, situaciismo, post-koloniismo, kaj inkludante simpation por la [[Zapatismo|Zapatista Armeo por Nacia Liberigo]]. Alia freŝdata formo de kritika anarkiismo kaj formala anarkiismo estas [[insurekcia anarkiismo]], kiu porpledas neformalan organizadon kaj aktivan rezistadon al la ŝtato; ĝiaj proponantoj inkluzivas Wolfi Landstreicher kaj Alfredo M. Bonanno. Insurekcia anarkiismo estas revolucia teorio, praktiko, kaj tendenco ene de la anarkiisma movado kiu emfazas [[Ribelo|insurekcion]] ene de la anarkiisma praktiko. Ĝi estas kritiko de formalaj organizoj kiaj sindikatoj kaj federacioj kiuj estas bazataj sur politika programo kaj periodaj kongresoj. Anstataŭe, insurekciaj anarkiistoj defendas neformalan organizadon bazitan sur malgrandaj afinecaj grupoj. Insurekciaj anarkiistoj metas valoron al atakema, konstanta [[klasbatalo]], kaj al malakcepto de negocado kun klasaj malamikoj.<ref>"insurgentdesire.org.uk". insurgentdesire.org.uk.</ref><ref>""Anarchism, insurrections and insurrectionalism" de Joe Black". Ainfos.ca. 19a de Julio 2006. Arkivita el la originalo la 6an de Decembro 2010. [https://web.archive.org/web/20101206162459/http://www.ainfos.ca/06/jul/ainfos00232.html] la 25an de Junio 2010.</ref> [[Postanarkiismo]] estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kun poststrukturisma pensaro, elirante el diversaj ideoj kiaj [[postmodernismo]], aŭtonomisma marksismo, [[postmaldekstra anarkiismo]], [[Situaciista Internacio]], kaj [[postkoloniismo]]. [[Libermerkata anarkiismo]], aŭ ''maldekstra libermerkata anarkiismo'' subtenas la klasikajn liberalajn ideojn de [[privata posedo]] kaj [[libera merkato]], kvankam asertante ke tiuj ideoj ege subtenas kontraŭ-korporaciajn, kontraŭ-hierarkiajn, pro-laboristajn sintenojn kaj estas kontraŭ-kapitalisma en ekonomiko kaj kontraŭ-imperiisma en eksterlanda politiko.<ref>Verkante antaŭ la apero de la Skolo Carson–Long de maldekstra liberecanismo, historiisto de usona anarkiismo David DeLeon malemis trakti ajnan merkat-orientitan varianton de liberecanismo kiel maldekstra; vidu DeLeon, David (1978). ''The American as Anarchist: Reflections on Indigenous Radicalism''. Baltimore, MD:Johns Hopkins University Press. p. 123.</ref><ref>Gary Chartier kaj Charles W. Johnson (eld). ''Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty''. Minor Compositions; 1a eldono ([[5a de novembro]] 2011)</ref><ref>Gary Chartier aliĝis al Kevin Carson, Charles W. Johnson kaj aliaj (kun eĥoj de la parolmaniero de [[Benjamin Tucker]] kaj [[Thomas Hodgskin]]) en elteno ke, pro heredo kaj liberigaj celoj kaj potencialo, radikala merkatanarkiismo estu vidata — de ties proponantoj kaj de aliaj — kiel parto de la [[socialismo|socialista]] tradicio, kaj ke merkatanarkiistoj povus kaj devus esti nomataj "socialistoj." Vidu Gary Chartier, "Advocates of Freed Markets Should Oppose Capitalism," "Free-Market Anti-Capitalism?" sesio, ĉiujara konferenco, Association of Private Enterprise Education (Cæsar's Palace, Las Vegas, NV, 13a de Aprilo, 2010); Gary Chartier, [http://c4ss.org/content/1738 "Advocates of Freed Markets Should Embrace 'Anti-Capitalism'"]; Gary Chartier, [http://invisiblemolotov.wordpress.com/2009/09/12/socialist-ends-market-means/ ''Socialist Ends, Market Means: Five Essays'']. Ĉp. Tucker, "Socialism."</ref><ref>"But there has always been a market-oriented strand of libertarian socialism that emphasizes voluntary cooperation between producers. And markets, properly understood, have always been about cooperation. As a commenter at Reason magazine's Hit&Run blog, remarking on Jesse Walker's link to the Kelly article, put it: "every trade is a cooperative act." In fact, it's a fairly common observation among market anarchists that genuinely free markets have the most legitimate claim to the label 'socialism.'".[http://c4ss.org/content/670 "Socialism: A Perfectly Good Word Rehabilitated"] de Kevin Carson ĉe la retejo de ''Center for a Stateless Society''.</ref> ==== Anarki-kapitalismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kapitalismo}} [[Dosiero:Murray Rothbard.jpg|eta|maldekstra|[[Murray Rothbard]] (1926–1995), proponanto de anarki-kapitalismo en 20-a jarcento, kiu fame proklamis ke "kapitalismo estas la plej plena esprimo de anarkiismo, kaj anarkiismo la plej plena esprimo de kapitalismo."]] [[Dosiero:Ancapflag.svg|eta|Flava kaj nigra flago de anarki-kapitalismo.]] Anarki-[[kapitalismo]] (ankaŭ ''libermerkata anarkiismo'') estas politika filozofio "bazita sur kredo je la libereco havi privatajn posedaĵojn, malakcepto de iu ajn formo de registara aŭtoritato aŭ interveno, kaj subteni la konkuran liberan merkaton kiel la ĉefa metodo por socia interagado" kaj resume defendas la nuligon de ŝtato favore al individua suvereneco en libera merkato.<ref>Hamowy, Ronald (editor). The Encyclopedia of Libertarianism, SAGE, 2008, pp. 10–12, p 195, ISBN 978-1-4129-6580-4, ISBN 978-1-4129-6580-4</ref><ref>Edward Stringham, ''Anarchy and the law: the political economy of choice'', p 51</ref> Pro la historie kontraŭkapitalisma naturo de la plimulto da anarkiisma pensado, la stato de anarki-kapitalismo ene de anarkiismo disputiĝas, kaj "komunismaj anarkiistoj estinte partikulare viglaj forigi individuismajn anarkiistojn kiel [[Murray Rothbard]]" de literaturaj priskriboj pri anarkiismo. Anarki-kapitalistoj distingas inter libermerkata kapitalismo – paca volonta interŝanĝo – de "ŝtata kapitalismo," kion li difinis kiel trompŝtela partnereco inter grandaj komercoj kaj registaro, kiu uzas trudon por [[subfoso|subfosi]] la liberan merkaton. Ĉu laŭ [[naturaj rajtoj]] ĉu laŭ [[utilismo]], anarki-kapitalismo havas teorion de [[legitimeco]], kiu subtenas privatan posedaĵon, nur se oni ĝin akiras per laboro, negoco, aŭ donaco. En anarki-kapitalisma socio, laŭ ĝiaj defendantoj, volontaj merkataj procedoj rezultus je provizumo de sociaj institucioj kiel polico, defendo, kaj substrukturo per konkurantaj por-profitaj firmaoj, karitataj organizoj, aŭ volontaj asocioj, anstataŭ la ŝtato. Anarki-kapitalismo ĉerpis influon el por-libermerkataj teoriantoj kiel Gustave de Molinari, [[Frédéric Bastiat]], kaj [[Robert Nozick]], kaj ankaŭ [[Usono|usonaj]] individuismaj pensantoj kiel [[Benjamin Tucker]] kaj [[Lysander Spooner]]. Konsiderite formo de individuisma anarkiismo, ĝi malsamas de la individuismo de la "bostonaj anarkiistoj" de la 19-a jarcento kaj per sia malakcepto de la labora teorio de valoro (kaj ĝiaj normigaj implicoj), preferante anstataŭ la novklasikan marĝenisman vidpunkton. Anarki-kapitalismaj ideoj kontribuis al la evoluo de [[agorismo]], aŭtarkiismo, merkata maldekstrisma liberecismo, kaj kripto-anarkiismo. Anarki-kapitalismo disvolviĝis el radikala kontraŭ-ŝtata liberecanismo kaj individuisma anarkiismo,<ref>Tormey, Simon. Anti-Capitalism, One World, 2004.</ref><ref>Perlin, Terry M. Contemporary Anarchism, Transaction Books, NJ 1979.</ref><ref>Raico, Ralph. Authentic German Liberalism of the 19th Century, Ecole Polytechnique, Centre de Recherce en Epistemologie Appliquee, Unité associée au CNRS, 2004.</ref><ref>Heider, Ulrike. Anarchism:Left, Right, and Green, City Lights, 1994. p. 3.</ref><ref>Outhwaite, William. The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought, Anarchism entry, p. 21, 2002.</ref><ref>Bottomore, Tom. Dictionary of Marxist Thought, Anarchism entry, 1991.</ref><ref>Ostergaard, Geofrey. Resisting the Nation State – the anarchist and pacifist tradition, Anarchism As A Tradition of Political Thought. Peace Pledge Union Publications</ref> elirante el la teorioj de la [[Aŭstria skolo de ekonomiko]], studaro de [[juro]] kaj [[ekonomiko]], kaj de publikelekta teorio.<ref>Edward Stringham, ''Anarchy, State, and Public Choice'', Cheltenham, UK: Edward Elgar, 2005. [http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200416083651/http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686 |date=2020-04-16 }} Alirita la 26an de Junio 2016.</ref> ==== Anarki-feminismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-feminismo}} [[Dosiero:Anarchist Feminism flag 3.2 ratio.svg|eta|Oni ofte uzas purpuran kaj nigran flagon por reprezenti anarki-feminismon.]] Anarki-[[feminismo]] kunigas radikalan feminismon kaj anarkiismon, kiu vidas [[patriarkeco]]n (viran dominadon de virinoj) kiel fundamenta manifestaĵo de nevolonta [[hierarĥio]], kion kontraŭas anarkiistoj. Anarki-feminismon inspiris dum la malfrua [[19-a jarcento]] verkojn de fruaj movadanoj kiel Lucy Parsons, [[Emma Goldman]], kaj [[Voltairine de Cleyre]]. Anarki-feministoj, kiel aliaj radikalaj feministoj, kritikas tradiciajn konceptojn de [[familio]], edukado, kaj genroroloj, kaj volas ilin abolicii. Anarki-feministoj, kontraste, vidas patriarkion kiel fundamenta problemo en socio, kaj kredas ke la feminisma luktado kontraŭ [[seksismo]] kaj patriarkio estas esenca ingredienco de la anarkiisma luktado kontraŭ la [[ŝtato]] kaj [[kapitalismo]], nome [[klasbatalo]]. L. Susan Brown esprimas la sintenon, ke "anarkiismo estas politika filozofio, kiu kontraŭas ĉiujn rilatojn de potenco, kaj estas defundamente feminisma."<ref>Brown, L. Susan (2002). "Anarchism as a Political Philosophy of Existential Individualism: Implications for Feminism". The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism. Black Rose Books Ltd. Publishing. p. 208.</ref> ==== Ekologia anarkiismo ==== {{Ĉefartikolo|Ekologia anarkiismo}} [[Dosiero:Darker green and Black flag.svg|dekstra|eta|Verda kaj nigra flago de ekologia anarkiismo.]] [[Politika ekologio|Ekologia]] anarkiismo (''verda anarkiismo'' aŭ ''eko-anarkiismo'')<ref>David Pepper (1996). ''Modern Environmentalism'', p. 44. Routledge. [https://books.google.com.ec/books?id=PQOvkB7UoWgC&pg=PA44&dq=&hl=es] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> estas anarkiisma pensoskolo, kiu emfazas la naturmedion.<ref>Ian Adams (2001). ''Political Ideology Today'', p. 130. Manchester University Press. [https://books.google.com.ec/books?id=apstK1qIvvMC&pg=PA130&dq=#v=onepage&q&f=false] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> Foje oni markas antaŭaĵon en anarki-naturismo,<ref>"Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista Ética será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida." "La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938)" de Xavier Díez.</ref><ref>"Anarchism and the different Naturist views have always been related." "Anarchism – Nudism, Naturism" de Carlos Ortega ĉe Asociacion para el Desarrollo Naturista de la Comunidad de Madrid. Publikigita en Revista ADN. Vintro de 2003</ref><ref>EL NATURISMO LIBERTARIO EN LA PENÍNSULA IBÉRICA (1890–1939) de Jose Maria Rosello.</ref> kaj ĉefaj nuntempaj tendencoj kiel [[anarki-primitivismo]] kaj [[socia ekologio]]. Iuj ekologiaj anarkiistoj estas nomataj [[Anarki-primitivismo|anarki-primitivistoj]] aŭ "kontraŭ-civilizaj" anarkiistoj, sed ne ĉiuj ĝin tute malakceptas. Foje, oni priskribas ekologian anarkiismon kiel aŭ porteknologian aŭ kontraŭteknologian, por noti la malsamojn inter tiuj, kiuj porpledas la uzadon de altnivela ekologia teknologio por krei kaj daŭrigi anarkiisman socion, kaj tiuj, kiuj ĉefe vidas civilizon kaj modernan teknologion kiel ion malbonan. Ne-primitivistaj ekologiaj anarkiistoj, kiel la antropologo Brian Morris, ofte elĉerpas influon de la [[socia ekologio]] de Murray Bookchin. === Anarkiismo sen adjektivoj === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo sen adjektivoj}} [[Dosiero:Voltairine de Cleyre (1891).jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Voltairine de Cleyre]].]] ''Anarkiismo sen adjektivoj'', laŭ la vortoj de historiisto George Richard Esenwein, "referencis al senstreka formo de anarkiismo, tio estas, ismo sen iuj priskribaj etikedoj kiel komunisma, kolektivisma, reciprokisma, aŭ individuisma. Por aliuloj,...[ĝi] simple kompreniĝis kiel sinteno, kiu toleris la kunekziston de malsamaj anarkiismaj skoloj." Anarkiismo sen adjektivoj emfazas harmonion inter la variaj anarkiismoj tendencoj aŭ organizoj, kaj celas unuigi ilin per iliaj dividitaj kontraŭaŭtoritatismaj kredoj. La pozicion unue alprenis en [[1889]] Fernando Tarrida del Mármol kiel vokon por tolero, post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. [[Voltairine de Cleyre]], [[Errico Malatesta]], kaj Fred Woodworth estas rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Kelkaj historiuloj atribuis al kelkaj gazetoj la celon disvastigi tiun tipon de anarkiismon sen adjektivoj, aŭ pli simple la anarkiismon ĝenerale sen aliĝo al iu ajn skolo; unu el tiuj gazetoj estis en [[Hispanujo]] [[La Revista Blanca]]. == Anarkiismo kaj Esperanto == [[Dosiero:1979 Anarkiismo.jpg|eta|dekstre|200ra|Broŝuro pri anarkiismo en Esperanto.]] {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj Esperanto}} Anarkiismaj pensoj pri [[socia justeco]] kaj [[egaleco]] forte ligis la movadon al [[Esperanto]]. Dum la frua [[Esperanto-movado]] anarkiistoj entuziasme propagandis por la lingvo. Ekde [[1905]] fondiĝis anarkiismaj [[Esperanto-grupo]]j en [[Stokholmo]], [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliloke. La plimulto da [[proleto|proletaj]] [[esperantisto]]j dum la frua movado estis anarkiistoj. La kontraŭŝtata kaj kontraŭkapitalisma sintenoj de anarkiistaj esperantistoj kontribuis al la kreo de [[SAT]] en [[1921]] fare de [[Eŭgeno Lanti]]<ref name=slevin>[http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm#historio2 Esperanto kaj Anarkiismo]</ref>. Post la dua mondmilito aperis en Parizo la revuo ''[[Senŝtatano]]''.<ref>[[Javier Alcalde]], "[[Eduardo Vivancos]] kaj la liberecana Esperanto", postparolo al dulingva eldono de Eduardo Vivancos, ''Unu lingvo por ĉiuj: Esperanto,'' [[Calúmnia]], 2019, p.77-91.</ref> Hodiaŭ ekzistas la [[Liberecana Frakcio de SAT|Liberecana Frakcio]] en SAT. La franca anarkiisma radielsendejo ''[[Radio Libertaire]]'' elsendas programon en Esperanto. [[Dosiero:Lanti.jpg|eta|maldekstre|Eŭgeno Lanti]] Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En [[1905]] fondiĝis en [[Stokholmo]] la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj [[anarki-sindikatismo|anarki-sindikatisto]]j, kiuj antaŭ la [[Unua Mondmilito]] apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en [[1906]] la internacian ligon ''Paco-Libereco''<ref>{{en}} ''The Esperanto Movement (Contributions to the Sociology of Language)'', Peter G. Forster, ISBN 9027933995, paĝo 190</ref>, kiu eldonis la gazeton ''Internacia Socia Revuo''. ''Paco-libereco'' unuiĝis en [[1910]] kun alia progresema asocio, ''Esperantista Laboristaro''. La komuna organizaĵo nomiĝis ''Liberiga Stelo''<ref name=historio>''Historio de S. A. T., 1921 1952'',Paris, 1953, Eldoninto :SAT, 152 paĝoj</ref>. Ĝis [[1914]] tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En [[1907]] la internacia anarkiisma kongreso en [[Amsterdamo]] faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj. En marto de [[1925]], "Berlina Grupo de Anarki-Sindikatismaj Esperantistoj" salutis la en Amsterdamo okazantan 2-an Kongreson de la ''[[Internacia Laborista Asocio]]'' (ILA). Ĝi parolis pri tio, ke Esperanto en la vicoj de la germana ILA-sekcio FAUD "jam tiugrade enradikiĝis, ke ĝi nun fondis mondan organizaĵon de esperantistoj sur liberecana-kontraŭaŭtoritatisma fundamento". Tio estas verŝajne aludo pri T.L.E.S. (''[[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]]''), kiu fondiĝis en la [[1920-aj jaroj]], ĉar [[SAT]] en la komenco estis forte sub komunisma influo. Ŝajnas, ke T.L.E.S. pli poste enfandiĝis en SAT. == Historio de anarkiismo == Anarkiismo kiel socia movado dum longa tempo daŭris malgraŭ ŝanĝiĝoj de populareco. Ĝia klasika epoko, kiu laŭ kleruloj okazis inter [[1860]] kaj [[1939]], estas ligita kun la laboristaj movadoj de la [[19-a jarcento]], kaj kun la luktado kontraŭ [[faŝismo]] dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. === Originoj === [[Dosiero:Levellers declaration and standard.gif|eta|altdekstre|Gravuraĵo el dokumento de [[Fosistoj]] de William Everard.]] La plej fruaj<ref name="LVM">{{Citaĵo el la reto|url=https://mises.org/daily/2054#1.10|titolo=Mises Daily|verko=Mises Institute}}</ref> anarkiismaj temoj povas troviĝi en la 6a jarcento a.K., inter verkoj de [[Taoismo|taoista]] filozofo [[Laozio]],<ref name="EB1910">Peter Kropotkin, [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/kropotkin/britanniaanarchy.html "Anarchism"], ''Encyclopædia Britannica'' 1910.</ref> kaj en postaj jarcentoj ĉe [[Ĝuangzio]] kaj Bao Ĝingjan.<ref name="wordpress">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-one-from-anarchy-to-anarchism-300ce-1939/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE–1939)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> La filozofio de Ĝuangzio estis priskribita de variaj fontoj kiel anarkiisma.<ref>"The priority of dao over tiannature:sky underwrites the themes of dependency and relativism that pervade the Zhuangzi and ultimately the skepticism, the open-minded toleration and the political anarchism (or disinterest in political activity or involvement)." [http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ "Taoism" ĉe Stanford Encyclopedia of Philosophy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130624092211/http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ |date=2013-06-24 }}</ref><ref>"Doing nothing [wu wei] is the famous Daoist concept for natural action, action in accord with Dao, action in which we freely follow our own way and allow other beings to do likewise. Zhuangzi, the great anarchic Daoist sage, compared it to "riding on the wind." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__Zen_Anarchy.html Max Cafard. "Zen Anarchy"]</ref><ref>"Zhuangzi helps us discover an anarchistic epistemology and sensibility. He describes a state in which "you are open to everything you see and hear, and allow this to act through you."[45] Part of wuwei, doing without doing, is "knowing without knowing," knowing as being open to the things known, rather than conquering and possessing the objects of knowledge. This means not imposing our prejudices (whether our own personal ones, our culture's, or those built into the human mind) on the Ten Thousand Things." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__The_Surre_gion_alist_Manifesto_and_Other_Writings.html#toc24 Max Cafard. ''The Surre(gion)alist Manifesto and Other Writings'']</ref><ref>"The next group of interpreters have also become incorporated into the extant version of the text. They are the school of anarchistically inclined philosophers, that Graham identifies as a "Primitivist" and a school of "Yangists," chapters 8 to 11, and 28 to 31. These thinkers appear to have been profoundly influenced by the Laozi, and also by the thought of the first and last of the Inner Chapters: "Wandering Beyond," and "Responding to Emperors and Kings." There are also possible signs of influence from Yang Zhu, whose concern was to protect and cultivate one's inner life-source. These chapters combine the anarchistic ideals of a simple life close to nature that can be found in the Laozi with the practices that lead to the cultivation and nurturing of life." [http://www.iep.utm.edu/zhuangzi/ "Zhuangzi (Chuang-Tzu, 369–298 BCE)" at the Internet Encyclopedia of Philosophy]</ref> Ĝuangzio verkis, "Ŝtelisteto estas enprizonita. Ŝtelistego iĝas reganto de Nacio."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|titolo=Concepts of the role of intellectuals in social change toward laissez faire|alirdato=28a de Decembro 2008|aŭtoro=Murray Rothbard|formato=PDF|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081216214953/https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|arkivdato=16a de Decembro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> [[Diogeno la Cinika]] kaj la [[Cinikismo|Cinikistoj]], ties samtempa [[Zenono el Kitiono]], nome fondinto de [[Stoikismo]], enkondukis aliajn similajn temojn.<ref name="EB1910" /> [[Jesuo]] estas foje konsiderata la unua anarkiisto laŭ la [[Kristana anarkiismo|kristana anarkiista]] tradicio. Georges Lechartier verkis ke "La vera fondinto de anarkio estis Jesuo [[Kristo]] kaj... la unua anarkiisma societo estas tiu de [[apostolo]]j."<ref>Citita en George Woodcock, ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Cleveland: Meridian Books, 1962), p. 38.</ref> En komenca [[Historio de Islamo|islama historio]], kelkaj manifestaĵoj de anarkiisma pensaro troviĝas dum la Dua Fitnao aŭ islama enlanda milito ĉe la [[Kalifujo]], kiam la [[Ĥariĝismo|Ĥariĝistoj]] insistis ke la [[Imamo|imameco]] estas rajto por ĉiu individuo ene de la islama socio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/mohamed-jean-veneuse-anarca-islam#fn_back31|titolo=Anarca-Islam|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref> Poste, kelkaj fakuloj de [[Islamo]], kiaj Amer al-Basri<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص36</ref> kaj [[Abu Hanifa]],<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص136</ref> estris movadojn por bojkoti la regantojn, preparante la vojon al la tradicio de [[Ŭakfo]] (donaco), kiu utilis kiel alternativo kaj rifuĝo el la centralizitaj aŭtoritatoj de emiroj. Sed tiaj interpretoj respegulas subvertajn religiajn konceptojn kiel ĉe la menciitaj similaj instruoj de anarkiisma Taoismo kaj tiuj de aliaj kontraŭ-aŭtoritataj religiaj tradicioj kreante kompleksan rilataron rilate al la demando ĉu anarkiismo kaj religio kongruas aŭ ne. Tio estas ekzempligita kiam la glorigo de la ŝtato estas vidata kiel formo de peka [[idolismo]].<ref name=CritiqueofViolence>{{cite web |first=Alexandre |last=Christoyannopoulos |url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |title=A Christian Anarchist Critique of Violence: From Turning the Other Cheek to a Rejection of the State |pages= |date=Marto 2010 |publisher=Political Studies Association |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5yRpM4GdE?url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |arkivdato=2011-05-05 |accessdate=2016-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812071723/http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |archivedate=2011-08-12 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=The state as idolatry|paĝo=254}}</ref> La franca [[Renesanco|renesanca]] politika filozofo [[Étienne de La Boétie]] verkis en sia plej fama verko la ''Diskurson pri volonta servo'' kiun historiistoj konsideras grava anarkiisma antaŭaĵo.<ref>Kelkaj historiistoj de anarkiismo iris tiom for ke ili klasigis la traktaĵon de La Boétie kiel mem anarkiista, kio estas malĝusta konsiderinte ke La Boétie neniam etendis sian analizon el la tirana registaro al la registaro mem. Sed kvankam La Boétie ne povas esti konsiderata anarkiisto, liaj asertoj pri tiraneco kaj la universaleco de lia politika filozofio kondukis ilin mem facile al tia etendo.[http://books.google.com.ec/books?id=6o-8P3iqf7IC&pg=PA18&lpg=PA18&dq=anarchism+la+boetie&source=bl&ots=z79GU1rW1t&sig=4ini7oZUie2U8-P0BpMLoĝYWPs&hl=en&sa=X&ei=eAOFUJCYJ4Le9AT_iYG4DA&ved=0CD0Q6AEwBQ#v=onepage&q=anarchism%20la%20boetie&f=false ''Introduction to The Politics of Obedience: The Discourse of Voluntary Servitude'' de Murray Rothbard. Ludwig Von Mises Institute. p. 18]</ref><ref>"Quite rightly, La Boëtie recognizes the potential for domination in any democracy: the democratic leader, elected by the people, becomes intoxicated with his own power and teeters increasingly towards tyranny. Indeed, we can see modern democracy itself as an instance of voluntary servitude on a mass scale. It is not so much that we participate in an illusion whereby we are deceived by elites into thinking we have a genuine say in decision-making. It is rather that democracy itself has encouraged a mass contentment with powerlessness and a general love of submission." [http://theanarchistlibrary.org/library/saul-newman-voluntary-servitude-reconsidered-radical-politics-and-the-problem-of-self-dominatio "Voluntary Servitude Reconsidered: Radical Politics and the Problem of Self-Domination"] de Saul Newman</ref> La radikala [[Protestantismo|protestanta]] [[Gerrard Winstanley]] kaj lia grupo nome la [[Fosistoj]] estas citataj de variaj aŭtoroj kiel propovantaj anarkiismajn socialajn decidojn en la 17a jarcento en Anglio.<ref>"Anarchists have regarded the secular revolt of the Diggers, or True Levellers, in seventeenth-century England led by Gerrard Winstanley as a source of pride. Winstanley, deeming that property is corrupting, opposed clericalism, political power and privilege. It is economic inequality, he believed, that produces crime and misery. He championed a primitive communalism based on the pure teachings of God as comprehended through reason." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Kenneth_C._Wenzer__Godwin_s_Place_in_the_Anarchist_Tradition___a_Bicentennial_Tribute.html Kenneth C. Wenzer. "Godwin's Place in the Anarchist Tradition — a Bicentennial Tribute"]</ref><ref>"It was in these conditions of class struggle that, among a whole cluster of radical groups such as the Fifth Monarchy Men, the Levellers and the Ranters, there emerged perhaps the first real proto-anarchists, the Diggers, who like the classical 19th-century anarchists identified political and economic power and who believed that a social, rather than political revolution was necessary for the establishment of justice. Gerrard Winstanley, the Diggers' leader, made an identification with the word of God and the principle of reason, an equivalent philosophy to that found in Tolstoy's ''The Kingdom of God is Within You''." Marlow. "Anarchism and Christianity"</ref><ref>"Although Proudhon was the first writer to call himself an anarchist, at least two predecessors outlined systems that contain all the basic elements of anarchism. The first was Gerrard Winstanley (1609 – c. 1660), a linen draper who led the small movement of the Diggers during the Commonwealth. Winstanley and his followers protested in the name of a radical Christianity against the economic distress that followed the Civil War and against the inequality that the grandees of the New Model Army seemed intent on preserving. In 1649–1650 the Diggers squatted on stretches of common land in southern England and attempted to set up communities based on work on the land and the sharing of goods." George Woodcock, ''Anarchism, The Encyclopedia of Philosophy''</ref> La termino "anarkiisto" estis uzata la aunuan fojon en angla lingvo en 1642, dum la [[Angla enlanda milito]], kiel pejorativa termino de perforto, uzata de Reĝistoj kontraŭ siaj opoziciantoj, nome la Rondkapuloj.<ref name=bbc>[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20061207.shtml "Anarchism"], BBC Radio 4 programo In Our Time, 7a de Decembro 2006. Gastigita de Melvyn Bragg de BBC, kun John Keane, Profesoro de Politiko ĉe la Universitato de Westminster, Ruth Kinna, Profesoro pri Politiko ĉe la Universitato Loughborough, kaj Peter Marshall, filozofo kaj historiisto.</ref> Ĉirkaŭ la epoko de la [[Franca Revolucio]] kelkaj, kiaj la ''[[Enragés]]'', ekuzis la terminon pozitive,<ref>Sheehan, Sean. ''Anarchism'', London: Reaktion Books Ltd., 2004. p. 85.</ref> opozicie al la [[Jakobenismo|jakobena]] centralizado de povo, vidante "revolucian registaron" kiel [[oksimoro]].<ref name=bbc/> Ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento, la vorto "anarkiismo" estis perdinta sian dekomencan negativan konotacion.<ref name=bbc/> [[Dosiero:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|eta|maldekstre|220ra|[[Jean-Jacques Rousseau]] emfazis la gravon de la persona kaj natura libero.]] Moderna anarkiismo kreskiĝis el la ĉu nereligia ĉu religia pensaro de la epoko de la [[Klerismo]], partikulare el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por la morala centreco de libero.<ref name=Encarta>"Anarchism", ''[[Encarta]] Online Encyclopedia'' 2006 (brita versio).</ref> Kiel parto de la politika movado de la 1790-aj jaroj en la komenco de la [[Franca Revolucio]], [[William Godwin]] disvolvigis la unuan esprimon de [[anarkiismaj pensoskoloj|moderna anarkiisma pensaro]].<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115">Everhart, Robert B. The Public School Monopoly: A Critical Analysis of Education and the State in American Society. Pacific Institute for Public Policy Research, 1982. p. 115.</ref><ref name="godwinsep" /> Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkino]], "la unua kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn konceptojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj disvolvigitaj en sia verko",<ref name="EB1910" /> dum Godwin ligis siajn anarkiismajn ideojn al frua [[Edmund Burke]].<ref>Godwin mem atribuis la unuajn anarkiismajn skribaĵojn al la verko de [[Edmund Burke]] nome ''A Vindication of Natural Society''. "Most of the above arguments may be found much more at large in Burke's ''Vindication of Natural Society''; a treatise in which the evils of the existing political institutions are displayed with incomparable force of reasoning and lustre of eloquence&nbsp;..." – piednoto, Ĉ. 2 ''Political Justice'' de William Godwin.</ref> Godwin estas ĝenerale rigardata kiel la fondinto de la pensoskolo konata kiel 'filozofia anarkiismo'. Li argumentis en ''Political Justice'' (1793)<ref name="godwinsep" /><ref name="Adams, Ian 2001. p. 116">Adams, Ian. Political Ideology Today. Manchester University Press, 2001. p. 116.</ref> ke registaro havas nepran malican influon sur la socio, kaj ke ĝi pluigas dependon kaj nescion. Li pensis ke la etendo de la uzo de racio fare de amasoj finfine devigos registarojn retiriĝi kiel nenecesa forto. Kvankam li ne atribuis al la ŝtato moralan [[Legitimeco|legitimecon]], li estis kontraŭ la uzado de revoluciaj taktikoj por forigi la registaron el la povo. Male, li defendis por ties anstataŭo pere de procezo de pacema evoluo.<ref name="godwinsep">Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref><ref>{{Cite book|title= Enquiry Concerning Political Justice and its Influence on Modern Morals and Manners |last=Godwin |first=William |authorlink=William Godwin |year=1796 |publisher=G.G. and J. Robinson |oclc=2340417 |origyear=1793}}</ref> Lia malemo al la trudado de regul-bazita socio kondukis lin al la denunco, kiel manifestado de la popola ‘mensa sklaveco’, la fundamentojn de juro, [[posedrajto]]j kaj eĉ la institucion de geedziĝo. Li konsideris la bazajn fundamentojn de socio kiel kontraŭantaj la naturan disvolvigon de individuoj por la uzado de ties povo por racii por alveno je reciproka profita metodo de socia organizado. En ĉiu okazo, registaro kaj ties institucioj estas montrataj kiel kontraŭaj al la disvolvigo de nia kapablo por vivi tute kongrue kun la plena kaj libera plenumo de privata juĝo. La franca [[Pierre-Joseph Proudhon]] estas vidata kiel unua ''mem-proklamita'' anarkiisto, etikedo kiun li adoptis en sia pionira verko, ''Qu'est-ce que la propriété?'', publikigita en [[1840]]. Pro tio kelkaj konsideras Proudhon kiel la fondinto de moderna anarkiisma teorio.<ref>Daniel Guerin, ''Anarchism: From Theory to Practice'' (New York: Monthly Review Press, 1970).</ref> Li disvolvigis la teorion de spontana ordo en socio, kie organizado aperas sen centra kunordiganto trudanta sian propran ideon de ordo kontraŭ la volo de individuaj agadoj en siaj propraj interesoj; lia fama citaĵo pri la afero estas, "Libereco estas patrino, ne filino, de ordo." En ''Qu'est-ce que la propriété ?'' Proudhon respondas per la fama akuzo "Propreco estas ŝtelo." En tiu verko, li kontraŭis la institucion de malpliigita "propreco" (''propriété''), kie posedantoj havas kompletajn rajtojn por "uzo kaj misuzo" de ties propreco kiel ili volas.<ref name="proudhon-prop">[[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], Pierre-Joseph. ''"[http://www.marxists.org/reference/subject/economics/proudhon/property/ch03.htm Chapter 3. Labour as the efficient cause of the domain of property]"'' el ''Qu'est-ce que la propriété?'', 1840</ref> Li kontrastigis tion kun tio kion li nomigis "posedon," aŭ limigita posedeco de rimedoj kaj varoj nur en pli malpli kontinua uzado. Poste, tamen, Proudhon aldonis ke "Propreco estas Libereco," kaj asertis ke ĝi estas rifuĝejo kontraŭ la ŝtata povo.<ref>Edwards, Stewart. Introduction to ''Selected Writings of Pierre-Joseph Proudhon'', Anchor Books, Doubleday & Company, Inc. 1969, p. 33</ref> Lia opozicio al la ŝtato, al la [[organizita religio]], kaj al kelkaj kapitalismaj praktikoj inspiris postajn anarkiistojn, kaj faris lin unu el la ĉefaj sociaj pensuloj tiutempaj. La anarki-komunisto [[Joseph Déjacque]] estis la unua persono kiu priskribis sin mem kiel "[[Liberecisma socialismo|liberecana]]".<ref name="Dejacque">Joseph Déjacque, [http://joseph.dejacque.free.fr/ecrits/lettreapjp.htm De l'être-humain mâle et femelle - Lettre à P.J. Proudhon par Joseph Déjacque] (franclingve)</ref> Malkiel ĉe [[Pierre-Joseph Proudhon]], li argumentis ke, "ne estas la produkto de lia aŭ ŝia laboro je kio la laboristo havas rajton, sed je la kontentigo de siaj bezonoj, ia ajn estus ties naturo."<ref>"l'Echange", artikolo en ''Le Libertaire'' no 6, 21a de Septembro 1858, New York. [http://joseph.dejacque.free.fr/libertaire/n06/lib01.htm]</ref> En 1844 en Germanio la post-hegelana filozofo [[Max Stirner]] publikigis la libron, ''Der Einzige und sein Eigentum'', kiu estos poste konsiderata influa sed frua teksto de [[individuisma anarkiismo]].<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> Francaj anarkiistoj aktivaj en la [[Revolucio de 1848]] estis ekzemple [[Anselme Bellegarrigue]], Ernest Coeurderoy, [[Joseph Déjacque]]<ref name="Dejacque"/> kaj [[Pierre Joseph Proudhon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/pierre-joseph-proudhon-toast-to-the-revolution|titolo=Toast to the Revolution|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books/about/L_acitivit%C3%A9_d_un_socialiste_de_1848.html?id=wbrfSAAACAAJ&redir_esc=y|titolo=L'acitivité d'un socialiste de 1848|verko=google.com.ec}}</ref> === La 1-a Internacio kaj la Pariza Komunumo === {{Ĉefartikolo|Unua Internacio|Pariza Komunumo}} [[Dosiero:Bakunin.png|eta|Anarki-kolektivisto [[Miĥail Bakunin|Miĥilo Bakunino]] kontraŭis la [[Marksismo|marksistan]] celon de [[diktatoreco de la proletaro]], anstataŭ preferante universalan ribelon, kaj li aliancigis sin kun la kontraŭ-aŭtoritatistoj de la 1-a Internacio antaŭ sia elpelo de la Marksistoj.]] En [[Eŭropo]], brutalaj reagoj sekvis la [[Revolucio de 1848|revoluciojn]] de [[1848]]. Dum tiuj ĝis dek landoj spertis mallongajn aŭ longdaŭrajn sociajn ribelojn kiam grupoj okazigis naciismajn insurekciojn. Post plej el tiuj klopodoj por sistemaj ŝanĝoj finis en malsukceso, konservativaj elementoj ekhavis avantaĝon el la divido de grupoj de socialistoj, anarkiistoj, liberaloj, kaj naciistoj, por eviti pluajn ribelojn.<ref>Breunig, Charles (1977). The Age of Revolution and Reaction, 1789–1850. New York, N.Y: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-09143-0.</ref> En Hispanio Ramón de la Sagra establis la anarkiistan gazeton ''El Porvenir'' en [[La Coruña]] en 1845 kiu estis inspirita de la ideoj de Proudhon.<ref name="ReferenceB">"anarchism :: Anarchism in Spain". Encyclopedia Britannica.</ref> La kataluna politikisto [[Francesc Pi i Margall]] iĝis la ĉefa tradukisto de la verkoj de Proudhon en hispanan<ref>George Woodcock. Anarchism: a history of libertarian movements. Paĝo 357.</ref> kaj poste dum mallonge iĝis prezidento de la [[Unua Hispana Respubliko]] en 1873 dum li estis la estro de la Demokratia Respublikisma Federala Partio. Laŭ George Woodcock "Tiuj tradukoj havos profundan kaj daŭran efikon sur la disvolvigo de hispana anarkiismo post 1870, sed antaŭ tiu tempo la ideoj de Proudhon, kiel estis interpretata de Pi, jam havigis multon de la inspiro por la federisma movado kiu eliris en la komencaj [[1860aj jaroj]]."<ref>George Woodcock. Paĝo 357.</ref> Laŭ la Encyclopedia Britannica "Dum la hispana revolucio de 1873, Pi y Margall klopodis establi [[Kantona Revolucio|necentralizitan, aŭ "kantonisman," politikan sistemon]] laŭ la premisoj de Proudhon."<ref name="ReferenceB"/> En [[1864]] la [[1-a Internacio]] unuigis diversajn revoluciulojn, inkluzive de francaj sekvantoj de [[Proudhon]],<ref>Blin, Arnaud (2007). The History of Terrorism. Berkeley: University of California Press. p. 116. ISBN 0-520-24709-4.</ref> [[Blankiismo|blankiistoj]], [[Framasonismo|framasonistoj]], anglaj sindikatanoj, [[Socialismo|socialistoj]], kaj [[Socialdemokratio|socialdemokratoj]]. Pro siaj ligoj al aktivaj [[laboristaj movadoj]], la [[1-a Internacio]] fariĝis grava organizaĵo. [[Karl Marx|Karlo Markso]] fariĝis inter ĝiaj estroj, kaj aniĝis en ĝian Ĝeneralan Konsilantaron. La [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokistoj]] (sekvantoj de Proudhon), kontraŭis la ŝtatan socialismon de [[Karl Marx|Markso]], advokatante politikan abstinismon kaj malgrandajn kvantojn da posedaĵoj.<ref>Dodson, Edward (2002). The Discovery of First Principles: Volume 2. Authorhouse. p. 312. ISBN 0-595-24912-4.</ref><ref>Thomas, Paul (1985). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge & Kegan Paul. p. 187. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Woodcock informis ke ankaŭ la usonaj individuismaj anarkiistoj Lysander Spooner kaj [[William B. Greene]] estis membroj de la Unua Internacio.<ref>Woodcock, G. (1962). Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements. Melbourne: Penguin. p. 460.</ref> En [[1868]], post sia nesukcesa partopreno en la Ligo de Paco kaj Libereco, [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj liaj [[Anarki-kolektivismo|anarki-kolektivismaj]] kunuloj aniĝis en la [[1-a Internacio|1-an Internacion]] – kun kiu ne engaĝis la Ligo.<ref>Thomas, Paul (1980). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge and Kegan Paul. p. 304. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Ili sinaliancigis kun la kontraŭ-aŭtoritatismaj socialismaj partoj de la [[1-a Internacio|Internacio]], kiu porpledis la revolucian detruon de la [[ŝtato]], kaj la kolektivigon de posedaĵoj. Unue, la kolektivistoj laboris kun la [[Marksismo|marksistoj]] por puŝi la [[1-a Internacio|Internacion]] laŭ pli revolucia socialisma direkto. Poste, la [[1-a Internacio|Internacio]] polusiĝis laŭ du kampoj, kun [[Karl Marx|Markso]] kaj [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kiel siaj kontraŭstarantaj estroj.<ref>Engel, Barbara (2000). Mothers and Daughters. Evanston: Northwestern University Press. p. 140. ISBN 0-8101-1740-1.</ref> [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] karakterizis la ideojn de [[Karl Marx|Markso]] kiel aŭtoritatismaj, kaj antaŭvidis ke, se [[Marksismo|marksisma]] partio potenciĝis, ĝiaj estroj simple anstataŭigus la [[Reganta klaso|regoklason]] kontraŭ kiu ili tiom longe batalis.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 27an de Juio 2016.</ref><ref>Bakunin, Mikhail (1991) [1873]. ''Statism and Anarchy''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-36973-8.</ref> Anarkiista historiisto George Woodcock informis ke "La jara Kongreso de la Internacio ne estis okazinta en 1870 pro la eksplodo de la Pariza Komunumo, kaj en 1871 la Ĝenerala Konsilantaro alvokis nur specialan konferencon en Londono. Unu delegito kapablis veni el Hispanio kaj neniu el Italio, kvankam oni uzis teknikan ekskuzon – ke ili disiĝis el la Fédération Romande – por eviti inviti la svisajn subtenantojn de Bakunin. Tiele nur minoritato de anarkiistoj ĉeestis, kaj la rezolucioj de la Ĝenerala Konsilantaro estis aprobitaj preskaŭ unuanime. Plej el ili estis klare direktitaj kontraŭ Bakunin kaj liaj sekvantoj."<ref name="Anarchism 1962"/> [[Dosiero:Bulletin de la FJ title.png|eta|maldekstre|[[Bulteno]] de la Ĵurasa Federacio.]] En [[1872]], la konflikto finis per disiĝo inter la du grupoj, kiam, ĉe la [[Hago|Haga]] Kongreso, [[Karl Marx|Markso]] kontraŭstaris la [[Ĵurasa Federacio|Ĵurasan Federacion]] kaj forpelis je [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj [[James Guillaume]] el la [[1-a Internacio|Internacio]], kaj translokigis ĝian stabejon al [[Novjorko]]. Responde, la kontraŭ-aŭtoritatismaj partoj kreis sian propran Internacion ĉe la Kongreso de [[Saint-Imier|Sankta-Imjero]], alprenante revolucian anarkiisman programon.<ref>Graham, Robert 'Anarchism (Montreal: Black Rose Books 2005) ISBN 1-55164-251-4.</ref> La [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]] estis registaro kiu dum mallonge regis en Parizo el la [[18a de marto|18a de Marto]] (pli formale, el [[28a de marto|28a de Marto]]) al la [[28a de majo|28a de Majo]] [[1871]]. Tiu Komunumo estis rezulto de ribelo en Parizo post Francio estis venkita en la [[Francia-Prusia Milito]]. Anarkiistoj partoprenis aktive en la starigo de la Pariza Komunumo. === Anarkiismo kaj organizita laboro === {{Ĉefartikolo|Anarkosindikatismo|Internacia Laborista Asocio|Anarkiismo en Hispanio|Hispana Revolucio (1936)}} La kontraŭaŭtoritatismaj partoj de la [[1-a Internacio]] estis la antaŭvenintoj de la anarki-sindikatistoj, klopodante "anstataŭigi la privilegion kaj aŭtoritaton de la ŝtato" pere de la "libera kaj spontanea organizo de laboro."<ref>Rezolucioj el la Kongreso de Saint Imier, en ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', Vol. 1, p. 100 [http://blackrosebooks.net/go/profile-35377/products/view/Anarchism%2C+Volume+1/28068] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100923023949/http://blackrosebooks.net/anarism1.htm|date=2010-09-23}} Alirita la 28an de Junio 2016.</ref> En 1886, la sindikataro ''Federation of Organized Trades and Labor Unions'' (FOTLU) de Usono kaj Kanado unuanime dediĉis la 1an de Majo 1886, kiel dato kiu estos normiga por la lukto por la [[okhora labortago]].<ref name=foner/> [[Dosiero:ChicagoAnarchists.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|Bildo de [[Walter Crane]] pri la ekzekutitaj "Anarkiistoj de Ĉikago" post la [[Tumulto de Haymarket Square]]. La afero de Haymarket estis ĝenerale konsiderata la plej grava okazaĵo por la origino de internacia celebraro de la 1a de Majo.]] Reage, sindikatoj tra tuta Usono preparis [[ĝenerala striko|ĝeneralan strikon]] subtene de la okazaĵo.<ref name=foner/> La 3an de Majo, en Ĉikago, eksplodis tumulto kiam [[strikrompanto]]j klopodis trapasi la strik-pikedon, kaj du laboristoj mortiĝis kiam polico pafis kontraŭ la homamaso.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|persona nomo=Paul|jaro=1984|loko=Princeton|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-00600-8|paĝo=190}}</ref> La venontan tagon, nome 4a de Majo, anarkiistoj manifestaciis ĉe la Placo Haymarket de Ĉikago.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=193}}</ref> Oni lanĉis bombon el nekonata flanko ĉe la fino de la manifestacio, kiu mortigis policoficiron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|titolo=Patrolman Mathias J. Degan|alirdato=19a de Januaro 2008|eldoninto=The Officer Down Memorial Page, Inc|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080118084649/http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|arkivdato=18a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Dum la sekva paniko, policanoj pafis kaj al la homamaso kaj unuj kontraŭ aliaj.<ref>''[[Chicago Tribune]]'', [[27a de junio]] 1886, citita en {{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=209}}</ref> Sep policanoj kaj almenaŭ kvar laboristoj estis mortigitaj.<ref name='the bomb'>{{cite web |url=http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |title=Act II: Let Your Tragedy Be Enacted Here |accessdate=19a de Januaro 2008 |year=2000 |work=The Dramas of Haymarket |publisher=Chicago Historical Society |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115030929/http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |archivedate=15a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |arkivdato=2019-01-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |date=2019-01-07 }}</ref> Ok anarkiistoj ĉu rekte ĉu nerekte rilataj al la organizintoj de la manifestacioj estis arestitaj kaj kulpigitaj pro la murdo de la mortita policoficiro. Tiuj homoj iĝis internacie politikaj famuloj inter la laborista movado. Kvar el la homoj estis ekzekutita kaj kvina memmortiĝis antaŭ sia ekzekuto. Tiu afero iĝis konata kiel [[Tumulto de Haymarket Square|Afero Haymarket]], kaj estis sprono por la laborista movado kaj por la lukto por la [[okhora labortago]]. En 1890 okazis dua klopodo, tiam internacie, por organizi tagon por la okhora labortago. Tiu okazaĵo havis ankaŭ la duarangan celon por memorigi la laboristojn mortigitaj kiel rezulto de la afero Haymarket.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=May Day|familia nomo=Foner|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=42}}</ref> Kvankam ĝi estis dekomence intencita kiel unuafoja okazaĵo, la celebro la venontan jaron de la [[Tago de la Laboro]] la 1an de Majo firme starigis internacian feritagon de laboristoj.<ref name=foner>{{Citaĵo el libro|titolo=May day: a short history of the international workers' holiday, 1886–1986|familia nomo=Foner|persona nomo=Philip Sheldon|jaro=1986|loko=Nov-Jorko|eldoninto=International Publishers|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=56}}</ref> En [[1907]], la Internacian Anarkiistan Kongreson de Amsterdamo ĉeestis deputitoj de dek-kvar landoj, inter kiuj estis gravaj roluloj de la anarkiisma movado, inkluzive de [[Errico Malatesta]], [[Pierre Monatte]], [[Luigi Fabbri]], Benoît Broutchoux, [[Emma Goldman]], [[Rudolf Rocker]], [[Christiaan Cornelissen]], ktp. Oni traktis plurajn temojn dum la Kongreso, partikulare pri la organizo de la anarkiisma movado, ideoj pri popola edukado, la ĝenerala [[striko]], kaj [[kontraŭmilitarismo]]. Centra debato koncernis la rilaton inter anarkiismo kaj sindikatismo. Malatesta kaj Monatte partikulare kontraŭ unu la alia pri tiu ĉi temo; Monatte pensis ke sindikatismo estis revolucia, kaj kreus la kondiĉojn de socia revolucio, dum Malatesta pensis nure sindikatismo ne sufiĉa. Malatesta pensis ke sindikatoj estis [[reformismo|reformismaj]], kaj eĉ foje povus esti [[konservativismo|konservativaj]]. Kune kun Cornelissen, li citis usonajn sindikatojn de profesiaj sindikatistoj kiel ekzemplo, kie sindikatoj konsistantaj el bonkvalitaj laboristoj foje kontraŭis malbonkvalitajn laboristojn por defendi sian relative privilegian pozicion. Malatesta avertis ke sindikatismaj celoj estis konstante sindikatismo mem, dum anarkiistoj devas ĉiam havi anarkion kiel celon kaj sekve eviti ajnan partikularan metodon kiu malhelpu atingi ĝin.<ref>Skirda, Alexandre (2002). Facing the enemy: a history of anarchist organization from Proudhon to May 1968. A. K. Press. p. 89. ISBN 1-902593-19-7.</ref> [[Dosiero:BuenaventuraDurruti.jpg|eta|dekstre|220ra|[[Buenaventura Durruti]] estis konata heroo de la hispana Nacia Konfederacio de Laboro.]] La [[Federacio de Hispanaj Laboristoj]] en [[1881]] estis la unua grava anarki-sindikatisma movado; anarkiistaj sindikataj federacioj speciale gravis en [[Hispanujo]]. La plej sukcesa estis la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (Nacia Konfederacio de Laboro, mallongigita kiel CNT), fondita en [[1910]]. Antaŭ la [[1940-aj jaroj]], la CNT estis grava potenco en la politiko de la laborista klaso, kaj grave rolis en la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 24. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> kaj pli precize en la [[Hispana Revolucio (1936)|dummilita revolucio]] de 1936. La CNT filiiĝis kun la [[Internacia Laborista Asocio]], federacio de anarki-sindikatismaj sindikatoj fondita en [[1922]], kun deputitoj reprezentante du milionojn da laboristoj de dek-kvin landoj en Eŭropo kaj Latin-Ameriko. La plej granda organizita anarkiisma movado nuntempe estas en Hispanujo, kie ekzistas multaj organizoj, kiuj agnoskas sin kiel anarkosindikatismaj, kaj ĉefe la [[CNT]], kiu plutenas la rektan heredon de la iama sindikato kaj la CGT (Confederación General del Trabajo), kies membroj oni kalkulis ĉirkaŭ 100,000 en [[2003]], kiam ricevis sektorojn neanarkiismajn. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj inkluzivas la usonan [[Alianco por Laborista Solidareco|Aliancon por Laborista Solidareco]] kaj la britan [[Solidareca Federacio|Solidarecan Federacion]]. La revolucia industria sindikato [[IWW|Industriaj Laboristoj de la Mondo]], anarki-sindikatisma sekvanto de la [[1-a Internacio]], ankaŭ restas aktiva. En Latinameriko partikulare "La anarkiistoj tuj iĝis aktivaj por organizado de metiistoj kaj de industriaj laboristoj tra [[Sudameriko|Suda]] kaj [[Centra Ameriko]], kaj ĝis la komencaj [[1920-aj jaroj|1920-aj ajroj]] plej el la sindikatoj de [[Meksiko]], [[Brazilo]], [[Peruo]], [[Ĉilio]], kaj [[Argentino]] estis anarki-sindikatismaj ĝenerale; la prestiĝo de la hispana [[C.N.T.]] kiel revolucia organizaĵo estis sendube je granda etendo responsa pri tiu situacio. La plej granda kaj plej luktema el tiuj organizoj estis la ''[[Federación Obrera Regional Argentina]]'' ... kiu kreskis rapide al membreco de preskaŭ miliono, kio nanigis la rivalajn socialdemokratajn sindikatojn."<ref name="Anarchism 1962"/> === Propagando pro agado kaj kontraŭleĝismo === {{Ĉefartikolo|Propagando pro agado|Kontraŭleĝismo|Eksproprietiga anarkiismo}} [[Dosiero:Lugi Gallean2.jpg|eta|maldekstre|200ra|Italusona anarkiisto [[Luigi Galleani]]. Liaj sekvantoj, konataj kiel Galeanistoj, okazigis serion de bombaj kaj murdaj klopodoj el 1914 al 1932 kion ili rigardis kiel atakoj kontraŭ '[[Tiranio|tiranoj]]' kaj '[[Malamiko de la popolo|malamikoj de la popolo]]'.]] Kelkaj anarkiistoj, kiaj [[Johann Most]], defendis publike perfortajn agojn de reprezalio kontraŭ kontraŭ-revoluciuloj ĉar "ni predikas ne nur agadon en kaj por si mem, sed ankaŭ agadon kiel propagando."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bright/most/actionprop.html|titolo="Action as Propaganda" de Johann Most, 25a de Julio 1885|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=21a de Aprilo 2003|eldoninto=Dwardmac.pitzer.edu}}</ref> Ĉirkaŭ la 1880-aj jaroj, personoj ene kaj ekstere de la anarkiisma movado ekuzas la moton, "propagando pro agado" por aludi al individua bombado, [[reĝo|reĝ-]] kaj [[tirano|tiran-murdoj]]. El 1905 antaŭen, la rusaj partneroj de tiuj kontraŭ-sindikatismaj anarki-komunistoj iĝis partianoj de ekonomia terorismo kaj kontraŭleĝaj '[[eksproprietigo]]j'."<ref>{{Wayback |date=20090312022528 |url=http://www.zabalaza.net/theory/txt_anok_comm_ap.htm |title="Anarchist-Communism" de Alain Pengam }}</ref> [[Kontraŭleĝismo]] kiel praktiko aperis kaj ene de ĝi "La agoj de anarkiistaj bombistoj kaj murdistoj ("[[propagando pro agado]]") kaj la anarkiismaj ŝtelistoj ("[[individua realproprigo]]") esprimis siajn malesperon kaj siajn personajn, violentajn malakceptojn de netolerebla socio. Krome, ili estis klare intencitaj kiel ''ekzemplaj'' invitoj al ribelo.".<ref name="illegalism">{{Cite web|url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|title=The Illegalists - By Doug Imrie|work=recollectionbooks.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|arkivdato=2015-09-08|accessdate=2016-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|archivedate=2015-09-08}}</ref> En Francio la [[Bando de Bonnot]] estis la plej fama grupo kiu aliĝis al kontraŭleĝismo. Tamen, tiom frue kiom je 1887, gravaj figuroj de la anarkiista movado distanciĝis el tiaj individuaj agadoj. [[Petro Kropotkino]] tiele verkis tiun jaron en ''Le Révolté'' ke "strukturo bazita sur jarcentoj de historio ne povas esti detruata per kelkaj kilogramoj de dinamito".<ref>Citita en Billington, James H. 1998. ''Fire in the minds of men: origins of the revolutionary faith'' New Jersey: Transaction Books, p 417.</ref> Vario de anarkiistoj defendis la abandonon de tiuj specoj de taktikoj favore al kolektiva revolucia agado, por ekzemplo tra la movado de [[sindikato]]j. La [[anarkisindikatismo|anarkisindikatisto]], [[Fernand Pelloutier]], argumentis en 1895 por renovigita anarkiisma implico en la laborista movado sur bazo ke anarkiismo povus bone funkcii sen "la individua dinamitisto."<ref>{{cite web |url=http://blackrosebooks.net/anarism1.htm |title=Table Of Contents |publisher=Blackrosebooks.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |arkivdato=2008-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |archivedate=2008-09-29 }}</ref> [[Politika subpremado|Ŝtata subpremado]] (inklude la fifamajn francajn leĝojn ''lois scélérates'' de 1894 kontraŭ gazetarlibero) de anarkiistoj kaj de la [[laborista movado]] ĝenerale sekve al la malmultaj sukcesaj bombadoj kaj murdoj povus esti kontribuinta al la abandono de tiuj tipoj de taktikoj, kvankam reciproke la ŝtata subpremado, unuarange, povus esti ludinta gravan rolon por la kuraĝigo al tiuj izolataj agoj. La disiĝo de la franca [[socialisma movado]], en multajn grupojn kaj, sekve la subpremado de la [[Pariza Komunumo]] de 1871, la ekzekuto kaj ekzilo de multaj ''communards'' (ties partianoj) al [[prizonkolonio]]j, favoris individuismajn politikajn esprimon kaj agojn.<ref>Historiisto [[Benedict Anderson]] tiele verkis: "In March 1871 the Commune took power in the abandoned city and held it for two months. Then [[Adolphe Thiers|Versailles]] seized the moment to attack and, in one horrifying week, executed roughly 20,000 Communards or suspected sympathizers, a number higher than those killed in the recent war or during [[Robespierre]]'s 'Terror' of 1793–1794. More than 7,500 were jailed or deported to places like New Caledonia. Thousands of others fled to Belgium, England, Italy, Spain and the United States. In 1872, stringent laws were passed that ruled out all possibilities of organising on the left. Not till 1880 was there a general amnesty for exiled and imprisoned Communards. Meanwhile, the Third Republic found itself strong enough to renew and reinforce Louis Napoleon's imperialist expansion – in Indochina, Africa, and Oceania. Many of France's leading intellectuals and artists had participated in the Commune ([[Gustave Courbet|Courbet]] was its quasi-minister of culture, [[Arthur Rimbaud|Rimbaud]] and Pissarro were active propagandists) or were sympathetic to it. The ferocious repression of 1871 and thereafter, was probably the key factor in alienating these milieŭ from the Third Republic and stirring their sympathy for its victims at home and abroad." {{Cite journal|last=Anderson|first=Benedict|author-link=Benedict Anderson|title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel|journal=New Left Review|volume=II|issue=28|pages=85–129|publisher=New Left Review|date=Julio–Aŭgusto 2004|url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel|ref=harv|postscript=.}} Laŭ kelkaj analizistoj, en [[Historio de Germanio|postmilita Germanio]], la malpermeso de la [[Komunista Partio de Germanio|Komunista Partio]] (KDP) kaj tiele de institucia maldekstra politika organizo povus ankaŭ, sammaniere, estis ludinta rolon en la kreado de la [[Rote Armee Fraktion]].</ref> Nombraj ŝtatestroj estis murditaj inter 1881 kaj 1914 fare de membroj de anarkiisma movado kiuj deziris venĝon pro reciproka murdo de anarkiistoj kaj aliaj revoluciuloj aŭ simple laboristoj, kiaj la caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]], la Prezidento [[Marie François Sadi Carnot|Sadi Carnot]] de Francio, la imperiestrino [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]], la reĝo [[Umberto la 1-a (Italio)|Umberto la 1-a de Italio]], la Prezidento [[William McKinley]] de Usono, la reĝo [[Karlo la 1-a (Portugalio)|Karlo la 1-a de Portugalio]] kaj la reĝo [[Georgo la 1-a (Grekio)|Georgo la 1-a de Grekio]]. La murdisto de McKinley nome [[Leon Czolgosz]] postulis ke li estis influita de anarkiisto kaj [[feministo]] [[Emma Goldman]].<ref>{{Cite web|title = American Experience {{!}} Emma Goldman {{!}} Transcript {{!}} PBS|url = http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|website = www.pbs.org|access-date = 2016-01-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170228195359/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|archivedate = 2017-02-28}}</ref> La propagando pro agado estis abandonita de plej majoritato de la anarkiisma movado post la Unua Mondmilito (1914–1918) kaj la [[Oktobra Revolucio]]. === Post la disfalo de la Rusa Imperio === {{Ĉefartikolo|Rusia revolucio de 1917|Maĥnovŝĉino}} [[Dosiero:Makhno group.jpg|eta|Simon Karetnik, [[Nestor Maĥno]] kaj Fedir Ščus.]] Anarkiistoj partoprenis ĉeflanke de la [[bolŝevikoj]] en ambaŭ la [[Rusia revolucio de februaro 1917|februara]] kaj [[Oktobra Revolucio|oktobra]] revolucioj, kaj multaj anarkiistoj unue subtenis la bolŝevikan ŝtatrenverson.<ref>Dirlik, Arif (1991). ''Anarchism in the Chinese Revolution''. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-07297-9.</ref> Tamen, la bolŝevikoj baldaŭ turnis sin kontraŭ la anarkiistoj kaj alia maldekstrisma kontraŭstaro, konflikto kiu finis en [[1921]] per la [[Matrosribelo de Kronstadt|Kronŝtadta matrosribelo]]. Anarkiistoj en centra [[Rusujo]] estis ĉu enmalliberejigitaj ĉu pelitaj kaŝen se ili ne aliĝis al la gajnintaj bolŝevikoj. Anarkiistoj el Petrogrado kaj Moskvo eliris al Ukrainio.<ref>Avrich, Paul (2006). ''The Russian Anarchists''. Stirling: AK Press. p. 204. ISBN 1-904859-48-8.</ref> En [[Ukrainio]], anarkiistoj batalis en la [[Rusia enlanda milito|enlanda milito]] kontraŭ la [[Blanka movado]], kaj poste kontraŭ la [[Bolŝevikoj]], gviditaj en la [[Maĥnovŝĉino]] de [[Nestor Maĥno]], kiu provis starigi anarkiisman socion en la regiono dum kelkaj monatoj. [[Dosiero:Emma_Goldman_and_Alexander_Berkman.jpg|eta|maldekstre|Geanarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] rezistis [[Bolŝeviko|bolŝevikan]] centrigon de potenco post la [[Oktobra Revolucio]].]] Elpelitaj usonaj anarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] estis inter tiuj, kiuj agitadis responde al bolŝevika politiko kaj la subpremado de la [[Kronŝtadta matrosribelo]], antaŭ ke ili forlasis Rusujon. Ambaŭ verkis historiojn de siaj spertoj en Rusujo, kritikante la kvanton da kontrolo uzitan de la Bolŝevikoj. Por ili, la predikoj de [[Bakunin]] pri la konsekvencoj de [[Marksismo|marksisma]] regno pruviĝis tro veraj.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 12an de Julio 2016.</ref><ref>Goldman, Emma (2003). "Preface". My Disillusionment in Russia. New York: Dover Publications. p. xx. ISBN 0-486-43270-X. "My critic further charged me with believing that "had the Russians made the Revolution à la Bakunin instead of à la Marx" the result would have been different and more satisfactory. I plead guilty to the charge. In truth, I not only believe so; I am certain of it."</ref> La venko de la Bolŝevikoj en la Oktobra Revolucio kaj la rezulta enlanda milito serioze damaĝis anarkiistajn movadojn internacie. Multaj laboristoj kaj aktivuloj vidis bolŝevikan sukceson kiel ekzemplon; [[Komunista partio|komunistaj partioj]] kreskis je malprofito por anarkiismo kaj aliaj [[Socialismo|socialistaj]] movadoj. En [[Francujo]] kaj [[Usono]], ekzemple, iuj anoj de la gravaj sindikatismaj movadoj de la [[CGT]] kaj la [[IWW]] forlasis tiujn organizaĵojn kaj aniĝis en la [[3-a Internacio]].<ref>Nomad, Max (1966). "The Anarchist Tradition". In Drachkovitch, Milorad M. Revolutionary Internationals 1864 1943. Stanford University Press. p. 88. ISBN 0-8047-0293-4.</ref> [[Dosiero:Erich Mühsam.jpg|170ra|eta|[[Erich Mühsam]], 1924.]] La revolucia tajdo de 1917–23 vidis la aktivan partoprenadon de anarkiistoj laŭ variaj gradoj de protagonismo. En la germana ribelo konata kiel [[Novembra Revolucio (Germanio)|Germana Revolucio de 1918–1919]] kiu establis la fondon de la [[Bavara Soveta Respubliko]] la anarkiistoj [[Gustav Landauer]], [[Silvio Gesell]] kaj [[Erich Mühsam]] havis gravajn estrajn postenojn ene de la revoluciaj [[Konsiliismo|konsiliismaj]] strukturoj.<ref>"The Munich Soviet (or "Council Republic") of 1919 exhibited certain features of the TAZ, even though — like most revolutions — its stated goals were not exactly "temporary." Gustav Landauer's participation as Minister of Culture along with Silvio Gesell as Minister of Economics and other anti-authoritarian and extreme libertarian socialists such as the poet/playwrights Erich Mühsam and Ernst Toller, and Ret Marut (the novelist B. Traven), gave the Soviet a distinct anarchist flavor." [[Hakim Bey]]. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Hakim_Bey__T.A.Z.__The_Temporary_Autonomous_Zone__Ontological_Anarchy__Poetic_Terrorism.html "T.A.Z.: The Temporary Autonomous Zone, Ontological Anarchy, Poetic Terrorism"]</ref><ref name="br.de">{{cite web |url= http://www.br.de/themen/bayern/inhalt/geschichte/bayern-revolution-1919-erste-raeterepublik100.html |title=Die bayerische Revolution 1918/19: Die erste Räterepublik: Literaten an der Macht |trans_title=The Bavarian Revolution 1918/19: The first Soviet Republic: Literati in Power |language=Germana |work=br.de |location=Munich, Bavaria, Germany |publisher= Bayerischer Rundfunk |accessdate=1a de Septembro 2012}}</ref> En la italaj okazaĵoj konataj kiel ''[[biennio rosso]]''<ref name="Dallacasa">Brunella Dalla Casa, ''Composizione di classe, rivendicazioni e professionalità nelle lotte del "biennio rosso" a Bologna'', in: AA. VV, ''Bologna 1920; le origini del fascismo'', a cura di Luciano Casali, Cappelli, Bologna 1982, pag. 179.</ref> la anarki-sindikatisma sindikato [[Unione Sindacale Italiana]] "kreskis al 800,000 membroj kaj la influo de la Itala Anarkiista Unio (20,000 membroj plus ''[[Umanita Nova]]'', ties ĉiutaga ĵurnalo) kreskis kongrue..." Anarkiistoj estis la unuaj, kiuj sugestis okupi laborlokojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italy-factory-occupations-1920|titolo=1918–1921: The Italian factory occupations and Biennio Rosso|verko=libcom.org}}</ref> En la [[Meksika revolucio]] la [[Meksika Liberala Partio]] estis establita kaj dum la komencaj 1910-aj jaroj ĝi kondukis al serio de militaj atakoj konduke al la konkero kaj okupado de kelkaj urboj kaj distriktoj en [[Baja California]] kun la helpo de la estreco de anarki-komunisto [[Ricardo Flores Magón]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|title=The Magonista Revolt in Baja California|work=sandiegohistory.org|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|arkivdato=2015-10-16|accessdate=2016-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|archivedate=2015-10-16}}</ref> En [[Parizo]], la grupo ''[[Dielo Truda]]'' de rusiaj anarkiistaj ekzilitoj, kiu inkluzivis [[Nestor Maĥno]], findecidis, ke anarkiistoj devis evoluigi novajn formojn de organizo, responde al la strukturoj de [[bolŝevismo]]. Ilia manifesto de [[1926]], nomita ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Sindikato de Anarkiistoj (Malneto)'', estis subtenita de iuj anarki-komunistoj, sed kontraŭita de multaj aliaj. [[Platformismo|Platformismaj grupoj]] hodiaŭ inkluzivas je la Laborista Solidareca Movado en [[Irlando]] kaj je la Nord-Orienta Federacio de Anarki-Komunistoj (NEFAC) en [[Nord-Ameriko]]. [[Sinteza anarkiismo]] aperis kiel organiza alternativo al platformismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diversaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> En la 1920-aj jaroj tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Volin]] kaj [[Sebastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> Ĝi estas la ĉefa principo malantaŭ la anarkiismaj federacioj grupigitaj ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> === La Lukto kontraŭ Faŝismo === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo en Italio|Anarkiismo en Hispanio|Anarkiismo en Germanio}} [[Dosiero:Members of the Maquis in La Tresorerie.jpg|eta|maldekstra|Kontraŭfaŝisma ''Maquis'', kiu rezistis [[Naziismo]]n kaj la [[Francisco Franco|regadon de Franco]] en Eŭropo.]] Dum la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj|1930-aj]] jaroj, la stariĝo de [[faŝismo]] en [[Eŭropo]] aliformigis la anarkiisman konflikton kontraŭ la ŝtato. En [[Italujo]] okazis la unuaj luktoj inter anarkiistoj kaj faŝistoj. Italaj anarkiistoj grave rolis en la kontraŭfaŝisma organizaĵo ''Arditi del Popolo'', kiu estis plej forta en regionoj kun anarkiismaj tradicioj, kaj kiu venkis sukcese plurfoje; ili sukcese forpelis la Nigraĉemizukojn for de la anarkiista fortejo de [[Parmo]] en [[aŭgusto]], [[1922]].<ref>Holbrow, Marnie, "Daring but Divided" (''Socialist Review'' Novembro 2002) [http://socialistreview.org.uk/268/daring-divided] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130729114710/http://www.socialistreview.org.uk/article.php?articlenumber=8205|date=2013-07-29}}. Alirita la 12an de Julio 2016</ref> En [[Francujo]], kie la Ekstremdekstrismaj Ligoj preskaŭ ribelis en la tumultoj de Februaro, 1934, anarkiistoj disiĝis pri politiko de unuiĝinta fronto.<ref>Berry, David. "Fascism or Revolution." Le Libertaire. August 1936.</ref> Anarkiistoj en [[Anarkiismo en Francio|Francio]]<ref>{{Cite web|url=http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|title=Anarchist Activity in France during World War Two|work=blackened.net|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120306024016/http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|arkivdato=2012-03-06}}</ref> kaj [[Anarkiismo en Italio|Italio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italian-resistance-anarchist-partisans-1943|titolo=1943–1945: Anarchist partisans in the Italian Resistance|verko=libcom.org}}</ref> estis aktivaj en la [[Rezistado dum la Dua Mondmilito]]. En Germanio la anarkiisto [[Erich Mühsam]] estis arestita pro nekonataj akuzoj frumatene de la 28a de Februaro 1933, malmultajn horojn post la [[Incendio de Reichstag]] en Berlino. [[Joseph Goebbels]], la Nazia Propaganda Ministro, etikedis lin kiel unu el "tiuj judaj renversemuloj." Dum la venontaj deksep monatoj, li estis enprizonigita en la koncentrejojn de Sonnenburg, Brandenburgo kaj finfine, [[Oranienburg]]. La 2an de Februaro 1934, Mühsam estis translokigita al nazia koncentrejo ĉe Oranienburg kie la nokton de la 9a de Julio 1934, Mühsam estis torturita kaj murdita fare de la gvardioj; lia batita kadavro estis trovita pendita ĉe necesejo la venonta mateno.<ref name=" Shepherd">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=jspŬzlyZIQC&pg=PA18&dq=%22Erich+M%C3%BChsam%22+Oranienburg#v=onepage&q&f=false|titolo=Thunderation!/Alle Wetter!: Folk Play With Song and Dance/Volksstuck Mit Gesang Und Tanz|familia nomo=Mühsam|persona nomo=Erich|jaro=2001|eldoninto=Bucknell University Press|ISBN=978-0-8387-5416-0|paĝo=18|redaktinto=David A. Shepherd}}{{404|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Hispana Revolucio === {{Ĉefartikolo|Hispana Revolucio (1936)}} [[Dosiero:Coat of arms of the Regional Council of Defense of Aragon.svg|eta|dekstra|Blazono de la [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]], alternativa socipolitika sistemo de Aragonio.]] En [[Hispanujo]], la [[CNT]] unue rifuzis aliĝi al [[balota alianco]] de la [[populara fronto]], kaj ĝia abstino kaŭzis balotogajnon de la dekstrismo. Sed en [[1936]], la CNT ŝanĝis sian politikon, kaj anarkiistaj voĉdonoj helpis redoni al la populara fronto potencon. Monatojn poste, la [[reganta klaso]] respondis per provo de [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|puĉa]] ŝtatrenverso, kaj la [[Hispana Enlanda Milito]] ([[1936]]-[[1939]]) komenciĝis.<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 46. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> Responde al la milita ribelo, [[Anarkiismo en Hispanio|anarkiisme inspirita]] movado de kamparanoj kaj laboristoj, subtenita de armhavantaj milicoj, ekregis [[Barcelono]]n kaj grandajn regionojn de kampara Hispanujo, kie ili [[Kolektivigo|kolektivigis]] la teron.<ref>Bolloten, Burnett (15 November 1984). The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution. University of North Carolina Press. p. 1107. ISBN 978-0-8078-1906-7.</ref> Sed eĉ antaŭ la faŝisma venko en [[1939]], la anarkiistoj estis venkitaj en amara lukto kontraŭ la [[Stalinismo|stalinistoj]], kiuj kontrolis la disdonon de milita helpo al la respublikana kaŭzo de [[Sovetunio]].<ref>Jean Becarud kaj Gilles Lapouge, ''Los anarquistas españoles'', Laia, Barcelona, 1977, paĝoj 135-140.</ref> Laŭ [[Noam Chomsky]], "la komunistoj estis ĉefe responsaj pro la detruo de hispanaj anarkiistoj. Ne nur en Katalunio — la komunismaj armeoj ĉefe detruis la kolektivojn aliloke. La komunistoj ĉefe agadis kiel polica forto de la sekureca sistemo de la Respubliko kaj estis tre multe kontraŭaj al la anarkiistoj, parte ĉar Stalin ankoraŭ esperis tiame havi ioman tipon de interkonsento kun okcidentaj landoj kontraŭ Hitler. Tio kompreneble malsukcesis kaj Stalin retiris la subtenon al la Respubliko. Ili eĉ retiris la hispanajn orrezervojn."<ref>Rescuing Memory: the Humanist Interview with Noam Chomsky The Humanist TheHumanist.com [http://thehumanist.com/magazine/july-august-2016/features/rescuing-memory] Alirita la 13an de Julio 2016. N. p., 2016. Web. 30a de Junio 2016.</ref> La okazaĵo konata kiel Hispana Revolucio estis laborista socia revolucio kiu komencis dum la eksplodo de la Hispana Enlanda Milito en 1936 kaj rezultis en la disvastigita realigo de anarkiismaj kaj plej amplekse liberecanaj socialismaj organizaj principoj tra variaj partoj de la lando dum du al tri jaroj, ĉefe en Katalunio, Aragono, duono de Andaluzio, kaj partoj de Valencilando. Multo de la hispana ekonomio estis metita sub laborista kontrolo; en anarkiismaj fortejoj kiaj Katalunio, la proporcio estis tiom alta kiom ĝis 75%, sed pli malalta en areoj kun forta influo de la Komunista Partio de Hispanio, ĉar la sovet-aliancita partio aktive rezistis klopodojn de kolektivigo kiujn ili ne povis kontroli. Fabrikoj estis administrataj pere de laboristaj komitatoj, ruraj areoj iĝis kolektivigitaj kaj regataj kiel liberecanaj komunumoj. Anarkiista historiisto Sam Dolgoff ĉirkaŭkalkulis ke ĉirkaŭ ok milionoj da personoj partoprenis rekte aŭ almenaŭ nerekte en la Hispana Revolucio,<ref>Dolgoff, S. (1974). The Anarchist Collectives: Workers' Self-Management in the Spanish Revolution. En The Spanish Revolution, the Luger P08 was used as a weapon of choice by the Spanish. ISBN 978-0-914156-03-1</ref> kiun li postulis kiel "pli proksima al la realigo de la idealo de libera senŝtata socio je ampleksa skalo ol ajna alia revolucio en la historio."<ref>Dolgoff (1974), p. 5</ref> Kiel rakontis [[George Orwell]] kaj aliaj eksterlandaj observantoj kaj naciaj historiistoj, trupoj gviditaj de [[Komunista Partio de Hispanio|stalinistoj]] subpremis la kolektivojn kaj persekutis [[POUM|malkonsentajn]] [[Marksismo|marksistojn]] kaj anarkiistojn.<ref>Birchall, Ian (2004). Sartre Against Stalinism. Berghahn Books. p. 29. ISBN 1-57181-542-2.</ref> La elstara itala anarkiisto [[Camillo Berneri]], kiu estis volontulo por lukti kontraŭ Franco estis murdita anstataŭe en Hispanio fare de pafistoj asociataj kun la Hispana Komunista Partio.<ref>"When clashes with the Communist Party broke out, his house, where he lived with other anarchists, was attacked on 4 May 1937. They were all labelled "counter-revolutionaries", disarmed, deprived of their papers and forbidden to go out into the street. There was still shooting in the streets when, on 5 May 1937, news arrived from Italy of Antonio Gramsci's death in a fascist prison...Leaving Radio Barcelona, Berneri set off for the Plaça de la Generalitat, where some Stalinists shouted after him. Before he could turn and look, they opened fire with machine guns, and left his dead body there on the street." "Berneri, Luigi Camillo, 1897–1937" ĉe libcom.com</ref><ref>[[Paul Avrich]]. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. 2005. p. 516</ref><ref>"Spain: Return to "normalization" in Barcelona. The Republican government had sent troops to take over the telephone exchange on 3 May, pitting the anarchists & Poumists on one side against the Republican government & the Stalinist Communist Party on the other, in pitched street battles, resulting in 500 anarchists killed. Squads of Communist Party members took to the streets on 6 May to assassinate leading anarchists. Today, among those found murdered, was the Italian anarchist Camillo Berneri" "Camillo Berneri" ĉe The Anarchist Encyclopedia: A Gallery of Saints & Sinners ...</ref> La urbo Madrid kapitulacis al la frankistaj fortoj fare de la lasta ne-frankista urbestro de la urbo, la anarkiisto Melchor Rodríguez García.<ref>"Sí se ha aprobado por unanimidad, también a propuesta de Ciudadanos, dedicar una calle al anarquista Melchor Rodríguez García, el último alcalde de Madrid republicano, ante “el gran consenso social y político” al respecto y por “su gran relevancia para la reconciliación y la concordia tras la Guerra Civil”. [[El País]]. ''Madrid sustituirá las calles franquistas por víctimas del terrorismo'', [http://ccaa.elpais.com/ccaa/2016/01/27/madrid/1453905439_934798.html?rel=ĉ_articulo#ĉrecs_s] Alirita la 13an de Julio 2016.</ref> === Postmilitaj jaroj === [[Dosiero:Logo International of Anarchist Federations.png|eta|maldekstre|Markemblemo de la Internacio de Anarkiistaj Federacioj.]] Anarkiismo klopodis reorganiziĝi post la Dua Mondmilito kaj tiukuntekste la organiza diskuto inter [[sinteza anarkiismo]] kaj [[platformismo]] pligraviĝis denove speciale en la [[Anarkiismo en Italio#Postmilitaj jaroj kaj nuntempe|anarkiismaj movadoj de Italio]] kaj [[Anarkiismo en Francio#La Kvara Respubliko (1945–1958)|Francio]]. La [[Meksika Anarkiisma Federacio]] estis establita en 1945 post la Anarkiisma Federacio de Centro unuiĝis kun la Anarkiisma Federacio de la Federala Distrikto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.portaloaca.com/historia/historia-libertaria/1735-regeneracion-y-la-federacion-anarquista-mexicana-1952-1960-tesis.html|titolo=Regeneración y la Federación Anarquista Mexicana (1952–1960) [Tesis] - Portal Libertario OACA|aŭtoro=Coordinación del Portal Libertario OACA|verko=portaloaca.com}}</ref> Komence de la 1940-aj jaroj, la Antifaŝisma Internacia Solidareco kaj la Federacio de Anarkiismaj Grupoj de Kubo merĝis en la granda nacia organizo ''Asociación Libertaria de Cuba'' (Kuba Liberecana Asocio).<ref>"The surviving sectors of the revolutionary anarchist movement of the 1920–1940 period, now working in the SIA and the FGAC, reinforced by those Cuban militants and Spanish anarchists fleeing now-fascist Spain, agreed at the beginning of the decade to hold an assembly with the purpose of regrouping the libertarian forces inside a single organization. The guarantees of the 1940 Constitution permitted them to legally create an organization of this type, and it was thus that they agreed to dissolve the two principal Cuban anarchist organizations, the SIA and FGAC, and create a new, unified group, the Asociación Libertaria de Cuba (ALC), a sizable organization with a membership in the thousands."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Frank_Fernandez__Cuban_Anarchism__The_History_of_A_Movement.html#toc8 ''Cuban Anarchism: The History of A Movement'' de Frank Fernandez]</ref> El 1944 al 1947, la Bulgara Anarkiisma Komunista Federacio reaperis kiel parto de la movado de fabrikaj kaj laborejaj komitatoj, sed ĝi estis subpremata de la nova komunisma reĝimo.<ref name="robertgraham.wordpress.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> En 1945 en [[Anarkiismo en Francio|Francio]] la [[Anarkiisma Federacio]] kaj la anarkisindikatisma sindikato [[Confédération Nationale du Travail]] estis establita en la venonta jaro dum la ankaŭ [[Sinteza anarkiismo|sinteza]] [[Federazione Anarchica Italiana]] estis fondita en [[Anarkiismo en Italio|Italio]]. Koreaj anarkiistoj formis la Ligon de Liberaj Socikonstruistoj en Septembro 1945<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> kaj en 1946 estis fondita la [[Japana Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |titolo=THE ANARCHIST MOVEMENT IN JAPAN Anarchist Communist Editions § ACE Pamphlet No. 8 |alirdato=2016-07-13 |arkivurl=https://archive.is/20120726135313/http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |arkivdato=2012-07-26 }}</ref> En Majo 1948 okazis en Parizo Internacia Anarkiisma Kongreso kun delegitoj el tuta Eŭropo.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> Post la Dua Mondmilito, aperis en la ''[[Fraye Arbeter Shtime]]'' alvokon detalante la lukton de [[Anarkiismo en Germanio|germanaj anarkiistoj]] kiu petis al usonanoj helpon por elteni ilin. Februare 1946, la sendado de helpaj pakaĵoj al anarkiistoj en Germanio estis grand-skala operacio. La Federacio de Liberecanaj Socialistoj estis fondita en Germanio en 1947 kaj [[Rudolf Rocker]] verkis por ties organo, ''Die Freie Gesellschaft'', kiu survivis ĝis 1953.<ref>* {{Cite journal | doi = 10.1177/002200947300800304 | last = Vallance | first = Margaret |date=Julio 1973 | title = Rudolf Rocker&nbsp;– a biographical sketch | journal = Journal of Contemporary History | volume = 8 | issue = 3 | pages = 94–95 | publisher = Sage Publications | location = London/Beverly Hills | issn = 0022-0094 | oclc = 49976309 | ref = harv }}</ref> En 1956 estis fonbdita la [[Urugvaja Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=3701|titolo=50 años de la Federación Anarquista Uruguaya|verko=anarkismo.net}}</ref> En 1955 la Anarki-komunisma Federacio de Argentino renomiĝis kiel [[Argentina Liberecana Federacio]]. La [[Federacio de Sindikatismaj Laboristoj]] estis sindikatisma grupo funkcianta en postmilita Britio,<ref name="Political Encyclopedia">{{Citaĵo el libro|url=http://www.amazon.com/Encyclopedia-British-Irish-Political-Organizations/dp/1855672642|titolo=Encyclopedia of British and Irish Political Organizations'|jaro=2000|loko=United Kingdom|eldoninto=Pinter Publishers|ISBN=978-1855672642}}</ref> kaj unu el la plej fruaj antaŭaĵoj de [[Solidarity Federation]]. Ĝi estis formita en 1950 fare de membroj de la dissolvita Anarkiisma Federacio de Britio.<ref name="Political Encyclopedia" /> Malkiel ĉe la AFB, kiu estis influita de anarki-sindikatismaj ideoj sed laste ne sindikatismaj mem, la FSL decidis sekvi pli definitivan [[sindikatismo|sindikatisman]], laborist-centritan strategion.<ref name="Political Encyclopedia" /> [[Dosiero:Facciamo breccia 2008 by Stefano Bolognini18.JPG|200ra|dekstre|eta|Nuntempaj membroj de la [[Itala Anarkiisma Federacio]] manifestacie en [[Romo]].]] Anarkiismo pluinfluis gravajn literaturajn kaj intelektulajn personojn tiuepokajn, kiaj [[Albert Camus]], [[Herbert Read]], [[Paul Goodman]], [[Dwight Macdonald]], [[Allen Ginsberg]], [[George Woodcock]], [[Leopold Kohr]],<ref name="NYT-Obit">[http://www.nytimes.com/1994/02/28/obituaries/dr-leopold-kohr-84-backed-smaller-states.html Dr. Leopold Kohr, 84; Backed Smaller States], [[New York Times]] Nekrologo, 28an de Februaro 1994.</ref><ref name="Sale-foreword">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ditext.com/kohr/foreword.html|titolo=The Breakdown of Nations|verko=ditext.com}}</ref> [[Julian Beck]], [[John Cage]]<ref name="cage">Cage memidentiĝis kiel anarkiisto en intervjuo de 1985: "I'm an anarchist. I don't know whether the adjective is pure and simple, or philosophical, or what, but I don't like government! And I don't like institutions! And I don't have any confidence in even good institutions." [http://www.ubu.com/papers/cage_montague_interview.html John Cage at Seventy: An Interview] de Stephen Montague. ''American Music'', Somero 1985. Ubu.com. Alirita la 24an de Majo 2007.</ref> kaj la grupon de la franca [[Superrealismo|superrealisma]] grupo estrita de [[André Breton]], kiu malferme aliĝis al anarkiismo kaj kunlaboris en la [[Fédération Anarchiste]].<ref>"It was in the black mirror of anarchism that surrealism first recognised itself," wrote André Breton in "The Black Mirror of Anarchism," Selection 23 in Robert Graham, ed., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/]. Breton had returned to France in 1947 and in April of that year Andre Julien welcomed his return in the pages of Le Libertaire the weekly paper of the [[Fédération Anarchiste|Federation Anarchiste]] "[http://libcom.org/history/1919-1950-the-politics-of-surrealism "1919–1950: The politics of Surrealism" by Nick Heath] ĉe libcom.org</ref> [[Anarki-pacismo]] iĝis influa en la tiamaj [[kontraŭatomenergia movado|kontraŭatomenergia]], [[Paca movado|paca]] kaj [[kontraŭmilita movado|kontraŭmilita]] movadoj<ref>"In the forties and fifties, anarchism, in fact if not in name, began to reappear, often in alliance with pacifism, as the basis for a critique of militarism on both sides of the Cold War.[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/] The anarchist/pacifist wing of the peace movement was small in comparison with the wing of the movement that emphasized electoral work, but made an important contribution to the movement as a whole. Where the more conventional wing of the peace movement rejected militarism and war under all but the most dire circumstances, the anarchist/pacifist wing rejected these on principle."[http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" de Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref><ref>"In the 1950s and 1960s anarcho-pacifism began to gel, tough-minded anarchists adding to the mixture their critique of the state, and tender-minded pacifists their critique of violence. Its first practical manifestation was at the level of method: nonviolent direct action, principled and pragmatic, was used widely in both the Civil Rights movement in the US and the campaign against nuclear weapons in Britain and elsewhere."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Geoffrey_Ostergaard__Resisting_the_Nation_State._The_pacifist_and_anarchist_tradition.html#toc13 Geoffrey Ostergaard. ''Resisting the Nation State. The pacifist and anarchist tradition'']</ref> kiel videblas en la aktivado kaj verkado de angla anarkiisma membro de la [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] nome [[Alex Comfort]] aŭ la simila aktivado de la usonaj katolikaj anarki-pacistoj nome [[Ammon Hennacy]] kaj [[Dorothy Day]]. Anarki-pacismo iĝis "bazo por kritiko de militsmo ambaŭflanke de la [[Malvarma Milito]]."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|titolo=Anarchism and the Anti-Globalization Movement|verko=Monthly Review|alirdato=2016-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|arkivdato=2011-03-17}}</ref> La reapero de anarkiismaj ideoj dum tiu periodo estas bone dokumentata en la verko de Robert Graham ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', ''Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> === Nuntempa anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Nuntempa anarkiismo}} [[Dosiero:ParcGuellOkupas.jpg|eta|maldekstra|La famaj ''okupas'' [[Domokupado|domokupantoj]] ĉe [[Parko Güell]], super [[Barcelono]]. [[Domokupado]] estas elstara parto de la apero de renovigita anarkiisma movado el la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Surtegmente: "Okupu kaj Rezistu"]] Afero de populara intereso en anarkiismo okazis en okcidentaj landoj dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.<ref>{{Harvnb|Thomas|1985|page=4}}</ref> Anarkiismo estis influa en la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj jaroj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.katesharpleylibrary.net/dnckhs|titolo=Islands of Anarchy: Simian, Cienfuegos, Refract and their support network|verko=katesharpleylibrary.net}}</ref><ref>Farrell havigas detalan historion de katolikaj laboristoj kaj ties fondintoj Dorothy Day kaj Peter Maurin. Li klarigas ke lia pacismo, anarkiismo, kaj engaĝiĝo al la subuloj estis unu el la gravaj modeloj kaj inspiroj por la 1960-aj jaroj. Kiel Farrell diras, "Catholic Workers identified the issues of the sixties before the Sixties began, and they offered models of protest long before the protest decade."[http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/268 "The Spirit of the Sixties: The Making of Postwar Radicalism" de James J. Farrell]</ref><ref>"Kvankam ne ĉiam formale agnoskitaj, multo el la protestoj de la sesdekaj estis anarkiisma. Ene de la naskiĝanta virina movado, anarkiismaj principoj iĝis tiom disvastigataj ke profesoro de politika scienco denuncis tion kion li vidis kiel "The Tyranny of Structurelessness." Kelkaj grupoj deklaris sin "Amazon Anarchists." Post la [[Ribelo de Stonewall]], la novjorka [[Gay Liberation Front]] bazis sian organizadon parte sur la legado de la anarkiistaj verkoj de [[Murray Bookchin]]." [http://www.williamapercy.com/wiki/images/Anarchism.pdf "Anarchism" de Charley Shively en ''Encyclopedia of Homosexuality'']. p. 52</ref> kaj anarkiistoj aktive partoprenis en la studentaj kaj laboristaj protestoj de la fino de la 1960-aj jaroj.<ref>"Within the movements of the sixties there was much more receptivity to anarchism-in-fact than had existed in the movements of the thirties&nbsp;... But the movements of the sixties were driven by concerns that were more compatible with an expressive style of politics, with hostility to authority in general and state power in particular&nbsp;... By the late sixties, political protest was intertwined with cultural radicalism based on a critique of all authority and all hierarchies of power. Anarchism circulated within the movement along with other radical ideologies. The influence of anarchism was strongest among radical feminists, in the commune movement, and probably in the Weather Underground and elsewhere in the violent fringe of the anti-war movement." [http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" by Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref> En 1968 en [[Carrara]], Italio, estis fondita la [[Internacio de Anarkiismaj Federacioj]] dum internacia anarkiisma kongreso okazinta tie en 1968 fare de la tri ekzistantaj eŭropaj federacioj de Francio (nome [[Fédération anarchiste|Fédération Anarchiste]]), la [[Federazione Anarchica Italiana]] de Italio kaj la [[Iberia Anarkiisma Federacio]] de Hispanio same kiel la [[Bulgario|bulgara]] federacio en la ekzilo en Francio.<ref>[http://www.iisg.nl/archives/en/files/l/10760196.php London Federation of Anarchists involvement in Carrara conference, 1968] International Institute of Social History. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref><ref>[http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html Short history of the IAF-IFA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19980206152015/http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html |date=1998-02-06 }} A-infos news project. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref> En la Unuiĝinta Reĝlando en la 1970-aj jaroj tio estis asocia kun la movado de [[punk rock]], kiel ekzempligita de bandoj kiaj [[Crass]] kaj [[Sex Pistols]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism and Authority|familia nomo=McLaughlin|persona nomo=Paul|jaro=2007|loko=Aldershot|eldoninto=Ashgate|ISBN=0-7546-6196-2|paĝo=10}}</ref> La krizoj de loĝado kaj dungado en plej el Okcidenta Eŭropo kondukis al la formado de [[komunumo (intenca loĝado)|komunumoj]] kaj al movado de [[Domokupado|domokupantoj]] kiaj tiuj de [[Barcelono]], Hispanio. En Danio, [[Domokupado|domokupantoj]] okupis eĉ tutan misuzitan militistan bazon kaj deklaris la starigon de la [[Christiania (civito)|Libera Urbo de Christiania]], nome aŭtonoma kvartalo en centra [[Kopenhago]]. Ekde la revivigo de anarkiismo en la mezo de la 20a jarcento,<ref name="revival">{{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=September 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |ref=harv }} </ref> aperis nombraj novaj movadoj kaj pensoskoloj. Kvankam feminismaj tendencoj ĉiam estis parto de la anarkiisma movado en la formo de [[anarki-feminismo]], ili revenis forte dum la dua tajdo de feminismo en la 1960-aj jaroj. Anarkiisma antropologo [[David Graeber]] kaj la anarkiisma historiisto [[Andrej Grubacic]] markis rompon inter generacioj de anarkiismo, el kiuj tiuj "kiuj ofte ankoraŭ ne forskuis la sektemajn kutimojn" de la 19a jarcento kontrastis kun la plej junaj aktivuloj kiuj estas "multe pli informitaj, inter aliaj elementoj, fare de indiĝenaj, [[feminismo|feminismaj]], ekologiaj kaj [[kontraŭkulturo|kultur-kritikaj]] ideoj", kaj kiuj komence de la 21a jarcento formis "multegan majoritaton" de anarkiistoj.<ref name="graeber">[[David Graeber]] and [[Andrej Grubacic]], "[http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080317082822/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 |date=2008-03-17 }}", ZNet. Alirita la 2007-12-13. aŭ [http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf Graeber, David and Grubacic, Andrej (2004) Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century Alirita la 26an de Julio 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723130708/http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf |date=2011-07-23 }}</ref> [[Dosiero:WTO protests in Seattle November 30 1999.jpg|eta|dekstre|250ra|Polico uzas pipraĵon kontraŭ la homamaso dum la [[Protestoj kontraŭ MOK en 1999 en Seattle]].]] Komence de la 21a jarcento, anarkiismo kreskis en populareco kaj influo kiel parto de la kontraŭ-milita, la kontraŭ-kapitalisma, kaj de la [[kontraŭ-tutmondiga movado]]j.<ref name=rupert>{{Citaĵo el libro|titolo=Globalization and International Political Economy|familia nomo=Rupert|persona nomo=Mark|jaro=2006|loko=Lanham|eldoninto=Rowman & Littlefield Publishers|ISBN=0-7425-2943-6|paĝo=66}}</ref> Anarkiistoj iĝis konataj pro sia engaĝiĝo en protestoj kontraŭ la kunsidoj de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (WTO), kaj la [[G8|Grupo de la Ok]], kaj de la [[Monda Ekonomia Forumo]]. Kelkaj anarkiismaj frakcioj ĉe tiuj protestoj entreprenis tumultojn, detruon de havaĵoj, kaj perfortaj kontraŭstaroj ĉe polico. Tiuj agoj estis foje akcelitaj de intencaj, senestrecaj, sennomaj grupoj konataj kiel ''[[nigra bloko|nigraj blokoj]]''; aliaj organizaj taktikoj pionirigataj tiuepoke estas sekureca kulturo, [[afinecgrupo]]j kaj la uzado de sencentrigitaj teknologioj kiaj [[interreto]].<ref name=rupert/> Grava evento de tiu periodo estis la kontraŭstaroj ĉe la [[Protestoj kontraŭ la Konferenco de la Monda Organizaĵo pri Komerco en 1999 en Seatlo]].<ref name=rupert/> Laŭ la fakulo pri anarkiismo [[Simon Critchley]], "nuntempa anarkiismo povas esti vidata kiel povega kritiko de la pseŭdo-liberecanismo de nuntempa [[nov-liberalismo]]&nbsp;... Oni povus diri ke nuntempa anarkiismo temas pri respondecemo, ĉu seksa, ekologia aŭ soci-ekonomia; ĝi fluas el sperto de konscio pri la diversaj vojoj per kiuj Okcidento rabas la ceteron; ĝi estas etika maljusteco de evidenta malegaleco, malriĉigo kaj malliberigo kiu estas tiom tuŝebla surloke kiom tutmonde."<ref>''Infinitely Demanding'' de [[Simon Critchley]]. Verso. 2007. p. 125</ref> Internaciaj anarkiismaj federacioj nune ekzistantaj, spite la tuj ŝanĝantaj evoluoj dum la lastaj jardekoj, estas la [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]], kaj je pli malgranda kongruo (tio estas ne tiom pure anarkiismaj) la [[Internacia Laborista Asocio]], kaj eĉ malpli anarkiisma la [[Internacia Liberecana Solidareco]]. La plej granda organizata anarkiismema movado nuntempe estas en Hispanio, en la formo de la [[Confederación General del Trabajo]] (CGT) kaj la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (CNT). La membroj de CGT estis ĉirkaŭkalkulita inter 60 000 kaj 80 000. La CNT havas malpli da membroj sed ĝi sekvas pli kongrue la anarkiismajn tendencojn nerilati al la ŝtato. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj aŭ organizoj estas en Svedio la [[Sveriges Arbetares Centralorganisation]] (SAC) kaj la [[Syndikalistiska ungdomsförbundet]] (anarkosindikatisma junularfederacio); la CNT-AIT en Francio; la [[Unione Sindacale Italiana]] en Italio; en Usono la [[Workers Solidarity Alliance]] kaj en Unuiĝinta Reĝlando [[Solidarity Federation]] kaj [[Anarkista Federacio (Britio kaj Irlando)|Anarkiista Federacio]]. Ankaŭ la revoluciaj industriaj sindikatanoj [[Industrial Workers of the World]], kiuj proklamas 3,000 kotizantajn membrojn, kaj la [[Internacia Laborista Asocio]], anarki-sindikatisma sukcedanto de la Unua Internacio, restas aktive. == En diversaj mondoregionoj == === Juda anarkiismo === Juda anarkiismo estas ĝenerala termino, kiu ampleksas diversajn esprimojn de anarkiismo ene de la [[judoj|juda komunumo]]. Multaj homoj juddevenaj, kiel [[Emma Goldman]], [[Alexander Berkman]], [[Martin Buber]], [[Murray Bookchin]] kaj [[Noam Chomsky]], rolis en la historio de anarkiismo. Tamen, aldone al tiuj juddevenaj anarkiistoj, ankaŭ ekzistis specife judaj anarkiismaj movadoj, ene de la jida-parolantaj komunumoj de [[Orienta Eŭropo|orienta]] kaj [[Mezeŭropo|meza Eŭropo]] kaj la okcidentaj urboj, al kiuj ili migris, ekde la malfrua deknaŭa jarcento ĝis la Dua Mondmilito. Ĉiuj membroj de la unua anarkiisma grupo en la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], kiu estis formita en 1903 en [[Bjalistoko|Białystok]], estis judoj.<ref name="Goncharok1">{{Citaĵo el libro|url=http://makhno.ru:7520/lit/vek_voli/3.php|titolo=Век воли. Русский анархизм и евреи (XIX-XX вв.)}}</ref> Jida-parolantaj judoj partoprenis en la [[Internacia Anarkiista Kongreso de Amsterdamo]] en 1907. [[Dosiero:Freiearbeiterstimme.jpg|300ra|eta|maldekstra|[[Freie Arbeiter Stimme]], vol 1 no 4, 25a de Julio, 1890.]] Judaj anarkiismaj movadoj tendencis emfazi la [[Internaciismo|internaciisman]] karakteron de la movado, sed multaj el ili ankaŭ subtenis sian nacian kulturon kaj koncentris sin sur specife judaj aferoj. Ili vigle eldonis jidan anarkiisman literaturon ekde la 1880aj jaroj ĝis la 1950aj jaroj kaj, sur multe pli malgranda skalo, ĝis la 1980aj jaroj; la lasta jida perioda eldono, ''Problemen'', estis eldonita en 1991. Krom multaj originalaj libroj, broŝuroj, poemoj kaj eseoj, ĉiuj el la gravaj verkoj de [[Pierre-Joseph Proudhon]], [[Miĥail Bakunin|Mikhail Bakunin]], [[Petro Kropotkin|Peter Kropotkin]], [[Errico Malatesta]], [[Henry David Thoreau|Henry Thoreau]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoy]], [[Max Stirner]] kaj aliaj anarkiistoj estis tradukita al la jida. [[Rudolf Rocker]], nejuda germana anarkiisto, studis la jidan kaj aŭtoris multajn [[Jida lingvo|jidajn]] librojn, broŝurojn kaj artikolojn. Plej multaj judaj anarkiistoj estis [[Anarki-sindikatismo|anarki-sindikatistoj]], dum kelkaj aliaj estis [[Individuisma anarkiismo|individuismaj anarkiistoj]]. Dum multaj judaj anarkiistoj estis nereligiaj aŭ foje fervore kontraŭreligiaj, ankaŭ kelkaj religiaj anarkiistoj kaj profesiaj anarkiismaj pensuloj kombinis nuntempajn radikalajn ideojn kun tradicia judismo. Ankaŭ kelkaj sekularaj kontraŭaŭtoritatistoj, kiel Abba Gordin kaj [[Erich Fromm]], rimarkis menciindan similecon inter anarkiismo kaj multaj [[Kabalo|kabalaj]] ideoj, precipe en ties [[Ĥasidismo|ĥasidisma]] interpreto. Kelkaj judaj mistikaj grupoj baziĝis sur kontraŭaŭtoritatismaj principoj, iom simile al la kristanaj [[Kvakerismo|Kvakeroj]] kaj Duĥoboroj. [[Martin Buber]], profunde religia filozofo, ofte menciis la ĥasidan tradicion. Estas diversaj anarkiismaj grupoj en [[Israelo]]. En la komenco de la 21a jarcento, la israela grupo konata kiel [[Anarkiistoj Kontraŭ la Muro]] fariĝis ĝenerale konata en la daŭra lukto kontraŭ la kreo de la diversmaniere nomata Apartiga Muro/Barilo/Baro sur la okcidenta riverbordo de Jordano. Kvankam la plejparto de ili estas judoj, membroj de la grupo ne difinas sin kiel "judaj anarkiistoj." === Anarkiismo en Ĉinio === [[Anarkiismo en Ĉinio]] estis grava intelekta forto en la reformismaj kaj revoluciaj movadoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la jaroj antaŭ kaj post la renverso de la [[dinastio Qing]], anarkiistoj insistis, ke vera [[revolucio]] ne estu politika, anstataŭante unu registaron per alia, sed devas renversi tradician kulturon kaj krei novajn sociajn praktikojn, speciale en la familio. La termino "anarkiismo" estis tradukita en [[ĉina lingvo]] kiel 無政府主義 (wúzhèngfǔ zhǔyì) laŭvorte, "la doktrino de neregistaro." Ĉinaj studentoj en Japanio kaj Francio entuziasme serĉis anarkiistajn doktrinojn por unue kompreni sian hejmlandon kaj poste ŝanĝi ĝin. Tiuj grupoj fidis je edukado por krei kulturon en kiu forta registaro ne estu necesa ĉar viroj kaj virinoj estas homaj en siaj rilatoj unuj kun aliaj kaj en la familio kaj en la socio. Grupoj en Parizo kaj Tokio publikigis [[gazeto]]jn kaj tradukojn kiuj estis entuziasme legataj en Ĉinio kaj la Pariza grupo organizis la Labor-Studajn Programojn kiuj portis studentojn al Francio. === Anarkiismo en Afriko === [[Anarkiismo en Afriko]] rilatas al la anarkiisma movado sur la afrika kontinento. Ĉirkaŭ ducent milionoj da homoj vivis sen ŝtato en antaŭkolonia Afriko. Verkintoj levas la supozon de la ekzisto de "anarkiismaj elementoj" en pluraj da tiuj komunumoj, malsamaj stadioj de evoluo kaj historio de tiuj socioj. == Enmovadaj demandoj kaj debatoj == [[Dosiero:Uroligheder3.jpg|eta|La efikeco kaj [[legitimeco]] de [[perforto]] por politikaj celoj eĉ hodiaŭ estas polemikaj demandoj inter anarkiistoj.]] Anarkiismo estas filozofio, kiu enkorpigas multajn diversajn kaj malsamajn sintenojn, tendencojn, kaj pensoskolojn; tiel, oftas malkonsento pri demandoj de valoroj, [[ideologio]], kaj taktikoj. La kongrueco de [[kapitalismo]] (kiun anarkiistoj kutime malakceptas, laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio''), [[naciismo]], kaj [[religio]] ene de anarkiismo estas amplekse disputata. Simile, anarkiismo ĝuas malsimplan interrilaton kun ideologioj kiel [[Marksismo]], [[komunismo]], kaj anarki-kapitalismo. Anarkiistoj povas esti inspiritaj de [[humanismo]], [[Kristana anarkiismo|dia aŭtoritato]], etika egoismo, aŭ de multaj aliaj alternativaj etikaj ismoj. Fenomenoj kiel [[civilizacio]], [[teknologio]] (t.e., ene de anarki-primitivismo kaj [[insurekta anarkiismo]]), kaj la demokrata procedo estas akre kritikitaj de iuj anarkiismaj tendencoj, kaj samtempe laŭditaj de aliaj. Anarkiismaj sintenoj pri [[raso]], [[Genro (sociologio)|genro]], kaj la naturmedio ŝanĝiĝis ege ekde la moderna origino de la filozofio en la [[18-a jarcento]]. Je taktika nivelo, dum [[propagando pro agado]] estis taktiko uzita de anarkiistoj en la [[19-a jarcento]] (ekz. en la nihilisma movado), modernaj anarkiistoj (ekzemple [[Anarki-pacismo|anarki-pacistoj]]) proponas alternativajn metodojn por starigi anarkiisman socion kiel [[senperforto]], alternativa ekonomio, kaj kontraŭŝtata kripto-anarkiismo. La diverseco en anarkiismo kaŭzis amplekse malsamajn uzojn de la samaj terminojn inter malsamaj anarkiismaj tradicioj, fakto kiu gvidis al multaj difinaj demandoj en anarkiisma teorio. == Interesaj temoj == Koincide kaj disige inter diversaj pensoskoloj, kelkaj interesaj temoj kaj internaj polemikoj vekis debatojn konstante en la anarkiisma teorio. === Libera amo === {{Ĉefartikolo|Libera amo|Anarkiismo kaj aferoj rilataj al amo kaj sekso|Anarki-feminismo|Anarkiismo kaj samseksemo}} [[Dosiero:Emilearmand01.jpg|eta|altdekstre|Franca [[Individuisma anarkiismo|individuisma anarkiisto]] [[Emile Armand]] (1872–1962), kiu proponis la valorojn de libera amo en la parizaj anarkiismaj etosoj de la komenco de la 20a jarcento.]] Grava afero ene de anarkiismo estas la koncepto de la [[libera amo]].<ref name="ncc-1776">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|titolo=The Free Love Movement and Radical Individualism By Wendy McElroy|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=1a de Decembro 1996|eldoninto=Ncc-1776.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101231195631/http://ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|arkivdato=31a de Decembro 2010<!--Added by DASHBot-->}}</ref> La defendantoj de la libera amo konsideras radikojn tiom ren kiom ĝis [[Josiah Warren]] kaj al eksperimentaj komunumoj, kiuj vidis seksan liberon kiel klara, rekta esprimo de la individua suvereneco. La koncepto de libera amo partikulare interplektiĝis kun la [[virinaj rajtoj]] ĉar plej el la seksa juro diskriminaciis kontraŭ virinoj: por ekzemplo, pere de la geedza juro kaj de decidoj kontraŭ la kontraŭnaska kontrolo.<ref name="freelove">"The Free Love Movement and Radical Individualism, By Wendy McElroy". ncc-1776.org. [http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614215038/http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|date=2011-06-14}} Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> Plej grava usona gazeto por libera amo estis ''[[Lucifer the Lightbearer]]'' (1883–1907) eldonita de [[Moses Harman]] kaj [[Lois Waisbrooker]],<ref>Joanne E. Passet, "Power through Print: Lois Waisbrooker and Grassroots Feminism," en: ''Women in Print: Essays on the Print Culture of American Women from the Nineteenth and Twentieth Centuries'', James Philip Danky and Wayne A. Wiegand, eld., Madison, WI, University of Wisconsin Press, 2006; pp. 229–50.</ref> sed ankaŭ tie ekzistis la gazeto ''The Word'' (La Mundo) de [[Ezra Heywood]] kaj Angela Heywood (1872–1890, 1892–1893).<ref name="freelove"/> ''[[Free Society]]'' (1895–1897 kiel ''The Firebrand''; 1897–1904 kiel ''Free Society'') estis ĉefa anarkiisma gazeto en Usono je la fino de la 19a kaj la komenco de la 20a jarcentoj.<ref name="Goldman-MSF-551">"''Free Society'' estis la ĉefa angla-lingva forumo por anarkiismaj ideoj en Usono ĉe la komenco de la dudeka jarcento." ''Emma Goldman: Making Speech Free, 1902–1909'', p. 551.</ref> Tiu publikaĵo defendis la rajton al [[libera amo]] kaj la [[virinaj rajtoj|virinan rajtojn]], kaj kritikis la "comstockery" – cenzuremo de seksa informado. Ankaŭ [[M. E. Lazarus]] estis grava usona individuisma anarkiisto ku disvastigis la koncepton de libera amo.<ref name="freelove"/> En la novjorka kvartalo [[Greenwich Village]], [[Bohemiismo|bohemiecaj]] feministoj kaj socialistoj defendis mem-realigadon kaj plezuron por virinoj (kaj ankaŭ por viroj) en la ĉiutageco. Ili kuraĝid ludi per seksaj roloj kaj sekseco,<ref>Sochen, Junio. 1972. ''The New Woman: Feminism in Greenwich Village 1910–1920.'' New York: Quadrangle.</ref> kaj la malferme duseksa radikalulo [[Edna St. Vincent Millay]] kaj la lesba anarkiistino [[Margaret Anderson]] elstaris inter ili. Diskutgrupoj organizitaj de la ''Villagers'' (vilaĝanoj) estis ĉeestitaj de [[Emma Goldman]], inter aliaj. [[Magnus Hirschfeld]] notis en 1923 ke Goldman "kampanjis kuraĝe kaj sendube por individuaj rajtoj, kaj ĉefe por tiuj kiuj esis senigitaj je ties rajtoj. Tiele ŝajne ŝi estis la unua kaj nura virino, kaj la unua kaj nura usonano, kiu entreprenis la defendon de la samseksa amo antaŭ la ĝenerala publiko."<ref>Katz, Jonathan Ned. ''Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A.'' (New York: Thomas Y. Crowell, 1976)</ref> Fakte, antaŭ Goldman, [[Aliseksemo|aliseksema]] anarkiisto [[Robert Reitzel]] (1849–1898) parolis pozitive pri [[samseksemo]] el la komenco de la 1890-aj jaroj en sia gazeto de Detroito [[Germana lingvo|germanlingva]] nome ''Der arme Teufel'' (povra diablo). En Argentino anarki-feministo [[Virginia Bolten]] publikigis la gazeton nomita ''La Voz de la Mujer'' (la virina voĉo), kiu estis publikigita naŭfoje en Rosario inter la 8a de Januaro 1896 kaj la 1a de Januaro 1897, kaj estis revivigita, dum mallonge, en 1901.<ref name="molyneux">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=yg9HFrOG89kC&pg=PA24|titolo=Women's movements in international perspective: Latin America and beyond|familia nomo=Molyneux|persona nomo=Maxine|jaro=2001|eldoninto=Palgrave MacMillan|ISBN=978-0-333-78677-2|paĝo=24}}</ref> En Eŭropo la ĉefa propagandisto de la libera amo ene de individuisma anarkiismo estis [[Emile Armand]].<ref name="armandfreelove">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iisg.nl/womhist/manfreuk.pdf|titolo=E. Armand and "la camaraderie amoureuse" – Revolutionary sexualism and the struggle against jealousy|alirdato=20a de Septembro 2010|formato=PDF}}</ref> Li proponis la koncepton de ''la camaraderie amoureuse'' (amkamaradeco) por paroli pri libera amo kiel eblo de volonta seksa trafo inter konsentintaj plenkreskuloj. Li estis ankaŭ konstanta proponanto de [[pluramemo]].<ref name="armandfreelove"/> En Germanio la [[stirner]]anoj nome [[Adolf Brand]] kaj [[John Henry Mackay]] estis pioniraj kampanjantoj por la akceptado de masklaj [[ambaŭseksemo]] kaj [[samseksemo]]. ''[[Mujeres Libres]]'' estis anarkiisma virinorganizaĵo en Hispanio kiu celis havigi povon al la laboristaj virinoj. Ĝi estis fondita en 1936 fare de [[Lucía Sánchez Saornil]], Mercedes Comaposada kaj [[Amparo Poch y Gascón]] kaj havis proksimume ĝis 30,000 membrojn. Tiu organizo estis bazita sur la ideo de "duobla lukto" kaj por la [[Feminisma movado|virina liberigo]] kaj por la [[socia revolucio]] kaj argumentis ke la du celoj estas same gravaj kaj estu klopoditaj paralele. Por akiri interhelpan subtenon, ili kreis retojn de anarkiismaj virinoj.<ref>{{Cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |title=Mujeres Libres - Women anarchists in the Spanish Revolution |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=2015-03-16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926095452/http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |arkivdato=2015-09-26 }}</ref> [[Lucía Sánchez Saornil]] estis ĉefa fondinto de la hispana [[anarki-feminisma]] federacion ''[[Mujeres Libres]]'' kiu estis malferma al [[lesbanismo]].<ref>{{Cite web|url=http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|format=PDF|title=Basta pensar en el lesbianismo de Lucía Sánchez Saornil|publisher=Wzar.unizar.es|accessdate=2015-03-16|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|arkivdato=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|archivedate=2012-04-02}}</ref> Ŝi publikigis en vario de literaturaj gazetoj sub masklaj pseŭdonimoj, kaj tiele ŝi povis esplori [[Samseksemulino|lesbanecajn]] temojn<ref>"R. Fue una época transgresora, emergió el feminismo y la libertad sexual estuvo en el candelero. Hay rastreos de muchas lesbianas escritoras: Carmen Conde [primera académica de número], Victorina Durán, Margarita Xirgu, Ana María Sagi, la periodista Irene Polo, Lucía Sánchez Saornil, fundadora de Mujeres Libres [sección feminista de CNT]... Incluso existía un círculo sáfico en Madrid como lugar de encuentro y tertulia. P. ¿Se declaraban lesbianas? R. Había quien no se escondía mucho, como Polo o Durán, pero lesbiana era un insulto, algo innombrable. Excepto los poemas homosexuales de Sánchez Saornil, sus textos no eran explícitos para poder publicarlos, así que hay que reinterpretarlos."[http://elpais.com/diario/2007/12/06/paisvasco/1196973608_850215.html "Tener referentes serios de lesbianas elimina estereotipos" de Juan Fernandez ĉe ''[[El Pais]]'']</ref> en epoko kiam [[samseksemo]] estis krimigita kaj suferanta [[cenzuro]]n kaj juran punon. Pli ĵuse, la brita [[Anarki-pacismo|anarki-pacista]] [[Alex Comfort]] akiris elstarecon dum la [[seksa revolucio]] ĉar verkis la furoran seksan gvidlibron ''[[The Joy of Sex]]''. La temo de [[libera amo]] ricevis ankaŭ traktadon en la verko de franca anarki-[[hedonisto]] filozofo [[Michel Onfray]] en verkoj kiaj ''Théorie du corps amoureux : pour une érotique solaire'' (2000) kaj ''L'invention du plaisir : fragments cyréaniques'' (2002). === Liberecana eduko kaj libera penso === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj edukado|Libera penso}} [[Dosiero:Francisco Ferrer Guardia.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|[[Francesc Ferrer i Guàrdia]], [[katalunoj|kataluna]] anarkiisma pedagogo kaj [[Libera penso|liberpensulo]] mortpafita pro siaj ideoj.]] Por la angla anarkiisto [[William Godwin]] edukado estis "la ĉefa rimedo per kiu oni povas atingi ŝanĝon."<ref name="GroupedRef1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.infed.org/thinkers/et-good.htm|titolo=infed.org - William Godwin on education|verko=infed.org}}</ref> Godwin vidis ke la ĉefa celo de edukado estu la atingo de feliĉo.<ref name="GroupedRef1" /> Por Godwin edukado devus havi "respekton por la infana aŭtonomeco kio formetas ajnan formon de bridado," "pedagogion kiu respektu tion kaj serĉu konstrui la propran motivadon kaj iniciatojn de la infano," kaj "koncernon pri la infana kapablo rezisti ideologion transmititan tra la lernejo."<ref name="GroupedRef1" /> En sia verko ''Enquiry Concerning Political Justice'' li kritikas la ŝtatpatronitan lernejosistemon "pro la konto de ties evidenta alianco kun la nacia registaro".<ref name="Enquiry Concerning Political Justice">{{Cite book |chapterurl=http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/godwin/pj6.htm |at=Book 4: Of Opinion Considered as a Subject of Political Institution |chapter=1: General Effects of the Political Superintendence of Opinion |title=Enquiry Concerning Political Justice |first=William |last=Godwin |edition=1st |id={{OCLC|680251053|642217608|504755839}} |publisher=G.G.J. kaj J. Robinson |location=London, England |year=1793 |ref=harv |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> Pionira usona anarkiisto [[Josiah Warren]] antaŭenigis alternativajn edukespertojn en la liberecanajn komunumojn kiujn li establis.<ref>"Kie utopiaj projektistoj starte kun [[Platono]] entreprenis la ideon krei idealan specioj pere de eŭgeniko kaj edukado kaj serio de universale validaj institucioj enplantintaj kunhavatajn identecojn, Warren volis dissolvi tiajn identecojn en solvo de individua mem-suvereneco. Liaj edukaj eksperimentoj, por ekzemplo, eble sub la influo de la... svisa edukteoriulo [[Johann Heinrich Pestalozzi]] (tra [[Robert Owen]]), emfazis - kiel oni esperu - la aliron al la sendependeco kaj la konscio de individuaj infanoj, ne la alairon al antaŭviditaj valoroj." [http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm "Introduction of The Practical Anarchist: Writings of Josiah Warren" de Crispin Sartwell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430010738/http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm |date=2011-04-30 }}</ref> [[Max Stirner]] verkis en 1842 longan eseon pri edukado nome ''The False Principle of our Education''. En ĝi Stirner nomigas sian edukan principon "personalisma" klarigante ke memkompreno konsistas en ĉiuhore mem-kreado. Edukado por li estas krei "liberajn homojn, suverenajn karakterojn" laŭ kio li celas "eternajn karakterojn ... kiuj estas tiele eternalaj ĉar ili formiĝas ĉiumomente".<ref>{{cite web |url=http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |title=The False Principle of our Education |last=Stirner |first=Max |publisher=Tmh.floonet.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |arkivdato=2013-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |archivedate=2013-08-21 }}</ref> En Usono "liberpenso estis baze [[Kristanofobio|kontraŭkristana]], [[antiklerikalismo|kontraŭklerikala]] movado, kies celo estis fari la individuon politike kaj spirite libera por decidi pri si mem je religiaj aferoj. Nombraj kontribuantoj al la gazeto ''Liberty'' (1881–1908, anarkiisma publikaĵo) estis elstaraj figuroj kaj en liberpenso kaj en anarkiismo. La individuisma anarkiisto George MacDonald estis kuneldonisto de ''Freethought'' kaj dum tempo, ''The Truth Seeker''. E.C. Walker estis kuneldonisto de elstara liberpensa/liberama gazeto ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]''".<ref name="mises.org"/> "Multaj el la anarkiistoj estis ardaj liberpensuloj; represaĵoj el liberpensaj gazetoj kiaj ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]'', ''Freethought'' kaj ''The Truth Seeker'' aperis en ''Liberty''... La eklezioj estis rigardataj kiel ofta aliancano de ŝtato kaj subprema forto en kaj de si mem".<ref name="mises.org">"The Journal of Libertarian Studies" (PDF). Mises Institute. [https://mises.org/library/culture-individualist-anarchism-late-19th-century-america] Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> En 1901, la kataluna anarkiisto kaj [[Libera penso|liberpensulo]] [[Francesc Ferrer i Guàrdia]] establis "modernan" aŭ [[Progresema eduko|progresemajn lernejojn]] en [[Barcelono]] defie de eduka sistemo kontrolita de la [[Katolika Eklezio]].<ref name="Fidler">{{cite journal |author=Geoffrey C. Fidler |date=Spring–Summer 1985 |title=The Escuela Moderna Movement of Francisco Ferrer: "Por la Verdad y la Justicia" |journal=History of Education Quarterly |volume=25 |issue=1/2 |pages=103–132 |doi=10.2307/368893 |jstor=368893 |publisher=History of Education Society |ref=harv}}</ref> La asertita celo de tiuj lernejoj estas "eduki la [[laborista klaso|laboristan klason]] laŭ racia, sekulara kaj ne-deviga maniero". Fiere kontraŭ-klerikala, Ferrer kredis en "libero en edukado", nome edukado libera el la aŭtoritato de eklezio kaj ŝtato.<ref>{{cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |title=Francisco Ferrer's Modern School |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |archivedate=7a de Aŭgusto 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |arkivdato=2010-08-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |date=2010-08-07 }}</ref> [[Murray Bookchin]] verkis: "Tiu periodo ([[1890aj jaroj]]) estis la hegemonia de liberecanaj lernejoj kaj pedagogiaj projektoj en ĉiuj areoj de lando kie anarkiistoj ĝuis iome da influo. Eble la plej bone konata klopodo en tiu kampo estis la Moderna Lernejo (''Escuela Moderna'') de Francisco Ferrer, nome projekto kiu faris konsiderindan influon sur la kataluna edukado kaj sur la eksperimentaj teknikoj de instruado ĝenerale."<ref>Chapter 7, ''Anarchosyndicalism, The New Ferment''. En Murray Bookchin, ''The Spanish anarchists: the heroic years, 1868–1936''. AK Press, 1998, p. 115. ISBN 1-873176-04-X</ref> La Escuela Moderna, kaj la idearo de Ferrer ĝenerale, formis la inspiron por serio de ''Modernaj Lernejoj'' en Usono,<ref name="Fidler"/> [[Kubo]], Sudameriko kaj Londono. La unua de tiuj estis startita en Novjorko en 1911. Ĝi inspiris ankaŭ la italan gazeton ''Università popolare'', fondita en 1901. Rusa [[kristana anarkiismo|kristana anarkiisto]] [[Leo Tolstoj]] establis lernejon por kamparanaj infanoj en sia bieno.<ref name="GroupedRef2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Matt_Hern__The_Emergence_of_Compulsory_Schooling_and_Anarchist_Resistance.html|titolo=The Emergence of Compulsory Schooling and Anarchist Resistance|alirdato=2015-03-16|dato=2010-09-21|eldoninto=Theanarchistlibrary.org}}</ref> La edukaj eksperimentoj de Tolstoj estis mallongdaŭraj pro la ĉikanado fare de la cara sekreta polico.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=imYmH8myBUsC&pg=PR19|titolo=Tolstoy|familia nomo=Wilson|persona nomo=A.N.|jaro=2001|eldoninto=Norton, W. W. & Company, Inc.|ISBN=0-393-32122-3|paĝo=xxi}}</ref> Tolstoj establis konceptan diferencon inter edukado kaj kulturo.<ref name="GroupedRef2" /> Li pensis ke "Edukado estas la tendenco de unu homo fari alian ĝuste same kiel li mem... Edukado estas kulturo sub limigoj, kulturo estas libera. [Edukado estas] kiam instruado estas deviga al la lernanto, kaj kiam instruado estas ekskluda, tio estas kiam oni instruas nur tiujn temojn kiujn la edukisto konsideras kiel necesaj".<ref name="GroupedRef2" /> Por li "sen pelado, edukado estas transformita en kulturo".<ref name="GroupedRef2" /> Pli ĵusa liberecana tradicio pri edukado estas tiu de [[senlernejado]] kaj de la [[anarkiisma libera lernejo|libera lernejo]] en kiuj infanregata agado anstataŭas pedagogiajn alproksimiĝon. Eksperimentoj en Germanio kondukis al la fondo fare de [[A. S. Neill]] de tio kio iĝos la [[Lernejo Summerhill]] en 1921.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Changing Anarchism|familia nomo=Purkis|persona nomo=Jon|jaro=2004|loko=Manchester|eldoninto=Manchester University Press|ISBN=0-7190-6694-8}}</ref> Summerhill estas ofte citata kiel ekzemplo de anarkiismo en praktikado.<ref>Britaj anarkiistoj kiaj [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]] manifestis ke "A.S. Neill estas la moderna pioniro de liberecana edukado kaj de "koroj ne kapoj en la lernejo". Kvankam li ne rekonis sin kiel anarkiisto, estus malfacile scii kiel alimaniere priskribi sian filozofion, kvankam li ĝuste rekonis diferencon inter revolucio en filozofio kaj pedagogio, kaj la revolucia ŝanĝo de socio. Ili estas asociaj sed ne estas la sama afero." [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]]. [http://theanarchistlibrary.org/library/stuart-christie-albert-meltzer-the-floodgates-of-anarchy ''The Floodgates of Anarchy'']</ref><ref>Andrew Vincent (2010) ''Modern Political Ideologies'', 3a eldono, Oxford, Wiley-Blackwell p. 129</ref> Tamen, kvankam Summerhill kaj aliaj liberaj lernejoj estas radikale liberecanaj, ili diferencas laŭ principoj el tiuj de Ferrer ĉar ne defendas malferman politikan alproksimiĝon al [[klasbatalo]].<ref>{{cite journal |first=Judith |last=Suissa |url=http://newhumanist.org.uk/1288/anarchy-in-the-classroom|title= Anarchy in the classroom |journal=[[The New Humanist]] |volume=120 |issue=5 |date=Septembro–Oktobro 2005 |ref=harv}}</ref> Aldone al organizado de lernejoj laŭ liberecanaj principoj, anarkiistoj ankaŭ pridemandis la koncepton de lernejo mem. La termino ''senlernejado'' estis popularigita ankaŭ de [[Ivan Illich]], kiu argumentis ke la [[lernejo]]j kiel institucio estas disfunkciaj por mem-determinita lernado kaj servas al la kreado de konsum-socio anstataŭe.<ref>{{cite book |last=Illich| first=Ivan |title=Deschooling Society |place= New York|publisher= Harper and Row| year= 1971| isbn= 0-06-012139-4}}</ref> == Elstaraj anarkiistoj == [[Dosiero:Murray Bookchin.jpg|eta|dekstra|Murray Bookchin]] {{Div col|cols = 3}} * [[Diego Abad de Santillán]] * [[Francisco Ascaso]] * [[Joaquín Ascaso]] * [[Miĥail Bakunin]] * [[Anselme Bellegarrigue]] * [[Alexander Berkman]] * [[Murray Bookchin]] * [[Noam Chomsky]] * [[Stuart Christie]] * [[Voltairine de Cleyre]] * [[Anacharsis Cloots]] * [[Christiaan Cornelissen]] * ‎[[Leon Czolgosz]] * [[Buenaventura Durruti]] * [[Luigi Fabbri]] * [[‎Ricardo Flores Magón]] * [[Luigi Galleani]] * [[William Godwin]] * [[Emma Goldman]] * [[James Guillaume]] * [[Petro Kropotkin]] * [[Gustav Landauer]] * [[Nestor Maĥno]] * [[Errico Malatesta]] * [[Albert Meltzer]] * [[Federica Montseny]] * [[Johann Most]] * [[Erich Mühsam]] * [[Juan Peiró]] * [[Fernand Pelloutier]] * [[Salvador Puig Antich]] * [[Pierre-Joseph Proudhon]] * [[Ravachol]] * [[Herbert Read]] * [[Élisée Reclus]] * [[Rudolf Rocker]] * [[Murray Rothbard]] * [[Nicola Sacco]] * [[Lysander Spooner]] * [[Lev Tolstoj]] * [[Benjamin Tucker]] * [[Lucio Urtubia]] * [[Bartolomeo Vanzetti]] * [[John Zerzan]] * [[Daniel Guérin]] {{Div col end}} == Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj organizoj == [[Dosiero:Barcelonacntait (110).JPG| thumb|220ra| [[Sidejo]] de '''CNT''' en [[Barcelono]].]] {{Div col|cols = 2}} * [[Brita Anarkiista Federacio]] * [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] * [[FIJL]] * [[Iberia Anarkiisma Federacio|FAI]] * [[Internacia Laborista Asocio]] * [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]] * ‎[[Itala Anarkiisma Federacio]] * [[Ĵurasa Federacio]] * ''[[Mujeres Libres]]'' {{Div col end}} * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] === Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj gazetoj aŭ komunikiloj === {{Div col|cols = 2}} * [[Alasbarricadas.org]] * [[Cnt (gazeto)|"cnt"]] * ''[[Delo Truda]]'' * ''[[Free Society]]'' * ''[[L'Anarchie]]'' * [[Radio Libertaire]] * ''[[Tierra y Libertad (gazeto)|Tierra y Libertad]]'' * ''[[Umanità Nova]]'' {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Literaturo == === En angla === * Barclay, Harold, ''People Without Government: An Anthropology of Anarchy'' (2a eld.), Left Bank Books, 1990 ISBN 1-871082-16-1 * Blumenfeld, Jacob; Bottici, Chiara; Critchley, Simon, eld., ''The Anarchist Turn'', Pluto Press. 19 March 2013. ISBN 978-0745333427 * Carter, April, ''The Political Theory of Anarchism'', Harper & Row. 1971. ISBN 978-0-06-136050-3 * Gordon, Uri, ''Anarchy Alive!'', London: Pluto Press, 2007. * Graeber, David. ''Fragments of an Anarchist Anthropology'', Chicago: Prickly Paradigm Press, 2004 * Graham, Robert, eld., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas''. ** ''Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE to 1939)'', Black Rose Books, Montréal kaj London 2005. ISBN 1-55164-250-6. ** ''Volume Two: The Anarchist Current (1939–2006)'', Black Rose Books, Montréal 2007. ISBN 978-1-55164-311-3. * [[Daniel Guérin|Guerin, Daniel]], [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Daniel_Guerin__Anarchism__From_Theory_to_Practice.html ''Anarchism: From Theory to Practice''], Monthly Review Press. 1970. ISBN 0-85345-175-3 * Harper, Clifford, ''Anarchy: A Graphic Guide'', (Camden Press, 1987). * McKay, Iain, ed., ''An Anarchist FAQ''. ** ''Volume I'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2008; 558 pages, ISBN 978-1-902593-90-6. ** ''Volume II'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2012; 550 Pages, ISBN 978-1-84935-122-5 * McLaughlin, Paul, ''Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism'', AshGate. 2007. ISBN 0-7546-6196-2 * Marshall, Peter, ''Demanding the Impossible: A History of Anarchism'', PM Press. 2010. ISBN 1-60486-064-2 * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bk-aaMVGKO0C|titolo=Against the state: an introduction to anarchist political theory|aŭtoro=Sartwell, Crispin|jaro=2008|eldoninto=SUNY Press|ISBN=978-0-7914-7447-1}} * Razsa, Maple. ''Bastards of Utopia: Living Radical Politics After Socialism''. Bloomington: Indiana University Press, 2015 * Scott, James C., ''Two Cheers for Anarchism: Six Easy Pieces on Autonomy, Dignity, and Meaningful Work and Play'', Princeton, NJ: Princeton University Press, 2012. ISBN 978-0691155296. * [[George Woodcock|Woodcock, George]], ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Penguin Books, 1962). ISBN 0-14-022697-4. oclc 221147531. * Woodcock, George, eld., ''The Anarchist Reader'' (Fontana/Collins 1977; ISBN 0-00-634011-3): Antologio de verkoj el anarkistaj pensuloj kaj aktivuloj kiaj [[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], [[Petro Kropotkin|Kropotkin]], [[Miĥail Bakunin|Bakunin]], [[Errico Malatesta|Malatesta]], [[Murray Bookchin|Bookchin]], [[Emma Goldman|Goldman]], kaj multaj aliaj. * David Van Deusen, 2015, [http://news.infoshop.org/anarchist-news/rise-and-fall-green-mountain-anarchist-collective ''The Rise and Fall of The Green Mountain Anarchist Collective' ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150930091721/http://news.infoshop.org/anarchist-news/rise-and-fall-green-mountain-anarchist-collective |date=2015-09-30 }}. === En germana === ==== Ĝeneralaĵoj ==== * Autorenkollektiv: ''Was ist eigentlich Anarchie. Einführung in die Theorie und Geschichte des Anarchismus.'' 2. überarbeitete Auflage. Kramer, Berlin 1997, ISBN 3-87956-700-X * Achim von Borries, Ingeborg Brandies (Eld.): ''Anarchismus. Theorie, Kritik, Utopie. Texte und Kommentare.'' Verlag Graswurzelrevolution, Nettersheim 2007, ISBN 978-3-939045-00-7 * Jan Cattepoel: ''Der Anarchismus. Gestalten, Geschichte, Probleme.'' 3. überarbeitete und erweiterte Auflage. Beck, München 1979, ISBN 3-406-06786-7 * Hans J. Degen, Jochen Knoblauch: ''Anarchismus. Eine Einführung.'' Schmetterling Verlag, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-89657-590-6 * Monika Grosche: ''Anarchismus und Revolution. Zum Verständnis gesellschaftlicher Umgestaltung bei den anarchistischen Klassikern Proudhon, Bakunin, Kropotkin.'' Syndikat A, Moers 2004, ISBN 3-00-011749-0 * Cindy Milstein: ''Der Anarchismus und seine Ideale''. Unrast Verlag, Münster 2013, ISBN 978-3-89771-533-2 * Erwin Oberländer (Eld.): ''Der Anarchismus.'' Walter, Olten/Freiburg 1972, ISBN 3-530-16784-3 * Roland Raasch, Hans Jürgen Degen (Eld.): ''Die richtige Idee für eine falsche Welt? Perspektiven der Anarchie.'' Oppo-Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-926880-12-0 * K. H. Z. Solneman: ''Das Manifest der Freiheit und des Friedens. Der Gegenpol zum kommunistischen Manifest.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1977, ISBN 3-921388-12-0 * [[Horst Stowasser]]: ''Anarchie! Idee, Geschichte, Perspektiven.'' Edition Nautilus, Hamburg 2007, ISBN 978-3-89401-537-4. * [[Horst Stowasser]]: ''Freiheit pur. Die Idee der Anarchie, Geschichte und Zukunft.'' Eichborn, Frankfurt 1995, ISBN 3-8218-0448-3 ([http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf PDF; 3,01&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828133425/http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf |date=2008-08-28 }}) * Uwe Timm: ''Anarchie, eine konsequente Entscheidung für Freiheit und Wohlstand.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-10-4 ==== Klasikaĵoj ==== * [[Pierre-Joseph Proudhon]]: ''Système des contradictions économiques ou Philosophie de la misère.'' 1846 ** ''System der ökonomischen Widersprüche oder: Philosophie des Elends.'' Kramer, Berlin 2003, ISBN 3-87956-281-4 * [[Miĥail Aleksandroviĉ Bakunin|Miĥail Bakunin]]: ''Dieu et l’état.'' 1882 (1871 verfasst) ** ''Gott und der Staat.'' Kramer, Berlin 1995, ISBN 3-87956-222-9 * [[Pjotr Aleksejeviĉ Kropotkin|Petro Kropotkino]]: ''La Conquête du Pain.'' 1892 ** ''Die Eroberung des Brotes.'' Edition Anares, Bern 1989, ISBN 3-922209-08-4 * [[Gustav Landauer]]: ''Aufruf zum Sozialismus.'' 1911; Oppo-Verlag, Berlin 1997, ISBN 3-926880-11-2 * [[Alexander Berkman]]: ''What is communist anarchism?'' 1929 ** ''[https://www.anarchismus.at/anarchistische-klassiker/alexander-berkman/83-alexander-berkman-abc-des-anarchismus ABC des Anarchismus].'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1999, ISBN 3-931786-00-5 * Erich Mühsam: ''Die Befreiung der Gesellschaft vom Staat. Was ist kommunistischer Anarchismus?'' 1932; Kramer, Berlin 2005, ISBN 3-87956-276-8, ĉe [[Wikisource]] * [[Max Nettlau]]: ''Geschichte der Anarchie.'' 3 Bände ** ''Der Vorfrühling der Anarchie. Ihre historische Entwicklung von den Anfängen bis zum Jahre 1864.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1925; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-02-3 ** ''Der Anarchismus von Proudhon zu Kropotkin. Seine historische Entwicklung in den Jahren 1859–1880.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1927; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-04-X ** ''Anarchisten und Sozialrevolutionäre. Die historische Entwicklung des Anarchismus in den Jahren 1880–1886.'' Asy-Verlag, Berlin 1931; Bibliothek Thélème, Münster 1996, ISBN 3-930819-06-6 * John Henry Mackay: ''Die Anarchisten. Kulturgemälde aus dem Ende des XIX. Jahrhunderts.'' 1891; Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-08-2 ==== Moderna kontribuo ==== * [[Murray Bookchin]]: ''Remaking Society.'' 1989 ** ''Die Neugestaltung der Gesellschaft. Pfade in eine ökologische Zukunft.'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1992, ISBN 3-922209-35-1 ([http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf PDF; 0,5&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130224324/http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf |date=2012-01-30 }}) * Ralf Burnicki: ''Anarchie als Direktdemokratie. Selbstverwaltung, Antistaatlichkeit. Eine Einführung in den Gegenstand der Anarchie.'' Syndikat A Medienvertrieb, Moers 1998, ISBN 3-00-002097-7 * Rolf Cantzen: ''Weniger Staat – mehr Gesellschaft. Freiheit – Ökologie – Anarchismus.'' Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt 1987, ISBN 3-596-24175-8; Trotzdem-Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-81-5 * Curious George Brigade, Crimethinc, Co-Conspirators: ''DIY. Von Anarchie und Dinosauriern.'' Unrast, Münster 2006, ISBN 3-89771-444-2 * Bernd Drücke (Eld.): ''Ja! Anarchismus! Gelebte Utopie im 21. Jahrhundert. Interviews und Gespräche.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-87956-307-1 * Bernd Drücke (Eld.): ''Anarchismus Hoch 2. Soziale Bewegung, Utopie, Realität, Zukunft.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-87956-375-3 * Bernd Drücke: Zwischen Schreibtisch und Straßenschlacht? Anarchismus und libertäre Presse in Ost- und Westdeutschland. Verlag Klemm & Oelschläger, Ulm 1998, ISBN 3-932577-05-1 * Gruppe Gegenbilder (Eld.): ''Autonomie & Kooperation.'' Projektwerkstatt, Reiskirchen-Saasen 2005, ISBN 978-3-86747-001-8 * Gruppe Gegenbilder (Eld., überarbeitet von Jörg Bergstedt): ''Freie Menschen in freien Vereinbarungen'', Reiskirchen-Saasen 2012, ISBN 978-3-86747-005-6 * Graswurzelrevolution (Eld.): ''Gewaltfreier Anarchismus. Herausforderungen und Perspektiven zur Jahrhundertwende.'' Verlag Graswurzelrevolution, Heidelberg 1999, ISBN 3-9806353-1-7 * Wolfgang Haug kaj Michael Wilk: ''Der Malstrom. Aspekte anarchistischer Staatskritik.'' Trotzdem Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-82-3 * Jürgen Mümken: ''Freiheit, Individualität und Subjektivität. Staat und Subjekt in der Postmoderne aus anarchistischer Perspektive.'' Verlag Edition AV, Frankfurt 2003, ISBN 3-936049-12-2 ==== Kritikaro ==== * Wolfgang Harich: ''Zur Kritik der revolutionären Ungeduld. Eine Abrechnung mit dem alten und dem neuen Anarchismus.'' Verlag 8. Mai, Berlin 1998. ISBN 3-93174-506-6 * Ute Nicolaus: ''Souverän und Märtyrer''. Verlag Königshausen & Neumann. Reihe Literaturwissenschaft. Band 506. S. 39, 40. Florens Christian Rang: ''Kritik am Anarchismus: Das Problem der Gewalt.'' ISBN 3-82602-789-2 * C. Roland Hoffmann-Negulescu: ''Anarchie, Minimalstaat, Weltstaat. Kritik der libertären Rechts- und Staatstheorie''. Kapitel IV., ''Anarchie, Staat und Utopie''. S. 83. Tectum Verlag, Marburg 2011. ISBN 3-82888-303-6 == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Afinecgrupo]] * [[Anarkia punko]] * [[Anarkiisma ekonomiko]] * [[Anarkiismaj simboloj]] * [[Anarkiismo kaj edukado]] * [[Anarkiismo kaj Esperanto]] * [[Anarkiismo kaj kulturo]] * [[Anarkiismo sen adjektivoj]] * [[Anarkio]] * [[Antaŭfigura politiko]] * [[Centro Internacia de Esplorado pri Anarkiismo]] * [[Insurekcia anarkiismo]] * [[Kantona Revolucio]] * [[Kontraŭsistemo]] * [[Liberecana lernado]] * [[Libermerkata anarkiismo]] * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] * [[Memzorgismo]] * [[Neniuj dioj, neniuj mastroj]] * [[Nigra bloko]] * [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] * [[Platformismo]] * [[Postanarkiismo]] * [[Reciprokisma anarkiismo]] * [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]] * [[Sinteza anarkiismo]] * [[Axel Holmström]] * [[Nekonformismo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=anarkiismo|wikiquote}} * [http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html Liberecana Frakcio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160623064615/http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html |date=2016-06-23 }} de [[SAT]] * [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm Anarkiismo kaj Esperanto] * [http://epo.anarchopedia.org Anarĥopedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081013122118/http://epo.anarchopedia.org/ |date=2008-10-13 }} * [https://libcom.org/library/la-pariza-komunumo-peter-kropotkin KROPOTKIN, Piotr: La Pariza Komunumo] * [http://informabulteno.wordpress.com ILA Informa Bulteno] {{Ideologio}} {{Anarkiismo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Anarchism|revizio=733659719}} {{ADLS|2008|25}} {{ADLS|2018|37}} <!-- kaj laŭplane dum la sekvaj du semajnoj --> {{Elstara|2018|09|10}} <!-- jam estis elstara ekde 2008, perdis la statuson komence de 2013 kaj rericevis ĝin post forigoj de la mankoj en sept. 2018 --> {{Havenda artikolo|Anarkiismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anarkiismo| ]] 048xbqhy1l6pdwsfhpllfmp2sienfm8 1 1022 9441228 9440622 2026-07-29T12:38:28Z Arbarulo 135469 /* Nomigo: "Zamenhofiana" */ 9441228 wikitext text/x-wiki == La tri celoj == Mi pensas, ke la tri celoj, kiujn Zamenhof formulis por tiu lingvo, ankoraŭ validas kaj gravas. Ili tial aperu en la komenco de tiu ĉi artikolo. Bonvolu traduki ilin en vian nacilingvan tekston - ankoraŭ en multaj lingvaj versioj de la artikolo mankas la alineo "la tri celoj". Detaloj pri historio kaj aliaj detaloj de la lingvo sekvu nur post tiu baza informo pri nia lingvo. [[uzanto:Hans Eo|Hans]] 16:45, 26 okt. 2022 (UTC) == Malnovaj diskutoj == * [[Diskuto:Esperanto/Arĥivo-01]] ---- ==Etimaj ekzemploj== Ĉu vere [[greka lingvo|la greka]] apartenas al la [[slava lingvo|slavaj lingvoj]], kiel ŝajnas nuntempe laŭ la listo Etimaj ekzemploj? [[Vikipediisto:Blahma|Blahma]] 15:33, 20. Jan 2005 (UTC) Nek litova nek greka estas slavaj lingvoj. La greka estas helena kaj la litova estas balta lingvo. --[[Vikipediisto:Sagitario|Sagitario]] 17:20, 20. Jan 2005 (UTC) ----- Estas listo en,kiu oni povas vidi, el kiuj lingvoj venas certaj vortoj. Mi jam aldonis la originajn tiujn lingvajn vortojn inter krampoj, sed mi ankaŭ volus peti helpon por aldoni pliajn vortojn (kiujn mem ne scias). Do, kiu volas helpi min per fontlingvaj vortoj? [[Uzanto:Hans]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Kamp|diskuto]]) 12:45, 13 Maj. 2013 (UTC) :Saluton, Hans. Mi ĵus ne reviziis la ŝanĝon de vi, ĉar vi reordigis kelkajn ekzemplojn. Tio ne koincidas kun la informoj de la kvinvoluma libro "Etimologia vortaro de Esperanto", de [[Ebbe Vilborg]]. Laŭ la libro "facila" ne nur estas franca, sed latinida, kaj "bildo" ne estas nur germana, sed eĉ ĝermana. Krome la aldono de la nacilingvaj formoj plimalbonigis la superrigardon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 13 Maj. 2013 (UTC) ::Mi pensas, ke aldono de la koncernaj nacilingvaj vortoj ne necesas. Per tio perdiĝus la superrigardo. Krome Vikipedio ne estas vortaro. Por tiaj detaloj ja ekzistas [[Vikivortaro]]. Ĉu ne? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:58, 13 Maj. 2013 (UTC) :::La koncernajn nacilingvajn vortojn mi ne realdonos, sed laŭ kiu ordo la vortoj estas menciitaj? Mi volis laŭalfabetigi ilin, sed tute eble la alia ordigo estas pli bona. ([[Uzanto-Diskuto:Hans Kamp|diskuto]]) 13:40, 13 Maj. 2013 (UTC) ::::Saluton, Hans. Mi ĵus alfabete ordigis la vortojn ĉe la unuopaj lingvoj resp. lingvogrupoj. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 14 Maj. 2013 (UTC) :::::Jes, tion mi komprenas. :) [[Uzanto:Hans Kamp|Hans Kamp]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Kamp|diskuto]]) 08:06, 15 Maj. 2013 (UTC) ==Prezento de Esperanto ekzistanta en esperanto.net kaj mankanta en ekzistantaj vikipedioj== Vidu : '''[[Vikipedio:Artikoloj pri Esperanto en la diverslingvaj Vikipedioj]]''' En esperanto.net 60 - mankantaj 15 = 43 + 2 en vikipedio mankantaj en esperanto.net = 47. <br> Entute 62 lingvoj. <br> Du lingvoj estas en vikipedio kaj ne esperanto.net (ia la). Mi diris al la kimra vikipedio, ke ili devu krei nomon laŭ la reguloj de lia lingvo. Pro tio Esperanto en la kimra lingvo nun estis "Esperanteg".[[Vikipediisto:Multkolorbirdo|Multkolorbirdo]] 21:40, 16. Feb 2004 (UTC) Kimraj Esperantistoj uzas Esperanto (eble kontaŭ reguloj de via lingvo). Ĉu vi kredas, ke la nomo "Esperanto" devis resti neŝanĝita en ĉio kazo? Mi diris al vi, ke ili devus decidi meme. Mi kredas, ke lingvoj devas protekti propran karakteron. Arabe Esperanto iĝis Isbrantu, (tio estas tradica nomo de Esperanto en la araba lingvo, pro tio araba lingvo (aŭ plibine araba sribo) nur havas "a", "i", "u" sed ne "e", kaj ne havas "p" nur "b". Sed oni povas prononci skibitan vorton ankaŭ Esberanto laŭ la reguloj de la nuna tempo araba lingvo. Ekzenple "Pepsi Cola" arabe estas "Bibsi Kula", sed prononco povus esti "Bebsi Kola". [[Vikipediisto:Multkolorbirdo|Multkolorbirdo]] 22:33, 16. Feb 2004 (UTC) Mi faris la galegan retpaxon. Pro tio mi uzas ankaŭ la portugalan retpaĝon, kiel ŝajnas esti iomete antijudana. [[Vikipediisto:Multkolorbirdo|Multkolorbirdo]] 00:41, 17. Feb 2004 (UTC) : Nun la artikolo ekzistas en 73 lingvoj en Vikipedio, dum esperanto.net proponas 62. ĵus aldoniĝis ligilo al [[:vi:Quốc Tế Ngữ]] ([[vjetnama lingvo|vjetnama]]). Vidu ĝisdatitajn informojn je [[Vikipedio:Artikoloj pri Esperanto en la diverslingvaj Vikipedioj]] [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 04:28, 19. Jul 2006 (UTC) ==Parolantaro== La konsideroj de amiko Ziko estas redonitaj tro detale. Grandparte ne temas pri la parolantaro de E., sed pri metodiko de taksado. Tion oni nepre transprenu al konvena loko en alia (eble nova) artikolo, sed mallongigu ĉi tie. Krome estas okulfrape, ke la tuta sekcio traktas ekzkluzive la demandon de la nombro de parolantoj. Demando pri kiu oni ŝatas ĉiam denove paroli, tamen ne tiom grava. Mankas bazaj informoj pri la parolantaro kiel socia fenomeno, pri la rilato parolantaro-lingvo-kulturo ktp. [[Vikipediisto:Montanesko|Montanesko]] 06:01, 10. Feb 2005 (UTC) Jes, ne necesas havi ĉion tro detale. --[[Vikipediisto:Ziko|Ziko]] 19:36, 21. Feb 2007 (UTC) ==Ĉu Esperanto estas facila ?== ''Ĉar Esperanto estas pli regula ol naciaj lingvoj, la lingvo estas '''pli simpla kaj lernebla''', precipe por tiuj, kiuj parolas eŭropan lingvon. Kaj eĉ por azianoj, Esperanto estas iomete pli facile lernebla ol aliaj aziaj lingvoj, sed tamen malfacila.'' "Facila", tia multaj sentas Esperanton dum eklerno, kaj tio estas bonega afero! Sed atentu: temas pri tute individua, subjektiva sento. Por objektiva priskribo la vorto "facila" estas simple tro aere malpreciza. Dirante ĉe ĉiu okazo, ke Esperanto estas mirinde facila, bonvolaj e-istoj provokis kaj provokas, ke komencantoj kredas, ke la lingvo lerniĝas lude kaj senpene en plej mallonga tempo. Se poste evidentiĝas, ke ne estas tiom facile, okazas elreviĝo kaj rezignemo, sekvas rapida forlaso aŭ la fifama eterna komencanteco. Tial estas necese nomi precize la faktojn: Neniu lingvo, kiu plenkapable funkcias laŭ la postuloj de la multfacetaj vivo kaj mondo de la homo, estas simpla. Ĉiu , ankaŭ Esperanto, estas kompleksa sistemo (kion verŝajne ne kontestas, kiu studis ĝin iom pli detale). Ĉar estas tiel, necesas serioza, eltenema klopodado por lerni ĝin, same kiel tio necesas por ĉiu alia lingvo. Sed se oni investas tiun saman intenson de fortostreĉo, tiam la necesa lernotempo estos multe malpli longa kompare kun etna lingvo. "Simpla" , la malo de "kompleksa", estas speciale riska vorteto. Tre ofte la asociigo/respondo estas: "do ĝi estas primitiva, rudimenta kodo, netaŭga por nuancita esprimado de ideoj, sentoj ktp." Jen kial mi decidis revortumi tiujn frazojn, evitante la menciitajn vortojn. ==Facila diferencas== Por tiuj inter la komencantoj, Esperanto estas speciale facila, kiuj en lernejo jam lernis fremdan, aŭ pli ol unu fremdan lingvon. Tiuj scias, kio estas akuzativo, adverbo, deklinacio, konjugacio, transitivaj/netransitivaj verboj k. a. Granda parto, ja tre granda parto de la interesuloj estas de tiu tipo. Plej bonaj kandidatoj estas tiuj, kiuj jam lernis la latinan. Sed, bedaŭrinde, la plej granda parto de niaj lernolibroj ne estas farita por tiuj lernantoj. Ili uzas grandan parton por multaj lecionoj, kiuj instruas unu eron de la gramatiko post la alia, kio bezonas multajn lecionojn kaj longan tempon. Tiuj ne bone demonstras la facilecon de Eo al ili. Speciala lernolibro estas dezirenda por "gramatikuloj", kun plena baza gramatiko jam en la komenco. La gramatiko estu prezentita kompakta, sur unu paĝo. En la resto de tiu lernolibro la eroj de la gramatiko povas esti klarigitaj per taŭgaj ekzemplaj frazoj. En tria parto povas esti proponitaj tekstoj por [[paralela legado]], por perfektigo de la pasiva kono de la lingvo, legu la artikolon [[paralela legado]]. Jam Zamenhof efike faris tion! En Boulogne sur mer ĉiuj partoprenantoj komprenis la prelegon de Zamenhof tute, havante ne pli ol lian unuan libron kiel lernolibro. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 11:42, 7 sep. 2019 (UTC) [[Vikipediisto:Montanesko|Montanesko]] 00:52, 16. Mar 2005 (UTC) ==Facila por Azianoj?== Mi demandis pri tio al japanoj. Ilia respondo estis: Japanio estas insula ŝtato ne nur geografie, sed ankaŭ lingve. Tial ĉiuj aliaj lingvoj por ni japanoj estas malfacilaj, inkluzive la najbaraj, la ĉina, la korea kaj ankaŭ la angla. Kompare kun tiuj, Esperanto estas klare pli facila, multe pli facila, ne nur iomete pli [[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 13:26, 27 dec. 2018 (UTC) Neŭtrala? Same pri la vorto »neŭtrala«. Ĝi eĉ ne estas uzata je la artikolo Esperanto, tamen mi mencias ĝin pro la graveco: Ofte, se oni varbas por Esperanto, varbantoj uzas la vorton »neŭtrala« kaj pensas al ĝia bona signifo. Sed la varbigituloj kelkfoje ne pensas tiel, sed kredas, ke neŭtrala signifus, ke Esperanto estus ia senemocia matematikaĵo.<br> Pri »simpla«: Eble tiu adjektivo kaŭzis, ke kelkaj (almenaŭ en germanparolanta areo) nom(ig)as Esperanton »hispana por disleksiuloj«.<br> --[[Vikipediisto:Sagitario|Sagitario]] 07:36, 16. Mar 2005 (UTC) »helplingvo« sonas devalutante. --[[Vikipediisto:Sagitario|Sagitario]] 10:05, 16. Mar 2005 (UTC) Kaj ĉiuj tiuj malbonaĵoj ni ankaŭ ŝanĝu en la alilingvaj artikoloj (ekz. la germana - tie Esperanto estas ankaŭ nomata »Welthilfssprache« (mondhelplingvo) kaj »Kunstsprache« (artlingvo, tiamaniere »art'« havas tute malbonan signifon en la germana). --[[Vikipediisto:Sagitario|Sagitario]] 12:17, 16. Mar 2005 (UTC) == Pri ''fremda'' kaj ''denaska'' == Mi legas je la ĉefa artikolo pri Esperanto, ke ekzistas ĉirkaŭ 1000 denaskaj parolantoj, kaj ke Esperanto estas fremdlingvo por inter 100 000 kaj 3 000 000 homoj. Pri la kvanto de kalkulitaj esperantistoj mi ne komentos. Tamen, mi ne konsentas, ke Esperanto estas ''fremda'' lingvo por esperantistoj. Fakte, mi dubas, ke estu homo, kiu sentas tiom da amo al sia denaska lingvo, kiom averaĝa esperantisto sentas al Esperanto. Oni ne forgesu, ke la denaska lingvo estas devigita sur homon, sed Esperanton oni ĉiam elektas lerni, oni adoptas Esperanton, dum la denaskan lingvon --eĉ se temas pri Esperanto, oni ne forgesu-- estas laŭ la elekto de la gepatroj, ne de la homo mem. Oni kritikas --eĉ akre-- kutime, ke oni baptas bebon en religion, elektitan de liaj aŭ ŝiaj gepatroj, sed tio signifas, en praktika realo, nur kapobaneton, kiam oni ne distingas ĉu oni estas ĉe publika preĝejo, ĉu ĉe homo sia. Sed ''linvgobano'' estas multe pli grava, ĉar ĝi daŭras --kutime-- la tutan vivon, kaj se oni elektas poste iri en alian landon, kies parolata lingvo estas alia, la elekto estas grava kaj traŭma, kaj la elekto vere ne temas pri la lingvo, sed pri aliaj aferoj, kiel progreso en sia vivo, aŭ forfuĝo pro politikaj kialoj. Sekve, la lingvo, kiun oni devigas al bebo, havas dumvivajn sekvojn, kaj eĉ se oni ornamas la aferon per konceptoj artefaritaj, kiel '''heredaĵo el la prauloj''' aŭ '''riĉeco kultura''', kaj tiel plu, ĝi ne povas nei sian devigan trajton. Esperanto, male, '''neniam estas devigata''' al iu ajn homo, se ni ne konsideras la --laŭ mi-- kompatinda kazo de denaskaj esperantistoj. Tiuj ĉi ne havas la rajton diri ne al Esperanto, kaj tiu ebleco entenas --laŭ mi--'''la plej gravan eron de Esperanto''': povante diri ne, oni akceptas Esperanton! Denaskaj esperantistoj devas esti bravaj por ''apostati'' Esperanton, kaj tio povas --ja-- signifi kverelo familia, same kiel religia apostato kverelas kun siaj gepatroj. Sed nedenaskaj esperantistoj ja elektis Esperanton, ni ofte eĉ kverelis kun niaj familianoj, se ili primokis nin aŭ atakis la ideon de Esperanto. Sed tiuj kvereloj estas sufiĉe sengravaj, finfine, kaj ne reprezentas familian problemon. Esperanto estas lingvo elektita, defendita kaj eĉ amata de esperantisto, kaj sekve, mi trovas troigaĵo diri, ke ĝi povas esti '''fremdlingvo''' por esperantistoj. Tio estas erariga en paĝo, kiu informas pri Esperanto. Mi, sekve, proponas, ke oni diru, ke Esperanto etas "Adoptolingvo" por tia ajn cifero, kiun oni emus diri, ĉar mi konscias, ke ĉia ajn nombro, kiun oni uzu, ja estas erara, pro la malfacila tasko kalkuli la nombron de Esperantistoj, kiu estas en la mondo. :Vi ŝajne ne konas la difinon de la esprimo "fremdlingvo". Ĝi simple signifas "lingvo kiu ne estas onia gepatra lingvo". Eble kelkfoje la radiko "fremd" ne estas tute taŭga, sed tamen ĝi estas ĝenerale la plej taŭga por tiu signifo, kaj tial estiĝis la firma esprimo "fremdlingvo" kun tiu signifo. Tial oni ne plu havas kialon por kritiki ĝian uzon en la kazo de Esperanto kiel fremdlingvo. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 17:19, 10. Apr 2005 (UTC) ::Hmm... Kiel vi distingas inter "lingvo parolata, sed ne denaske" kaj "ia ajn lingvo krom la gepatra(j)"? Laŭ via ĉi-supra difino "lingvo, kiu ne estas onia gepatra lingvo", la vjetnama (ekzemple) estas al mi fremdlingvo -- ĉar mi tute ne konas ĝin. Tiakaze, estus grava eraro diri, ke Esperanto estas fremdlingvo al "nur" maksimume tri milionoj da homoj: ĝi estas fremdlingvo al la tuta homaro krom la tre malmultaj "denaskaj esperantistoj". La vorton ''fremdlingvo'' oni emas kompreni kiel '''lingvo fremda,''' kaj Esperanto certe ne estas fremda (t.e., stranga, ne-propra, k.s.) al tiuj multaj, kiuj parolas ĝin flue, eĉ kvankam ĝi plej ofte ne estas ilia gepatra. Laŭ mi oni prefere diru, ke Esperanto estas gepatra lingvo por tiom da homoj, kaj lernita lingvo de tiom. Nu jes, eĉ la gepatran oni lernas... kion diri? Aŭ oni neglektu la denaskuloj inter la nombro da lernintoj, ĉar la "eksperimenta eraro" pri la entuta nombro da parolantoj faras la nombro da denaskuloj kompare sengrava; aŭ oni uzu alian frazon, ekzemple: "entute parolas ĝin inter cent mil kaj tri milionoj"... hm, tia malprecizeco aspektas ridinda; eble plej bone estus entute forigi la frazon, aŭ eble konfesi, ke ne estas sciate eĉ malprecize, kiom da homoj scipovas Esperanton. -- [[Vikipediisto:Tonymec|Tonymec]] 05:54, 30. Jul 2005 (UTC) :Estimata ne-subskribinto, via opinio, ke "denaskaj esperantistoj devas esti bravaj por apostati Esperanton" ne akordiĝas kun tio, kion mi konstatis: kontraŭe, ŝajnas al mi, ke estas rara afero denaska esperantisto kiu, fariĝinte plenaĝa, plue restas entuziasma pri Esperanto aŭ eĉ plue uzas ĝin. Ja certe ekzistas kelkaj tiaj; mi ĵus vidis en Babel, ke Arno Lagrange estas denaska esperantisto, sed li certe plue estas entuziasmulo. Tamen por unu tia, ŝajnas al mi, ke ekzistas dek aŭ cent kiuj, suĉinte Esperanton kun la patrina lakto, adoleske definitive forlasas la esperantistaron. -- [[Vikipediisto:Tonymec|Tonymec]] 05:54, 30. Jul 2005 (UTC) == Etimologio de ''serpo'' (sub [[Esperanto#Etimaj ekzemploj|Etimaj ekzemploj]]: El la rusa) == La deveno de la Esperanta vorto "serpo" okazigis multajn, foje hejtajn, diskutojn inter Esperanto-etimologiistoj, pro la sekvaj kialoj: * La [[Universala Vortaro|Fundamenta vortaro]] ne listigas la vorton "serpo". * La unuaj aperoj de tiu vorto en Esperanto (per apliko de Regulo 15 pri internaciaj vortoj) egaligis ĝin aŭ al la rusa "serp", aŭ al la franca "serpe". * La franca "serpe" kaj la rusa "serp" ne havas la saman signifon: la ilo montrata kun martelo en la iama sovetia flago, ruse "serp", nomiĝas france "une faucille"; la franca "serpe" ŝajne ne estas konata en Ruslando. * La difino (teksto kaj bildo) de la vorto "serp/o" en [[PIV]] (PIV-[[1970]] kun Suplemento [[1987]]) korespondas al la franca "serpe", ne al la rusa "serp": "tranĉa instrumento, kun pli-malpli kurba sed dika klingo, por pritondi arbojn, heĝojn, disfendi lignon ktp.". La rusa "serp" korespondas al tio, kion PIV nomas "falĉileto". -- [[Vikipediisto:Tonymec|Tonymec]] 22:42, 11. Sep 2005 (UTC) == Alfabeto kaj ortografio: Procentaĵoj == Kiom da ttt-paĝoj uzas la jenajn? *&amp;#264; por Ĉ *&amp;#265; por ĉ *&amp;#284; por Ĝ *&amp;#285; por ĝ *&amp;#292; por Ĥ *&amp;#293; por ĥ *&amp;#308; por Ĵ *&amp;#309; por ĵ *&amp;#348; por Ŝ *&amp;#349; por ŝ *&amp;#364; por Ŭ *&amp;#365; por ŭ Mi ne povas kredi, ke tia uzo, kune kun la uzo de antŭmetata aŭ postmetata ĉapelo, sumiĝas je malpli ol unu procento; kaj laŭ mi temas pri io tute malsama ol la tri menciataj eblaĵoj (rekta uzo de ĉapelitaj literoj, x-sistemo kaj h-sistemo). - [[Vikipediisto:Tonymec|Tonymec]] 02:59, 2. Nov 2005 (UTC) == WTF??? == WTF is this language, L00x liek english.... WTF is la da lingvo, lookio liekejo inglish.... Like English???? I've seen it compared to many things, but English!!!! English is a difficult language, full of grammatical irregularities and of idiomatic phrases, and which is spoken one way and written another; it is very hard for someone who didn't "suck it with his mother's milk" to learn to speak English more or less like a native. Esperanto is just the opposite in these respects, and its flexibility makes it very expressive (some will say: nevertheless). If you are an English-speaker, I recommend you "Teach Yourself Esperanto", in my opinion a very good learning-book. Kiel la angla???? Mi vidis ĝin komparata kun multe da aferoj, sed la angla!!!! La angla estas malfacila lingvo, plena je gramatikaj malregulaĵoj kaj da idiomaĵoj, kaj parolata unumaniere sed skribata alimaniere; estas tre malfacile por iu ne "elsuĉinta ĝin kun la patrina lakto" lerni paroli la anglan pli-malpli kiel denaskulo. Esperanto estas precize la kontraŭo ĉi-rilate, kaj ĝia fleksebleco faras ĝin tre esprimpova (iuj diros: tamen). Se vi estas anglalingvano, mi konsilas al vi "Teach Yourself Esperanto" (Instruu al vi mem Esperanton), miaopinie tre bonan lernolibron. [[Vikipediisto:Tonymec|Tonymec]] 00:30, 1. Dec 2005 (UTC) It does look like English! It has words like "Historio" "Helpo" "artikolo" etc. Looks like lots of words from English here. I never heard of this Esperanto Language, though.--[[Vikipediisto:68.170.86.111|68.170.86.111]] 00:56, 1. Dec 2005 (UTC) :Most of it is from languages like spain, for example esperanto is from spain and means something like hope--[[Uzanto:SamWinchester000|SamWinchester000]] ([[Uzanto-Diskuto:SamWinchester000|diskuto]]) 13:29, 7 Jul. 2012 (UTC) :Is not from Spain! Esperato is from no land, is an International Language, the lexic is derivated from many Romance-Languages roots, and a few Anglo-Saxon. Esperanto in Esperanto means "the one who has hope", In Spanish, means nothing, but clearly has a relation with the word "Esperanza" (hope), 'cause the root comes from the romance languages. --[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 23:15, 7 Jul. 2012 (UTC) Yes, there are influences of English, but EO is largely based off the Romance languages.[[Vikipediisto:Kemrono|Kemrono]] 13:54, 28. Aŭg 2006 (UTC) :All languages appear somewhere ! Esperanto has been created in Polland !!! So, this language comes from Polland, but it is international language for all countries. <font color="#FF6600">Ĉi</font><font color="#00FF00">uĵa</font><font color="#FF0000">ŭde</font> (<small>[[Uzanto:Ĉiuĵaŭde|Uzanto-paĝo]] • [[Uzanto-diskuto:Ĉiuĵaŭde|Diskutpaĝo]] • [[:nrm:User:Ĉiuĵaŭde|Nouormand]]</small>) 23:30, 7 Jul. 2012 (UTC) ::Saluton, Ĉiuĵaŭde. Kiam Esperanto estiĝis Pollando ne ekzistis kiel memstara lando. Do, ĝi estis disigita de la najbaroj Prusio, Ruslando kaj Aŭstrio en la 18a jarcento. Sed post la unua mondmilito Pollando renaskiĝis, kvankam ĝi tiam havis aliajn limojn ol nun. Esperanto naskiĝis en okcidenta Ruslando, kvankam la urbo Białystok nun apartenas al Pollando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:42, 6 Nov. 2012 (UTC) ::Esperanton naskis Zamenhof, nek Ruslando nek Pollando, ne taŭgas serĉi la «patrion de Esperanto» aŭ io simila. --[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 23:35, 6 Nov. 2012 (UTC) == &#264;u la vorto hepato vere estas el la latina? (sub [[Esperanto#Etimaj ekzemploj|Etimaj ekzemploj]]: el la latina) == Mi legis en la etimologia vortaro de Ebbe Vilborg en la volumo 2 sur pa&#285;o 83, ke &#285;i fakte venis el la greka hêpar, (Gen.) hepatos. Sed &#285;i estas uzata en la sciena lingva&#309;o de multaj landoj. Kaj surbaze de la greka formo ekzistas adjektivoj en la franca, itala, hispana kaj latina. (Anka&#365; la&#365; s-ro Vilborg) La vera latina vorto estas: iecur. La latina kaj greka vortoj parencas al la Sanskrita vorto yákrt. --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 13:59, 11. Jan 2006 (UTC) :Saluton gekaraj, ĉar je ĉi tiu diskuteto ne aperis iuj opiniesprimoj, mi hodiaŭ ŝovis la vorton hepato al la greka listero. Se vi pensas, ke tio malĝustas, bonvolu diskuti ĉi tie. Dankon --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 14:43, 18. Mar 2006 (UTC) Multaj lingvaj atribuoj en tiu "etimaro" estas evidente malĝustaj, ekz-e la atribuo de "du" al la litova. La litova ja havas ĝuste tiun formon "du", sed Z certe ne prenis ĝin el la litova, sed kiel kompromisan formon el la latina kaj la ceteraj al li konataj latinidaj lingvoj (certe la franca, eble ankorau iuj aliaj). Simile pri la atribuo de "hundo" al "pluraj ĝermanaj lingvoj". Kiujn ĝermanajn lingvojn Z konis krom la germana? Kaj la parenca formo en la angla, lingvo, kiuj Z malbone konis, ja havas iom ŝovitan signifon. --[[Vikipediisto:84.191.186.36|84.191.186.36]] 20:41, 3. Sep 2006 (UTC) == La esperanta flago == '''''"Ĉi tiu artikolo temas pri la lingvo."''''' Jen kiel ekas la artikolo. Kaj tuj sube '''"la esperanta flago"'''. Ĉu lingvo povas havi flagon ? Eventuale ĝi estas "esperantista flago"...Ĉiel, ŝajnas ke ĝi ne havas lokon en ĉi artikolo! --[[Vikipediisto:Ssire|Ssire]] 04:13, 28. Mar 2006 (UTC) Se neniu reagas, mi formetos ĝin ĉ la 15an de aprilo....--[[Vikipediisto:Ssire|Ssire]] 06:43, 9. Apr 2006 (UTC) :Mi ne scias se tiu helpos, sed portugala lingvo estas simbolita de rozeto. La poetoj diras: "ho lasta floro de Lazio, senkultura, sed bela..." Se floro estas simbolo de portugallingvo, kial flago ne povas esti simbolo de Esperanto?[[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 07:26, 9. Apr 2006 (UTC) :: Kiam oni volas perbilde simbolizi lingvojn oni kutime uzas naciajn flagetojn de la lando(j) kie la lingvo estas parolata (la Francia flago por la franca lingvo, la brita kaŭ la usona flago(j) por la angla lingvo). Same oni kutime uzas la verdan stelflagon por simbolizi la esperantan lingvon sendepende de ĉiuj diskutoj pri la trafeco de flago, de esperanta flago, ktp. Mi do opinias ke indus konservi la flagon en la artikolo. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 08:38, 9. Apr 2006 (UTC) :::En ordo, mi ne demetos...--[[Vikipediisto:Ssire|Ssire]] 09:43, 9. Apr 2006 (UTC) == Fuŝe videbla paĝo en Mozilla Firefox == Kiam mi rigardas la paĝon pri '''Esperanto''' per Mozilla Firefox, la tabelo "<u>Enhavo</u>" videblas centre de la paĝo, dekstre de la flago, kaj parte metita interfere sur la tabeloj: "<u>Esperanto (Lingvo Internacia)</u>" kaj "<u>Specimeno</u>". Tamen vidata per MS Internet Explorer la tabelo "<u>Enhavo</u>" aperas legebla, maldekstre, sub la flago. Ĉu iu povas fiksi la paĝon por ke ĝi aperu bone ankaŭ en Mozilla Firefox?<br> Dankon, [[Vikipediisto:Luisgui|Luis Guillermo Restrepo Rivas]] :Nu, kvankam mi mozilas, ĉio aperas normale...--[[Vikipediisto:Zorhof-86|Zorhof-86]] 04:39, 6. Jun 2006 (UTC) Saluton [[Vikipediisto:Luisgui|Luis Guillermo Restrepo Rivas]]! Mi ankaŭ havas tiun problemon uzante Fajrfokson 1.5.0.4 sub Vindozo XP. Sed mi ne provis per Fajrfokso 1.0. Do, kiu riparos la difekton? Se post kelkaj tagoj neniu kuraĝos fari tion, tiam estos mia vico mem fari tion. Ĉu bone? Ĝis tiam --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:32, 2. Jul 2006 (UTC) ==Kial ne plu aŭdeblas la lingva specimeno?== Ĉu iu scias kiel reebligi aŭskulton de la lingva specimeno "Patro nia" en esperanto? Dankon. [[Vikipediisto:Sciuro23]] == specimeno == eĉ se la teksto "Patro Nia" ne estas neŭtrala, prefere estu ĝi kia specimeno ol nenio. anstataŭ simple forigi artikolerojn ĉar la elekto estas neneŭtrala, preferinde estas konstrue anstataŭigi ilin per pli trafa specimeno (La Deklaro pri Homaj Rajtoj, ekzemple) [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 21:22, 12. Nov 2006 (UTC)<br> ''el [[Vikipediista diskuto:Cappuccino#specimeno]]'' :<br> Saluton! Mi reenmetis la tekston de "Patrio nia" al la artikolo pri [[Esperanto]]. Oni uzas tiun tekston por kompari la aspekton de diversaj lingvoj, i.a. planlingvoj. Tio ne estas religia neneŭtraleco. --[[Vikipediisto:Kunar|Kunar]] 14:24, 1. Nov 2007 (UTC) : Aldono: Bonvolu ne anstataŭigi la tekston per alia specimeno, sen ke tio okazas metode ĉe la aliaj lingvoj. Vidu ankaŭ [[Diskuto:Esperanto#specimeno]]. Tie oni jam proponis, uzi la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|deklaron pri la homaj rajtoj]]. Tio povas esti alternativo, sed pli bonas, fari tion ĉe ĉiuj lingvoartikoloj samtempe. Mi rekomendas al vi, anonci tion ĉe [[Vikipedio:Diskutejo]] kaj peti kunlaboron de aliaj kontribuantoj. --[[Vikipediisto:Kunar|Kunar]] 00:10, 3. Nov 2007 (UTC) ::Unue mi kontraŭas al imperiismo kaj koloniismo de kristanismo. Uzado de "Patro Nia" kiel specimeno por lingvoj estas malbona tradicio de esperantistoj.--[[Vikipediisto:Cappuccino|Cappuccino]] 05:16, 3. Nov 2007 (UTC) ::Mi anstataŭigis "Patro Nia"-n per "[[Mia penso|Mia Penso]]" de Zamenhof. Ĉar unue, uzado de "Patro Nia" kiel specimeno por lingvoj estas malbona tradicio de esperantistoj. Tio estas imperiismo kaj koloniismo de kristanismo. Due, mi havas opinion ke komuna specimeno por diversaj lingvoj estas nenecesa. Ĉar tiu ne estas originalaj vortoj de tia lingvo, do ne estas belaj. Mi vidis "[[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]]"-n en la artikolo de japana lingvo [[fr:japonais|en franca vikipedio]]. Sed tiu estas nur tradukaĵo, do ne estas bela kaj ne estas vera japana lingvo. Ĉiuj lingvoj havas siajn belajn vortojn. Do malbela komuna specimeno tradukita ne estas necesa . Estas sufiĉe nur originalaj vortoj.--[[Vikipediisto:Cappuccino|Cappuccino]] 06:41, 3. Nov 2007 (UTC) ::: Karaj, mi enmetis la diskuton el via persona diskutpaĝo ĉi tien. Bonvolu ne malfermi duopan redaktan militon pri la temo. La argumentoj de [[Vikipediisto:Cappuccino|Cappuccino]] estas kompreneblaj sed Vikipedio estas komuna projekto kaj decidoj ne estas alprenitaj ĉar iu individuo ''"kontraŭas al imperiismo kaj koloniismo de kristanismo"''. Vi Capuccino eble opinias ke ''"komuna specimeno por diversaj lingvoj estas nenecesa"'' sed ni eble ne ĉiuj konsentas kun tio. Estas malnova tradicio en kompara lingvistiko, eluzi kristanajn religiajn tekstojn (la Biblio, la "Patro Nia") ĉar ĉi tiuj dokumentoj estis tradukitaj al plej multaj lingvoj de jam pluraj jarcentoj. Estas do rimedo por kompari specimenon de diversaj lingvoj : tial gravas ke en ĉiu lingvo estu la sama specimeno. Tial, ĉar mi konsentas ke kristana preĝo estas malneŭtrala, mi proponis eron el la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|deklaro pri la homaj rajtoj]] ĉar ĝi ankaŭ estis tradukita al multegaj lingvoj kaj enhavas ian universalecon: sed por ke tio estu aplikata eble necesus ke estu komuna decido tra la tuta vikipedia projektaro. Alternative mi proponas ke ni montru specimeno'''j'''n, nome kaj "Patro Nia" kaj eron el la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj kaj poezian tekston. Baze ne temas pri elmontro de bela lingvaĵo sed pri provizo de lingva specimeno kiu ebligas ekkoni kompareblajn trajtojn de lingvoj. {{alss}} :::: Mi ĝojas, ke administranto kunigis la diversajn kontribuojn, tiel ke eblas facile sekvi la argumentojn. Ni certe ne bezonas redakto-militon ĉi tie, precipe ne, ĉar ĉiuj personoj envolvitaj ĝis nun reagis afable. Por eviti superfluajn akrajn vortojn, mi denove proponas priparoli tiun ĝeneralan konvencion ĉe la [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]]. Certe ankaŭ aliaj homoj interesiĝas pri tiu ĉi temo. --[[Vikipediisto:Kunar|Kunar]] 12:23, 3. Nov 2007 (UTC) == ĝis 2 aŭ 30 milionoj ? == Bonvolu debati argumenti kun referencoj kaj ne stulte forigi la antaŭan redakton. Dankas [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 17:56, 28. Jun 2007 (UTC) == Famili-nomojn indas esti MAJUSKLE. == Mi opinias la familinomojn de famaj aŭtoroj devas esti skribata majuskle, laŭ estis akordita. Retornaire, 6-an Septembro 2007 == Kritikoj == En kritiloj estas [http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ paĝo] angle kaj amatora, kvankam kritikoj de ĉi tiu artiklo estas jam en "kritiko kaj respondoj al kritiko". Tiu, kiu estas skribita en tiu "[http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ paĝo]" ne estas vera!! Tiu, kiu skribis, estas senscia... Mi skribis literojn al li, kaj li ne sciis respondi multajn demandojn, li ne komprenas polan lingvon, sed skribas ke literoj esperantaj kaj verboj estas kiel polaj; kaj aliajn mensogojn... Mi pensas ke li estas timigita ke mondo ne parolos angle. Esperantistoj, mi petas kontroli, ĉar mi ne parolas en esperanto tre bone... dankon 23:09, 26. Mar 2008 (UTC) == Respondoj al kritiko == Mi dezirus aldiri alian respondon al kritiko de la substantivaj kaj adjektivaj finiĝoj de Esperanto. Tio estas tre simpla: La finiĝa sistemo -a, -o; -an, -on; -aj, -oj; -ajn, -ojn estas bela, multe pli bela ol la sistemo de Ido -a, -o; -a, -o; -a, -i; -a, -i. La verbaj finiĝoj de Esperanto -is, -as, -os, laŭ mi, estas multe malpli belaj ol la substantivaj, sed koncerne la verbo ĝia utileco kaj facileco estas ĝiaj plej gravaj proprecoj. Tial tre plaĉas min, ke la substantivoj sonas pli bele. Estas vera ke la akuzativa kazo estas pli malfacila por lerni kaj pli facila por forgesi en praktiko, almenaŭ laŭ mi. Sed ne plaĉus min, se oni dirus, anstataŭ "Bonan matenon!", "Bona mateno" aŭ "Al bona mateno" aŭ "Je bona mateno". == La artikolo bezonas profundan plibonigon == Mi komencis iomete plibonigi la artikolon, plejparte laŭ la ĉeĥa. Poste, se mi havos tempon, mi planas inspiri min ankaŭ kun aliaj lingvoversioj. Miaopinie necesas havi en Esperanto bonegan artikolon pri la lingvo, tian, kia post traduko en ajnan nacilingvon kaj ioma adapto kapablas enviciĝi al la "Elstaraj artikoloj". La nuna esperanta verŝajne akiris la distingon nur pro kompreneblaj simpatioj de ĉi-tieaj Vikipediistoj al la temo, certe ne pro sia kvalitego; ekzemple en la ĉeĥa Vikipedio (proksimume same granda) ia simila artikolo povus maksimume aliĝi al la legindaj, absolute ne al la elstaraj. Ĝi ekzemple tute ne havas indikitajn fontojn al la unuopaj partoj. En Vikipedio, kiu ŝanĝeblas de iu ajn, la fontoj ekstreme gravas, multe pli ol en aliaj enciklopedioj. --[[Vikipediisto:PAD|PAD]] 21:14, 7. Nov 2008 (UTC) == itala vikipedio nur havas steleton == Sed mi ne povas redakti ... Kiel mi povas fari? ==Ontologio esperanta== Ĝi estas tre interesa, scienco, informadiko, interreto, ..., kaj esperanto. Bonvolu aldoni ion en la paĝon! Bonvolu legi [http://www.epistematica.com/papers/EsperantaOntologio.pdf ĉi tie] (la fonto estas neŭtrala, ĉar [http://www.epistematica.org Epistematica] estas informadika firmo, ne esperanto-asocio) :-) Povus esti nova paragrafo: "Esperanto kaj novaj teknologioj". Itala VP jam ĝin havas (povus esti [[Linukso]], [[Unikodo]], ...). [[Kategorio:legindaj diskutoj]] ==Bezoni helpi== Mi havas bezoni helpi per la traducton de la paĝon en esperanton http://fr.wikipedia.org/wiki/Rapport_Grin la paĝo parlas "rapport grin" Mi bezonas helpi per la tradukton : l’Institut de pédagogie cybernétique de Paderborn (Allemagne) a comparé les durées d’apprentissage de plusieurs groupes d’élèves francophones, de niveau baccalauréat, pour atteindre un niveau dit ‘standard’ et comparable dans quatre langues différentes : l’espéranto, l’anglais, l’allemand et l’italien. Les résultats sont les suivants : pour atteindre ce niveau, 2000 heures d’études de l’allemand produisaient un niveau linguistique équivalent à 1500 heures d’étude l’anglais, 1000 heures d’étude de l’italien et… 150 heures d’étude de l’espéranto. The Institute of Cybernetic Pedagogy at Paderborn (Germany) has compared the learning times of several groups of Francophone students, at a high-school level, to obtain a comparable 'standard' level in four different languages: Esperanto, English, German, and Italian. The results are as follows: to obtain this level, 2000 hours of study of German produce a language level equivalent to 1500 hours of studying English, 1000 hours of studying Italian, and ... 150 hours of studying Esperanto. :Ĉu eblas citi fonton de la interesa informo? Antaŭdankon. --[[Vikipediisto:Petrus Adamus|Petrus Adamus]] 19:40, 10. Maj 2009 (UTC) ::vidi http://www.internacialingvo.org/public/126_plena.htm kaj http://fr.wikipedia.org/wiki/Rapport_Grin --[[Vikipediisto:Hades|Hades]] 08:10, 12. Jul 2009 (UTC) == Statistikoj == Estas dificile scii la numberon de esperantistoj. Sed hodiaŭ ni havas tiujn: http://parracomumangi.altervista.org/StatistikojUzoSept09.pdf kaj http://parracomumangi.altervista.org/StatistikojAWSept09.pdf . Ili enhavas statistikoj pri ''Kurso de esperanto'' (la septembera uzado) kaj povas helpi taksojn. Ne estas facile scii numeron de esperantistoj, sed povas esti helpo. Ekzemple: 6309 elŝutaĵoj por Vindozo (kurso.exe); por Linukso: 458 (kurso-3.0.deb) + 132 (kurso-3.0.i586.rpm); totale 6899. Eble 50% vere lernis Esperanton dum tiu septembero? aŭ 30%? aŭ (pesimisme) sole 10%? la lasta signifus 690 novaj Esperantistoj dum 1 monato, sole per tiu kurso (sed estas multe da aliaj esperanta asocioj en la mundo ...). Mi ekkonigas tiujn statistikojn al vi, kaj vi povas ilin uzi kiel/se vi volos. La retpaĝaro estis legitimita de administrantoj de ''[http://kurso.com.br/ Kurso de esperanto]'', tiel ĝi povis publikigi la statistikojn. Mi amike vin salutas == Specimeno ankoraŭ unu fojon == Ĝi estas tipografie fuŝetita: apostrofitan vorton oni ne gluu al la ĝin sekvantan vorton. Mi ne rajtas korekti. [[Speciala:Kontribuoj/92.224.98.162|92.224.98.162]] 17:55, 9. Maj 2010 (UTC) :Mi korektis kaj aldonis unu haltostrekon laŭ la versio en Fundamenta Krestomatio. --[[Vikipediisto:Surfo|Surfo]] 18:10, 9. Maj 2010 (UTC) == Ŭ kaj [w] == Oni ofte diras, ke ''ŭ'' estas kiel [w], same kiel ''j'' estas kiel [j]. Sed tiu estas eraro: [w] estas konsonanto, k ''ŭ'' estas pure vokala. PAG diras tion, k ankaŭ PMEG: :''Se oni uzas Esperantajn literojn por proksimume transskribi la sonon de alilingvaj vortoj (ekz. propraj nomoj), oni povas uzi Ŭ pli libere: Ŭakajama (Wakayama, Japana urbo), Ŭinĉestr (Winchester, Angla urbo), Ŭoŝingtn (Washington). Tiam tute ne temas pri Esperantaj vortoj, kaj neniuj Esperantaj limigoj de literuzado validas. Sed se oni plene Esperantigas, oni ne povas tiel uzi Ŭ: Vakajamo°, Vinĉestro°, Vaŝingtono. T.e., oni utiligas ''ŭ''-on por transskribi [w] de fremdaj lingvoj, sed en very Eo, tiaj devenas ''v''on. [[Vikipediisto:Kwamikagami|Kwamikagami]] 09:26, 25. Jun 2010 (UTC) :Hazarde mi havas PAG kaj trovis sur paĝo 39 en §17, ke ŭ malofte estas uzata antaŭ vokalo, kiel ekz. ŭa, ŭo kaj ŭaks. Krome la sekva rimarko mencias, ke ŭ estas duonvokalo kaj tial havas kaj vokalajn kaj konsonantajn trajtojn. Do bonvolu estonte ĝuste citi. --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 10:41, 25. Jun 2010 (UTC) ::PMEG eksplicite transskribas "ŭ" per [w], do vi ne povas uzi PMEG kiel fonton por via vidpunkto ke "ŭ" ne transskribeblas per [w]. La de vi citita alineo temas pri esceptoj al la Fundamenta regulo ke "ŭ" ne povas aperi post vokaloj: Tiu regulo kompreneble ne validas por prononcindikoj, kiuj tute ne estas Esperantaj vortoj, kaj nur tion volis esprimi tiu alineo. PMEG fakte listigas "ŭ" sub la konsonantojn, ne sub la vokalojn, kun la aldona informo ke temas pri duonvokaloj, same kiel "j" (kaj ĉe la sekcio pri duonvokaloj estas skribite ke la duonvokaloj "rolas en la lingvo kiel konsonantoj"). ::La Vikipedio ne estas ejo por prezento de [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon|originala esploro]], do se vi ne mencias fidindajn ekster-Vikipediajn fontojn por via aserto ke la Esperanta "ŭ" ne korespondas al la [w] de IFA, ni ne forigu [w] el la IFA-tabelo en la artikolo. (Kaj eĉ se troveblas tia fonto, ni devos kompari ĝian fidindecon kun la fidindeco de la fontoj kiuj transskribas "ŭ" per [w] kiel PMEG.) [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:56, 25. Jun 2010 (UTC) :::Tiu ne estas OE. La PAG tre klaras ke ''ŭ'' ne estas konsonanto, la la PMEG konkordas ju ĝia ekspliko. Estas konfuzo ĉe duonvokalo, sed klaras ĉe ambaŭ fontoj ke ''ŭ'' ne estas normala konsonanto kiel ''j.'' [[Vikipediisto:Kwamikagami|Kwamikagami]] 16:58, 25. Jun 2010 (UTC) ::::PMEG fakte tute klare nomas "Ŭ" konsonanto. Sed ĉi tie eĉ ne temas pri la teoria demando ĉu "Ŭ" estas konsonanto aŭ ne. La limo inter vokaloj kaj konsonantoj estas limo konstruita de la teorio, kaj diversaj teorioj povas la limon malsame difini. Sed ĉar tute ne temas pri ĉi tio, ni ne bezonas diskuti pri ĝi. ::::Pri kio fakte temas, estas ĉu oni povas en IFA transskribi "Ŭ" ne nur per [u̯], sed ankaŭ per [w]. PAG tute ne uzas IFA, do ĝi ne povas esti uzata kiel fonto por respondi al ĉi tiu demando. PMEG ja uzas IFA, kaj uzas nur [w] por transskribi "Ŭ". Alia menciinda fonto estas ''Lingvistikaj aspektoj de Esperanto'' de la elstara prononcosciencist [[John Wells]] (antaŭa prezidanto de la Internacia Fonetika Asocio, kiu difinas la Internacian Fonetikan Alfabeton), en kiu estas skibite: "En la ortografio oni skribas /ts/ kiel c, /tʃ/ ĉ, /dʒ/ ĝ, /ʃ/ ŝ, /ʒ/ j, /x/ ĥ, kaj /w/ kiel ŭ ; por la aliaj fonemoj oni uzas la literon saman kiel la fonetika simbolo.". Do ankaŭ ĝi uzas [w] por "Ŭ". Ĉu vi povas mencii iun fonton kiu malimplicite skribas ke oni ne povas transskribi "Ŭ" per [w]? [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 11:38, 26. Jun 2010 (UTC) :::::Bone, se oni skribas ''aŭ'' kaj ''eŭ'' kiel /aw/, /ew/, sed ne se oni skribas ilin /au̯/, /eu̯/. Vere, estas konfuzo inter konsonanto k vokalo kiam oni priparolas duonvokalojn. :::::Bonvolu ĝustigi artikolon [[Ŭ]], kiu diras ke ''ŭ'' estas ne [w], sed [u̯]. [[Vikipediisto:Kwamikagami|Kwamikagami]] 17:08, 27. Jun 2010 (UTC) == Oŭ == Saluton. La diftongo oŭ estu menciata, ĉar ĝi estas menciita en PAG. Amike --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 17:39, 26. Jun 2010 (UTC) == kiomo? == en la ĉapitro unuaj ideoj aperas tiu vorto. Ĉu ni ne uzu la vorton kvanto? --[[Uzanto:Hans|Hans]] 01:07, 29. Sep 2010 (UTC) :Kial? Ĉu vi ne komprenas la vorton? "Kiomo" estas tute bona vorto kaj oni ne ŝanĝu nur pro personaj, eble kapricaj kialoj ("kialo" estas tre simila derivaĵo). Krome, "nombro" estus ĉi tie pli trafa ol "kvanto". Do, ni nepre ne ŝanĝu. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 05:53, 29. Sep 2010 (UTC) == Ne estas akceptebla! == Ni eldonistoj de Vikipedio ne povas permesi kia la artikolo --[[Uzanto:Guto Valente|Guto Valente]] 18:46, 20 Sep. 2011 (UTC) == I want to add this Esperanto documentary to external links :) == [[Specialaĵo:Kontribuoj/24.193.11.115|24.193.11.115]] 21:00, 7 Dec. 2011 (UTC) Hi, I want to add Sam Green's documentary on Esperanto to the page: www.esperantodocumentary.com. It's a great 30 min film that explores the history and community today of the Esperanto language. Sam Green is an academy-award nominated filmmaker who also made the documentary "The Weather Underground". == normigo == Saluton. En artikolo estas "La nomo venas de la kaŝnomo "Dr. Esperanto". "kaŝnomo" estas ligas "Pseŭdonimo". Ĉu ne oni devas normigi? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 02:04, 9 Nov. 2012 (UTC) == Unu el la mil temoj, kiujn ĉiu vikipedio havu == Esperanto troviĝas sur ekz. [https://de.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Artikel,_die_es_in_allen_Wikipedias_geben_sollte#Sprache_und_Literatur la germana listo de mil artikoloj, kiuj ekzistu en ĉiu vikipedio, ], kaj en la [https://es.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Lista_de_art%C3%ADculos_que_toda_Wikipedia_deber%C3%ADa_tener#Idiomas koncerna hispana listo]. Laŭ mi indas mencii tion - kie? (Porinforme: Sur la listoj de 1000 artikoloj por la [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Articles_vitaux#Langage franca] kaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Vital_articles angla] ŝajne Esperanto ne estas, sed sur la [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Vital_articles/Expanded/Society_and_social_sciences#Specific_languages_.2887_articles.29 angla de 10 000 artikoloj].) --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 19:01, 15 Jun. 2015 (UTC) == Membroj de UEA inter miliono da loĝantoj (ebla mapo) == En la kesto supre dekstre troviĝas mondmapo kun "Landoj laŭ membroj de UEA" ██ 1-150 membroj ██ 151-300 membroj ██ 301-451 membroj Ĉu eble indas (almenaŭ aldone) montri mapon kun la (individuaj) membroj de UEA inter miliono da loĝantoj? --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 05:17, 11 Aŭg. 2015 (UTC) == Kritiko - kaj mitoj/eraroj pri Esperanto == En la paragrafo "Kritiko" estas plejparte eldiroj pri Esperanto, kiuj havas iom da bazo. Estas vero, ke la lingva bazo de Esperanto estas eŭropa - simple laŭ nia opinio aliaj solvoj ne estas pli bonaj. Ktp. Sed ekzistas ankaŭ multaj eraroj aŭ mitoj (aŭ eble misfamigoj) pri Esperanto: * Neniu parolas la lingvon. Aŭ: La nombro malkreskas. * Ne ekzistas literaturo en Esperanto/ne havas kulturon. * Ne ekzistas denaskuloj. Ktp. (Mi faris [http://www.esperantoland.org/dosieroj/PopulaereIrrtuemerUeberEsperanto__EsperantoLand.pdf kolekton en la germana].) Mi havas la impreson, ke estas bone, se ie ni kolektas ĉiujn tiujn erarojn pri Esperanto (kun fontoj). Kie estas bona loko por tio? --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 15:32, 29 Jan. 2016 (UTC) == Grava: la tri celoj == Mi legis la anglan version de la artikolo. Tie plaĉis al mi la enkonduka parto pri la celoj de Esperanto. Tio mankas en la germana. Mi intencas, aldoni tradukon. Zamenhof mem multe laboris pri tio. Ni nepre daŭrigu lian laboron efike. Eble traserĉo de alilingvaj versioj montros similajn malfortojn kaj bezonojn. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 12:46, 14 maj. 2016 (UTC) Bedaŭrinde ne estis plibonigitaj multaj lingvaj versioj laŭ tiu afero. Mi pensas, ke gravas, informi en la komenco de la artikolo pri la bazaj celoj, anstataŭ informi pri detaloj ne tiom gravaj. La "tri celoj" estas nun en la versioj * angla * germana * boarisch --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 11:21, 10 mar. 2019 (UTC) == plibonigo ankoraú necesa == En 2008 uzanto PAD proponis plibonigon de tiu ĉi artikolo, parte li jam faris tion per traduko el la ĉeĥa artikolo. Vidu pli supre alineon #19. Ĉu intertempe la artikolo estas sufiĉe bona? Mi pensas, ke ne. Mi ne komprenas la ĉeĥan. Sed mi legis la germanan kaj la anglan artikolojn. La angla l.m.o. estas multe pli bona ol la germana. La germana preskaú tuj komencas per lingvaj detaloj. Pri tio ja ekzistas aparta artikolo. Post tio sekvas detala kritiko de Esperanto, kiu estas plejparte fuŝa, kiel Lu bone kritikis. Do la artikolo donas detalojn kaj negativaĵojn anstataú la plej gravan: la celojn kaj la kvaliton de nia lingvo. La angla artikolo klarigas tion bone. Mi aldonis tekston al la diskuto de la germana artikolo. Mi aldonis ĝin en Esperanto, ĉar mi volas instigi niajn samideanojn, cerbumi pri tio, kaj ili komentu en germana, por pli veki la intereson por Esperanto. Mi pensas, ke valoras, fari iom pli da bruo por nia afero. Kiel pri la aliaj lingvaj versioj de tiu ĉi artikolo? Ĉu ili estas sufiĉe bona reklamo por nia afero? Se ne, bonvolu plibonigi ilin. Kiam mi havos la tempon, mi aldonos tradukon de la unua parto de la angla teksto al la germana artikolo. Ĉu okej? --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 14:18, 2 jun. 2016 (UTC) == Malaperis la bibliografio == Bedaŭrinde LLarson [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Esperanto&diff=5963238&oldid=5963231 komplete forigis la Bibliografion]. Estas en la naturo de la afero, ke tia bibliografia listo estas hazarda - simple estas tio, kion iuj homoj skribis pli larĝe pri la temo. Kontraste "referencoj" donas ĝuste tion, referencojn. Ambaŭ havas sian sencon - unu estas por pruvi asertojn, la alia estas por doni pluan legadon. Do mi sugestas refoje enmeti paragrafon "Bibliografio", en kiu estu, kiel antaŭe, deko da verkoj ligitaj al la temo, por plulegado. --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 05:40, 5 jul. 2016 (UTC) :Ĵus mi konstatas, ke LLarson jam plurfoje forigis la paragrafon "Bibliografio". Mi tre petas ne tiel redakti per redakta milito, sed unue diskuti. Se vi, Llarson opinias, ke la paragrafo malaperu: Diskutu, ne simple forigu! Evitu vandalismon. (Dankon al Surfo pro plurfoja reenmeto!) --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 05:49, 5 jul. 2016 (UTC) ::({{re|LLarson}}, ĉi tiu ĉapitro estas por vi, same la sekva.) Dankon al vi, {{re|Lu Wunsch-Rolshoven}}, ankaŭ pro la sekva ĉapitro pri la kritikoj. Mi ne povas malŝpari energion per diskutado pri plej evidenta afero kun Llarson, kiu ŝajnas nenion kompreni. Sufiĉas al mi observadi kun intereso la fenomenon "Esperanta Vikipedio", kiu iom-post iom degeneras per diligenta vandalado. Mi proponas, ke vi, Lu, simple restarigu la ĉapitron "bibliografio". Mi ne plu volas fari tion. Poste ni vidos. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 20:00, 5 jul. 2016 (UTC) :::@{{u|Surfo}}: Petus ni, ke en Vikipedio, oni [[VP:SBI|supozu bonajn intencojn]]. Oni Dankon. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 22:23, 5 jul. 2016 (UTC) ::::@{{u|Surfo}} kaj @{{u|Lu Wunsch-Rolshoven|Lu}}: Dirus oni, ke en Esperanto, “bibliografio” estas “Listo de dokumentoj konsultitaj por verki ion aŭ pri sama temo{{eksp|[https://web.archive.org/web/20160409174623id_/reta-vortaro.de/revo/art/biblio.html#biblio.0o]}}”. Kontraŭe, en Vikipedio, oni [[VP:CF|citu entekste fontojn]]; [[VP:NE|hazarda listo de libroj]] estus bonvena en onia [[VP:UP|uzantopaĝo]]. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 22:23, 5 jul. 2016 (UTC) :::::@{{re|LLarson}} Ni konsideru pri "bibliografio" ankaŭ PIVon. "[http://vortaro.net/#bibliografio '''Detala listo de la libroj, manuskriptoj ks''', kiuj estis verkitaj de unu aŭtoro, aŭ eldonitaj de unu eldonisto aŭ en unu lando, aŭ '''pritraktantaj unu temon''']". Rilate al la vortoj "hazarda listo de libroj" mi kun ŝoko konstatas, ke ili troviĝas nek sur [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]] nek sur [[Vikipedio:Uzantopaĝo]]. :::::Kontraste mi trovis: "[[Vikipedio:Kio_Vikipedio_ne_estas#Vikipedio_ne_estas_datumbazo_de_.C4.89iuj_informoj|'''Nenio malbonas pri listoj, se iliaj eroj estas gravaj pro sia aparteno aŭ kontribuo al la temo. Vikipedio ankaŭ povas enhavi referenc-tabelojn kaj aliaj(n) informoj(n) en tabela formo por rapida referencado.''']]" :::::Bv. cetere diskuti kun laŭvortaj citaĵoj kaj bv. indiki ''ne'' kompletajn paĝojn, sed tute specife laŭvorte la frazon, al kiu vi rilatas! :::::(La temon de fontoj ni cetere povas lasi, ĉar pri tio ĉiuj konsentas.) --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 06:38, 6 jul. 2016 (UTC) {{mkm}} {{re|LLarson}} skribis: "Petus ni, ke en Vikipedio, oni supozu bonajn intencojn. Oni Dankon." Via lingvaĵo estas sufiĉe stranga, sed eble vi volas komprenigi, ke mia unua ago rilate vian detruon de utila enhavo montris supozon pri malbonaj intencoj de vi. Pri tio vi certe eraras. Mi eĉ donis al vi bonajn konsilojn, kiel agi se la ĉapitro aŭ ĝia titolo ne kontentigas vin. Eble ankaŭ vi prefere supozu bonajn intencojn ĉe aliaj. La ĉapitro "Bibliografio" enhavis sendube utilan studmaterialon kaj la titolo estis pli-malpli adekvata. Se iu detalo igas vin grumbli, tio ne rajtigas simple neniigi ĉion utilan. – Cetere, kial vi nenion diras pri la sekva ĉapitro en ĉi tiu diskuto, tiu pri "Kritiko"? – --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 08:37, 6 jul. 2016 (UTC) :{{re|Surfo}} Bonvolu pardoni vi lingveraron supran mian; volis diri mi, ke “{{nrsp|Oni danko<ins>s vi</ins>n}}”. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 17:21, 7 jul. 2016 (UTC) ::@{{u|Lu Wunsch-Rolshoven|Lu}}: Ni konstatu, ke mi forigis necititan sekcion “Bibliografio” kaj, ke la iama sekcio ne estis tiu kun la veraj bibliografiaj citaĵoj, “Referencoj”, [[Specialaĵo:Daŭra ligilo/5966275#Referencoj|kiu restas sane]]. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 17:21, 7 jul. 2016 (UTC) ::::Ĉu la verkoj en Bibliografio estas cititaj en la artikolo aŭ ne, tio ne gravas. ::::Ke ne temas pri referencoj, tion mi jam skribis. Ni finu tiun parton de la diskuto! --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 20:00, 7 jul. 2016 (UTC) :::@{{u|Surfo}} kaj @{{u|Lu Wunsch-Rolshoven|Lu}}: Hazarda listo de libroj do eble nenion ''malbonus'', se ili apartenas aŭ kontribuas. Aldonas mi, ke hazarda listo ankaŭ ne ''helpus''. Bonvolu citi entekste jame vi tiujn verkojn. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 17:21, 7 jul. 2016 (UTC) ::::Kiel vi venas al la ideo, ke la de vi forigita bibliografia listo estas "hazarda"? Estas tute bone pripensite, ke enestas "Someren. EU Language Regime", ja grava temo por la temo de Esperanto-oficialigo. "Forster. The Esperanto Movement" estas grava baza verko. Gramatiko gravas. Lingvistikaj aspektoj same. Auld priskribas ĝenerale kaj amplekse. Ktp. (Eble indas aldoni Umberto Eco: Serĉo de perfekta lingvo; ja enestas ĉapitro pri Esperanto kaj Eco estas tre renoma kaj konata.) Se vi volas eligi iun verkon el la listo, '''proponu vi tion''' - sed bv. konsenti, ke baze la bibliografio refoje eniru! (Kaj ne ripetu redaktan militon - Esperanto estas pacema lingvo!) --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 20:00, 7 jul. 2016 (UTC) :::::@{{u|Lu Wunsch-Rolshoven|Lu}}: Estas multe da artikoloj en la Vikipedio; la ĉefa artikolo pri Esperanto ne bezonas ĉiun priesperantan verkon, speciale necitite. Petus mi, ke bonvolu kontrasti ankoraŭe vi la artikolojn pri [[Esperanto]] kaj la [[franca]]. ::::::Pri la bibliografio ĉe la [[franca]]: Nu, estas simple tiel, ke pri la franca aperis tre malmultaj libroj ''en Esperanto'', pri Esperanto tre multe. Verkojn pri la franca oni serĉu en la franclingva vikipedio ĉe la koncerna artikolo: Jen estas [[:fr:Fran%C3%A7ais#Bibliographie|14 eroj en la franclingva bibliografio]] pri la franca - simila nombro decas por la esperantlingva bibliografio pri Esperanto. --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 10:00, 11 jul. 2016 (UTC) :::::Tamen, [[Specialaĵo:Diff/5968028#Legi plu|realdonis mi sekcion]] kun iuj priaj verkoj. Ĉeestas: nek Someren (anglalingva tezo, kiu pli apartenas al la artikoloj [[Esperanto‑movado]], [[Eŭropa Unio]], aŭ [[Universala Esperanto‑Asocio]]); nek Eco (bonkvalita verko sed nesufiĉe priesperanta). Dankas mi vin. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 00:03, 10 jul. 2016 (UTC) ::::::Multan dankon pro la realdono de la bibliografio sub "Legi plu". - Por mi restas nekomprenebla kontrasto, kial sub "Vidu ankaŭ" estas preskaŭ senfina listo de iaj artikoloj, dum ĉe "Legi plu" estas nun nur tri verkoj. - Ne estas imageble, ke dum la pasintaj 27 jaroj ne aperis ajna verko menciinda tie... --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 10:00, 11 jul. 2016 (UTC) :Mi realdonis iom redaktitan version de Bibliografio kaj forigis la ĉapitron "Legi plu". ''Bibliografio'' estas necesa parto de ĉi tiom grava Vikipedia artikolo. La artikolo mem plu havas mankojn kaj ankaŭ strangaĵojn, kaj estas bezonata listo de eksteraj fontoj por konatiĝo kun tekstoj de respondecaj aŭtoroj. La bezono estas sendependa de ekzisto de la referencoj. – La titolo "Bibliografio" estas tute en ordo. Eblas kompletigi la ĉapitron. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 15:41, 11 jul. 2016 (UTC) :::::::@{{u|Lu Wunsch-Rolshoven|Lu}}: Laŭ ekzemple mi, la priesperanta libro la plej bela kaj la plej elegante verkita ekde 1989 estas la ''PMEG'', sed kredas mi, ke troviĝas jam sufiĉe en ĉi tiu artikolo. :::::::Kiel priskribas fide vi la sekcion “Vidu ankaŭ”: ĝi ja estas kaj troa kaj aĉe mezkvalita. Pro tio, intencis etigi baldaŭete mi ankaŭ ĝin. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 12:53, 11 jul. 2016 (UTC) {{re|LLarson}} [[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] tute pravas kaj la bibliografio nepre reaperu en la artikolo. Oni povas kritiketi la liston, precipe pro tio, ke aperas tute nenecesaj alilingvaj librotitoloj, sed pro tio oni ne forĵetu la liston. Estas facile ĝustigi ĉion. Lu proponis aldoni unu verkon de Eco. Mi proponas la klasikaĵon de Waringhien "Lingvo kaj Vivo - Esperantologiaj eseoj" (1958). – Estas ankaŭ multo alia pliboniginda en la artikolo. Ĝi meritas esti pli bona, ĉar ĝi estas esenca kaj centra por la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 08:11, 8 jul. 2016 (UTC) :Mi dankas al [[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] pro la korektoj en la bibliografia listo kaj maldankas al {{Uzanto:LLarson}} pro lia persista detrua laboro por la artikolo. Li sukcesis forĵeti el la listo la solan veran gramatikon de Esperanto, aldonis almenaŭ du lingvajn erarojn, ŝajnas kredi ke la "Lingvistikaj Aspektoj" estas gramatiko de Esperanto, ne scias kio estas "La Bona Lingvo", kredas ke la Forster-a verko havas ĝeneralan "anglalingvian" perspektivon. Mi miras pri tiaj ŝanĝoj, kiuj estas krom eraraj, ankaŭ misgvidas la leganton. La listo servu por indiki legaĵon, kiu traktas la temojn pli detale kaj eble eĉ el alia vidpunkto ol la artikolo mem. Tial estas grave aldoni koncizan sed ĝustan informon pri tipo de ĉiu verko en la bibliografio. Mi konstatas, ke LLarson ne konas la aferojn, pri kiuj li skribas. Tio, ke li iom stumble uzas Esperanton, iĝis klara jam antaŭe. Mi malfaras lian ŝanĝon; bedaŭrinde li faris tion malfacila per postaj ŝanĝoj. Indus esplori detale ankaŭ liajn antaŭajn ŝanĝetojn, se iu havas tempon por tio. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 19:37, 11 jul. 2016 (UTC) == "Kritiko" aŭ "Kritiko kaj respondoj al kritiko"? == Ĉe [[Vikipedio:Neŭtrala_vidpunkto]] oni skribas, ke indas "priskribi senpartie laŭeble la diversajn flankojn de ideo aŭ disputo." Tial estas sencohave ankaŭ ĉe la kritiko meti ambaŭ flankojn. Mi petas rigardi la anglan vikipedion pri Esperanto - tie komplete malaperis la paragrafo "Criticism", ĉar tie oni opinias, ke tiaĵo neniel havu lokon en vikipedio, ĉar ĝi tro substrekas la negativajn flankojn. Tio estus kontraŭ la principo de neŭtraleco! Ili anstataŭe enmetis la kritikajn punktojn dise en la aliajn paragrafojn kaj ĉiam aldonis ankaŭ la alian flankon, do la kontraŭ-kritikon! Mi atentigas krome, ke la tuta paragrafo "Kritiko" havas nur du fontojn pri unu sola punkto! Tial estas nekomprenebla la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Esperanto&diff=5962588&oldid=5962586 forigo de Llarson] en kiu aperas la argumento de senfonteco: "Forigi senfontajn defendajn respondojn". Ja oni povas tute bone kun la sama argumento preskaŭ komplete forigi la paragrafon "Kritiko"! Aldone mi atentigas, ke la "Kritiko" plejparte argumentas kontraŭ la '''deziro ĝenerale enkonduki Esperanton'''. Do ĝi ne kongruas kun simpla priskribo de la '''lingvo Esperanto'''. Indas entute distingi la du aspektojn de Esperanto - kiel lingvo de nun ekzistanta lingvokomunumo (por tio la kritiko estas same sensenca, kiel por aliaj lingvoj; oni rimarku, ke tia paragrafo "Kritiko" mankas ekz. ĉe la [[franca]]). Aliflanke estas Esperanto kiel celata lingvo de movado por ties enkonduko. Du sufiĉe malsamaj aferoj, kiuj prefere '''ne''' enestu en unu sama artikolo; estus pli bone distingi bone kaj enmeti la aspektojn kaj argumentojn ligitajn al tiuj enkonduko-movado ekz. ĉe [[Esperanto-movado]]. --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 06:13, 5 jul. 2016 (UTC) :{{re|Lu Wunsch-Rolshoven}} Ne kontraŭas nura kritiko neŭtralecon kaj neŭtraleco ne signifas “sen kritiko”. La artikolo pri Esperanto, en la esperantlingva Vikipedio, mankus vere honestan, plenan, cititan memvidon; senfontaj oftaj respondoj al iamaj kritikoj ne apartenas. Ankaŭe, montri tiele argumenton, punkte–malpunkte, ŝajnas kiel “[[Specialaĵo:Daŭra ligilo/5308322#mw-content-text|analizo[] aŭ sintezo[]]]”. —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 18:24, 7 jul. 2016 (UTC) :: Kompreneble nura kritiko kontraŭas neŭtralecon - mi jam skribis: "Ĉe [[Vikipedio:Neŭtrala_vidpunkto]] oni skribas, ke indas "priskribi senpartie laŭeble la diversajn flankojn de ideo aŭ disputo." Se do mankas la alia flanko (kaze ke ĝi ekzistas), mankas la neŭtraleco! ::Ni ne parolas pri "sen kritiko", sed nur pri neŭtraleco. ::Ni parolas interalie pri tio, ke kritiko sen fonto malaperu. Vi ne kontraŭargumentis (vi eĉ parolis pri la neceso de "citita" memvido) - do ni nun ekforigu senfontan kritikon. ::Ĉu vi konsideris, kion mi skribis pri la necesa distingo inter lingvo-komunumo kaj movado por la enkonduko de la lingvo? --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 19:49, 7 jul. 2016 (UTC) :Mi forigis la avertojn pri fontomanko ĉar la redakto estis sufiĉe montranta ne fontoneceson: "unu el plej" kaj ne "la plej" kio certe bezonus fonton kaj ciferojn. La artikolo estis tre malbeligita de tiuj avertoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:10, 30 jul. 2016 (UTC) ::Kredas mi, ke pravas vi pri la avertoj, sed, bedaŭrinde, kontrolebleco estas pli grava ol beleco en la Vikipedio. “[[Specialaĵo:Daŭra ligilo/5279053|Materialo en Vikipedio nepre estu kontrolebla de legantoj por konfirmi ke ĝi envenas de fidinda fonto]]”. Tiujn asertojn ankoraŭ mankas fonto. ::Kaj priskribita tiel supre, la frazo “unu el la plej...” eble tute ne menciindus? —<span style="text-shadow:0 0 .15em #900;color:#900">[[Uzanto:LLarson|LLarson]]</span> <small>([[Uzanto-Diskuto:LLarson|dirita]] &amp; [[Specialaĵo:Kontribuoj/LLarson|farita]])</small> 00:10, 31 jul. 2016 (UTC) :::Komence mi enmetis evidentajn faktojn por eviti la kompreneblan kritikon rilate al manko de fontoj (pri la aserto nun forigita). --[[Uzanto:Lu Wunsch-Rolshoven|Lu]] ([[Uzanto-Diskuto:Lu Wunsch-Rolshoven|diskuto]]) 08:34, 1 aŭg. 2016 (UTC) == la tri celoj == En la angla vikio mi trovis la tri celojn, formuligitaj de Zamenhof, tuj en la komenco de tiu artikolo. Mi pensas, ke tio estu je la komenco de ĉiu lingva versio de tiu ĉi artikolo. Sed ofte la artikolo komencas kun pli detalaj aŭ eĉ komplikaj aferoj, kiel detaloj de la gramatiko, nombro de parolantoj ktp. Mi kontrolis kaj trovis la tri celojn nur en la versioj angla, germana kaj boarisch. La originalan tekston pri la 3 celoj mi trovis en "la unuaj libroj por esperantistoj" de eldonejo ludovikito je paĝo 12. Je la sekvantaj paĝoj Zamenhof klarigis detale ĉion, kion li juĝis grava. Mi baldaŭ, post plenumado de kelkaj aliaj taskoj, enmetos ĝin. Sed mi pensas, ke la tri celoj estu je la komenco de ĉiu versio de tiu artikolo, do en pli ol dudeko. 1) Bonvolu helpi ĉiuj diverslingvanoj. Ni evitu, ke multaj tekstoj deviantaj de la ĉefaj aferoj konfuzas pli ol bone informas pri la esenco de nia lingvo. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 12:49, 1 nov. 2018 (UTC) === aldono al "la tri celoj" === 1) "pli ol dudeko" Mi pensis tion, sed je kontrolo mi nur trovis naŭ artikolojn kun tiu temo. Espereble ni estas dudek aŭ pli aktivuloj, kiuj povus aldoni sialingvan version de la artikolo. Ja ne nepras aldoni tre longan, komplikan artikolon. Zamenhof mem ja klarigis mallonge kaj, mi pensas, tre trafe. L.m.o. sufiĉas, laŭvorte traduki la tekston de Zamenhof. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 12:57, 1 nov. 2018 (UTC) == Listo de fontoj pri la nombro de denaskuloj == https://denaskuloj.home.blog/2019/03/15/kiom-da-denaskuloj-estas-en-la-tuta-mondo/ [[Uzanto:Tuxayo|Tuxayo]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuxayo|diskuto]]) 18:50, 22 mar. 2019 (UTC) == Radio-elsendo je Deutschlandfunk merkr. 27.nov == Deutschlandfunk Kultur sendos je 27.11. 19:30 pri Planlingvoj. Kiu povas tion surbendigi? --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 11:42, 27 nov. 2019 (UTC) == Capitalisation of "Esperanto" == I'm not fluent in Esperanto, but it has always struck me as odd how people keep writing the language name with an uppercase letter in Esperanto. It's fair if it's part of a name like [[Akademio de Esperanto]]. But in the initial sentence, where it says "En 1887 Esperanton parolis nur manpleno da homoj", shouldn't it be in lowercase here since it's the name of the language? CLDR is writing the language name of Esperanto in Esperanto as "esperanto" - [https://unicode-org.github.io/cldr-staging/charts/38.1/summary/eo.html#1e6d8bbd5bd099c3 CLDR Esperanto summary data]. Romance languages don't capitalise language names, so it's "français", "español", "italiano", "română", "latina". Esperanto does not capitalise other proper nouns like [[januaro]], [[lundo]], [[germanoj]], [[kristanismo]], yet languages as nouns are: [[Sanskrito]], [[Latino]], but not languages as adjectives: [[angla lingvo|angla]], [[franca lingvo|franca]], [[hispana lingvo|hispana]]. Why this exception? To me, this appears as a random pattern and seems to break the philosophy of this language. [[Uzanto:Liggliluff|Liggliluff]] ([[Uzanto-Diskuto:Liggliluff|diskuto]]) 07:04, 25 jan. 2021 (UTC) :{{respondo al|Liggliluff}} I have worked on CLDR before, but it was always such a pain to edit it. I made a pull request sometime ago, but it was never accepted or commented upon. Anyway, proper nouns, such as "Esperanto", "Sanskrito", "Volapuko", "Germanujo", "Nederlando", are almost always capitalized. Words derived from proper nouns, such as "hispana", "germana", "kristanismo", are not proper nouns, but they can be capitalized, but this is unoften. Sometimes the derived form "esperanta" (= related to Esperanto) is capitalized, to clearly distinguish it from the word "esperanta" (= hoping). The form "esperanto" in CLDR is an error, in my opinion. The word "esperanto" means "a hoper", the word "Esperanto" is the name of the language. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:16, 26 jan. 2021 (UTC) ::''"Anyway, proper nouns, [...] are almost always capitalized."'' ::So [[Januaro]], [[Lundo]], [[Kristanismo]], [[Hispanoj]] and [[Somero]] too? Esperanto Wikipedia doesn't follow this trend. Most proper nouns are lowercase in Esperanto; with the exception of such things as country names like you pointed out with [[Nederlando]], where all country names are capitalised. So it looks odd with language names: ::angla, Esperanto, franca, hispana, Latino, Volapuko ::[[Uzanto:Liggliluff|Liggliluff]] ([[Uzanto-Diskuto:Liggliluff|diskuto]]) 16:30, 8 aŭg. 2021 (UTC) == Neforigebla plenaera kolizio == Eĉ refreŝinte la paĝon, ĉiu mia klopodo pliĝustigi ĝin afisas '''"AVIZO: Kelkaj farendaj ŝanĝoj influos iom da la paĝo kiun vi redaktas. (montri ŝanĝojn)"''' Sub [[Esperanto#Eksteraj ligiloj|Eksteraj ligiloj]], estas : * (en) [[Alessandra Madella]], [https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1278&context=poroi ‘The Light Cloak of the Saint:’ The Changing Rhetorical Situations of Esperanto’s “Internal Idea" and its Relevance to Contemporary of Esperanto’s “Internal Idea" and its Relevance to Contemporary Problems Problem] [https://web.archive.org/web/20200106231926/https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1278&context=poroi Arkivigite je] 2020-01-06 per la retarkivo [[Wayback Machine]] (ktp.) La titolo de la artikolo devus esti: : ‘The Light Cloak of the Saint:’ The Changing Rhetorical Situations of Esperanto’s “Internal Idea" and its Relevance to Contemporary Problems sen la ripetiĝoj. — [[Uzanto:Tonymec|Tonymec]] ([[Uzanto-Diskuto:Tonymec|diskuto]]) 13:45, 28 jul. 2024 (UTC) == (Origine nomita) la == "'''Esperanto''', origine la '''Lingvo Internacia'''," ĉu vere tiu la necesas ĉi tie? Ĉu gravas? Ĉu plibone dirite "'''Esperanto''', origine nomita la '''Lingvo Internacia''',"? ĉu la la ankoraŭ necesas en tiu versio? ĉar tutcerte tiu la ne estas parto de la nomo! Mi iomete enketis kaj el 90 instancoj tra vikipedio, nur 14 estas "origine nomita la". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:58, 13 jun. 2025 (UTC) == Nomigo: "Zamenhofiana" == Ĉu vere? vidu la [[:la:Lingua_Esperantica|latinlingvan artikolon]] kun ĝia du fontoj, sed mi ne sukcesis kontroli tiujn fontojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:02, 28 jul. 2026 (UTC) :Tio estas latina nomo (signifanta "Zamenhofa"), ne esperanta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:38, 29 jul. 2026 (UTC) 0lnd5vevo8ltqv7o1t0zq9x7v34b2hy 1 1251 9441440 8821724 2026-07-29T18:17:03Z Sj1mor 12103 /* Filozofiado */ nova sekcio 9441440 wikitext text/x-wiki Kial la artikoloj pri filozofoj estus sen individua nomo en la titolo? Necesesus uniformigi ĉiujn titolojn pri filozofoj. Same por fizikistoj kaj diversaj personoj.--[[Uzanto:Zav|Zav']] Ĉar neniu jam korektis ĝin! Sed ofte filozofoj ne havas konatan personan nomon: Platono, Zhaungzi, ekzemple. Kaj la familia nomo ofte estas sufiĉe por nomi filozofon: Locke, Voltaire, Rousseau, ktp. Sed libere korektu laŭ via juĝo. --[[Uzanto:Stefano KALB|Stefano KALB]] Arikoloj pri Platonismo kaj Aristotelanismo ankoraŭ ne ekzistas. Mi ne multege scias pri grekaj filozofuloj. Mi pripensas ĉu artikolo pri "Platono" ege malsimilas al artikolo pri "Platonismo"? Ŝajnas al mi ke havi kaj pripersonajn artikolojn "Platono/Aristotelo" kaj priskolajn artikolojn "Platonismo/Aristotelismo" estas malnecesa. Ni eble ligu priskolajn artikolojn al pripersonaj artikoloj. Ĉu? --[[Vikipediisto:Sara L.|Sara L.]] 18:08, 29. Jun 2004 (UTC) Artikolo platonismo indas flanke de Platono, ĉar post Platono lia skolo, eĉ lernejo pluiri kun sinsekvaj mastroj, estas tra tuta antikveco (kaj poste!) tuta tradicio de platonismo, oni eĉ iom metafore parolas pri platonismo ĉe kelkaj modernaj matematikistoj) kaj estos platonismo, meza-platonismo (Carnéades) kaj (la artikolo jam ekzistas pri ĉi) nov-platonismo. Pri aristotelismo mi ne scias, ĉiaokaze artikolo "skolastismo" pri la mezepoka aristotelismo indos. (Eliott) == Mi ne konsentas kun tiu artikolo. == La filozofio ne estas la "kritika studado de la plej fundamentaj demandoj". Ĝi vere esploras ĉion kaj ĉion negigas aŭ konsiligas. Ĝi divitas sur tian per kiu oni pove eblas esplori mondon kaj sur tian per kiu oni ne povas kiel ajn koni la mondon. Se oni povas koni mondon ili konas mondon per intenco. Tiu intenco povus esti eĉ subjektiva do ni ne havas certecon por opini ke oni povas koni bone. Tial objekton de esplorado oni nomigas fenomeno. Do filozofion ni divitas sur fenomenologia kaj egzistencialema kaj per tiuj formoj de opinio agis unua filozofio. Kaj tial filozofio estas ĉiosperteco por kiu oni agas por koni (laŭ fenomenologismo) aŭ por agi (laŭ egzistencialismo). Kaj tial por fenomenologia formo de koneco ne estas la divido de transcendencismo kaj povkonismo kaj por egzistencialismo estas transcendencismo kaj povkonismo. Laŭ tiuj formoj de kono agas filozofio. Ĝi neniam estis nur sperto por demandi plej fundamente ĉar ĝi demandas ĉion kaj ĉion povus elnegigi. Ŝanĝu artikolon. :Ĉu vere? Ĉu Vi ne konsetas kaj ni ŝanĝu? Dankon Via Reĝa Moŝto...[[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 21:04, 9. Mar 2006 (UTC) ::Faru konkretajn proponojn pri ŝanĝoj anstataŭ nekompreneble filozofiumi. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 01:06, 10. Mar 2006 (UTC) == Mi '''tute''' ne konsentas kun tiu artikolo! Ĝi plene estas por permutado! == Ĝin tute oni devas trapermuti. Ĝi ne konsentas kun plej ĉefaj opinioj de filozofoj kaj mem estas neobjekvita. Unue: Filozofio ne estas studado de plej fundamentaj demandoj. Ĝi ne studas '''demandojn''' sed '''realecon''' (οντος, ens). Se oni devas kompreni tiun frazon kiel "studado '''per''' plej fundamentaj demandoj por homoj" multaj filozofoj ankaŭ ne konsentus kun tiu solvo. Studadon per plej fundamentaj demandoj povus okupiĝi la '''unua filozofio''' (''prote philosophia'' de Aristotelo). Se ĝi ne estas studado demandojn kaj studado per fundamentaj demandoj ĝi povas esti nur studado per demandoj. Ĝi povas alie esprimi ke filozofio estas simpla demandado. Mi tamen ne konsentas kun tiu direkto ĉar ĝi ne esprimas tute filozofan nocion. Mi proponas esploradon per mema etimologio de vorto φιλοσοφια. Krome: ĝi ne okupiĝas nur pri ekzisto, moralo, scio, vero, Dio, beleco sed ankaŭ esto, ideo, fenomeno, valoro, transcendendeco ktp. Filozofio ja okupiĝas pri ĉio. Rilate al genezoj de ĝia direktado ĝi estas dividita sur [[ontologio]], [[epistemologio]] kaj [[aksjologio]]. Filozofio ne okupiĝas pri logiko! Logiko estas nur ĝia instrumento. Ĝi tamen ne bezonas demandon (se ni denifius filozofion laŭ definicio de tiu artikolo...) sed simplan okulan rigardeblecon (''Ansicht''). Ĝi estas do instrumento per kiu filozofio agas. Filozofio ne estas misuzata ĉar ĉie kie agas homa penso ekzistas filozofio. Mi tamen vokas por prezentado multajn definiciojn de vorto "filozofio" ĉar ĝi ne nur estas simpla demandado. Krome mi opinias ke tiu artikolo estas tro malgranda al Vikipedio. Kie estas ekzemple tiuj filozofoj kiel Weber, kie estas Gadamer kaj Ricoeur! Geesperantistojn! Ĉu Vi ne estas ankaŭ gefilozofojn? Mi petas- faru ion kun tio artikolo aŭ mi ĝin denove skribos.[[Vikipediisto:Heretikos|Heretikos]] :Nu bone, faru pli konkretajn proponojn pri ŝanĝoj. Aŭ simple ekŝanĝu la artikolon. Mi tute konsentas ke ĝi estas plilongigenda kaj plibonigenda. :Ankaŭ la enkonduka frazo verŝajne devos esti ŝanĝita. Sed anstataŭ nur kritiki la nunan version de ĝi, faru konkretajn proponojn pri kiel ĝi povus esti. Fakte, la enkonduka frazo tre malsimilas en la diverslingvaj Vikipedioj; sed eble ni tamen povas transpreni ideojn el la alilingvaj Vikipedioj. :Nur kun unu afero mi absolute malkonsentas: Logiko ja estas parto de la filozofio. En mia universitata studado de filozofio ni ĉiam konsideris ĝin parto de la filozofio. Ankaŭ la german- kaj anglalingvaj Vikipedioj konfirmas, ke la logiko estas parto de la filozofio. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:20, 25. Nov 2006 (UTC) :: Unue mi devas interpreti mian tezon ke filozofio ne okupiĝas pri logiko. Mi tiel skribis ĉar ekzistas '''filozofio logika''' sed ne '''filozofio de logiko'''. '''Logiko estas parto de filozofio''' (ja devenas de klara ontologio) sed ĝi ne estas objekto de ĝia esplorado. Oni ne povas eĉ esplori klaran logikon ĉar '''logiko estas komprenebla nur per io''' kaj ne mem per sie. Do filozofio ne povas okupiĝi pri logiko sed per logiko. Same ne povas ekzisti filozofio de ontologio tamen filozofio de ekzistado (Sein) (=ekzistencialismo), aŭ filozofio de esto (=ontologio). :: Se temas pri tiuj proponoj... Unue mi ŝanĝus formon de artikolo. Unua parto estus provo de definigi filozofion laŭ multaj filozofoj (mi rekomendas Platon, Aristotelon, Kartezon, Kantion, Hegelon, Markson, Husserlon, Heideggeron kaj... interesan kunigon de tiuj definiciojn prezentis Kotarbiński). Dua parto estus provo prezenti mondajn filozofiojn de historio kronologie. Tria parto estus provo prezenti ĉefajn problemojn de moderna filozofio. Poste eksteraj ligiloj... Certe al mi mankas iajn bildojn... Filozofio sen bildoj? Nekredeble :). Bondezirante, [[Vikipediisto:Heretikos|Heretikos]] :::Mi nun komencis plibonigi la artikolon per verkado de konciza historio de la okcidenta filozofio. Ni ankoraŭ devas fari similan aferon por la Orienta filozofio kaj por la Afrika filozofio. Aldone, mi enmetis tri bildojn de gravaj filozofoj. :::Certe ni ankoraŭ devas skribi pli pri la problemo difini filozofion. Citi el la verkoj de kelkaj famaj filozoj certe estas bona ideo. :::Mi tamen daŭre iom malkonsentas kun via vidpunkto pri logiko. La logiko povas esti studobjekto de la filozofio, same kiel la filozofio mem povas esti studobjekto de la filozofio (en la metafilozofio). Tamen, vi pravas, ke ĉefe la logiko estas ilo por la filozofio, kaj nur malofte iĝas studobjekto. Do mi nun ŝanĝis iomete la unuan paragrafon rilate al tio. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 00:14, 26. Nov 2006 (UTC) ::::Mi proponas ke mi skribos artikolon kaj Vi povos ĝin permuti. Mi tamen petas Vin pri Via retpoŝtadreso ĉar mi ne estas certa ĉu Vi tiun version akceptos. En ĝi estos tiuj citoj kaj ĉefa problematiko de la diskuto pri definio de filozofio kaj ankaŭ kronologia priskribo de filozofaj sistemoj kaj naciaj filozofioj. En ĝi estos ankaŭ priskribo de esperanta filozofio kiu estis ie grava en historio de la ideo (nu... Hilelismo kaj Émile Boirac). Mi plu ne tute konsentas kun Via tezo ke filozofio estas demandado pri plej fundamentaj aspektoj... Pri ĝi okupiĝas pli ''prote philosophia'', tamen simpla filozofio ekzistas ĉie kie estas pensado. Ekz. Hegelo priskribis preskaŭ ĉion kaj ne nur ĉefajn valorojn aŭ ideojn... Kaj mi ne tute konsentas kun Via nova tezo ke pensado, demandado de filozofio devas esti konforma kun racio... Ja ekzemple klara fenomenologio estas irracia. Eĉ kun tiu irraciismo batalis pola filozofo [[Kazimierz Ajdukiewicz]]. Se temas pri studado de logiko per filozofio: Mi ne estas tute informita sed laŭ mia scio sola studado de logiko per filozofio estis psikologismo... Husserl forpuŝis ĝin kiel erara en la unua tomo de "Logikaj Esploroj". Mi devas tamen serĉi sed ĉe kelkaj filozofoj logiko ne estas ebla por studi sed nur por kompreni. Mi devas konsultiĝi. Bondezirante, [[Vikipediisto:Heretikos|Heretikos]] :::::Bone, skribu vian version de la artikolo, kaj sendu ĝin al mi retpoŝte, kaj poste mi vidos, kion mi faros el ĝi. Por sendi retmesaĝon al mi, iru al [[Speciala:Emailuser/Marcos]]. :::::Mi pardonpetas, ke miaj pensoj pri filozofio estas iom limigitaj. Mi studis preskaŭ nur la analitikan filozofion; dum mia universitata studado de filozofio en Britio, la sola ne-analitika filozofo, kiun mi iom serioze studis, estis [[Kartezio]]. Mi do havas tre malmultan scion pri la ne-analitika filozofio (kiel la fenomenologio), kaj mi sen-intence miksas asertojn pri la filozofio kun asertoj pri la analitika filozofio. Fakte, estas tre malfacile fari asertojn pri la filozofio ĝenerale, ĉar ĝi estas tiomege diversa. Mi tamen nun relativigis la duan frazon de la enkonduka paragrafo per "laŭ multaj filozofoj". Ĉu en ordo? [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 17:27, 26. Nov 2006 (UTC) ::::::Jes... tute en ordo. Tiel parolis Kartezio. Nenio superracio ne povas esti objekto de filozofio. Sed ne konsentus kun tiu tezo [[Émile Boirac]] ĉar laŭ li homo "komprenas" supersense do ankaŭ superracie. Do mi skribos tiun artikolon... Mi strebos estigi ĝin plej kompreneble sed bonvolu korekti ĝin ankaŭ lingve ĉar al mi okazas kelktempe malsaĝa eraro (mi esperantiĝis antaŭ jaro kaj mi ne legis filozofan literaturon en esperanto; mi verkis iam gloson [[Edmund Husserl]] kaj ne estis kun ĝi tiel bone...). Mi petas ankaŭ ke Vi en subskribo menciu ke mi ie laboris por tiu gloso. Mi devas Vin demandi ankaŭ ĉu ĉe Via universitato prelegas ankoraŭ [[Leszek Kołakowski]] kaj Zygmunt Bauman? Ili estis gravaj polaj filozofoj- marksistoj :). Bondezirante, [[Vikipediisto:Heretikos|Heretikos]] == La nova versio == Pardonu ke mi ne konsultis tiun ŝanĝon kaj ne sendis al ia Vikipedisto por korekti ĝin sed mi decidis ke mi skribos denove artikolon en kiu mi volas konsistigi plej fundamentajn fakojn de la filozofio. Mi do volas ke tiu artikolo estu ĉiam disvoluata per multaj homoj ĉar mia scio ne estas en ĉia fako plej preciza (precipe mi petas pri helpo en kreado parton pri filozofio de Esperanto). Mi petas ke Vi skribu kion oni devas permuti kaj korekti en tiu artikolo. Mi opinias ke ĝi estas pli bona versio ol antaŭa.[[Vikipediisto:Heretikos|Heretikos]] :'''AL MARCOS'''.La versio estas ankoraŭ polurinda sed eĉ lasta versio estas neakceptebla! "Filozofio estas la kritika studado de la plej fundamentaj demandoj, kiujn homoj povas demandi"- ne!!! Filozofio ne studas demandojn!!! Kaj eĉ ne fundamentajn! Absolute mi ne konsentas. Filozofio demandas kaj instruas bone demandi!!! Kiel tamen antaŭulo skribas- "Ne ekzistas do hodiaŭe sufiĉe trafa difino de filozofio ĉar tiu nocio permutiĝis multe dum la historio de ideo" (nu... ne ekzistas do hodiaŭ sufiĉe trafa defino de filozofio ĉar tiu nocio ŝanĝis multe dum la historio de ideo...)! Ĝi estas la vero! Mi ne komprenas kial en la ĉefa defino la aŭtoro de la lasta versio mencias pri logiko. Certe ĝi estas parto de la filozofio sed same kiel matematiko kaj fenomenologio. Li ankaŭ devas legi tiun artikolon ĉar ripetas multajn skribitajn faktojn- Pitagoro menciita estas dufoje en ĉi sama afero... Ĉu mi povas poluri?[[Vikipediisto:Ploreĝisto|Ploreĝisto]] ==Lingvaj korektoj== Mi ĵus lingve korektis la sekcion "Ĉefa problemaro de la filozofio", sed kelkajn esprimojn mi eĉ ne povis kompreni, do mi ankaŭ ne povis ilin korekti: *"Gravas ankaŭ vera estaĵo de esto" *"estaĵo de valoroj" *"teorioj de verko" *"Ideologio laŭ aksiologistoj estas agnoskata kiel malsekura al vero" *"oni ne laŭdevas demandi" Ĉu iu povas klarigi, kio estas intencita per ĉi tiuj esprimoj? Mi ankaŭ rimarkis, ke almenaŭ ĉi tiu sekcio ŝajne estas nur influita de la kontinent-filozofia pensmaniero, kaj preskaŭ tute mankas en ĝi la analitik-filozofia pensmaniero, kiun mi pli bone konas. Tion ni ankoraŭ devos ŝanĝi. El miaj ŝanĝoj videblas, ke estis multaj lingvaj eraroj/neklaraĵoj en tiu sekcio. La problemo estas, ke tiel estas ankaŭ en ĉiuj postaj sekcioj. Oni povas vidi, kiom da eraroj mi sukcesis trovi en tiu mallonga sekcio; do verŝajne estos ankoraŭ multe pli da eraroj en la pli longaj sekcioj kiuj sekvas; tio montras, ke la artikolo daŭre estas plenega de lingvaj eraroj/neklaraĵoj, kaj tial tute ne meritas esti ADLS! [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 17:42, 23. Jan 2007 (UTC) :Jes, por transformi la frazon "Kaŭze de subita bezono de scienco kaj morala edukado komenco de filozofio estas opiniata hodiaŭ kiel la unua klereco de la mondo (la dua klereco estus tiam la Klereco Klasikisma)." en "La filozofio aperis origine kaŭze de subita bezono de scienco kaj morala edukado. Tiu apero estas opiniata hodiaŭ kiel la unua kleriĝo de la mondo (la dua kleriĝo estus tiam la Kleriĝo Klasikisma)." mi devis multe divenadi pri kion la skribinto povus esti volinta esprimi. Mi esperas ke mia diveno estos pli aŭ malpli trafa. (Mi tute ne estas fakulo.) Ankaŭ mi opinias ke restas ankoraŭ multe da klopodo farenda rilate al tiu ĉi artikolo, sed mi pensas ke divenado ĉiam estas riska. --[[Vikipediisto:Lotic|Lotic]] 13:14, 24. Jan 2007 (UTC) == Konkritiko == Kion signifas la vorto "konkritiko" en la dua alineo? Ĝi troveblas nek en PIV nek en ReVo nek per guglo. Ŝajne ĝi tute ne ekzistas en Esperanto kaj devas esti anstataŭigata. Sed mi ne komprenas la intencon, do ne scias per kiu vorto anstataŭigi ĝin. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 09:32, 25. Jun 2007 (UTC) :Pardonu pro mia fiereco sed al mi ŝajnas, ke tiu kunigo estas ebla en nia lingvo kvankam certe ĝi estas neologismo. Konkritiko estas kritiko de kono. Laŭ reguloj pri kreado de vortoj oni povas kunigi tiel vortojn, ĉu ne? S.A. ::Pardonu, ke mi antaŭe ne komprenis tiun kunmetaĵon. Kompreneble ĝi estas tute akceptebla uzado de la reguloj pri vortfarado. Oni eĉ ne nomus tion "neologismo" en Esperanto, ĉar parolante pri Esperanto oni kutime rezervas la vorton "neologismo" por novaj radikoj. ::Mi tamen nun ŝanĝis tiun kunmetaĵon al "kritiko de la kono". La kial opor tiu ŝanĝo nur estas, ke nature filozofia teksto estas malfacila legeble por homoj, kiuj neniam studis filozofion. Do ankaŭ ĉi tiu artikolo povas esti iom malfacile komprenebla por multaj. Do en dubaj kazoj ĉiam preferindas, se ni ĉi tie preferas la pli facile kompreneblan esprimon. Kaj mi opinias, ke "kritiko de la kono" estas pli facile komprenebla ol "konkritiko". Ĉu en ordo? [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 18:44, 29. Jun 2007 (UTC) ==Umberto Eco== ĉu vere Umberto Eco estas esperanta filozofo? :Mi provizore anstataŭigis la esprimon "plej granda esperanta filozofo" per "plej grava filozofianta subtenanto de esperanto". Sed indas diskuti ĉu entute la frazo restu en tiu artikolo, same kiel pri aliaj asertoj en tiu sekcio (la sekcio estis nomata "fuŝa" en [http://ĝirafo.blogspot.com/2007/04/filozofio-en-esperantujo-u-blago.html ĉi tiu blogero]). [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 20:07, 12. Nov 2007 (UTC) ::Mi opinias ke la informo pri Eco estas inda en tiu sekcio. Ja la enkonduko de la lingvo estas la filozofia problemo pri kiu li okupiĝis iatempe. La sekcio pove estas fuŝa, tamen mi ne nomigus ĝin per tiu vorto. Sendube ĝi estas malplena. Vere esperanta filozofo kiu troviĝas tie ĉi estas Emile Boirac, tamen li ne okupiĝis multe pri la filozofio de Esperanto. Mankas la ideojn de la ŝtato (e-republiko), finvenkismo, ktpktp... Certe, poetoj kiel Kalocsay tie ĉi malindas. Estas tamen bone ke tiu sekcio estis almenaŭ komencita. Vere eĉ esperantistoj malmulte scias pri la Esperantujo. --[[Vikipediisto:83.23.66.231|83.23.66.231]] 19:11, 30. Nov 2007 (UTC) == Leginda diskuto == {{jen arkivo}} Proponita de --[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:08, 2. Mar 2008 (UTC). *Por: # {{Por}} Mi subtenas, sed trovas la rimarkon de Marcos sube trafa. <font color="#003366"> Alaŭdo </font> [[Vikipediisto:Alaŭdo|۩]] [[Vikipediista_diskuto:Ala%C5%ADdo|✉]] [[Speciala:Contributions/Alaŭdo|₪]] 07:16, 5. Mar 2008 (UTC) # {{Por}} --[[Vikipediisto:Lvh|Bea]] 08:41, 14. Mar 2008 (UTC) # {{Por}} [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 09:28, 7. Apr 2008 (UTC) *Detenas: *Kontraŭ: *Komentoj: Kvankam ĝi ne estas perfekta ĝi estas almenaŭ leginda por Esperantisto (precipe pro kelkaj informoj pri Esperanto-ideoj). --[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:08, 2. Mar 2008 (UTC). :En ĝia nuna formo la artikolo estas pli verkata laŭ kontinent-filozofia vidpunkto ol laŭ (la ĉiam pli kaj pli disvastiĝanta) analiz-filozofia vidpunkto; tio aparte rimarkeblas en la sekcioj "Ĉefa problemaro de la filozofio" kaj "Moderna filozofio". Aldone la sekcio enhavas dubindajn asertojn, kaj la artikolo ankoraŭ havas kelkajn lingvajn malglataĵojn (ekz-e foje mankas artikolo). Post kelkaj enhavaj kaj lingvaj poluroj mi certe voĉdonus por ĝi. Se la tri menciitaj problemoj estos tute solvataj kaj iom da font-indikoj estos aldonataj, mi eĉ voĉdonus por elstar-markigo de la artikolo. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 00:42, 5. Mar 2008 (UTC) == Marksismo == Mankas la [[marksismo]]n. Oni devas rimarki ke tiu sistemo obsedis la grandan parton de mondo kaŭzante la plej terurajn rezultojn en la historio (teroro de Lenin, Stalin, Mao...) kaj ĝia falo (1989-1991) difinis tute novan politikan sistemon de mondo. Markso estas nur kelkfoje uzita, tamen lia sistemo estas tre profunda revizio de filozofio kaj la komencon de la "marksa" ideo oni povas rimarki jam ĉe Le Mettre.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 00:12, 15. Nov 2008 (UTC) == Fontoj == {{@|Heretikos}}{{@|Marcos}} Vi ŝajne kontribuis la plej gravan parton por ĉi tiu artikolo. Sed vi neniam citis la fonton, el kiu vi prenis ĉi ĉiujn informojn. Mi ne dubas, ke vi skribis korektaĵojn; sed bonus, se vi enmetus fontindiko(j)n fine de la artikolo, ĉar tion postulas la reguloj. Kaj la fontojn citu evidente tiuj, kiuj ankaŭ skribis la informojn, ĉu ne? Dankon!--[[Uzanto:KEO144000|KEO144000]] ([[Uzanto-Diskuto:KEO144000|diskuto]]) 09:29, 5 maj. 2016 (UTC) == Banderolo == Mi forigis la banderolon, ĉar konsistis el fuŝa amalgamaĵo de bildoj el kiuj plej multaj jam aperis en la artikolo kun la koresponda klarigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 29 jul. 2024 (UTC) == "neracia filozofio"? == "[[Filozofiaj sistemoj]] devas krei [[Racio|raciajn]] [[Argumento (filozofio)|argumentojn]] ([[Paradokso|paradokse]] eĉ en neracia filozofio). Kio estas? ĉu vere ekzistas aŭ povus ekzisti? Ĉu ne estas [[oksimoro]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:26, 4 aŭg. 2024 (UTC) == [[Filozofiado]] == Ne klaras la distingo inter ambaŭ, ekz. kiam oni ligiligas al unu aŭ al la alia? Cetere, ĉu Filozofiado estas la ĝusta nomo por tiu {{Q|Q668827}}? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:17, 29 jul. 2026 (UTC) otyvu4r8utvq86bmk8k8rc7x1k9ylsr 0 1255 9441721 9432845 2026-07-30T08:52:51Z Sj1mor 12103 9441721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Franz Kafka | dosiero = Franz Kafka 1917.jpg | grandeco de dosiero = 248px | priskribo = Kafka en 1917 | pseŭdonimo = | naskonomo = Franz Kafka | dato de naskiĝo = {{daton|3|julio|1883}} | loko de naskiĝo = [[Prago]], [[Aŭstrio-Hungario]] | dato de morto = [[3-an de junio]] [[1924]] | loko de morto = [[Klosterneuburg]]-[[Kierling]], {{Aŭstrio}} | profesio = verkisto, komercisto | nacieco = aŭstra | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = [[prozo]] | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Franz KAFKA''' {{prononco|franc KAFka}}, tre malofte esperantigita kiel '''Franc' Kafko'''<ref>''Leksara kolekto de ofte uzataj propraj nomoj'' ([[Rikardo Ŝulco]] kaj [[Hermano Bermano]], Paderborno 1989), p.68<br/> http://www.satesperanto.org/Franz-Kafka-Franco-Kafko.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714171926/http://www.satesperanto.org/Franz-Kafka-Franco-Kafko.html |date=2014-07-14 }}<br/> http://vlutermano.free.fr/kafka.html</ref> (naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1883]] en [[Prago]], mortis la [[3-an de junio]] [[1924]] en [[Kierling]] {{prononco|Kirling}} ([[Aŭstrio]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥ]]-[[aŭstrio|aŭstria]] [[germana lingvo|germanlingva]] [[verkisto]] de noveloj kaj mallongaj rakontoj. Franz Kafka estis filo de [[Judoj|judaj]] komercistoj. Liaj gepatroj (ĉefe la patro) fervore kaj ambicie laboris por gajni pli kaj pli da riĉaĵoj kaj provis transdoni tiun ĉi idealon al sia filo. La juna Franz tamen estis tro sentema por mem fariĝi sukcesa komercisto. En la literatura agado li provis trovi trankvilon kaj internan pacon. Liaj verkoj ofte respegulas la [[kulposento]]jn de Kafka rilate al sia patro kaj ankaŭ liajn demandojn pri la senco de la homa vivo. Li estis konsiderita fare de kritikistoj kiel unu el la plej influaj verkistoj de la [[20-a jarcento]]. Kafka forte influis [[ĝenro]]jn kaj tendencojn kiaj ekzemple [[ekzistadismo]]. La plej multaj el liaj verkoj, kiaj ekzemple "Die Verwandlung" ("[[La metamorfozo]]"/"La transformiĝo"), "Der Prozess" ("[[Der Prozeß|La proceso]]"), kaj "Das Schloss" ("[[Das Schloß|La kastelo]]"), estas plenigitaj el la temoj kaj arketipoj de fremdiĝo, fizika kaj psikologia brutaleco, gepatr-infana konflikto, [[rolulo]]j sur timiga serĉovojo, labirintoj de [[burokratio]], kaj misteraj transformoj. Kafka estis naskita en etburĝa, germanlingva juda familio en [[Prago]], tiam parto de la [[Austri-Hungaria Imperio]]. En lia vivdaŭro, la plej granda parto de la loĝantaro de Prago parolis la [[ĉeĥa]]n, kaj la disiĝo inter ĉeĥ- kaj german-lingvaj homoj estis perceptebla realeco, kiam ambaŭ grupoj fortigis sian nacian identecon. La [[Judismo|juda komunumo]] ofte troviĝis interne de la du sentoj, kompreneble levante demandojn pri loko al kiu oni apartenas. Kafka mem estis flua en ambaŭ lingvoj, sed konsideris la germanan sia gepatra lingvo. Kafka trejniĝis kiel [[advokato]] kaj, post kompletigo de sia edukado por [[juro]], akiris dungadon ĉe asekurentrepreno. Li komencis skribi novelojn en sia libertempo. Dum la cetero de sia vivo, li plendis pri la malmulto de la tempo, kiun li devis asigni al tio, kion li rigardis kiel sian vokiĝon. Li bedaŭris devi dediĉi tiom da atento al sia ''Brotberuf'' ("ĉeflaboro", laŭlitere "panotasko"). Kafka preferis komuniki per [[letero]]; li skribis centojn da leteroj al familio kaj proksimaj amikinoj, inkluzive de sia patro, sia fianĉino Felice Bauer, kaj sia plej juna fratino Ottla. Li havis komplikan kaj ĝenatan rilaton kun sia patro, kio havis gravan efikon al sia verkado. Li ankaŭ suferspertis konflikton pri sia judismo, sentante, ke ĝi havis malgrandan rilaton al li, kvankam kritikistoj argumentas, ke ĝi influis lian verkaron. Nur kelkaj el la verkoj de Kafka estis publikigitaj dum lia vivodaŭro: la rakontaj kolektoj ''Betrachtung'' (Kontemplado) kaj ''Ein Landarzt'' (Kampara doktoro), kaj unuopaj rakontoj (kiaj ekzemple "Die Verwandlung") en literaturaj revuoj. Li preparis la rakontokolekton ''Ein Hungerkünstler'' (Malsata artisto) por presado, sed ĝi ne estis publikigita ĝis post lia morto. La nefinitaj verkoj de Kafka, inkluzive de liaj romanoj ''Der Prozess'', ''Das Schloss'' kaj ''Amerika'' (ankaŭ konataj kiel ''Der Verschollene'', ''La homo kiu malaperis''), estis publikigitaj postmorte, plejparte fare de lia amiko Max Brod, kiu malobeis la deziron de Kafka igi la manuskriptojn detruitaj. [[Albert Camus]] kaj [[Jean-Paul Sartre]] estas inter la verkistoj influitaj el la verkaro de Kafka; la esprimo ''Kafkeca'' eniris diversajn lingvojn por priskribi superrealajn situaciojn kiaj tiuj de lia verkaro. == Vivo == === Familio === [[Dosiero:Czech-2013-Prague-Plaque (birthplace of Franz Kafka).jpg|eta|maldekstre|Tabulo markanta la naskolokon de Franz Kafka en Prago.]] Kafka estis naskita proksime de la [[Malnovurba Placo]] en [[Prago]], tiam parto de la [[Austri-Hungaria Imperio]]. Lia familio estis de etburĝaj [[aŝkenazo]]j. Lia patro, Hermann Kafka (1852-1931), estis la kvara filo de Jakob Kafka,<ref name="Gilman 2005, pp. 20–21">Gilman 2005, pp. 20–21.</ref><ref>Northey 1997, pp. 8–10.</ref> nome ''ŝoket'' aŭ rita [[buĉisto]] en [[Osek]], ĉeĥa vilaĝo kun granda juda loĝantaro situanta proksime de [[Strakonice]] en [[suda Bohemio]].<ref>Kohoutikriz 2011.</ref> Hermann venigis la familion Kafka al Prago. Post laborado kiel migranta vendista reprezentanto, li poste iĝis podetalisto por ŝikaj varoj kaj vestoj, dungis ĝis 15 homojn kaj uzis la bildon de [[monedo]] (''kavka'' en la [[ĉeĥa]]) kiel sian komercemblemon.<ref>Brod 1960, pp. 3–5.</ref> La patrino de Kafka, Jorgia (1856-1934), estis la filino de Jakob Löwy, prospera podetala komercisto en [[Poděbrady]],<ref>Northey 1997, p. 92.</ref> kaj estis pli bone edukita ol ŝia edzo.<ref name="Gilman 2005, pp. 20–21"/> La gepatroj de Kafka verŝajne parolis variaĵon de la germana influita de la [[jida]], kiu foje estis pejorative nomita ''Mauscheldeutsch'', sed, ĉar la germana lingvo estis konsiderata la veturilo de socia moviĝeblo, ili verŝajne instigis siajn gefilojn paroli la [[altgermana]]n.<ref>Gray 2005, pp. 147–148.</ref> Hermann kaj Jorgia havis ses gefilojn, el kiuj Franz estis la plej aĝa.<ref>Hamalian 1974, p. 3.</ref> La du fratoj de Franz, nome Georg kaj Henriko, mortis en infanaĝo, antaŭ ol Franz sepjaraĝiĝis; liaj tri fratinoj estis Gabriele ("Ellie") (1889-1944), Valerie ("Valli") (1890-1942) kaj Ottilie ("Ottla") (1892-1943). Ili ĉiuj mortis dum la [[holokaŭsto]] de la [[Dua Mondmilito]]. Valli estis deportita al la Geto de [[Łódź]] en [[Pollando]] en 1942, sed tio estas la lasta dokumentita fakto pri ŝi. === Edukado === De 1889 ĝis 1893, Kafka vizitadis la germanlingvan lernejon ''Deutsche Knabenschule'' nome bazlernejo de germanaj knaboj ĉe la viandmerkato en ĉeĥa ''Masný trh'' aŭ en la germana ''Fleischmarkt'', nun konata kiel strato Masná. Lia juda edukado finiĝis per lia Bar-micvo en la aĝo de 13 jaroj. Kafka neniam ĝuis viziti la sinagogon kaj iris tien kun sia patro nur dum kvar gravaj festotagoj jare.<ref>Kafka-Franz, Father 2012.</ref><ref>Stach 2005, p. 13.</ref><ref>Brod 1960, pp. 26–27.</ref> [[Dosiero:Prague Palace Kinsky PC.jpg|eta|[[Palaco Kinski (Prago)|Palaco Kinski]] kie Kafka ĉeestis en gimnazio kaj lia patro posedis vendejon.|alt=An ornate four-storey palatial building]] Post forlaso de bazlernejo en 1893, Kafka estis akceptita en la rigora klasikaĵ-orientita urba gimnazio, nome ''Altstädter Deutsches Gymnasium'', akademia mezlernejo ĉe la Placo de la Malnova Urbo, ene de la Kinsky Palaco. La [[germana]] estis la instruadlingvo, sed Kafka ankaŭ parolis kaj skribis en la [[ĉeĥa lingvo]];<ref name="Hawes 2008, p. 29">Hawes 2008, p. 29.</ref><ref name="Sayer 1996, pp. 164–210">Sayer 1996, pp. 164–210.</ref> li studis ĉi-lastan en la gimnazio dum ok jaroj, atingante bonajn rezultojn.<ref>Kempf 2005, pp. 159–160.</ref> Kvankam Kafka ricevis komplimentojn por sia regado de la ĉeĥa, li neniam konsideris sin flua en la ĉeĥa kaj parolis la germanan kun ĉeĥa akĉento.<ref name="Sayer 1996, pp. 164–210"/><ref>Koelb 2010, p. 12.</ref> Li kompletigis siajn maturiĝajn ekzamenojn en 1901.<ref>Corngold 2004, p. xii.</ref> Akceptita en la tiam germana sekcio de la [[Universitato de Karolo]] de [[Prago]] en 1901, Kafka komencis studi [[kemio]]n, sed ŝanĝis al [[juro]] post du semajnoj.<ref>Diamant 2003, pp. 36–38.</ref> Kvankam tiu fako ne ekscitis lin, ĝi ofertis vicon da kariereblecoj, kiuj plezurigis lian patron. Krome, Juro postulis pli longan kurson de studado, donante al Kafka tempon preni lecionojn en la germanaj studoj kaj [[arthistorio]].<ref>Brod 1960, pp. 40–41.</ref> Li ankaŭ aliĝis al studenta klubo, ''Lese-und Redehalle der Deutschen Studenten'' (Legosocio de germanaj studentoj), kiu organizis literaturajn okazaĵojn, leĝaĵojn kaj aliajn agadojn.<ref name="Gray 2005, p. 179">Gray 2005, p. 179.</ref> Inter la amikoj de Kafka estis la ĵurnalisto Felix Weltsch, kiu studis filozofion, la aktoro Yitzchak Lowy kiu venis de ortodoksa [[Ĥasidismo|ĥasida]] Varsovia familio, kaj la verkistoj Oskar Baum kaj [[Franz Werfel]].<ref>Stach 2005, pp. 43–70.</ref> Ĉe la fino de lia unua jaro de studoj, Kafka renkontis [[Max Brod]], kunulan jurstudanton kiu iĝis proksima amiko por vivo.<ref name="Gray 2005, p. 179"/> Brod baldaŭ rimarkis ke, kvankam Kafka estis ĉiam embarasita kaj malofte parolis, tio kion li diris estis kutime profunda.<ref>Brod 1960, p. 40.</ref> Kafka estis fervora leganto dum sia vivo;<ref>Brod 1960, p. 14.</ref> kune li kaj Brod legis Protagoro'n de [[Platono]] en la origina greka, pro la iniciato de Brod, kaj ''[[L'Éducation sentimentale]]'' (Senta edukado) de [[Flaubert]] kaj ''[[La Tentation de Saint Antoine]]'' (La Tento de Sankta Antonio) en la franca, ĉe sia propra sugesto.<ref>Brod 1966, pp. 53–54.</ref> Kafka konsideris [[Fjodor Dostojevskij]], [[Flaubert]], Franz Grillparzer,<ref>Stach 2005, p. 362.</ref> kaj [[Heinrich von Kleist]] kiel siaj "veraj sangofratoj".<ref>Gray 2005, pp. 74, 273.</ref> Krom tiuj, li interesiĝis pri ĉeĥa literaturo<ref name="Hawes 2008, p. 29"/><ref name="Sayer 1996, pp. 164–210"/> kaj li ankaŭ ege ŝatis la verkojn de [[Goethe]].<ref>Brod 1960, pp. 51, 122–124.</ref><ref>Stach 2005, pp. 80–83.</ref> Kafka akiris la gradon da [[Doktoro]] pri Juro la 18an de julio 1906 kaj plenumis devigan jaron de sensalajra servo kiel jurista helpanto por la civilaj kaj krimaj tribunaloj.<ref name="Steinhauer 1983, pp. 390–408">Steinhauer 1983, pp. 390–408.</ref> === Profesia vivo === [[Dosiero:Na Porici 7, Prague.JPG|eta|maldekstre|Iama sidejo de la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj.]] La 1an de novembro 1907, Kafka estis dungita ĉe la ''Assicurazioni Generali'', itala asekurentrepreno, kie li laboris dum preskaŭ unu jaro. Lia korespondado dum tiu periodo indikas, ke li estis malĝoja kun labortemposkemo - de 08:00 ĝis 18:00<ref>Karl 1991, p. 210.</ref><ref>Glen 2007, pp. 23–66.</ref> - kio faradis supermalfacile koncentriĝi en verkado, kio supozis kreskantan gravecon al li. La 15an de julio 1908, li eksiĝis. Du semajnojn poste li trovis dungadon pli alirebla al verkado, kiam li eniris ĉe la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj de la [[Regno de Bohemio]]. La tasko implikis esplori kaj taksi kompenson por persona damaĝo al industriaj [[laboristo]]j; akcidentoj, kiaj ekzemple perditaj fingroj aŭ membroj, estis ordinaraj ĉe tiu tempo. La administrada profesoro Peter Drucker supozigas, ke Kafka evoluigis la unuan civilan protekttaskon dum sia dungado ĉe Akcidenta Sekureco de Laboristoj, sed tio ne estas apogita per iu dokumento de lia dunganto.<ref>Drucker 2002, p. 24.</ref><ref>Corngold et al. 2009, pp. 250–254.</ref> Lia patro ofte prisignis la taskon de sia filo kiel asekuroficiro kiel ''Brotberuf'', laŭlitere "pantaskon", taskon faritan nur por pagi la fakturojn; Kafka ofte postulis malestimi ĝin. Kafka estis rapide promociita kaj liaj devontigoj inkludis prilabori kaj esplori kompenspostulojn, skribi raportojn, kaj pritrakti pledojn de komercistoj, kiuj opiniis, ke iliaj firmaoj estis poziciigitaj en tro alta riskokategorio, kio kostis al ili pli en premiumoj.<ref>Stach 2005, pp. 26–30.</ref> Li kompilus kaj verkus la jarraporton sur la asekurinstituto dum la pluraj jaroj, kiujn li laboris tie. La raportoj estis ricevitaj bone fare de liaj ĉefoj.<ref>Brod 1960, pp. 81–84.</ref> Kafka kutime laboris ĝis 2a p.m., tiel ke li havis tempon foruzi en sia literatura verko, ĝis kiam li estis devige enhospitaligita.<ref>Stach 2005, pp. 23–25.</ref> La patro de Kafka ankaŭ klopodis, ke li helpu lin ĉe transprenado de la familia ŝikvara stokejo.<ref>Stach 2005, pp. 25–27.</ref> En liaj pli postaj jaroj, la malsano de Kafka ofte malhelpis lin el laborado ĉe la asekuragentejo kaj ĉe sia verkado. Jarojn poste, Brod elpensis la esprimon ''Der enge Prager Kreis'' ("La Proksima Praga Cirklo") por priskribi la grupon de verkistoj, kiuj inkludis Kafka, Felix Weltsch kaj lin mem.<ref>Spector 2000, p. 17.</ref><ref>Keren 1993, p. 3.</ref> [[Dosiero:Kafka1906.jpg|eta|Franz Kafka.]] Fine de 1911, la edzo de Elli, nome Karl Hermann, kaj Kafka iĝis partneroj en la unua fabriko por [[asbesto]] en Prago, konata kiel ''Prager Asbestwerke Hermann & Co.'', uzinte dotmonon de Hermann Kafka. Kafka montris pozitivan sintenon komence, dediĉante multon de sia libera tempo al la komerco, sed li poste malemis la intervenon de tiu laboro kontraŭ sia verkademo.<ref>Stach 2005, pp. 34–39.</ref> Dum tiu periodo, li ankaŭ trovis interesiĝon kaj distron en la agokvalitoj de jida-[[teatro]]. Post vidado de jida teatrotrupa ludado en oktobro 1911, dum la venontaj ses monatoj Kafka "mergis sin en jida-lingvo kaj en jida-literaturo".<ref>Koelb 2010, p. 32.</ref> Tiu intereso funkciis ankaŭ kiel deirpunkto por lia kreskanta esplorado de [[judismo]].<ref>Stach 2005, pp. 56–58.</ref> Estis tiam pli-malpli kiam Kafka iĝis [[vegetarano]].<ref>Brod 1960, pp. 29, 73–75, 109–110, 206.</ref> Ĉirkaŭ 1915 Kafka ricevis sian skizinformon por militservo en la [[Unua Mondmilito]], sed liaj dungantoj ĉe la asekurinstituto aranĝis servoliberigon, ĉar lia laboro estis konsiderita esenca registarservo. Poste li provis aliĝi al la militistaro sed estis malhelpita fari tion de sanproblemoj asociitaj kun [[tuberkulozo]],<ref>Brod 1960, p. 154.</ref> el kio li estis diagnozita en 1917.<ref>Corngold 2011, pp. 339–343.</ref> En 1918 la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj metis Kafkan sub pension pro lia [[malsano]], por kiu ekzistis neniu kuracado tiutempe, kaj li pasigis la plej grandan parton de sia restanta vivotempo en sanatorioj.<ref name="Steinhauer 1983, pp. 390–408"/> === Rilato al la patro === [[Dosiero:De Kafka Brief an den Vater 001.jpg|eta|200px|maldekstre|<small>Unua paĝo de la manuskripto de la letero de Kafka al sia patro.</small>]] La konfliktoplena rilato al lia patro apartenas al la signifaj kaj centraj motivoj de la verkaro de Kafka. Kafka, estante mem tre sentema kaj retenema, ja eĉ timema kaj pensema, priskribas sian patron, kiu devenis el malriĉa medio kaj perlabore socie altiĝis kaj per propra penado sukcesis, kiel vivokapabla kaj laborema, sed kruda, grumblanta kaj memkontenta kaj despota negoculo. La patrino, kiu devenis el klera familio, povintus esti kontraŭpoluso al sia kruda edzo, sed ŝi toleris - obeante la patriarkecajn leĝojn - ties valorojn kaj juĝojn. En sia letero al la patro Kafka riproĉas al tiu, ke li postulis tiranecan povon: "Vi povas trakti infanon nur tiel, kiel vi fakte mem estas kreita, per forto, bruo kaj furiozo, kaj en tiu-ĉi okazo tio al vi ŝajnis krome tial tre bone taŭgi, ĉar vi volis eduki en mia persono fortan kuraĝan knabon." En la rakontoj de Kafka la patriarko estis prezentita ne nur potenca, sed ankaŭ maljusta; tiel en la Metamorfozo, en kiu Gregoro, kiu transformiĝis al parazita [[insekto]], estis frapita de sia patro pere de pomoj kaj mortvundita. La figuro de la patro - potenca kaj timiga - fakte kondamnas en la etrakonto "La verdikto" la filon Georgo Bendemann al la "Dronmorto" - juĝon, kiun Georgo pere de anticipa obeo mem ekzekutas saltante de ponto.<ref>Tradukita el la teksto de la [https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka#Vaterbeziehung germanlingva vikipedio]</ref> === Rilatoj === [[Dosiero:Kafka memorigejo.JPG|eta|Memorigejo - iama sanatorio - en Kierling, kie Franz Kafka mortis.]] Kafka<ref>Tradukita el la teksto de la [https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka#Beziehungen germanlingva vikipedio]</ref> havis ambiguan rilaton al virinoj. Unuflanke li sentis allogon al ili, aliflanke li fuĝis de ili. Al ĉiu konkero sekvis defendoreago. La leteroj de Kafka kaj liaj taglibraj notoj donas la impreson, ke lia amvivo estis postaĵkonstruaĵo. Lia produktado de amleteroj multiĝis ĝis po tri tage al Felice Bauer. Ke fine li restis senedzina, kaŭzis, ke oni nomis lin "fraŭlo de la monda literaturo".<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Entscheidungen.'' Poŝlibra versio, 2-a eldono. Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2008, P. 32.</ref> Supozita kaŭzo de la rilatotimo de Kafka trovebla en la literaturo estas krom lia monaĥeca labormaniero (li havis la manion, ke li por povi skribi devas esti sola kaj senliga) ankaŭ [[impotenteco]] ([[Louis Begley]]) kaj [[samseksemo]] ([[Saul Friedländer]]). La unua amo de Kafka estis en la jaro 1988 Hedwig Therese Weiler, abiturantino kvin jarojn pli juna. Kafka konatiĝis kun Hedwig en somero 1907 en [[Třešť|Triesch]] ĉe Iglau (Moravio), kie ambaŭ pasigis siajn feriojn ĉe parenculoj. Kvankam el la feria amikeco sekvis leterinterŝanĝo, la du ne plu renkontiĝis.<ref>Franz Kafka: Leteroj 1902–1924, eldonitaj de Max Brod, Fischer-Eldonejo 1975.</ref> [[Dosiero:Felice Bauer and Franz Kafka.jpg|eta|Felice Bauer]] [[Felice Bauer]], el etburĝa juda familio, kaj Kafka renkontiĝis la unuan fojon la 28-an de aŭgusto 1912 en la loĝejo de lia amiko Brod.<ref>Priskribo de tiu unua renkonto inter Franz kaj Felice troveblas ĉe Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Entscheidungen''. Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2002, Ĉapitro: ''Ein Fräulein aus Berlin''</ref> La leteroj ĉefe okupiĝis pri la temo: Ĉu edziĝi aŭ sindediĉi en memelektita asketeco al la verkado? Post entute tricent leteroj kaj ses mallongaj renkontiĝoj ili gefianĉiĝis en Berlino en junio 1914 oficiale, sed jam ses semajnojn poste eksfianĉiĝis. Sekvis dua edziĝpermeso dum komuna restado en [[Marienbad]] en julio 1916, kiam ambaŭ havis feliĉigan {{N|intima rilato}}.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 112ff.</ref> Sed post la apero de la tuberkulozo de Kafka en somero 1971 ili denove eksfianĉiĝis. [[Dosiero:Monumento de Kafka.JPG|eta|maldekstre|Franz Kafka monumento en Kierling, Aŭstrio.]] Post la fina rompo de la rilato kun Felice, Kafka fianĉiĝis denove en la jaro 1919, ĉi-foje kun Julie Wohryzek, la filino de praga ŝufaristo. Li konatiĝis kun ŝi dum kuracrestado en la Gastejo Stüdl 30 kilometrojn de Prago en la vilaĝo Želízy.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 290ff.</ref> En letero al Max Brod li priskribis ŝin kiel "kutima kaj miriga personeco. […] Posedantino de neelĉerpebla kaj nebremsebla kvanto de la plej kuraĝaj ĵargonesprimoj, entute tre malscia, pli amuza ol trista."<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra eldono, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 294.</ref> Ankaŭ ĉi-tiu geedziĝpromeso ne plenumiĝis. Dum la unua postmilita somero komune pasigita, la paro fiksis geedziĝan daton, kiu tamen estis prokrastita pro malfacilaĵoj dum la loĝejserĉado en Prago. Dum la sekva jaro ili disiĝis. Kialo eventuale estis la konatiĝo kun [[Milena Jesenská]], la unua tradukistino de liaj tekstoj al la ĉeĥa lingvo. La ĵurnalistino, kiu devenis de Prago, estis vigla, memkonscia, moderna kaj emancipita virino, 24-jaraĝa. Ŝi vivis en Vieno en disiĝanta edzrilato kun la praga verkisto [[Ernst Polak]]. Post unuaj leterkontaktoj okazis unua vizito de Kafka en Vieno. Plenentuziasme li rakontis al sia amiko Brod de la kvartaga renkonto, el kiu disvolviĝis rilato kun kelkaj renkontoj kaj ĉefe ampleksa leterinterŝanĝo. Sed la rilaton al Milena sekvis la sama sorto, kiel la rilato al Felice: Al proksimiĝo kaj imagita kuneco sekvis retiriĝo kaj duboj<ref>Reiner Stach skribas: "Jam vidalvide de Felice li ĉiam insistis, ke nur la profunda sento de kuneco povas vivigi kaj pravigi geedzan rilaton." Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra eldono, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno, P. 553.</ref>. Kafka fine ĉesigis la rilaton en novembro 1920 kaj ankaŭ ĉesigis abrupte la leterinterŝanĝon. Tamen la du restis en amika kontakto ĝis la morto de Kafka. Dum la inflacia jaro 1923 fine Kafka konatiĝis en la baltmara kuracloko [[Graal-Müritz]] kun [[Dora Diamant]]. En septembro 1923 ili translokiĝis al Berlino kaj planis geedziĝon, kio malsukcesis unue pro la rezisto de la patro de Diamant kaj poste pro la sanstato de Kafka. Post kiam li retiriĝis en aprilo 1924 malsanege al privata malsanulejo en la vilaĝo [[Kierling]] apud [[Klosterneuburg]], lin tie flegis ĝis lia morto la 3-an de junio 1924 la senrimeda Dora, kiu dependis de la materia subteno de la familio kaj konatularo de Kafka.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 601ks.</ref> == Listo de verkoj == La plej grandaj verkoj de Kafka estis publikigitaj nur post lia morto kaj, fakte, kontraŭ lia lasta volo. * ''[[Betrachtung]]'' (1912) [Observoj] *''[[Das Urteil (novelo)|Das Urteil]]'' (1913) [La Verdikto] * ''[[La metamorfozo (Kafka)|Die Verwandlung]]'' (1915) [La transformiĝo (traduko Lutermano)/La metamorfozo (traduko Nervi)] * ''[[In der Strafkolonie]]'' (1919) [En la punkolonio] * ''[[Ein Landarzt]]'' (1920) [Kamparkuracisto] * ''[[Ein Hungerkünstler]]'' (1924) [Malsatartisto] * ''[[La Proceso|Der Prozeß]]'' (1925) [La proceso] * ''[[Das Schloß]]'' (1926) [La kastelo] * ''[[Amerika (novelo)|Amerika]]'' (1927) [Ameriko] == En Esperanto aperis libroforme == * ''La proceso'', trad. D. kaj H.-G. Kaiser, eld. BoD, 2023, <nowiki>ISBN 9783757813550</nowiki> * ''Rakontoj 1''. Trad.: [[Vilhelmo Lutermano]] (1993) * ''Sonĝo kaj aliaj rakontoj''. Trad.: Vilhelmo Lutermano (1996), inkluzive de ''La transformiĝo'' (''Die Verwandlung'') * ''La metamorfozo''. Trad.: [[Mauro Nervi]], originala titolo: ''Die Verwandlung'' (1996), ISBN 88-7036-069-5 * ''La metamorfozo''. Trad.: [[Reinhard Haupenthal]], originala titolo: ''Die Verwandlung'' (2000) * ''Letero al la patro''. originala titolo: ''Brief an den Vater'' (2012). Kun akompanaj tekstoj kaj postparolo de Michael Müller. Elgermanigitaj de [[Vilhelmo Lutermano]]. [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2012, 81 p., ISBN 978-2-918300-83-0 == En Esperanto aperis rete == {{Div col|cols = 3}} * [http://vlutermano.free.fr/kafka.html Rakontoj / Trad.: Vilhelmo Lutermano] Tie legeblas jenaj rakontoj: * [http://vlutermano.free.fr/kontemplado.html#infanoj ''Infanoj sur la ŝoseo''] * ''Senmaskigo de fripono'' * ''La subita promenado'' * ''Decidoj'' * ''La ekskurso en la montaron'' * ''La malfeliĉo de fraŭlo'' * ''La komercisto'' * ''Distrita elrigardo'' * ''La hejmenvojo'' * ''La preterkurantoj'' * ''La pasaĝero'' * ''Vestaĵoj'' * ''La malakcepto'' * ''Pensigo por rajdistoj'' * ''La stratfenestro'' * ''Deziro fariĝi indiano'' * ''La arboj'' * ''Esti malfeliĉa'' * [http://vlutermano.free.fr/verdikto.html La verdikto] * [http://vlutermano.free.fr/hejtisto.htm La hejtisto] * [http://vlutermano.free.fr/transformigxo.html La transformiĝo] (kiu en alia traduko de Nervi estas tradukita pere de ''La metamorfozo'') * [http://vlutermano.free.fr/punkolonio.html En la punkolonio] * [http://vlutermano.free.fr/advokato.html La nova advokato] * [http://vlutermano.free.fr/kampara.html Kampara kuracisto] * [http://vlutermano.free.fr/galerio.html Sur la galerio] * [http://vlutermano.free.fr/folio.html Malnova folio] * Antaŭ la leĝo tradukis [[Hagen Hirte]] en [[Literatura Foiro]] 86 * Ŝakaloj kaj araboj * Vizito en la minejo * ''La plej proksima vilaĝo'' * Imperiestra mesaĝo * La zorgo de la dommastro * Dek unu filoj * Fratomurdo * Sonĝo * Raporto por akademio * ''Unua aflikto'' * Virineto * Malsatartisto * Jozefino la kantistino aŭ la popolo de la musoj * ''Interparolo kun la preĝisto'' * ''Interparolo kun la ebriulo'' * ''Bruego'' * La ujrajdisto * ''Priskribo de batalo'' * ''La vilaĝa instruisto'' * La ponto * La ĉasisto Graĥo * Ĉe la konstruado de la ĉina murego * La frapo ĉe la bienpordego * La najbaro * ''Bastardo'' * ''Banala konfuzo'' * ''La vero pri Sanĉo Panso'' * ''La mutado de la sirenoj'' * ''Prometeo'' * ''La urba blazono'' * ''Pozidono'' * ''Komuneco'' * ''Nokte'' * ''La rifuzo'' * ''Pri la demando de la leĝoj'' * ''La rekrutado'' * ''La ekzameno'' * ''La vulturo'' * ''La stiristo'' * ''La turbo'' * Fableto * ''Reveno'' * ''Proparolanto'' * ''Esploradoj de hundo'' * ''La geedza paro'' * ''Rezignu!'' * ''Pri la paraboloj'' * Letero al la patro. {{Div col end}} == [[Sekundara literaturo]] en Esperanto, rete == * ''[http://vlutermano.free.fr/pri_Kafko.html Sekundara literaturo pri Franz Kafka, en la traduko de Vilhelmo Lutermano:]'' *[http://vlutermano.free.fr/Fingerhut_transf.html Karlheinz Fingerhut: La transformiĝo], unu el la plej interesaj interpretadoj de la fama verko de Franz Kafka *[http://vlutermano.free.fr/Hansen_leĝo.html Aage A. Hansen-Loeve: Antaŭ la leĝo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pri la fama novelo de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Hermes_galerio.html Roger Hermes: Sur la galerio], pri la fama «noveleto» de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Schindler_ujrajdisto.html Sabine Schindler: La ujrajdisto], pri tiu «noveleto» de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Muller_malsatartisto.html Michael Müller: Malsatartisto], pri tiu fama novelo de Franco Kafko ==Referencoj== {{Referencoj|2}} === Bibliografio === * Alt, Peter-André (2005). Franz Kafka: Der ewige Sohn. Eine Biographie (germane). München: Verlag C.H. Beck. ISBN 978-3-406-53441-6. * Bathrick, David (1995). The Powers of Speech: The Politics of Culture in the GDR. Lincoln: University of Nebraska Press. * Bergman, Hugo (1969). Memories of Franz Kafka in Franz Kafka Exhibition (katalogo) (PDF). Library: The Jewish National and University Library. [http://theanarchistlibrary.org/library/michael-lowy-franz-kafka-and-libertarian-socialism.a4.pdf] * Bloom, Harold (2003). "Franz Kafka". Bloom's Major Short Story Writers (Novjorko: Chelsea House Publishers). ISBN 978-0-7910-6822-9. * Bloom, Harold (Spring 2011). "Franz Kafka's Zionism". Midstream (57) (2). * Bloom, Harold (2002). Genius: A Mosaic of One Hundred Exemplary Creative Minds. Novjorko: Warner Books. ISBN 978-0-446-52717-0. * Bloom, Harold (1994). The Western Canon: The Books and School of the Ages. Novjorko: Riverhead Books, Penguin Group. ISBN 978-1-57322-514-4. * Bossy, Michel-André (2001). Artists, Writers, and Musicians: An Encyclopedia of People Who Changed the World. Westport, Connecticut: Oryx Press. ISBN 978-1-57356-154-9. * Boyd, Ian R. (2004). Dogmatics Among the Ruins: German Expressionism and the Enlightenment. Bern: Peter Lang AG. ISBN 978-3-03910-147-4. * Brod, Max (1960). Franz Kafka: A Biography. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0047-8. * Brod, Max (1966). Über Franz Kafka (germane). Hamburg: S. Fischer Verlag. * Bruce, Iris (2007). Kafka and Cultural Zionism — Dates in Palestine. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-22190-4. * Classe, Olive (2000). Encyclopedia of Literary Translation into English, Vol. 1. Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers. ISBN 978-1-884964-36-7. * Contijoch, Francesc Miralles (2000). Franz Kafka (hispane). Barcelona: Oceano Grupo Editorial, S.A. ISBN 978-84-494-1811-2. * Corngold, Stanley (1972). Introduction to The Metamorphosis. Novjorko: Bantam Classics. ISBN 978-0-553-21369-0. * Corngold, Stanley (1973). The Commentator's Despair. Port Washington, Novjorko: Kennikat Press. ISBN 978-0-8046-9017-1. * Corngold, Stanley (2004). Lambent Traces: Franz Kafka. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11816-1. * Corngold et al., Stanley (2009). Franz Kafka: The Office Writings. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12680-7. * Corngold, Stanley – Wagner, Benno (2011). Franz Kafka: The Ghosts in the Machine. Evanston, Illinois: Northwestern University Press. ISBN 978-0-8101-2769-2. * [[Gilles Deleuze|Deleuze, Gilles]]; [[Félix Guattari|Guattari, Félix]] (1986). Kafka: Toward a Minor Literature (Theory and History of Literature, Vol 30). Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 978-0-8166-1515-5. * Diamant, Kathi (2003). Kafka's Last Love: The Mystery of Dora Diamant. Novjorko: Basic Books. ISBN 978-0-465-01551-1. * Drucker, Peter (2002). Managing in the Next Society (2007 ed.). Oxford: Elsevier. ISBN 978-0-7506-8505-4. * Engel, Manfred; Auerochs, Bernd (2010). Kafka-Handbuch. Leben - Werk - Wirkung (in German). Metzler: Stuttgart, Weimar. ISBN 978-3-476-02167-0. * Elsaesser, Thomas (2004). The Last Great American Picture Show. Amsterdam: Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-493-6. * Furst, Lillian R. (1992). Through the Lens of the Reader: Explorations of European Narrative. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-0808-7. [http://books.google.com/?id=0HmgYaAEHHYC&pg=PA83&lpg=#v=onepage&q&f=false] * Gale Research Inc. (1979). Twentieth-Century Literary Criticism: Excerpts from Criticism of the Works of Novelists, Poets, Playwrights, Short Story Writers, & Other Creative Writers Who Died Between 1900 & 1999. Farmington Hills, Michigan: Gale Cengage Learning. ISBN 978-0-8103-0176-4. * Gilman, Sander (1995). Franz Kafka, the Jewish Patient. Novjorko: Routledge. ISBN 978-0-415-91391-1. * Gilman, Sander (2005). Franz Kafka. London: Reaktion Books. ISBN 978-1-881872-64-1. * Gray, Richard T. (2005). A Franz Kafka Encyclopedia. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-30375-3. * Gray, Ronald (1973). Franz Kafka. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. ISBN 978-0-521-20007-3. * Hamalian, Leo (1974). Franz Kafka: A Collection of Criticism. Novjorko: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-025702-3. * Hawes, James (2008). Why You Should Read Kafka Before You Waste Your Life. Novjorko: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-37651-2. * Janouch, Gustav (1971). Conversations with Kafka (2 ed.). Novjorko: New Directions Books. ISBN 978-0-8112-0071-4. [http://books.google.com/books?id=45d6JsdVFaIC&pg=PA17&dq#v=onepage&q&f=false] * Kafka, Franz (1948). The Penal Colony: Stories and Short Pieces (eld. de 1987). Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-3198-4. * Kafka, Franz (1954). Dearest Father. Stories and Other Writings. Novjorko: Schocken Books. * Kafka, Franz (1988). The Castle. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0872-6. * Kafka, Franz (1996). The Metamorphosis and Other Stories. Novjorko: Barnes & Noble. ISBN 978-1-56619-969-8. * Kafka, Franz (1998). The Trial. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0999-0. * Kafka, Franz (2009). The Trial. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923829-3. * Kahn, Lothar; Hook, Donald D. (1993). Between Two Worlds: a cultural history of German-Jewish writers. Ames, Iovao: eldonejo de la [[Iovaa Ŝtata Universitato]]. ISBN 978-0-8138-1233-5. * Karl, Frederick R. (1991). Franz Kafka: Representative Man. Boston: Ticknor & Fields. ISBN 978-0-395-56143-0. * Koelb, Clayton (2010). Kafka: A Guide for the Perplexed. Chippenham, Wiltshire: Continuum International Publishing Group. ISBN 978-0-8264-9579-2. * Krolop, Kurt (1994). Kafka und Prag (germane). Prague: Goethe-Institut. ISBN 978-3-11-014062-0. * Miller, Alice (1984). Thou Shalt Not Be Aware:Society's Betrayal of the Child. Novjorko: Farrar, Straus, Giroŭ. ISBN 978-0-9567982-1-3. * Murray, Nicholas (2004). Kafka. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-300-10631-2. * Newmark, Peter (1991). About Translation. Wiltshire, England: Cromwell Press. ISBN 978-1-85359-117-4. * Northey, Anthony (1997). Mišpoche Franze Kafky (ĉeĥe). Prago: Nakladatelství Primus. ISBN 978-80-85625-45-5. * O'Neill, Patrick M. (2004). Great World Writers: Twentieth Century. Tarrytown, Novjorko: Marshal Cavendish. ISBN 978-0-7614-7477-7. * Pawel, Ernst (1985). The Nightmare of Reason: A Life of Franz Kafka. Novjorko: Vintage Books. ISBN 978-0-374-52335-0. * Preece, Julian (2001). The Cambridge Companion to Kafka. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66391-5. * Rothkirchen, Livia (2005). The Jews of Bohemia and Moravia: facing the Holocaust. Lincoln, Nebrasko: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-3952-4. * Silverman, Al, ed. (1986). The Book of the Month: Sixty Years of Books in American Life. Boston: Little, Brown. ISBN 0-316-10119-2. * [[Isaac Bashevis Singer|Singer, Isaac Bashevis]] (1970). A Friend of Kafka, and Other Stories. Novjorko: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-15880-4. * Sokel, Walter H. (2001). The Myth of Power and the Self: Essays on Franz Kafka. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-2608-4. * Spector, Scott (2000). Prague Territories: National Conflict and Cultural Innovation in Franz Kafka's Fin de Siècle. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-23692-9. * Stach, Reiner (2005). Kafka: The Decisive Years. Novjorko: Harcourt. ISBN 978-0-15-100752-3. * Sussman, Henry (1979). Franz Kafka: Geometrician of Metaphor. Madison, Wisconsin: Coda Press. ISBN 978-0-930956-02-8. * Ziolkowski, Theodore (2003). The Mirror of Justice: Literary Reflections of Legal Crisis. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11470-5. === Revuoj === * {{Cite journal | last = Adams | first = Jeffrey | title = Orson Welles's "The Trial:" Film Noir and the Kafkaesque | jstor = 25112662 |date=Summer 2002 | volume = 29 | issue = 3 | journal = College Literature, Literature and the Visual Arts | location = West Chester, Pennsylvania | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Aizenberg | first = Edna | title = Kafkaesque Strategy and Anti-Peronist Ideology Martinez Estrada's Stories as Socially Symbolic Acts | jstor = 20119426 |date=July–December 1986 | volume = 14 | issue = 28 | journal = Latin American Literary Review | location = Chicago | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Banakar | first = Reza | title = In Search of Heimat: A Note on Franz Kafka's Concept of Law | ssrn = 1574870 |date=Fall 2010 | volume = 22 | issue = 2 | journal = Law and Literature | location = Berkeley, California | doi = 10.2139/ssrn.1574870 | ref = harv |issn=1556-5068}} * {{Cite journal | last = Butler | first = Judith | title = Who Owns Kafka | url = http://www.lrb.co.uk/v33/n05/judith-butler/who-owns-kafka | date = 3 March 2011 | volume = 33 | issue = 5 | location = London | journal = London Review of Books | accessdate = 1 August 2012 | ref = harv }} [http://www.lrb.co.uk/v33/n05/judith-butler/who-owns-kafka] * {{Cite journal | last = Corngold | first = Stanley | title = Kafkas Spätstil/Kafka's Late Style: Introduction | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 103 | issue = 3 |date=Fall 2011 | doi = 10.1353/mon.2011.0069 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Dembo | first = Arinn | title = Twilight of the Cockroaches: Bad Mojo Evokes Kafka So Well It'll Turn Your Stomach |date=June 1996 | issue = 143 | location = New York | journal = Computer Gaming World | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Dodd | first = W. J. | title = Kafka and Dostoyevsky: The Shaping of Influence | year = 1994 | jstor = 40246931 | journal = Comparative Literature Studies | location = State College, Pennsylvania | volume = 31 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Durantaye | first = Leland de la | title = Kafka's Reality and Nabokov's Fantasy: On Dwarves, Saints, Beetles, Symbolism and Genius | journal = Comparative Literature | year = 2007 | volume = 59 | issue = 4 | url = http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf | format = PDF | ref = harv | doi = 10.1215/-59-4-315 | pages = 315 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2014-07-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf | arkivdato = 2010-05-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf |date=2010-05-25 }} [http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf |date=2010-05-25 }} * {{Cite journal | last = Fichter | first = Manfred M. | title = The Anorexia Nervosa of Franz Kafka |date=May 1987 | volume = 6 | issue = 3 | location = Washington, D.C. | publisher = American Psychological Association | journal = International Journal of Eating Disorders | ref = harv | doi = 10.1002/1098-108X(198705)6:3<367::AID-EAT2260060306>3.0.CO;2-W | pages = 367 }} * {{Cite journal | last = Fichter | first = Manfred M. | language = German | title = Franz Kafka's anorexia nervosa |date=July 1988 | volume = 56 | issue = 7 | doi = 10.1055/s-2007-1001787 | pmid = 3061914 | location = Munich | publisher = Psychiatrische Klinik der Universität München | journal = Fortschritte der Neurologie-Psychiatrie | ref = harv | pages = 231–8 }} * {{Cite journal | last = Fort | first = Jeff | url = http://www.believermag.com/issues/200603/?read=article_fort | title = The Man Who Could Not Disappear | date = March 2006 | journal = The Believer | accessdate = 7 August 2012 | ref = {{sfnRef|Believer|2006}} }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180212084711/https://www.believermag.com/issues/200603/?read=article_fort |date=2018-02-12 }} * {{Cite journal | last = Glen | first = Patrick J. | title = The Deconstruction and Reification of Law in Franz Kafka's ''Before the Law'' and ''The Trial'' | url = http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf | format = PDF | year = 2007 | volume = 17 | issue = 23 | location = Los Angeles | publisher = University of Southern California | journal = Southern California Interdisciplinary Law Journal | accessdate = 3 August 2012 | ref = harv | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2014-07-03 | arkivurl = https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf | arkivdato = 2012-09-16 }} {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf |date=2012-09-16 }} [http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf] {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf |date=2012-09-16 }} * {{Cite journal | last = Glen | first = Patrick J. | title = Franz Kafka, Lawrence Joseph, and the Possibilities of Jurisprudential Literature | url = http://scholarship.law.georgetown.edu/facpub/967/ | format = PDF | year = 2011 | volume = 21 | issue = 47 | location = Los Angeles | publisher = University of Southern California | journal = Southern California Interdisciplinary Law Journal | accessdate = 21 September 2012 | ref = harv }} [http://scholarship.law.georgetown.edu/facpub/967/] * {{Cite journal | last = Horton | first = Scott | url = http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 | title = In Pursuit of Kafka's Porn Cache: Six questions for James Hawes | date = 19 August 2008 | journal = [[Harper’s Magazine]] | accessdate = 3 August 2012 | ref = {{sfnRef|Harper's|2008}} }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121019170227/http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 |date=2012-10-19 }} [http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121019170227/http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 |date=2012-10-19 }} * {{Cite journal | last = Hughes | first = Kenneth | title = Franz Kafka: An Anthology of Marxist Criticism | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 78 | issue = 2 |date=Summer 1986 | jstor = 30159253 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Kavanagh | first = Thomas M. | title = Kafka's "The Trial": The Semiotics of the Absurd | publisher = Duke University Press | location = Durham, North Carolina | journal = Novel: A Forum on Fiction |date=Spring 1972 | jstor = 1345282 | volume = 5 | issue = 3 | ref = harv | doi = 10.2307/1345282 }} * {{Cite journal | last = Kempf | first = Franz R. | title = Franz Kafkas Sprachen: "...&nbsp;in einem Stockwerk des innern babylonischen Turmes. .." | journal = Shofar: an Interdisciplinary Journal of Jewish Studies |date=Summer 2005 | volume = 23 | issue = 4 | publisher = Purdue University Press | location = West Lafayette, Indiana | doi = 10.1353/sho.2005.0155 | ref = harv | pages = 159 }} * {{Cite journal | last = Keren | first = Michael | title = The 'Prague Circle' and the Challenge of Nationalism | publisher = Pergamon Press | location = Oxford | journal = History of European Ideas | year = 1993 | doi = 10.1016/S0191-6599(05)80096-8 | volume = 16 | issue = 1–3 | ref = harv | pages = 3 }} * {{Cite journal | last = Kopić | first = Mario | title = Franz Kafka and Nationalism | publisher = EX-YU PEN Amsterdam | location = Amsterdam | journal = Erewhon. An International Quarterly | year = 1995 | jstor = 13813064 | volume = 2 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Kundera | first = Milan | title = Kafka's World | publisher = The Woodrow Wilson International Center for Scholars | location = Washington, D.C. | journal = The Wilson Quarterly |date=Winter 1988 | jstor = 40257735 | volume = 12 | issue = 5 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Lawson | first = Richard H. | title = Ungeheueres Ungeziefer in Kafka's "Die Verwandlung" | publisher = American Association of Teachers of German | location = Cherry Hill, New Jersey | journal = The German Quarterly |date=May 1960 | jstor= 402242 | volume = 33 | issue = 3 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Leiter | first = Louis H. | title = A Problem in Analysis: Franz Kafka's 'A Country Doctor' | publisher = American Society for Aesthetics | location = Philadelphia | journal = The Journal of Aesthetics and Art Criticism | year = 1958 | doi = 10.2307/427381 | volume = 16 | issue = 3 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Luke | first = F. D. | title = Kafka's "Die Verwandlung" |date=April 1951 | jstor = 3718565 | journal = The Modern Language Review | location = Cambridge | volume = 46 | issue = 2 | ref = harv | doi = 10.2307/3718565 }} * {{Cite journal | last = McElroy | first = Bernard | title = The Art of Projective Thinking: Franz Kafka and the Paranoid Vision |date=Summer 1985 | doi = 10.1353/mfs.0.0042 | journal = Modern Fiction Studies | location = Cambridge | volume = 31 | issue = 2 | ref = harv | pages = 217 }} * {{Cite journal | last = Panichas | first = George A. | title = Kafka's Afflicted Vision: A Literary-Theological Critique |date=Spring–Fall 2004 | publisher = National Humanities Institute | journal = Humanitas | location = Bowie, Maryland | volume = 17 | issue = 1–2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Pérez-Álvarez | first = Marino | title = The Schizoid Personality of Our Time | year = 2003 | journal = International Journal of Psychology and Psychological Therapy | location = Almería, Spain | volume = 3 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Rhine | first = Marjorie E. | title = Untangling Kafka's Knotty Texts: The Translator's Prerogative? | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 81 | issue = 4 |date=Winter 1989 | jstor= 30166262 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Sayer | first = Derek | title = The Language of Nationality and the Nationality of Language: Prague 1780–1920&nbsp;– Czech Republic History | year = 1996 | journal = Past and Present | location = Oxford | doi = 10.1093/past/153.1.164 | oclc = 394557 | volume = 153 | issue = 1 | ref = harv | pages = 164 }} * {{Cite journal | last = Sandbank | first = Shimon | title = After Kafka: The Influence of Kafka's Fiction | year = 1992 | jstor = 40246852 | journal = Penn State University Press | location = Oxford | volume = 29 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Sokel | first = Walter H. | title = Kafka's "Metamorphosis": Rebellion and Punishment |date=April–May 1956 | jstor = 30166165 | journal = Monatshefte | location = Madison, Wisconsin | volume = 48 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Steinhauer | first = Harry | title = Franz Kafka: A World Built on a Lie |date=Autumn 1983 | jstor = 4611280 | journal = The Antioch Review | location = Yellow Springs, Ohio | volume = 41 | issue = 4 | ref = harv | doi = 10.2307/4611280 | pages = 390 }} * {{Cite journal | last = Strelka | first = Joseph P. | title = Kafkaesque Elements in Kafka's Novels and in Contemporary Narrative Prose |date=Winter 1984 | jstor = 40246504 | journal = Comparative Literature Studies | location = State College, Pennsylvania | volume = 21 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Updike | first = John | authorlink = John Updike | url = http://www.newyorker.com/archive/2005/01/24/050124crbo_books1 | title = Subconscious Tunnels: Haruki Murakami's dreamlike new novel | newspaper = The New Yorker | date = 24 January 2005 | accessdate = 22 September 2012 | ref = {{sfnRef|Updike|2005}} }} [http://www.newyorker.com/archive/2005/01/24/050124crbo_books1] === Gazetoj === * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Adler |unua=Jeremy | url = http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm |datoj=13 October 1995 |verkaĵo=New York [[Times Literary Supplement]] |titolo=Stepping into Kafka's Head |alirdato=4a Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Adler|1995}} }}[http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090221080410/http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm |date=2009-02-21 }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Apel |unua=Friedman |datoj=28 Aŭgusto 2012 |lingvo=Germane |titolo=Der Weg in die Ewigkeit führt abwärts / Roland Reuß kramt in Kafkas Zürauer Zetteln | newspaper = Frankfurter Allgemeine Zeitung |referenco={{sfnRef|Apel|2012}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Banville |unua=John | url = http://www.guardian.co.uk/books/2011/jan/15/john-banville-kafka-trial-rereading |titolo=Franz Kafka's other trial / An allegory of the fallen man's predicament, or an expression of guilt at a tormented love affair? |datoj=14 January 2011 | newspaper = The Guardian |alirdato=1 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Banville|2011}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Batuman |unua=Elif | url = http://www.nytimes.com/2010/09/26/magazine/26kafka-t.html |datoj=22 September 2010 | newspaper = The New York Times |titolo=Kafka's Last Trial |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27New York Times.27.27|2010}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Buehrer |unua=Jack | url = http://www.praguepost.com/news/7768-battle-for-kafka-legacy-drags-on.html |titolo=Battle for Kafka legacy drags on |datoj=9 March 2011 | newspaper = The Prague Post |alirdato=29 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Buehrer|2011}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Burrows |unua=William | url = http://www.guardian.co.uk/books/2011/dec/22/franz-kafka-winter-reads |titolo=Winter read: The Castle by Franz Kafka |datoj=22 December 2011 | newspaper = The Guardian |alirdato=27 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Burrows|2011}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Connolly |unua=Kate | url = http://www.guardian.co.uk/books/2008/aug/15/franzkafka.germany |titolo=Porn claims outrage German Kafka scholars |datoj=14 August 2008 | newspaper = The Guardian |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Connolly|2008}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Glass |unua=Philip | url = http://www.nytimes.com/2001/06/10/arts/theater-adapting-the-horrors-of-a-kafka-story-to-suit-glass-s-music.html?pagewanted=print&src=pm |titolo=Adapting the Horrors of a Kafka Story To Suit Glass's Music |datoj=10 June 2001 | newspaper = Los Angeles Times |alirdato=17 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|Glass|2001}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kakutani |unua=Michiko | url = http://www.nytimes.com/1988/04/02/books/books-of-the-times-kafka-s-kafkaesque-love-letters.html?pagewanted=all&src=pm |titolo=Books of the Times; Kafka's Kafkaesque Love Letters |datoj=2 April 1988 | newspaper = The New York Times |alirdato=8 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Kakutani|1988}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kenley-Letts |unua=Ruth | url = http://movies.nytimes.com/movie/239041/Franz-Kafka-s-It-s-a-Wonderful-Life-/details | year = 1993 | newspaper = The New York Times |titolo=Franz Kafka's "It's a Wonderful Life" (1993) |alirdato=4 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27New York Times.27.27|1993}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kirsch |unua=Adam | url = http://www.nytimes.com/2009/01/04/books/review/Kirsch-t.html?pagewanted=all&_moc.semityn.www |datoj=2 January 2009 | newspaper = The New York Times |titolo=America, 'Amerika' |alirdato=25 Septembro 2012 |referenco={{sfnRef|Kirsch|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Lerman |unua=Antony | url = http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/jul/22/kafka-legacy-israel |datoj=22 July 2010 | newspaper = The Guardian |titolo=The Kafka legacy: who owns Jewish heritage? |alirdato=29 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Lerman|2010}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=McCarthy |unua=Rory | url = http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/25/israel-library-franz-kafka-trial |titolo=Israel's National Library adds a final twist to Franz Kafka's Trial |datoj=24 October 2009 | newspaper = The Guardian |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|McCarthy|2009}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=McLellan |unua=Dennis | url = http://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-patrick-mcgoohan15-2009jan15,0,3951859.story |titolo=Patrick McGoohan dies at 80; TV's 'Secret Agent' and 'Prisoner' |datoj=15 January 2009 | newspaper = Los Angeles Times |alirdato=17 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|.27.27Los Angeles Times.27.27|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Metcalfe |unua=Anna | url = http://www.ft.com/cms/s/2/bfaf51ba-e05a-11de-8494-00144feab49a.html#axzz1L3wH1OFW |datoj=5 December 2009 | newspaper = Financial Times |titolo=Small Talk: José Saramago |alirdato=1 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27Financial Times.27.27|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=O'Connor |unua=John J. | url = http://www.nytimes.com/1987/06/04/arts/mcgoohan-a-spy-on-31.html |datoj=4 June 1987 | newspaper = The New York Times |titolo=McGoohan a Spy on 31 |alirdato=16 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|O'Connor|1987}} }} * {{citaĵo el libro| |lasta=Palmer |unua=R. Barton |titolo=Joel and Ethan Coen |jaro=2004 |eldoninto=University of Illinois Press |loko=Urbana, Illinois |ISBN=0-252-07185-9 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Rizzulo | first1 = Rachel | url = http://bachtrack.com/review-nyc-joyce-theater-royal-ballet-metamorphosis |datoj=23 September 2013 | newspaper = bachtrack |titolo=The Royal Ballet's production of The Metamorphosis with Edward Watson in New York |alirdato=23 Januaro 2014 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| | last1 = Rudoren | first1 = Jodi | last2 = Noveck | first2 = Myra | url = http://www.nytimes.com/2012/10/15/world/middleeast/woman-must-relinquish-kafka-papers-judge-says.html |datoj=14 October 2012 | newspaper = The New York Times |titolo=Woman Must Relinquish Kafka Papers, Judge Says |alirdato=15 Oktobro 2012 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| | url = http://www.guardian.co.uk/books/2010/jul/19/lawyers-open-unpublished-kafka-manuscripts |datoj=19 July 2010 | newspaper = The Guardian |titolo=Lawyers Open Cache of Unpublished Kafka Manuscripts |alirdato=28 Septembro 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27Guardian.27.27|2010}} | location=London | first=Mark | last=Tran }} === Retaj fontoj === * Bury, Liz (3a Julio 2013). "Franz Kafka's Metamorphosis becomes Google doodle". The Guardian (London). Konsultita la 4an de Julio 2013. [http://www.guardian.co.uk/books/2013/jul/03/franz-kafka-metamorphosis-google-doodle] * Coker, Rachel (4a Januaro 2012). "Kafka expert links teaching, research". State University of New York — Binghamton. Konsultita la 30an de Aŭgusto 2012. [http://www.binghamton.edu/inside/index.php/inside/story/kafka-expert-links-teaching-research] * Ernst, Nathan (2010). "The Judgement". The Modernismm Lab. Yale University. Konsultita la 9an de Oktobro 2012. [http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/The_Judgment] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130521162011/http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/The_Judgment |date=2013-05-21 }} * Frenkel, Sheera (30a Majo 2012). "Kafka's Final Absurdist Tale Plays Out in Tel Aviv". NPR. Konsultita la 28an de Septembro 2012. [http://www.npr.org/2012/05/30/153985994/kafkas-final-absurdist-tale-plays-out-in-tel-aviv] * Ghosh, Pothik (13 Marto 2009). "A Note on Kafka and the Question of Revolutionary Subjectivity". Hindu College – [[Delhi University]] via Radical Notes. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2012. [http://radicalnotes.com/content/view/92/39/] * Horstkotte, Silke (2009). "Kunst und Künstlerverständnis in Kafkas "Josefine, die Sängering oder Das Volk der Mäuse"" (germane). University of Leipzig. Konsultita la 31an de Aŭgusto 2012. [http://dokumente-online.com/kunst-und-kuenstlerverstaendnis-in-kafkas.html] * Kafka, Franz (2012). "Franz Kafka Letter to his Father". Kafka-Franz. Arkivita el originalo la 13an de Julio 2011. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafka-franz.com/KAFKA-letter.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110713133359/http://www.kafka-franz.com/KAFKA-letter.htm |date=2011-07-13 }} * Keynes, Laura (Aŭgusto 2005). "Kafka's Dick". ''[[Times Literary Supplement]]''. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.onlinereviewlondon.com/index.php?option=com_content&view=article&id=215:kafkas-dick&catid=161:kafkas-dick&Itemid=243] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120219091140/http://www.onlinereviewlondon.com/index.php?option=com_content&view=article&id=215%3Akafkas-dick&catid=161%3Akafkas-dick&Itemid=243 |date=2012-02-19 }} * Köhler, Manfred (2012). "Franz Kafka und Felice Bauer" (in German). Protemion. Konsultita la 6 Aŭgusto 2012. [http://www.protemion.de/zettel/kafkafelice.htm] * Kopić, Mario (2004). "Kafka and nationalism". Odjek. Konsultita la 10an de Septembro 2013. [http://www.odjek.ba/eng/index.php?broj=02&id=06] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012015421/http://www.odjek.ba/eng/index.php?broj=02&id=06 |date=2013-10-12 }} * Kreis, Steven (28an de Februaro 2006). "Franz Kafka, 1883–1924". History Guide. Konsultita la 5an de Aŭgusto 2012. [http://www.historyguide.org/europe/kafka.html] * McGee, Kyle. "Fear and Trembling in the Penal Colony". Kafka Project. Konsultita la 26an de Aprilo 2013. [http://www.kafka.org/index.php?id=185,290,0,0,1,0] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100628232215/http://www.kafka.org/index.php?id=185,290,0,0,1,0 |date=2010-06-28 }} * Milner, Cahterine (27 August 2005). html "If Kafka made the dinner ...". The Telegraph. Konsultita la 25an de Aŭgusto 2012. [http://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/3321254/If-Kafka-made-the-dinner&nbsp;... html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Miron, Dan (24an de Novembro 2008). "Sadness in Palestine". Haaretz. Konsultita la 1 Aŭgusto 2012. [http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081220232543/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html |date=2008-12-20 }} * Ozorio, Anne (18an de Novembro 2010). "György Kurtág — Kafka Fragments, London". Opera Today. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.operatoday.com/content/2010/11/gyorgy_kurtag_-.php] * Prinsky, Norman (2002). "Humn. 2002: World Humanities II. Notes and Questions on Franz Kafka's "The Metamorphosis" / "The Transformation"". Augusta State University. Konsultita la 2 Septembro 2012. [http://www.aug.edu/~nprinsky/Humn2002/KafkaMetamorphNQ.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011030606/http://www.aug.edu/~nprinsky/Humn2002/KafkaMetamorphNQ.htm |date=2012-10-11 }} * Rahn, Josh (2011). "Existentialism". Online Literature. Konsultita la 5 Aŭgusto 2012. [http://www.online-literature.com/periods/existentialism.php] * Rastalsky, Hartmut M. (1997). "The Referential Kafka". University of Michigan. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/dissertation/10kafka.doc] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120622022057/http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/dissertation/10kafka.doc |date=2012-06-22 }} * Samuelson, Arthur. "A Kafka for the 21st Century". Jewish Heritage. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. [http://www.jhom.com/bookshelf/kafka/intro.html] * Seubert, Harald. "Bauer, Felice" (germane). Kulturportal-west-ost.eu. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. "Knochiges leeres Gesicht, das seine Leere offen trug. Freier Hals. Überworfene Bluse ... Fast zerbrochene Nase. Blondes, etwas steifes, reizloses Haar, starkes Kinn." [http://kulturportal-west-ost.eu/biographies/bauer-felice-2/] * Stone, Peter H. "Gabriel Garcia Marquez, The Art of Fiction No. 69". The Paris Review. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez] * "Allegory". The Guardian (London). 4a Aprilo 1930. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [http://www.guardian.co.uk/books/1930/apr/04/classics.culture] * "Disappearing Act". American Repertory Theatre. 2005. Arkivita el originalo la 25an de Julio 2011. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://www.amrep.org/articles/3_3c/disappearing.html] * "Drama on BBC Radio 3, Kafka the Musical". BBC. 2012. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.bbc.co.uk/programmes/b010glpd] * "Franz Kafka" (ĉeĥe). Enketa biblioteko de Suda Bohemio en České Budějovice. 2011. Konsultita la 3an de Oktobro 2012. [http://www.kohoutikriz.org/priloha/kafka.php] * "Franz Kafka – Articles". European Graduate School. 2012. Konsultita la 22an de Aŭgusto 2012. [http://www.egs.edu/library/franz-kafka/articles/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121027210534/http://www.egs.edu/library/franz-kafka/articles/ |date=2012-10-27 }} * "Franz Kafka – Biography". European Graduate School. 2012. Konsultita la 7an de Aŭgusto 2012. [http://www.egs.edu/library/franz-kafka/biography/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915131636/http://www.egs.edu/library/franz-kafka/biography/ |date=2012-09-15 }} * "Franz Kafka and libertarian socialism". Libertarian-Socialism. 14 December 2008. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://libcom.org/library/franz-kafka-libertarian-socialism] * "Franz Kafka Museum". Franz Kafka Museum. 2005. Konsultita la 7an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafkamuseum.cz/ShowPage.aspx?tabindex=0&tabid=1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819201236/http://www.kafkamuseum.cz/ShowPage.aspx?tabindex=0&tabid=1 |date=2012-08-19 }} * "The Franz Kafka Prize". Franz Kafka Society. 2011. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.franzkafka-soc.cz/cena-franze-kafky/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170113073540/http://www.franzkafka-soc.cz/cena-franze-kafky |date=2017-01-13 }} * "Franz Kafka: Tagebücher 1910–1923 – Kapitel 5". Der Spiegel (germane). Project Gutenberg — Spiegel Online. 21an de Junio 1913. Konsultita la 29an de Aŭgusto 2012. "Die ungeheure Welt, die ich im Kopfe habe. Aber wie mich befreien und sie befreien, ohne zu zerreißen. Und tausendmal lieber zerreißen, als in mir sie zurückhalten oder begraben. Dazu bin ich ja hier, das ist mir ganz klar." [http://gutenberg.spiegel.de/buch/162/5] * "Franz Kafka Writing". Kafka-Franz. 2011. Arkivita el originalo la 20an de Decembro 2010. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafka-franz.com/franz-kafka-writing.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101220032453/http://kafka-franz.com/franz-kafka-writing.htm |date=2010-12-20 }} * "Franz Kafka: writing of the system's despair and alienation". Socialist Worker rete. 17an de Marto 2007. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2012. [http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=10923] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151003174917/http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=10923 |date=2015-10-03 }} * "Faksimiles der Kafka-Drucke zu Lebzeiten (Zeitschriften und Zeitungen)" (germane). ITK Institute für Textkritik. 2008. Konsultita la 28an de Aŭgusto 2012. [http://www.textkritik.de/kafkazs/kafkadrucke.htm] * "Grete Bloch" (germane). S. Fischer Verlag. Konsultita la 24an de Aŭgusto 2012. [http://www.franzkafka.de/franzkafka/die_frauen/grete_bloch/457277] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170909185617/http://www.franzkafka.de/franzkafka/die_frauen/grete_bloch/457277 |date=2017-09-09 }} * "Kafka". New York State Writer's Institute. State University of New York. Konsultita la 4an de Aŭgusto 2012. [http://www.albany.edu/writers-inst/webpages4/filmnotes/fnf01n6.html] * "Lothar Hempel". Atlegerhardsen. 2002. Arkivita el originalo la 17 July 2011. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. [http://www.atlegerhardsen.com/pages/lothar_hempel/presse_eng_0802.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050924095502/http://www.atlegerhardsen.com/pages/lothar_hempel/presse_eng_0802.htm |date=2005-09-24 }} * "Musils 'Mann ohne Eigenschaften' ist "wichtigster Roman des Jahrhunderts"" (germane). LiteraturHaus. 1999. Arkivita el originalo la 21 February 2009. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [https://web.archive.org/web/20010607003313/http://www.literaturhaus.at/headlines/1999/01/142/] * "Orson Welles on The Trial (BBC interview)". Welles Net. 1962. Konsultita la 22an de Septembro 2012. [http://www.wellesnet.com/trial%20bbc%20interview.htm] * "Oxford Kafka Research Centre". University of Oxford. 2012. Konsultita la 8an de Oktobro 2012. [http://www.kafka-research.ox.ac.uk/] * "Poul Ruders Biography – 06/2005". Poul Ruders. June 2005. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.poulruders.net/biography.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204163258/http://www.poulruders.net/biography.htm |date=2012-02-04 }} * "Solving a Literary Mystery". Kafka Project, San Diego State University. 2012. Konsultita la 25 Aŭgusto 2012. [http://www.kafkaproject.com/] * "Sound Interpretations — Dedication To Franz Kafka". HAZE Netlabel. 2012. Konsultita la 4 Oktobro 2012. [http://h-a-z-e.org/archives/1059] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121009233821/http://h-a-z-e.org/archives/1059 |date=2012-10-09 }} * "Who is citizen? Guide to Czech citizenship in 1918 – 1949". Embassy of the Czech Republic in Tel Aviv. [[25an de oktobro]] 2012. Konsultita la 17an de Junio 2013. [http://www.mzv.cz/telaviv/en/visa_and_consular_services/citizenship/who_is_citizen_guide_to_czech.html] ==Literaturo== * Begley, Louis (2008). The Tremendous World I Have Inside My Head, Franz Kafka: A Biographical Essay. New York: Atlas & Co. ISBN 978-1-934633-06-9. * Calasso, Roberto (2005). K. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-1-4000-4189-3. * Citati, Pietro (1987). Kafka. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-394-56840-9. * Coots, Steve (2002). Franz Kafka (Beginner's Guide). London: Hodder & Stoughton. ISBN 978-0-340-84648-3. * Corngold, Stanley; Gross, Ruth V. (2011). Kafka for the Twenty-First Century. New York: Camden House. ISBN 978-1-57113-482-0. * Czech, Danuta (1992). Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz (pole). Oświęcim: Wydawn. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2010). "Kafka und die kleine Prosa der Moderne / Kafka and Short Modernist Prose". Oxford Kafka Studies I (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-4029-0. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2012). "Kafka, Prag und der Erste Weltkrieg / Kafka, Prague and the First World War". Oxford Kafka Studies II (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-4849-4. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2014). "Kafka und die Religion in der Moderne / Kafka, Religion, and Modernity". Oxford Kafka Studies III (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-5451-8. * Glatzer, Nahum Norbert (1986). The Loves of Franz Kafka. New York: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-4001-6. * Gray, Ronald (1962). Kafka: A Collection of Critical Essays. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. ISBN 1-199-77830-3. * Greenberg, Martin (1968). The Terror of Art: Kafka and Modern Literature. New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-08415-9. * Hayman, Ronald (2001). K, a Biography of Kafka. London: Phoenix Press. ISBN 978-1-84212-415-4. * Heller, Paul (1989). Franz Kafka: Wissenschaft und Wissenschaftskritik (in German). Tübingen: Stauffenburg. ISBN 978-3-923721-40-5. * Kafka, Franz; Brod, Max (1988). The Diaries, 1910–1923. New York: Schocken Books. ISBN 0-8052-0906-9. * Major, Michael (2011). Kafka ... for our time. San Diego, CA: Harcourt Publishing. ISBN 978-0-9567982-1-3. * Suchoff, David (2012). Kafka's Jewish Languages: the Hidden Openness of Tradition. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-4371-0. * Thiher, Allen (2012). "Franz Kafka: A Study of the Short Fiction". Twayne's Studies in Short Fiction, No. 12 (Philadelphia: University of Pennsylvania Press). ISBN 978-0-8057-8323-0. === Gazetoj === * {{Cite journal | last = Danta | first = Chris | title = Sarah's Laughter: Kafka's Abraham | url = http://muse.jhu.edu/journals/modernism-modernity/toc/mod15.2.html |date=April 2008 | volume = 15 | issue = 2 | location = Baltimore, MD | journal = ''Modernism/modernity'' | pages = 343–359 | doi = 10.1353/mod.2008.0048 }} * {{Cite journal | last = Ryan | first = Michael P. | title = Samsa and Samsara: Suffering, Death and Rebirth in ''The Metamorphosis'' | year = 1999 | journal = German Quarterly | location = Durham, NC | volume = 72 | issue = 2 | pages = 133–152 | doi = 10.2307/408369 }} == Vidu ankaŭ == * [[Anna Kavan]] * [[3412 Kafka]] * [[Siřem#Franz Kafka en Siřem|Franz Kafka en Siřem]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} Multlingva retejo pri Kafka enhavanta esperantajn artikolojn: * [http://www.kafka.org/ Das Kafka Projekt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201206132133/http://www.kafka.org/ |date=2020-12-06 }} * [http://gutenberg.spiegel.de/autoren/kafka.htm Kafka beim Projekt Gutenberg-DE] * [http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/KafkaFranz/ Biografio] * [http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.k/k011123.htm Enciklopedio] * [http://www.xlibris.de/Autoren/Kafka/Kafka-Biographie.htm Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040614044405/http://www.xlibris.de/Autoren/Kafka/Kafka-Biographie.htm |date=2004-06-14 }} * [http://www.kafkaesk.de/ Kafkeca] * [http://www.k-eins.de/ Versuch über Franz Kafka] * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT214.HTM Verkoj de Franz Kafka] * [http://franz-kafka.redorb.co.uk/ Franz Kafka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927051314/http://franz-kafka.redorb.co.uk/ |date=2007-09-27 }} {{Leginda|2022|11|15}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/56611857}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Kafka, Franz}} [[Kategorio:Franz Kafka| ]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj vegetaranoj]] 49sehnyyfeng2l3wj6ihjvirpnjuebq 0 1378 9441400 9376560 2026-07-29T16:43:44Z Sj1mor 12103 9441400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Genealogie řeckých bohů-eo.svg|eta|300ra|[[Genealogio]] de la grekaj dioj]] [[Dosiero:Greek trinity.png|eta|300ra|La greka triopo kaj la distribuo de la tri regnoj de la Tero: Dioj [[Zeŭso]] (Ĉielo), [[Posejdono]] (Maroj kaj oceanoj) kaj [[Hadeso]] (submondo). Teoj (negravaj dioj) estas la infanoj de ĉi tiu triopo.]] [[Dosiero:Zeus Otricoli Pio-Clementino Inv257.jpg|eta|Busto de [[Zeŭso]] trovita en [[Otricoli]] eksponata en [[Vatikanaj muzeoj]].]] La '''helena mitologio''' estas aro da [[mito]]j kaj [[legendo]]j de la [[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]], kiu temas pri iliaj diversaj [[Politeismo|dioj]] kaj [[Kultado al herooj|herooj]], la naturo de la mondo kaj la origino kaj signifo de iliaj propra kultado kaj ritoj. Sur ĝi baziĝis la [[Greka religio]], kiu iĝas gravega ilo por ke la fakuloj kaj reserĉistoj sciu pli pri la religiaj kaj politikaj institucioj de la [[Antikva Grekio]] kaj, ĝenerale, pri tiu civilizacio kaj la maniero kiel oni kreas mitojn<ref>''Encyclopaedic Dictionary The Helios'', 1952. Vol. ''Hellas'', Art. ''Greek Mythology''.</ref>. La greka mitologio konsistas eksplicite en vasta sortimento da rakontoj kaj implicite en figuraj artoj, kiel la pentrita ceramiko kaj votaj oferaĵoj. La helena mitaro klarigis la originon de la mondo kaj detalis la travivaĵojn de bunta aro da dioj, herooj kaj aliaj mitologiaj estaĵoj. Tiuj rakontoj estis disvastigitaj per parola poezia tradicio, sed ĝi supervivis ĝis nun danke ĉefe al la [[greka literaturo]]. La plej konataj beletraj fontoj, la [[epopeo|epopeaj poemoj]] ''[[Iliado]]'' kaj ''[[Odiseado]]'', baziĝas sur la okazintaĵoj de la [[Troja milito]]. Du poemoj de la samtempulo de [[Homero]], [[Heziodo]], la ''[[Teogonio]]'' kaj ''[[Laboroj kaj tagoj]]'', klarigas per riĉa rakontaro la originon de la mondo, la sekvadon de diaj regantoj kaj homaj epokoj, kaj la kialojn de la homaj tragedioj kaj oferaj kutimoj. Ankaŭ enhavas mitojn la ''[[Homeraj himnoj]]'', kelkaj fragmentoj de epopeaj poemoj pri la [[Troja ciklo]] kaj de [[Liriko|lirika poezio]], la verkoj de damistoj de la [[5-a jarcento a.K.]], kaj studoj de reserĉistoj kaj poetoj de la [[Helena epoko|helena]] kaj [[Romia Imperio|romia]] tempoj, kiel [[Plutarĥo]] kaj [[Paŭzanio]]. Arkeologiaj eltrovaĵoj estas ankaŭ grava fonto de detaloj pri la helena mitologio, tial kial la diversaj dioj kaj herooj tre ofte ornamis artaĵojn. Geometriaj desegnoj sur ceramikaĵoj de la [[8-a jarcento a.K.]] prezentis ofte scenojn de la Troja cirklo kaj de la prodaĵoj de [[Heraklo]], kaj dum postaj periodoj ([[Grek-romia antikvo|arkaika, klasika kaj helena]]) oni kutime prezentis scenojn de la verkaro de Homero kaj aliaj por pli bone klarigi la parolan rakontadon kaj kompletigi la tiaman literaturon<ref name="Br">''Encyclopædia Britannica''. 2002. Art. ''Greek Mythology''.</ref>. La greka mitologio diversmaniere kaj profunde influis sur la postaj kulturo kaj literaturo de la okcidenta civilizacio, kaj ankoraŭ restas en la karakterizaĵoj de tiuj kulturoj kaj lingvoj. Multnombraj poetoj kaj artistoj trovis inspiradon en ĝi edke la plej antikvaj tempoj ĝis nun, malkovrante nuntempajn signifon kaj gravecon de la klasika mitaro<ref>Foley, J.M., ''Homer´s traditional art'', Eld. Pennsylvania State University Press, 1999.</ref>. == Fontoj de la helena mitologio == La helena mitologio konserviĝis ĝis nun danke ĉefe al la greka literaturo kaj al la prezentado de mitologiaj scenoj sur artaĵoj jam ekde la geometria periodo (ĉ. 900-800 a.K.)<ref name="Graf200">Fritz, G., Greek Mythology: an introduction, El. Johns Hopkins University Press, Baltimore, 1993.</ref>. === Beletraj fontoj === [[Dosiero:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|eta|La romia poeto [[Vergilio]], sur ''[[Vergilius Romanus]]'', manuskripto de la [[5-a jarcento]]. Li klarigis detalojn de la helena mitologio en multaj el siaj verkoj.]] La mitaj rakontoj ĉefrolas en preskaŭ ĉiuj ĝenroj de la greka literaturo. Tamen, la sola ĝenerala faka libro pri mitologio el tiuj tempoj kiu supervivis ĝis nun estas la ''[[mitologia biblioteko]]'' de Pseŭdo-[[Apolodoro]], kiu celas unuigi la malsamajn versiojn de la mitoj kaj danke al tio ĝi iĝas elstara resumo de la tradicia greka mitaro kaj de la legendoj de la lokaj herooj<ref>Rose, H.J. kaj Hard, R, ''The Routledge handbook of Greek mythology'', [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]'', 2003.</ref>. Apolodoro vivis plimalpli dum la jaroj 180-120 a.K. kaj li skribis pri multaj el tiuj aferoj. Tamen, la ''Biblioteko'' pritraktas eventojn kiu okazis post la morto de sia hipoteza aŭtoro, kaj pro tio oni preferas nomi lin "Pseŭdo-Apolodoro". Eble oni atribuis tiun verkon al li ĉar la vera verkisto baziĝis sur antaŭaj rakontoj de Apolodoro. El la plej antikvaj beletraj fontoj elstaras la du epopeaj poemaroj de [[Homero]], ''[[Iliado]]'' kaj ''[[Odiseado]]''. Aliaj poetoj kompletigis la «epopean ciklon», sed tiuj ne tiel gravaj poemoj perdiĝis preskaŭ entute. Krom ilia tradicia nomo, la ''Homeraj himnoj'' tute ne rilatas al tiu aŭtoro. Ili konsistiĝas el ĥoraj himnoj el la plej antikva periodo de la tiel nomata ''[[Liriko|lirika epoko]]''<ref name="Miles7">Miles, G., Classical mythology in English literature: an critical anthology, Eld. Routledge, Novjorko, 1999.</ref>. [[Heziodo]], eble samtempulo de Homero, ebligas per sia ''[[Teogonio]]'' (''Origino de la dioj'') koni la plej detalan rakonton de la unuaj grekaj mitoj. Ĝi priskribas la kreadon de la mondo, la origino de la dioj, [[titanoj]] kaj [[giganto]]j, inkludante tre precizajn genealogiojn, popolajn rakontarojn kaj etiologiajn mitojn. ''Laboroj kaj tagoj'', de la sama verkisto, estas lerniga poemo pri la agrokultura vivo, kaj rakontas ankaŭ pri la mitoj de [[Prometeo]], [[Pandora]] kaj la [[Mito de la rasoj|kvar epokoj]]. Per ĝi, Heziodo konsilas pri kiel akiri sukceson en mondo tiel danĝera, eĉ pli pro la dioj<ref name="Br" />. La lirikaj poetoj ofte inspiradis en la mitaro, sed la maniero kiel ili pritraktis ĝin estis iom post iom malpli rakonta kaj pli aluda. La grekaj lirikaj poetoj, inkluzive [[Pindaro]], [[Bakilido]] kaj [[Simonido]], kaj la bukolikoj, kiel [[Teokrito]] kaj [[Bion de Smirno|Bion]], priskribas nur individuajn mitologiajn okazintaĵojn<ref name="Brazouskixii">Brazouski, A. kaj Klatt, M.J., Children´s book on ancient Greek an Roman mythology: an annotated bibliography. Eld. Greenwood Publishing, 1994. ISBN 978-08-313-28973-6.</ref>. Aldone, la mitoj estis nepraj por la disvolviĝo de la klasika atena teatro. La tragikaj dramaturgoj [[Esĥilo]], [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]] prenis la plimulton el iliaj intrigoj el la mitaro pri la heroa epoko aŭ la [[Troja milito]]. Tiel, multaj el la plej elstaraj tragediaj historioj (kiel tiu de [[Agamemnono]] kaj lia idaro, [[Edipo]], [[Jasono]] kaj [[Medea]]) prenis ilian klasikan formon el tiuj teatraĵoj. La komika dramaturgo [[Aristofano]] ankaŭ uzis mitojn, kaj en ''[[Birdoj]]'' kaj en ''[[Ranoj]]''<ref name="Miles7" />. La historiistoj [[Herodoto]] kaj [[Diodoro Sicilia]], kaj la geografiistoj [[Paŭzanio]] kaj [[Strabo]], kiu vojaĝadis tra la tuta greka mondo kaj priskribis la rakontojn kiujn ili aŭdis ĉie, aldonis multnombrajn mitojn kaj lokajn legendojn, kiuj ofte iĝis alternativaj versioj de la oficialaj historioj, kutime ne tre konataj de la plimulto <ref name="Brazouskixii" />. Aparte, Herodoto serĉis la diversajn tradiciojn kaj klopodis trovi historiajn aŭ mitologiajn komunajn devenojn per komparado inter Grekio kaj Oriento<ref name="CartledgeSpartans">Cartledge, P., ''Oi Spartiates''. Eld. Livanis Nea Synora, 2004.</ref><ref name="CartledgeGreeks">Carrledge, P. ''The Greeks: A portrait of self and others''. Eld. Oxford University Press, 2002.ISBN 0-19-280388-3</ref>, kaj tiel kompari kaj unuigi la originon kaj miksadon de diversaj kulturaj konceptoj. La helena kaj romia poezio, kvankam esti verkita kiel literatura praktikado pli ol kultura priskribo, enhavas gravajn nuancojn kiuj alimaniere ne supervivintus ĝis hodiaŭ. Tiu kategorio inkluzivas la verkojn de: * La romiaj poetoj [[Ovidio]], [[Stacio]], [[Valerio Flako]], [[Seneko la pli juna|Seneko]] kaj [[Vergilio]], kun la komentario de [[Servio]]. * La grekaj poetoj el la [[Malfrua Antikvo]], [[Nono]], [[Antonino Liberalis]] kaj [[Kinto el Smirno]]. * La grekaj poetoj el la helena periodo [[Apolonio (poeto)|Apolonio el Rodiso]], [[Kalimako]], Pseŭdo-[[Eratosteno]] kaj [[Partenio]]. * La antikvaj romanoj de grekaj kaj romiaj aŭtoroj kiel [[Apulejo]], [[Petronio]], [[Loliano]] kaj [[Heliodoro]]. ''Fabloj'' kaj ''Pri astronomio'', de la romia verkisto konata kiel Pseŭdo-[[Higeno (verkisto)|Higeno]] estas du gravaj ne poeziaj kompendioj de mitoj. Kromaj du taŭgaj fontoj estas ''Imagoj'' de [[Filostrato]] kaj ''Priskriboj'' de [[Kalistrato]]. [[Dosiero:Akhilleus Charun Cdm Paris 2783.jpg|eta|[[Aĥilo]] mortigante trojan malliberulon antaŭ [[Karono (mitologio)|Karono]], sur [[etruskoj|etruska]] kratero, [[4-a jarcento a.K.|fino de la 4-a aŭ komenco de la 5-a jarcento a.K.]].]] Fine, [[Arnobio]] kaj kelkaj [[Bizancio|bizancaj]] verkistoj, aldonas gravajn detalojn al mitaro, kelkaj el ili devenante de grekaj skribaĵoj jam perditaj. Inter ili oni inkludas vortaron de [[Hesikio]], la [[Suido]] kaj la eseoj de [[Johano Tzetzes]] kaj [[Eŭstacio]]. La moraliga kristana vidpunkto pri la greka mitaro resumiĝas per la tiama proverbo ἐν παντὶ μύθῳ καὶ τὸ Δαιδάλου μύσος (''en ĉiu mito kaŝiĝas la profanado de [[Dedalo]]''), kiun la propra Suido klarigas: ĝi aludas la rolon de Dedalo kiam li helpis la «kontraŭnaturan lascivon» de [[Pazifao]] kun la taŭro de [[Posejdono]]. Do la kialon kaj kulpon de tiaj malvirtoj oni atribuis al Dedalo, kaj al la greka mitologio ĝenerale.<ref>[http://www.theoi.com/Titan/Pasiphae.html Pasifaa ĉe Theoi.com]</ref> === Arkeologiaj fontoj === La malkovroj de la [[mikeno|mikena]] civilizacio fare de la germana [[arkeologio|arkeologiisto]] [[Heinrich Schliemann]] en la [[19-a jarcento]] kaj de la [[Minoo|minoa]] en [[Kreto (insulo)|Kreto]] fare de la brita sir [[Arthur Evans]] dum la [[20-a jarcento|sekvanta]] ebligis klarigi multajn el la duboj pri la epopeaj verkoj de Homero, kaj aldonis arkeologiajn pruvojn de la mitologiaj rakontoj pri dioj kaj herooj. Bedaŭrinde, la certeco pri mitoj kaj ritoj en tiuj fosad-kampoj estas nur monumenta, tial ke la enskribadojn per [[linia skribo B]] (antikva varianto de la [[antikva greka lingvo|greka]], kiun oni trovis kaj en Kreto kaj landinterne) oni nur uzis por registri inventarojn, kaj tie malmultfoje kaj ne klare aperis nomoj de dioj aŭ herooj<ref name="Br" />. La geometria desegnado sur ceramiko de la [[8-a jarcento a.K.]] prezentis scenojn de la troja ciklo, kaj de la adventuroj de Heraklo<ref name="Br" />. Tiuj videblaj bildoj pri la mitaro estas gravaj pro du kialoj: unue oni certigis multajn mitojn danke al la pentraĵoj sur vazoj, anstataŭ la kutimaj beletraj fontoj (ekzemple, el [[la dek du laboroj de Heraklo]], nur la prodaĵo kun [[Cerbero]] aperas en samtempa verko)<ref name="HomerIliad366-369">Homero, Iliado, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134&layout=&loc=8.366 viii.366–369].</ref> kaj due, la vidaj fontoj ofte reprezentis mitojn aŭ scenojn kiuj aperas en neniu literatura fonto el tiuj, kiu ankoraŭ konserviĝas. Kelkfoje, la unua konata prezentado de mito en geometria arto antaŭis kelkajn jarcentojn al ĝia [[unua priskribo|unua konata priskribo]] en malfrua arkaika poezio<ref name="Graf200" />. Dum tiuj arkaika (ĉ. 750-500 a.K.), klasika (ĉ. 480-323 a.K.) kaj helena periodoj aperas homerajn scenojn kaj aliaj por kompletigi la tiamajn beletrajn pruvojn<ref name="Br" />. == Ĝenerala resumo de la mita historio == {{Pluraj bildoj |direkto=vertikala |larĝeco=200 |dosiero1=Virgil Solis - Golden Age.jpg |dosiero2=Virgil Solis - Silver Age.jpg |dosiero3=Virgil Solis - Iron Age.jpg |priskribo3=''La tri epokoj'', gravuraĵo de [[Virgil Solis]] por ''Metamorfozoj'' de [[Ovidio]], [[16-a jarcento]]. }} La greka mitologio evoluadis iom post iom por adaptiĝi al la ŝanĝoj de sia propra kulturo, kiun la mitologio priskribas, ĉu eksplicite ĉu per siaj implicitaj simboloj kaj aludoj. Tiu evoluo estas esence politika en la literaturaj verkoj kiuj konserviĝis ĝis nun, tial kial ili estis skribitaj dum la lasta periodo, fine de tiu adaptiĝa proceso<ref>Cuthbertson, Gilbert, ''Political Myth and Epic''. Eld. Michigan State University Press, 1975. Tiu reserĉisto studis vastan kolekton de epopeoj, de ''[[Gilgamesh]]'' ĝis la ''[[Henriade]]'' de [[Voltaire]], kaj laŭ li, lia ĉefa hipotezo, tio estas, ke per la mitaro, kulturaj ŝanĝoj registriĝis, ordigante la komunumon per kreado de morala komuna konsento, plimulte kaj intime aplikendas al la greka mitologio.</ref>. La unua loĝantaro de la [[Balkana duoninsulo]] estis agrokultura popolo, kiu [[animismo|animisme]] rilatigis spiritojn al ĉiu nuanco de la naturo. Fine, tiuj malprecizaj estaĵoj [[Antropomorfismo|antropomorfiĝis]] kaj aldoniĝis al la loka mitologio kiel dioj<ref name="Johnson17">Johnson, C.D., Understanding the Odyssey. Eld. Greenwook Press, 2003. ISBN 0-313-30881-0.</ref>. Kiam nordaj triboj invadis la duoninsulon, ili kunportis novan [[panteono]]n, kie ĉefrolis karakterizaĵoj kiel forteco, kuraĝo dum batalo, konkeremo kaj perforta heroemo. Kromaj diaĵoj de tiu agrikultura civilizacio, pli antikvaj, unuiĝis al tiuj de la povaj konkerintoj aŭ restis kiel negrava kultado.<ref name="Johnson17"/> Dum la lasta duono de la arkaika epoko, la mitoj pri rilatoj inter dioj kaj herooj iĝis pli kaj pli oftaj, montrante paralelan evoluon de la ''lerniga [[pederastio]]'' (παιδικός ἔρως ''paidikos eros''), kiun oni pensas la novaj popoloj enigis dum la [[7-a jarcento a.K.]]. Fine de la [[5-a jarcento a.K.]] la poetoj atribuis almenaŭ unu [[eromeno]]n (adoleskanta lernanto kaj amanto) al ĉiu grava dio (escepte [[Areso]]) kaj al multaj legendaj roluloj<ref name="Gallimach109">Calimach, A., ''Lover´s Legends: The Gay Greek Myths''. Eld. Haiduk Press, 2002. ISBN 0-9714686-0-5.</ref>. Oni ankaŭ interpretis antaŭajn rakontojn, kiel tiu pri [[Aĥilo]] kaj [[Patroklo]], laŭ tia pederastia vidpunkto<ref name="Percy">Percy, W.A., ''Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece''. Eld. University of Illinois Press, 1998. ISBN 0-252-06740-1.</ref>. [[Aleksandrio|Aleksandriaj]] poetoj unue, kaj la beletraj mitologiistoj de la [[Romia Imperio|Antikva Romia Imperio]] poste, tiamaniere adaptiĝis multajn rakontojn pri roluloj de la greka mitologio. Granda sukceso de la epopea poezio estis la kreado de ''historiaj cikloj'', kaj el tio, la generado de la ideo pri ''mitologia kronologio''. Tiel, la greka mitologio prezentiĝas kiel epoko de la evoluo de la mondo kaj la homaro<ref name="Dowden11">Dowden, K., The Uses of Greek Mythology. Eld. Routledge, 1992. ISBN 0-415-06135-0. paĝ. 11.</ref>. Kvankam tiuj rakontoj pleniĝas de kontraŭdiroj kiuj malebligas krei konkretan kaj klaran tempan linion, proksimuma kronologio distingiĝas. Laŭ ĝi, la mitologian historion de la mondo oni povas dividi en tri aŭ kvar periodojn: # La ''origina mitaro'' aŭ ''dia tempo'' (teogonioj, ''naskiĝo de la dioj''): rakontoj pri la deveno de la mondo, la dioj kaj la homa raso. # La ''tempo kiam homoj kaj dioj libere interrilatiĝis'': historioj pri la unua interagado de dioj, [[duon-dio]]j kaj mortemuloj. # La ''heroa tempo'', kie la dia agado estis malpli aktiva. La lastaj kaj pli famaj heroaj legendoj priskribas la ''Trojan militon'' kaj ĝiajn rezultojn (kiujn aliaj fakuloj konsideras ''kvara tempo'')<ref name="Miles35">Miles, G. Classical Mythology in English Literature: A Critical Anthology. Eld. Routledge, 1999. ISBN 0-415-14755-7. paĝ. 35.</ref>. Kvankam la nuntempaj reserĉistoj plej ofte interesiĝas pri la ''dia tempo'', la grekaj verkistoj de la arkaika kaj klasika epokoj ĉefe preferis la ''heroan'', kaj registris kronologion kaj gravajn eventojn por klopodi respondi la bazan demandon pri kiel la mondo estis kreita. Ekzemple, la heroaj ''Iliado'' kaj ''Odiseado'' estis pli ampleksaj kaj iĝis ege pli famaj ol la ''Teogonio'' kaj la ''Homeraj Himnoj''. Influite de Homero, la [[kultado de herooj]] reordigis la spiritan vivon, laŭ la divido inter la mondo de la dioj kaj tiu de la mortintaj herooj, tio estas, la [[kroniko]]j de la [[olimpanoj]]<ref name="Burkert205">Burkert, W. ''Greek Religion: Archaic and Classical''. Eld. Blackwell Publishing, 2002. ISBN 0-631-15624-0. paĝ. 205-6.</ref>. En sia ''Laboroj kaj tagoj'', Heziodo priskribas kvar homajn tempojn (aŭ rasojn): ora, arĝenta, bronza kaj fera. Tiuj rasoj aŭ epokoj estis sendepende kreitaj de dioj, [[Krono (dio)|Krono]] formis la oran kaj Zeŭson la ceterajn. Heziodo situas la heroan tempon (aŭ rason) ĝuste post la bronza, kaj la lasta (dum kiu la poeto vivis) estus la fera, la malpli bona laŭ li pro la eniradon de malboneco fare de [[Pandora]], kiu malliberigis ĉiun bonan karakterizaĵon de la vivo, krom la espero<ref name="Workanddays">Heziodo, ''Laboroj kaj tagoj'', [http://www.sacred-texts.com/cla/hesiod/works.htm 90–105]</ref>. En sia ''Metamorfozoj'', Ovidio inspiradis en tiu Hezioda koncepto pri la kvar tempoj<ref name="Ovid89-162">Ovidio, Metamorfozoj [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met1.shtml i.89–162].</ref> === La dia tempo === ==== Kosmogonio kaj kosmologio ==== [[Dosiero:Francisco de Goya, Saturno devorando a su hijo (1819-1823).jpg|eta|Saturno (Krono) vorante sian idaron, de [[Francisco de Goya]], [[1819]]-[[1823]].]] La «mitoj pri origino» aŭ «kreadaj mitoj» simbolas la klopodon komprenigi la universon laŭ homa pensmaniero, kaj klarigi la devenon de la mondo<ref name="Brazouskix">Brazouski, A. kaj Klatt, M.J., ''Children´s Books on Ancient Greek and Roman Mythologhy: An Annotated Bibliography''. Eld. Greenwook Publishing, 1994. ISBN 0-313-28973-5. paĝ. x</ref>. La plej disvastigita tiama versio, kvankam filozofa rakonto pri la origino de la kreaĵoj, estis tiu kiu [[Heziodo]] detalis en sia ''Teogonio''. Ĝi komencis per [[Ĥaoso]], senlima malpleno. el ĝi spruĉis [[Geo]]n (la Tero) kaj aliaj bazaj diaĵoj: [[Eroso]] (Amo), [[Tartaro]] (Abismo) kaj [[Erebo]] (Mallumo)<ref name="Theogony116-138">Heziodo, ''Teogonio'' [[s:Teogonía|116–38]].</ref>. Sen vira bezono, Geo naskis [[Urano (dio)|Uranon]] (Ĉielo), kiu fekundigis ŝin. El tiu unuiĝo naskiĝis la [[Titanoj]] ([[Oceano (mitologio)|Oceano]], [[Kojo]], [[Krejo]], [[Hiperiono]], [[Japeto (titano)|Japeto]], [[Teja]], [[Rea (diino)|Rea]], [[Temiso]], [[Mnemozina]], [[Feba]], [[Tetiso (titanino)|Tetiso]] kaj [[Krono (dio)|Krono]]), poste la unuokulaj [[Ciklopo]]j kaj la centmanaj [[Hekatonkiroj]]. Krono («la plej juna, kun malica menso kaj la plej terura el la filoj de Geo»)<ref name="Theogony116-138" /> kastris sian patron kaj tiel akiris la povon sur la ceteraj diaĵoj, kun sia fratino Rea kiel edzino kaj la ceteraj Titanoj kiel kortego. La temo pri patra-fila konflikto reaperis kiam Krono estis siavice alfrontita de sia filo [[Zeŭso]]. Post perfidi sian patron, la titano pensis ke sia idaro agos same, kaj pro tio li forkaptadis kaj manĝadis ĉiujn iliajn gefilojn tuj post ilia naskiĝo. Rea ekmalamis lin pro tio, kaj kiam ŝi naskis Zeŭson, ŝi anstataŭis lin per ŝtono, kiun Krono manĝis, kaj kaŝigis la infanon. Kiam Zeŭso plenaĝis, li servis al sia patro magian trinkaĵon, danke al kiu la titano vomis sian tutan idaron (kaj la ŝtonon), kiuj restadis ĝis tiam en ilia patra stomako. Tiam komenciĝis la [[titanomakio]], granda batalo inter dioj kaj titanoj kiu simbolas la alvenon de nova panteono fare de la invadintaj popoloj, kaj la anstataŭo de la antikvaj animismaj lokaj dioj. Dum tiu lukto, Zeŭso liberigis la ciklopojn el Tartaro, kaj kun ilia helpo la olimpanoj venkis kaj punis la titanojn per mallibero en la [[Hadeso|subtera mondo]]<ref name="Theogony713-735">Heziodo, ''Teogonio'' [[s:Teogonía|713–35]].</ref>. [[Dosiero:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - La Nuit (1883).jpg|eta|200ra|maldekstre|''Nokto'' de [[William Adolphe Bouguereau]] ([[1883]]). [[Nikso (mitologio)|Nikso]] ĉefrolis ĉe la [[Orfeismo|orfea]] teogonio.]] Ankaŭ Zeŭso suferis pro la sama zorgo (esti detronigita de sia filo), eĉ pli kiam oni antaŭdiris ke lia unua edzino, [[Metiso]], naskos diaĵon pli pova ol li. Malgaje, sed rezolute, li manĝis Metison, kiu jam estis graveda de [[Atena]]. Kelka tempo poste la diino eliris el la kapo de sia patro, plenkreska kaj preta por milito, do tial kial ŝi ne vere "naskiĝis", la profetaĵo ne plenumiĝis. Tiu rakonto pravigus la gravecon de la diino (ĉefe en [[Ateno]]) kaj ŝian aliĝon al la greka panteono senkonflikte kun la greveco de Zeŭso en aliaj regiono de Grekio. La antikva greka koncepto de poezio konsideris la teonogion la propotipa poezia ĝenro (''mythos''), kaj atribuis ĝin eĉ magiajn influojn. [[Orfeo]], la arketipa poeto, prezentiĝis kiel deklamanto de teogonioj, kiujn li uzis eĉ por trankviligi marojn kaj tempestojn en ''Pri Argonaŭtoj'' de [[Apolonio (poeto)|Apolonio]] kaj kortuŝi la [[Hadeso|inferajn diojn]] kiam li subiris tien por renkontiĝi lian edzinon. Kiam [[Hermeso]] elpensis la [[liro (muzikilo)|liron]] en la ''Homera Himno'' dediĉita al li, la unua kanto kiun li inventis estis tiu, pri la naskiĝo de la dioj.<ref name="Hermes">''Homera Himno al Hermeso'', [http://mcllibrary.org/Hesiod/hymns.html 414–35] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081025121210/http://mcllibrary.org/Hesiod/hymns.html |date=2008-10-25 }}.</ref>. La hezioda ''Teogonio'' ne nur estas la rakonto pri la dioj plej komplete konservita ĝis nun, ĝi ankaŭ klarige priskribas la funkcio de la poetoj dum la arkaika tempo, per ĝia detala prepara alvoko al [[Muzoj]]. La origino de la dioj inspiris ankaŭ multajn poemoj jam perditaj, inkluzite tiuj, kiujn oni atribuis al Orfeo, [[Muzeo (poeto)|Muzeo]], [[Epimenido]], [[Abariso]] kaj aliaj legendaj divenistoj, kaj estis uzataj dum purigaj kaj misteraj ritoj. Kelkaj indicoj pruvas ke [[Platono]] baziĝis sur tiama versio de orfea teogonio<ref name="Betegh147">Betegh, G. ''The Derveni papyrus''. Eld. Cambridge University Press, 2004. ISBN 0-521-80108-7. paĝ. 147</ref>. Tamen, la partoprenantoj de tiuj ritoj estis devigitaj silenti pri ĉio kion li faris kaj aŭdis, kaj pro tio ili estas malmulte konataj. Nur troviĝas kelkaj aludoj al la publika parto de tiu kultado. En la klasika Grekio troviĝis prezentadoj sur ceramikaĵoj kaj religiaj verkoj, kiujn oni interpretis (aŭ misinterpretis) laŭ diversaj kaj malsamaj mitoj kaj legendoj. Kelkaj fragmentoj de tiu literaturo restas ĉe aludoj de [[Novplatonismo|novplatonismaj filozofoj]] kaj papiroj ĵus eltrovitaj. Unu el tiuj, la [[papiro Derveni]], pruvas ke almenaŭ ĝis la [[5-a jarcento a.K.]] troviĝis teogonia kaj kosmogonia poemo atribuita al Orfeo. Tiu poemo klopodis superi la ''Teogonio''n de Heziodo, kaj laŭ ĝi la dia genealogio pligrandiĝis per [[Nikso (mitologio)|Nikso]] (Nokto), kiel definitiva origina estaĵo antaŭa al Urano, Krono aŭ Zeŭso<ref name="Betegh147" /><ref name="Burkert236">Burkert, ''W. Greek Religion: Archaic And Classical''. Eld. Blackwell Publishing, 2002. ISBN 0-631-15624-0. paĝ. 236.</ref>, kies krea funkcio (kune kun Erebo) kompareblas kun tiu de la hezioda Ĥaoso. La unuaj filozofaj kosmologiistoj reagis kontraŭ (aŭ kelkfoje baziĝis sur) la mita popola konceptaro disvastigita ĝis tiam, kiu eble devenis de la poemaro kaj de Homero kaj de Heziodo. Laŭ Homero, la [[Tero]] estas ebena disko kiu ŝvebas sur la rivero [[Oceano (mitologio)|Oceano]] sub duon-sfera ĉielo kie troviĝis la [[Suno]] kaj steloj. [[Helios|Helio]] (Suno) koĉere transiris la ĉielon, kaj navigis reen nokte sur ora vazo. Oni kutime preĝis kaj ĵuris je la suno, tero, ĉielo, riveroj kaj ventoj, kaj konsideris la naturajn fendojn enirejoj al la subtera mondo [[Hadeso]], kie loĝis la mortintoj<ref name="Br"/><ref name="Algra">Algra, K. ''The Cambridge history of Hellenistic philosophy''. Eld. Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-61670-0. Ĉap. The beginnings of cosmology, paĝ. 45.</ref>. ==== La greka panteono ==== [[Dosiero:Olympians.jpg|eta|''La [[Olimpanoj|Olimpaj dioj]] de [[Nicolas-André Monsiau|Monsiau]], fine de la [[18-a jarcento]].]] :::''Vidu ankaŭ: [[Greka religio]] kaj [[Olimpanoj]].'' Laŭ la klasika mitologio, post la detronigo de la titanoj, la nova [[panteono]] de [[dioj]] estis enkondukita. Inter la ĉefaj grekaj dioj elstaris la dekdu (tiu nombro ŝajnas esti relative moderna<ref name="Stoll8">Stoll, H.W. ''Handbuch der religion und mythologie der Griechen und Römer''. Eld. B.G. Teubner, Leipzig, 1875. paĝ. 8.</ref>) [[olimpanoj]], kiuj loĝis en [[Olimpo]] sur la atento kaj regado de Zeŭso. Krom ilin, grekoj adoris diversajn naturajn diaĵojn, la [[kapro|kaprin-dion]] [[Pajno]]n, la [[nimfoj]]n ([[fontano|fontanaj]] [[najadoj]], [[arbo|arbaj]] [[driadoj]] kaj [[maro|maraj]] [[nereidinoj]]), [[oceanido|riverajn diojn]], [[satiruso]]jn kaj aliajn. Aldone, oni kredis je misteraj povoj ĉe submondo, kiel la [[Erinioj]] (aŭ [[Furioj]]), kiu turmente punis familiajn krimojn<ref name="BrRel">''Encyclopædia Britannica'', 2002. Art. ''Greek Religion''.</ref>. Honore al nova diaro, poetoj verkis 33 kantojn kiujn oni nomis ''Homeraj Himnoj''<ref name="Cashford174">Cashfor, J. The Homeric Hyms. Eld Penguin Books, 2003. ISBN 0-14-043782-7. paĝ. vii.</ref>. [[Gregory Nagy]] priskribas ilin kiel simplaj prov-verkoj (kompare kun la ''Teogonio''), ĉiu el ili dediĉita al respektiva dio.<ref name="Nagy54">Nagy, G. ''Greek Mythology and Poetics''. Eld. Cornell University Press, 1990. ISBN 0-8014-8048-5. paĝ. 54.</ref>. Inter la vasta diverseco de mitoj kaj legendoj kiu konsistigas la grekan mitologion, lokaj diaĵoj de ĉiu greka popolo estis prezentitaj esence hom-forme, sed kun spiritaj korpoj. Laŭ [[Walter Burkert]] la karaktero de tiu antropomorfismo baziĝas sur ke la grekaj dioj estis personoj, ne abstraktaĵoj, ideoj aŭ konceptoj<ref name="Burkert182">Burkert, W. ''Greek Religion: Archaic And Classical''. Eld. Blackwell Publishing, 2002. ISBN 0-631-15624-0. paĝ. 182.</ref>. Sendepende de iliaj esencaj formoj, la antikvaj greka dioj havis diversajn mirindajn kapablojn, inter kiuj elstaris ilia malvundeblecon, ili neniam malsaniĝis kaj tre malofte kaj escepte estis vunditaj ĉe batalo. Konsekvence, ili estis nemorteblaj kaj ĉiame junaj. Tiuj du lastaj nuancoj resumas la tiaman diecon, kaj por ĝin daŭrigi la diaĵoj kutime uzadis [[nektaro]]n kaj [[ambrozio]]n, diaj trinkaĵoj kiuj renovigis ilian dian sangon (''[[ikoro]]'')<ref name="Stoll4">Stoll, H.W. ''Handbuch der religion und mythologie der Griechen und Römer''. Eld. B.G. Teubner, Lejpzig, 1875. paĝ. 4.</ref>. Ĉiu dio havis propran genealogion, interesiĝas pri malsamaj celoj, fakis pri konkretaj povoj kaj kapabloj kaj kondutis laŭ ununura personeco. Tamen, iliaj priskriboj multe ŝanĝis laŭ la loko kie ili estis kultitaj, multfoje kontraŭdire, ĉar oni adaptigis ilin al la antaŭaj lokaj diaĵoj aŭ tiamaj cirkonstancoj. Kutime oni alvokis ilin (per poemo, deklamado, preĝo aŭ kultado) per kombino de ilia nomo kaj [[kromnomo]], kiu individuigis ilin inter iliaj diversaj prezentadoj (ekzemple, ''Apolono Musageta'' estis ''[[Apolono]] kiel estro de la [[muzoj]]'', ''Atena Parthenos'' estis ''[[Atena]] kiel diino de la [[akropolo]] kaj helpantino dum [[nasko]]j''). Alternative la kromnomo rilatis ilin kun loka aŭ faka nuanco, eble antaŭa al la starigo de ilia kultado. La plimulto de la dioj rilatiĝis kun specifaj aspektoj de la ĉiutaga vivo. Ekzemple, [[Afrodito]] estis diino de la [[amo]] kaj [[beleco]], [[Areso]] de la [[milito]], [[Hadeso]] de la mortintoj kaj Atena de saĝeco kaj kuraĝo<ref name="Stoll20">Stoll, H.W. ''Handbuch der religion und mythologie der Griechen und Römer''. Eld. B.G. Teubner, Lejpzig, 1875. paĝ. 20 kaj sekv.</ref>. Kelkaj dioj, kiel Apolono kaj [[Dionizo]], rolis malsimplajn simbolajn karakterojn kaj miksadon de funkcioj krom aliaj, kiel [[Hestio]] (laŭlitere, ''hejmo'') kaj [[Helios|Helio]] (laŭvorte, ''Suno''), estis nur personigoj. La grekaj [[templo]]j plej imponaj estis dediĉitaj al limigita nombro da dioj, sur kiu baziĝis la plej aktivaj tutlandaj kultadoj. Tamen, multaj regionoj kaj urboj starigis lokajn proprajn kultadojn al malpligravaj dioj, aŭ al la gravaj, sed per speciala ritaro kaj mitaro ofte nekutima en aliaj urboj. Dum tiu epoko oni establis la [[kultado de herooj|kultadon de herooj]] aŭ duon-dioj, kiu kompletigis tiun dian. === La tempo kiam dioj kaj homoj kunloĝis === Inter la tempo kiam homaro ankoraŭ ne estis kreita kaj tiu kiam dioj ne multe enmiksis sin en la ĉiutaga homa vivo ekzistis transira ŝtupo de ofta kaj libera rilato inter la mortemuloj kaj ilia diaro. Ĝi okazis dum la unuaj tempoj de la mondo, kiam la popoloj plej libere vagadis tra la mondo kaj miksiĝis inter ili kaj kun la diaĵoj. Tiu tempo estas spegulita en ''Metamorfozoj'', de Ovidio, kiu arigis tiamajn rakontojn en du grupojn: rakontoj pri amoj kaj rakontoj pri puno de malvirta agado.<ref name="Miles38">Miles, G. ''Classical Mythology in English Literature: A Critical Anthology''. Eld. Routledge, 1999. ISBN 0-415-14755-7. paĝ. 38-9.</ref>. [[Dosiero:Hans Rottenhammer 001.jpg|eta|maldekstre|300ra|''Nuptofesto de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]]'', de [[Hans Rottenhammer]], ekzemplo de kunvivado de dioj kaj mortemuloj.]] Rakontoj pri amo kutime temis pri sang-adulto, allogado aŭ seksperfortado de mortemulino fare de dio, el kio devenis nova heroa genealogio. Laŭ ili, rilatiĝi kun dioj evitindas, tial kial eĉ konsentitaj rilatoj ofte malgaje finis.<ref name="Miles38" />. Nur escepte estis diino tiu kiu amindumis mortemulon, kiel rakontas la ''Homera Himno al Afrodito'', laŭ kiu la diino enamiĝis de [[Anĥizo]], kaj eĉ havis kun li filon ([[Eneo]])<ref name="HimnoAfrodita">''Homera Himno al Afrodito'', [http://courses.dce.harvard.edu/~clase116/txt_aphrodite.html 75–109] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030202153600/http://courses.dce.harvard.edu/~clase116/txt_aphrodite.html |date=2003-02-02 }}.</ref>. La dua grupo da rakontoj (tiuj pri punoj) kutime temas pri alpropriĝo aŭ elpensado de iu grava kultura progresaĵo, ekzemple kiam [[Prometeo]] ŝtelis la fajron al la dioj, aŭ kiam li aŭ [[Likaono]] establis la [[ofero|oferan ritaron]], [[Tantalo (mitologio)|Tantalo]] prenis dian nektaron kaj [[ambrozio]]n el la tablo de Zeŭso kaj disdonis ĝin al liaj regatoj, sciigante tiel la diajn sekretojn. Same kiam [[Demetro]] instruis [[agrokulturo]]n kaj la [[Eleŭzisaj Misteroj|Eleŭzajn Misterojn]] al [[Triptolemo]], aŭ kiam [[Marzio]] elpensis la [[aŭlo]]n kaj konkuris kun Apolono en muzika konkurso. Laŭ tiu vidpunkto, [[Ian Morris]] interpretas la prodaĵojn de [[Tezeo]] kiel la meza punkto inter la dia historio kaj tiu de la homaro<ref name="Morris291">Morris, I. ''Archaelogy As Cultural History: Words and Things in Iron Age Greece''. Eld. Blackwell Publishing, 1999. ISBN 0-631-19602-1. paĝ. 291.</ref>. Fragmento de anonima papiro el la [[3-a jarcento a.K.]] detale priskribas la punon al [[Likurgo]], reĝo de [[Trakio]], pro agnoski la diecon de [[Dionizo]] tro malfrue: li suferis terurajn turmentojn eĉ dum sia sekvanta vivo en Hadeso<ref name="Weaver335">Weaver, J.B. ''Plots Of Epiphany: Prison-escape In Acts Of The Apostles''. Eld. Walter de Gruyter, 1998. ISBN 3-11-018266-1. paĝ. 50.</ref>. La historio pri la alveno de Dionizo por establi sian kultadon en Trakio estis ankaŭ ĉefa intrigo de [[Esĥilo|esĥila]] trilogio<ref name="Bushnell28">Bushnell, R.W. ''A Companion To Tragedy''. Eld. Blackwell Publishing, 2005. ISBN 1-4051-0735-9. paĝ. 28.</ref>. Laŭ aliaj tragedio, ''Bakĥantinoj'' de [[Eŭripido]], Dionizo ankaŭ punis la [[Tebo (Grekio)|teban]] reĝon [[Penteo]]n, pro malrespekteme trakti la dion kaj spioni liajn adorintinojn, la [[Menadoj]]n<ref name="Trobe195">Trobe, K. ''Invoke the Gods: Exploring the Power of Male Archetypes''. Eld. Llewellyn Worldwide, 2001. ISBN 0-7387-0096-7. paĝ. 195.</ref> Kroma rakonto, bazita sur antikva folklora legendo<ref name="Nilsson50">Nilsson, M.P. ''Greek popular religion''. Eld. Columbia University Press, Novjorko, 1940. LCCN|40036194. ĉap. ''The Religion of Eleusis'', [http://www.sacred-texts.com/cla/gpr/gpr07.htm], paĝ. 50.</ref> kaj poste versiita per simila historio, Demetro serĉadis sian filinon [[Persefono]]n laŭ la formo de maljunulino nomita [[Doso]], kaj gastis ĉe [[Celeo]], afabla kaj sindonema reĝo de [[Eleŭzo]] ([[Atiko]]). Dankeme, ŝi klopodis senmortigi lian filon [[Demofonto]], sed ne sukcesis fini la ceremonion ĉar subite eniris [[Metaniro]], kiu trovis ŝin bruligante la infanon kaj ekkriis. Tio ĉagrenis la diinon, kiu bedaŭris ke la stultaj mortemuloj ne komprenis la ritaron<ref name="Demeter">''Homera Himno al Demetro'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138;query=card%3D%237;layout=;loc=2.213 255–74].</ref>. === La heroa tempo === [[Dosiero:Achilleion Sculpture Corfu.png|eta|Statuo de [[Aĥilo]] en [[Korfuo]]. La heroa tempo komencis per la prodaĵoj de [[Heraklo]], kaj sekvis ĝin militaj ekspedicioj, kiel tiu de la [[Argonaŭtoj]] kaj la [[Troja milito]].]] Oni nomas ''heroan tempon'' tiu, dum kiu naskiĝis la [[heroo]]j, kiuj komencis per iliaj prodaĵoj novan [[Kultado de herooj|kultadon]]<ref name="Kelsey30">Kelsey, F.W. An outline of Greek and Roman mythologhy. Eld. Allyn and Bacon, Boston, 1889. LCCN 12034925. paĝ 30.</ref>. La epopeaj poezio kaj genealogio kreis ciklojn de rakontoj, arigitaj ĉirkaŭ konkretaj herooj aŭ okazintaĵoj, kaj establis la familiajn rilatojn inter la diversaj heroj, ordigante tiel la malsamajn historiojn per unuigita sinsekvo. Laŭ [[Ken Dowden]], ĝi similas al skandinavaj [[sagao]]j, tial kial oni priskribas la adventurojn kaj tragediojn de kompletaj familioj dum sinsekvaj generacioj<ref name="Dowden11" />. Post la stablo de la kultado de herooj, dioj kaj herooj konsistigis la sakralan parton de la religio, kaj ili ĉefrolis ĵurojn kaj preĝojn<ref name="Burkert205" />. Malsame al la dia tempo, la heroa ne enhavas fiksan kaj konstantan liston da herooj. Ĉefaj dioj ne plu naskiĝis dum tiu epoko, sed novaj heroj senĉese spruĉis el la mortintaro. Kroma malsameco inter tiu tempo kaj la dia estas ke ĉirkaŭ la nova heroo oni establis la ĉefan kultadon kaj identigadon de la loka loĝantaro<ref name="Burkert205" />. Oni konsideras la mirindajn prodaĵojn de [[Heraklo]] kiel la komenco de tiu heroa epoko, kiu ankaŭ enhavis tri elstarajn militajn ekspediciojn: la [[Argonaŭtoj]] kaj la militoj de [[Troja milito|Trojo]] kaj [[Sep kontraŭ Tebo|Tebo]]<ref name="Kelsey30" /><ref name="Rose340">Rose, H.J. ''A Handbook of Greek Mythology: Including Its Extension to Rome''. Eld. Routledge, 1991. ISBN 0-415-04601-7. paĝ. 340.</ref>. ==== Heraklo kaj la Heraklidoj ==== :::''Vidu ankaŭ [[Heraklo]] kaj [[Heraklidoj]].'' Kelkaj reserĉistoj asertas<ref name="Rose10">Rose, H.J. ''A Handbook of Greek Mythology: Including Its Extension to Rome. Eld. Routledge, 1991''. ISBN 0-415-04601-7. paĝ. 10.</ref> ke per la komplika mitaro de [[Heraklo]] kaŝiĝas vera historio, eble de [[Argolando|arga]] reganto aŭ elstara civitano. Aliaj proponas ke lia historio estas nur alegorio pri la ĉiujara transiro de la Suno trans la dekdu [[zodiako|zodiakaj konstelacioj]]<ref name="Dupuis">Dupuis, C.F. ''The origin of all religious worship''. El. Nueva Orleans, 1872. OCLC 4100851. paĝ. 86.</ref>. Kaj kromaj fakuloj atentigas pri antaŭaj mitoj de aliaj kulturoj, klopodante pruvi ke la historio de Heraklo estas loka adaptiĝo de heroaj mitoj de antaŭe establitaj. [[Dosiero:Herakles and Telephos Louvre MR219.jpg|eta|maldekstre|[[Heraklo]] kaj sia filo [[Telefo]], [[Luvro]] ([[Parizo]]).]] Tradicie, Heraklo estis filo de Zeŭso kaj [[Alkmeno]], nepino de [[Perseo]]<ref name="BrHer">''Encyclopædia Britannica'', 2002. Art. ''Heracles''.</ref>. Liaj nekredeblaj individuaj prodaĵoj, kun liaj buntaj [[folkloro|folkloraj]] nuancoj, generis vastan materialon por postaj popolaj legendoj. Li estis priskribita kiel fortega oferanto, stariganto de altaroj kaj temploj, kaj vorema manĝanto. Sur tiu lasta karaktero baziĝis multaj komedioj, kaj lia tragika fino ĉefrolis elstaraj tragedioj. [[Thalia Papdopoulou]] konsideras ''Heraklo''n, de Eŭripido, grava verko utila por pli bone kompreni aliaj tragedioj de la sama verkisto<ref name="Burkert211">Burkert, W. ''Greek Religion: Archaic And Classical''. Eld. Blackwell Publishing, 2002. ISBN 0-631-15624-0. paĝ. 211.</ref><ref name="Papadopoulou">Papadopolou, T. ''Heracles And Euripidean Tragedy''. Eld. Cambridge University Press, 2005. ISBN 0-521-85126-2. paĝ. 1.</ref>. En arto kaj literaturo oni reprezentas lin kiel nekredeble forta homo, ne tro alta, armita per arko kaj klabo kaj vestita per la felo de la [[Nemea leono]]. Laŭ lia tre ofta aperado sur ceramikaĵoj, li ŝajnas la plej fama heroo de tiu tempo. Fakte, lia lukto kun la leono estas unu el la plej oftaj reprezentaĵoj el tiu arto<ref name="Burkert211" />. Oni ankaŭ enirigis Heraklon en la etruskan kaj romian mitologion kaj kultadon, kaj la eksklamacio ''mehercule'' iĝis tiel ofta inter romianoj kiel ''herakleis'' estis inter la grekoj<ref name="Burkert211" />. En [[Italio]] oni adoris lin kiel dio de vendistoj kaj komerco ĝenerale, krom esti alvokita por porti fortunon aŭ salvi la preĝanton el danĝero<ref name="BrHer" />. Heraklo akiris la plej altan socian prestiĝon kiam oni atribuis lin esti oficiala prapatro de la [[dorioj|doriaj]] reĝoj. Tion oni uzis ankaŭ por pravigi la dorian migradon en [[Peloponezo]]n. [[Hilo]], [[Eponimo|eponima]] heroo de antikva doria tribo, iĝis tiel [[Heraklidoj|Heraklido]], vorto laŭ kiu oni nomis la multnombran idaron kaj posteulojn de Heraklo, inter kiu elstaris ankaŭ [[Makario]], [[Lamoso]], [[Manto (mitologio)|Manto]]), [[Bianoro]], [[Tlepolemo]] kaj [[Telefo]]. La heraklidoj konkeris la peloponezajn regnojn de [[Mikeno]], [[Sparto]] kaj [[Argolando]], postulante laŭ tiu legendo ilian rajton regi tie pro ilia genealogio (tiu pova promocio simbolus la «dorian invadon»). Post tio, [[Likio|likiaj]] reĝoj, kaj poste tiuj [[Makedonio|makedonaj]], kiel samnivelaj regantoj, iĝis Heraklidoj laŭ la oficiala historio<ref name="Burkert211" /><ref name="Her">Herodoto, ''Historio'' [http://www.sacred-texts.com/cla/hh/hh1000.htm i.6–7].</ref> Kromaj membroj de la unua heroa generacio, kiel Perseo, [[Deŭkaliono]], [[Tezeo]] kaj [[Belerofono]], multe similas al Heraklo. Kiel li, iliajn prodaĵojn ili plenumis solece, kaj iliaj fantastaj adventuroj pli similas al [[fabelo]]j, tial kial ili mortigis monstrojn kiel [[Ĥimero]] kaj [[Meduzo (mitologio)|Meduzo]]. Sendi heroon al supozebla certa morto estis ofta temo en la heroa tradicio, kiel okazis al Tezeo kaj Belerofono<ref name="Kirk183">Kirk, G.S. ''Myth: Its Meaning an Functions in Ancient and Other Cultures''. Eld. University of California Press, 1973. ISBN 0-520-02389-7. paĝ. 183.</ref>. ==== La argonaŭtoj ==== :::''Vidu ankaŭ: [[Argonaŭtoj]].'' [[Dosiero:Constantine Volanakis Argo.jpg|eta|[[Argo]], de [[Constantine Volanakis]].]] La nura [[epopeo]] de kiu ni disponas, ''Pri Argonaŭtoj'', de [[Apolonio (poeto)|Apolonio el Rodiso]] (epopea poeto, reserĉisto kaj direktoro de la [[Biblioteko de Aleksandrio]]), priskribas la miton pri la vojaĝo de [[Jasono]] kaj la [[argonaŭtoj]] al la legenda [[Kolĥido]], por reakiri la [[Ora Ŝafo-felo|Oran Ŝafo-felon]]. En tiu verko, Jasono estis premita fari tiun vojaĝon de la reĝo [[Peliaso]], al kiu [[orakolo]] advertis antaŭe pri ke homo kun sola sandalo mortigis lin. Antaŭ alveni al la kortego de Peliaso, Jasono helpis la diinon [[Hera]]n trapasi riveron, kaj perdis sian sandalon tiam, do la reĝo intencis liberigi sin de la morto per sendo de Jasono al danĝera komisio, komencante tiel novan epopean rakonton. Tiu heroa generacio inkludis [[Tezeo]]n (tiu, kiu iris [[Kreto (insulo)|Kreten]] por mortigi la [[Minotaŭro]]n), la ĉasistinon [[Atalanto (mitologio)|Atalanton]] kaj [[Meleagro (mitologio)|Meleagron]], kiu ĉefrolis propran heroan ciklon, samnivela ol la ''Iliado'' kaj ''Odiseado''. Pindaro, Apolonio kaj Apodoloro detalis kompletan liston de la argonaŭtoj<ref name="ApApPin">Apolodoro, ''Mitologia Biblioteko'' kaj ''Epitomo'', [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022;query=section%3D%2363;layout=;loc=1.9.17 i.9.16]; Apolonio, ''Pri Argonaŭtoj'', [http://www.sacred-texts.com/cla/argo/argo00.htm i.20] y sig.; Pindaro, ''Pitiaj Odoj'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Pind%2e+P%2e+4%2e171ff%2e iv.1]</ref>, kun kelkaj malsimilecoj. Kvankam Apolonio skribis sian verkon dum la [[3-a jarcento a.K.]], la historio pri la argonaŭtoj antaŭas la ''Odiseado''n, kiu mencias la prodaĵojn de Jasono (fakte, la adventuroj de [[Odiseo]] povintus esti bazitaj sur tiu rakonto<ref name="BrArg">''Encyclopædia Britannica'',2002. art. ''Argonaut''.</ref><ref name="GrimalAr">Grimal, P. ''Diccionario de mitología griega y romana''. Eld. Paidós Ibérica, Barcelono. ISBN 84-7509-166-0. ĉap. ''Argonautas''.</ref>). Antikve, oni konsideris tiun ekspedicion historia evento, okazintaĵo dum la eksplorado de la [[Nigra Maro]] fare de komercaj kaj koloniigaj grekaj vojaĝoj<ref name="BrArg" />. Ĝi akiris grandan famon dum la klasika periodo, kaj al ĝi oni aldonis multnombrajn lokajn legendojn. Ekzemple, la mito de [[Medeo]] inspiris multajn tragikajn poetojn<ref name="GrimalAr" />. [[Dosiero:The Plague of Thebes.jpg|eta|maldekstre|Edipo kaj [[Antigono]], laŭ [[Charles Francois Jalabert]] (Belarta Muzeo, [[Marsejlo]]).]] ==== La dinastio de Atreo kaj Teba ciklo ==== :::''Vidu ankaŭ: [[Sep kontraŭ Tebo]] kaj [[Teba ciklo]].'' Inter tiu de la ''[[Argo]]'' kaj la Troja milito troviĝis generacio de herooj, konataj ĉefe pro liaj hororaj krimoj. En ĝi enkadriĝas la historioj de la dinastio de [[Atreo]] (kun tiu de [[Labdako]], la ĉefa heroa genealogio), kiu simbolas la probleman akiron de la povo, kaj postan devigan redonon de ĝi. La ĝemeloj Atreo kaj [[Tiesto]] kaj ilia idaro ĉefrolis la tragedion pri la devo rezigni la regadon sur Mikeno<ref name="Bonnefoy103">Bonnefoy, Y. ''Greek and Egyptian Mythologies''. Eld. University of Chicago Press, 1992. ISBN 0-226-06454-9. paĝ. 103.</ref>. La Teba ciklo priskribas la eventojn rilatajn al [[Kadmo]], fondinto de la urbo, kaj poste al [[Lajo]] kaj [[Edipo]] en [[Tebo (Grekio)|Tebo]]. Ilia agado okazigis la finan disrabadon de la urbo fare de la ''Sep kontraŭ Tebo'' kaj iliaj ''[[Epigonoj]]''<ref name="Hard311">Hard, R. ''The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Rose´s "Handbook of Greek Mythology".'' Eld. Routledge, 2003. ISBN 0-415-18636-6. paĝ. 311-7.</ref>, kies historioj eble aperis post la originala epopeo. Pri Edipo, laŭ la unuaj antikvaj rakontoj, li daŭrigis sian regadon eĉ post scii ke sia edzino [[Jokasta]] estis ankaŭ sia patrino, edziĝis al alia virino kaj generis kroman idaron kun ŝi. Tio multe malsimilas al postaj rakontoj, kiel tiu de [[Sofoklo]] (''Reĝo Edipo'')<ref name="Hard311" /> ==== La Troja milito kaj ĝiaj sekvoj ==== [[Dosiero:Collantes-troya.jpg|eta|''Bruligo de [[Trojo]]'', laŭ [[Francisco Collantes]]. Ĉ. [[1634]], [[Prado Muzeo]].]] :::''Vidu ankaŭ: [[Troja milito]] kaj [[Troja ciklo]].'' La grekaj mitaj rakontoj kulminas je la [[Troja milito]], lukto inter grekoj kaj trojanoj, inkluzive ĝiaj kialoj kaj sekvoj. La ĉefa historio jam estis registritaj ĉe la verkoj de Homero, sed multaj el la individuaj rakontoj estis kompletigitaj danke al postaj verkoj, ĉefe la grekaj dramoj. La troja milito multe interesiĝis la romian kulturon, ligita al ĝi per la rakontoj pri la troya heroo [[Eneo]], kies forfuĝo el Trojo originis la fondadon de la urbo kiu poste iĝis [[Romo]]. Ĉi tiu historio estis priskribita en la [[Eneido]] de Virgilio, kies dua libro enhavas la plej konatan rakonton pri la disrabado de Trojo<ref name="HeliosTr">''Encyclopaedic Dictionary The Helios''. Art. Trojan War. 1952.</ref><ref name="BrTr">''Encyclopædia Britannica''. Art. Troy, 2002.</ref>. Krome, troviĝas du pseŭdo-kronikoj verkitaj en la latina kiuj ankaŭ rakontas tiun historion, kaj kiujn oni tradicie atribuas al [[Kreta Dictiso]] kaj [[Frigia Dareso]]<ref name="Dunlop355">Dunlop, J.C. ''The history of fiction''. Paĝ. 355. Londono, 1814. LCCN 11015991.</ref>. [[Dosiero:Mengs, Urteil des Paris.jpg|eta|maldekstre|''Juĝado de [[Pariso]]'', unua kaŭzo de la Troja milito, laŭ [[Anton Raphael Mengs]]. [[Ermitejo (muzeo)|Ermitejo]], [[1757]].]] La ciklo pri la Troja milito, kolekto de [[epopea poemo|epopeaj poemoj]], komencas per la okazintaĵoj kiuj elĉenigis la militon: [[Eriso (diino)|Eriso]] kaj la [[ora pomo]] kun la enskribo ''por la plej bela'' (''kallisti''), la juĝo de [[Pariso]], forkapto de [[Heleno de Trojo|Heleno]] kaj la ofero de [[Ifigenio]] en [[Aŭlido]]. Por rekuperi Helenon, la grekoj organizadis eksterordinaran ekspedicion sub la komando de la frato de [[Menelao]], Agamemnono, reĝo de Argo aŭ Mikeno, sed la trojanoj rifuzis liberigi ŝin. La ''Iliado'', kiu priskribas la dekan jaron de la milito, rakontas la disputon inter Agamemnono kaj Aĥilo, kiu estis la plej valora greka soldato, kaj la mortojn dum batalo de la amiko de Aĥilo, [[Patroklo]], kaj de la plej aĝa filo de [[Priamo]], [[Hektoro]]. Tuj post tio, du ekzotaj aliancanoj unuiĝis al la troja flanko: [[Pentesileo]], reĝino de la [[amazonoj]] kaj [[Memnono]], [[Etiopio|etiopa]] reĝo kaj filo de la diino [[Eoso]], la mateniĝo<ref name="BrTr" />. Aĥilo mortigis ambaŭn, sed Pariso sukcesis tiam murdi lin per sago. Por rajti eniri la urbon, laŭ la orakoloj, la grekoj devis unue ŝteli el la citadelo la lignan skulptaĵon de Palasa Ateno (la [[Paladio (mitologio)|Paladio]]). Fine, helpitaj de tiu diino, ili konstruis la [[Troja ĉevalo|trojan ĉevalon]], kiun ili lasis antaŭ la pordo de la urbo por ŝajnigi ke ili agnoskis la venkon de la trojanoj kaj foriris. Malgraŭ la advertoj de [[Kasandro]], filino de Priamo, [[Sinono]] (greko kiu laŭdire perfidis sian tendaron) sukcesis konvinki la trojanojn enirigi la ĉevalon, supozeble kiel ofero al Ateno. La sacerdoto [[Laokoonto]], kiu klopodis detrui la lignan ĉevalon, estis mortigita de maraj monstraj serpentoj. Dumnokte, la greka ŝiparo revenis, kaj la soldatoj kaŝitaj ene de la ĉevalo malfermis la pordojn de la urbo. Dum la sekva disrabado, oni murdis Priamon kaj lian idaron, kaj sklavigis la trojajn virinojn por sendi ilin servi en Grekio. La vojaĝo hejmen de la venkintoj (ĉefe tiuj, de [[Odiseo]] kaj Eneo) kaj la morto de Agamemnono iĝis la intrigoj de du epikoj, la ''[[Revenoj]]'' (''Nostoi'', kiu ne supervivis ĝis nun) kaj la Odiseado de Homero<ref name="HeliosTr" />. La Troja ciklo enhavas ankaŭ la travivaĵojn de la filoj de la batalantaj herooj, ekzemple tiuj de [[Oresto]] kaj [[Telemaĥo]]<ref name="BrTr" />. La Troja cicklo alportis buntajn temojn kaj iĝis ĉefa inspir-fonto por la antikvaj grekaj artistoj, inter ili, ekzemple, tiuj kiuj skulptis la [[metopo]]jn de la [[Partenono]], kie oni prezentis la disrabadon de Trojo. Tiu arta inklino al la argumentoj inspiritaj en la Troja ciklo pravigas ĝian gravecon por la antikva greka civilizacio<ref name="HeliosTr" />. Sed ĝi ankaŭ rolis gravan influon sur la posta eŭropa literaturo. Ekzemple, mezepokaj verkistoj, kiuj ne konis la verkojn de Homero, trovis en la legendo pri Trojo buntan fonton de heroaj kaj romantikaj rakontoj, kaj taŭgan kadron por iliaj kavalirecaj idearoj. Verkistoj de la [[13-a jarcento]], kiel [[Benoît de Sainte-Maure]] (''[[Roman de Troie]]'', 1154-60) kaj [[José Iscano]] (''[[De bello troiano]]'', 1183) priskribis la militon kaj samtempe unuigis la oficialan version, kiun ili trovis en Dictiso kaj Dareso, laŭ la konsilo de [[Horacio]] kaj la ekzemplo de Virgilio: denove verki poemaron pri Trojo anstataŭ elpensi ion novan<ref name="Kelly121">Kelly, D. ''The Conspiracy of Allusion: Description, Rewriting, and Authorship from Macrobius to Medieval Romance''. Eld. Brill Academic Publishers, 1999. paĝ. 121. ISBN 90-04-11560-9.</ref> == Helena kaj romia konceptoj pri la mitaro == Mitologio troviĝis en la kerno de la ĉiutaga vivo en Antikva Grekio<ref name="Johnson15">Johnson, C.D. ''Understanding the Odyssey'', paĝ. 15. Eld. Greenwood Press, [[2003]]. ISBN 0-313-30881-0.</ref>. Helenoj interpretis la mitologion kiel esenca parto de ilia historio, ili uzis mitojn por klarigi naturajn fenomenojn, kulturajn malsamecojn, tradiciajn malamikecojn aŭ aliancojn, ktp. Oni kutime fieris pri la genealogia arbo de la regantoj, kiuj kutime devenis el iu dio aŭ loka heroo. Preskaŭ neniu eĉ dubis pri la vera bazo, ekzemple, de la rakontoj pri la Troya milito en ''Iliado'' aŭ ''Odiseado''. Laŭ [[Victor Davis Hanson]]<ref>Milithistoriisto, kolumnisto, eseisto pri politiko kaj eksa profesoro pri klasika kulturo.</ref> kaj [[John Heath]]<ref>Lektoro pri klasika kulturo en [[Santa Clara University]].</ref>, akiri detalan sciadon pri la homera epika poemaro iĝis por la helenoj bazo de ilia oficiala klereco. Homero estis «la instruado de Grekio» (Ἑλλάδος παίδευσις) kaj lia verkaro, «la Libro»<ref name="Hanson37">Hanson, V.D. kaj Heath, J. ''Who Killed Homer?: The Demise of Classical Education an the Recovery of Greek Wisdom'', paĝ. 37. Eld. Simon & Schuster, [[1998]].</ref>. === Filozofio kaj mito === [[Dosiero:Plato-raphael.jpg|eta|<center>[[Platono]] laŭ la [[fresko]] de [[Rafaelo]] ''[[La lernejo de Ateno]]'', kie li similas, verŝajne intence, al [[Leonardo da Vinci]]. La filofozo ekskludis en sia utopia ''Republiko'' la studadon de [[Homero]], de la grekaj tragedioj kaj de la mitaj tradicioj al ili rilatantaj.]] Pro la pliiĝo de filozofio, historio, prozo kaj [[raciismo]] en la malfrua [[5-a jarcento a.K.]], la sorto de la mitoj iĝis necerta, kaj la mitaj genealogioj estis anstataŭitaj per koncepto de historio kiu provis ekskludi supernaturon (ekzemple, la ''[[Historioj]]'' de [[Tucidido]]<ref name="Griffin80">[[J. Griffin]]. ''Greek Myth and Hesiod'', 80</ref>). Dume, poetoj kaj dramistoj reverkis la mitojn, kaj grekaj historiistoj kaj filozofoj komencis kritiki ilin<ref name="Miles7" /> Kelkaj radikalaj filozofoj kiel [[Ksenofano]] el [[Kolofono]] jam komencis enklasigi la rakontojn de la poetoj kiel blasfemaj mensogoj en la [[6-a jarcento a.K.]] Ksenofano plendis pri la atribuo, fare de Homero kaj Heziodo, al la dioj de "ĉio hontinda de la homaro; ili ŝtelas, adoltas, kaj trompas unu la alian"<ref name="Graf169-170">F. Graf. ''Greek Mythology'', 169–170</ref>. Tiu pensmaniero trovis sian plej vastan esprimon en ''[[La respubliko]]'' kaj ''[[Leĝoj]]'' de [[Platono]], en kiuj li kreis siajn proprajn alegoriajn mitojn (ekzemple la vizio de Er en ''La respubliko''), atakis la tradiciajn rakontojn pri la trompoj, ŝteloj kaj malfidelaĵoj de la dioj kiel malmorale, kaj protestis kontraŭ ilia elstara rolo en literaturo<ref name="Miles7" />. La kritiko de Platono estis la unua grava defio al la homera mitologia tradicio<ref name="Hanson37" />, kiun li priskribas kiel "la klaĉado de maljunaj edzinoj"<ref name="The176b">Platono. ''Theaetetus'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Plat.+Theaet.+176b&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170 176b].</ref>. Siavice, [[Aristotelo]] kritikis la kvazaŭ-mitan vidpunkton de la antaŭsokrataj filozofoj, kaj substrekis ke ''"Heziodo kaj la teologiaj verkistoj estis interesitaj nur pri tio, kio ŝajnis kredinda al ili mem, kaj meritas neniun respekton de ni ... do ne meritas la penon konsideri serioze tiajn verkistojn kiuj fanfaronas en la mita stilo; kaj al tiuj, kiuj ankoraŭ klopodas pruvi iliajn asertojn, ni devas daŭre pridemandi"''<ref name="Griffin80" />. Tamen, eĉ Platono ne sukcesis dekutimigi sin kaj sian socion de la mita influo. Lia propra karakterizado de [[Sokrato]] baziĝas sur la tradiciaj homeraj kaj tragediaj padronoj, uzitaj fare de la filozofo por laŭdi la justan vivon de lia instruisto<ref name="Apology28b-d">[[Platono]]. ''[[Apologio de Sokrato (Platono)|Apologio]]'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Plat.+Apol.+28b&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170 28b-d].</ref>: {{Citaĵo|Eble iu diros: "do, ĉu vi ne estas embarasita, Sokrato, pro plenumo de tia okupo, kiu ebligas ke vi troviĝu en danĝero de esti kondamnita je mortopuno kiel rezulto?" Sed mi redonis al tiu justan respondon: "vi ne pravas, sinjoro, se vi pensas ke homo en kiu troviĝas eĉ malgranda merito devus pripensi danĝeron de vivo aŭ morto, kaj anstataŭe, vi konsideru nur, kiam li agadas, ĉu tio kion li faras justas aŭ maljustas kaj ĉu liaj agoj estas propraj de virta aŭ malvirta homo. Ĉar laŭ via argumento, ĉiuj duondioj mortitaj en Trojo agadis malĝuste, inkluzive la [[Aĥilo|filo de Tetiso]], kiu tiel malestimis danĝeron, anstataŭ elteni ĉiun malhonoron, ke kiam lia patrino (kaj ŝi estis diino) diris al li, okaze de lia intenco mortigi Hektoron, mi pensas ke plimalpli la jenon: :«Mia filo, se vi venĝas la morton de via amiko [[Patroklo]] kaj mortigas Hektoron, vi mem mortos. Ĉar tuj, post tiu de Hektoro, estas morto destinita al vi<ref>[[Homero]]. ''[[Iliado]]'', 18.96.</ref>». Kiam li aŭdis tion, li malgravigis morton kaj danĝeron, kaj multe pli timis vivon kiel malkuraĝulo ol morton venĝante siajn amikojn, do li diris: :«Pli bone mi mortu tuj, post farado de venĝo sur la krimulo, ke restu ĉi tie, mokita apud la kurbaj ŝipoj, kiel ŝarĝo de la tero».}} Hanson kaj Heath konsideras ke la malakcepto fare de Platono de la homera tradicio ne estis favore ricevita fare de la loka greka civilizo<ref name="Hanson37" />. La antikvaj mitoj supervivis en loka kultado. Ili daŭre influadis poezion kaj inspiradis pentrarton kaj skulptadon.<ref name="Griffin80" />. Pli diplomatece, [[Eŭripido]], dramisto de la [[5-a jarcento a.K.]], ofte ludis kun la antikvaj tradicioj, mokante ilin, kaj per la voĉo de siaj karakteroj li aldonis dubonuancojn. Ankoraŭ la temoj de liaj verkaĵoj estis prenitaj, sen escepto, de la mitaro. Multaj el tiuj teatraĵoj estis verkitaj en respondo al antaŭa versio de la sama aŭ simila mitaĵo. Eŭripido plejparte kontestas la mitojn pri la dioj kaj komencas sian kritikon kun obĵeto simila al tiu, antaŭe esprimita, de [[Ksenokrato]]: la dioj, kiel tradicie reprezentite, estas tro krude [[Antropomorfismo|antropomorfaj]]<ref name="Graf169-170" />. == La grekaj dioj == Laŭ la '''helena mitologio''' dek du senmortaj [[gedioj]] loĝas sur la ĉiela monto [[Olimpo]]. La [[olimpanoj]] loĝas en belegaj [[palaco]]j. Mortontoj povas nek vidi, nek atingi Olimpon. Se dio devas forloĝiĝi de Olimpo, alia dio devas preni lian lokon. Monto Olimpo ne estas [[Olimpio]], urbo en [[Eliso]] ([[Helenio]]), kaj loko de la [[Olimpiaj ludoj]]. La 12 ĉefaj [[grekio|grekaj dioj]] estis: * [[Zeŭso]] * [[Hera]] * [[Posejdono]] * [[Hadeso]] * [[Areso]] * [[Apolono]] * [[Hermeso]] * [[Hefesto]] * [[Afrodita (diino)|Afrodita]] * [[Hestia]] * [[Atena]] * [[Artemisa]] Laŭ la ''[[Teogonio]]'' de [[Heziodo]] (ĉ. [[7-a jarcento a.K.|700 a.K.]]), en la komenco estis nur [[ĥaoso]]. Poste aperis [[Gaja]] ([[tero]]), [[Tartaro]] (subtero), [[Erebo]], [[Niksa]] (nokto) kaj [[Eroso]]. Super la diino Gaja, la tero, staris [[Urano (dio)|Urano]], la [[ĉielo]]. La unua generacio de la dioj (unuj diras ke estas la dua), la gefiloj de Gaja kaj Urano, estis teruraj [[monstro]]j, la [[ciklopo]]j kaj la [[Hekatonkiroj]], tri monstroj kun cent manoj kaj kvindek kapoj. La dua generacio de la dioj (unuj diras ke estas la unua), ankaŭ gefiloj de Gaja kaj Urano, estis la 12 [[Titanoj]], (6 filoj kaj 6 filinoj): # [[Oceano (mitologio)|Oceano]] (''Okeanos'')- dio de la maro # [[Tetisa]] (''Thethys'') - fratino kaj edzino de Oceano # [[Hiperiono (mitologio)|Hiperiono]] (''Hyperion'') - dio de la suno # [[Teja]] (''Theia'') - fratino kaj edzino de Hiperono # [[Temisa]] (''Themis'') - diino de la leĝo # [[Rea (diino)|Rea]] (''Rhea'') - diino de la tero, kaj edzino de Krono # [[Mnemozina]] (''Mnemosyne'') - diino de la memoro # [[Japeto (titano)|Jafeto]] (''Iapetos'') # [[Kojo]] (''Koios'') # [[Feba]] (''Phoibe'') # [[Krejo]] (''Kreios'') # [[Krono (dio)|Krono]] (''Cronos'') - edzo de Rea, kaj reĝo de la Titanoj. [[Krono]] mortigis sian kruelan patron, Uranon. La junulo fortranĉis la [[testiko]]jn de sia patro kaj de la elverŝita sango kaj spermo, kiuj falis sur [[Gaja]]n naskiĝis la [[Erinioj]] ([[Alekta]], [[Tizifona]] kaj [[Megera]]), la [[Giganto]]j kaj la [[nimfoj]] [[Meliadoj]]. De la sango kaj spermo falantaj en la marŝaŭmon naskiĝis [[Afrodita]]. Post la mortigo de la patro, Krono iĝis la ĉefa dio. Krono edzinigis al Rea, kaj de la gefiloj de Krono kaj [[Rea (diino)|Rea]] venis la tria generacio de la dioj, la Olimpanoj: [[Hestia]], [[Hera]], [[Demetra]], [[Hadeso]], [[Posejdono]] kaj [[Zeŭso]]. Poste, Zeŭso mortigis sian kruelan patron, Kronon (ĉi tiu manĝis siajn gefilojn). Tiam Zeŭso iĝis la ĉefa dio, kaj nun regas en Olimpo. * Aliaj roluloj: :[[Andromedo (mitologio)|Andromedo]] - [[Argonaŭtoj]] - [[Belerofono]] - [[Ciklopo]] - [[Dedalo]] - [[Dionizo]] - [[Edipo]] - [[Elektra]] - [[Eŭropa]] - [[Hekato|Hekata]] - [[Heraklo]] - [[Ikaro]] - [[Ioa]] - [[Jazono]] - [[Keresoj]] - [[Medea]] - [[Minoo]] - [[Minotaŭro]] - [[Narciso]] - [[Oresto]] - [[Orfeo]] - [[Pandora]] - [[Pegazo (mitologio)|Pegazo]] - [[Persefona]] - [[Perseo]] - [[Prometeo]] - [[Psiĥa]] - [[Tezeo]] - [[Titanoj]] * Aliaj estaĵoj: : [[Mirmidoj]] === Grek-romiaj dimitoj === [[Francisko Azorín]] listigas plej konatajn greko-romajn mitojn.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝoj 140-141.</ref> Jen ili kun la mita senco: [[Dosiero:DSC00363 - Mosaico delle stagioni (epoca romana) - Foto G. Dall'Orto.jpg|eta|dekstre|Mozaiko de [[Neptuno (dio)|Neptuno]](Museo Archeologico Regionale Antonio Salinas, [[Palermo]]).]] * [[Zeŭso]].- Jupitro.------------diopatro, ĉielo. * Hera.- Junona.-------------diopatro edzino, aero. * Posejdo.- [[Neptuno (dio)|Neptuno]].--------marestro, akvo. * [[Demetra]].- Cerera.---------terpatrino, kamparo. * Apolo.- Febo.---------------suno. * Artemisa.- Diana.-----------luno. * Hefisto.- Vulkano.----------subtera fajro. * [[Atena]].- [[Minerva]].------------arto, saĝo, aŭroro. * Areso.- Marso.--------------milito. * Afrodita.- Venera.-----------belo, volupto. * [[Hermeso]].- [[Merkuro]].---------komerco, kuriero. * Hestia.- Vesta.--------------hejma fajro. [[Dosiero:Rubens saturn.jpg|dekstra|eta|110ra|Saturno manĝas sian filon, 1638-a pentraĵo de [[Petro Paŭlo Rubens]].]] * Kronoso.- [[Saturno (dio)|Saturno]].---------pratempo. * Dioniso.- Bakho.------------vino. * [[Hadeso]].- [[Pluto]].-------------subterestro. * Cibela.- Rea.-----------------dipatrino, tero. * [[Persefona]].- Proserpino.----infera diino. * Eroso.- Amoro.- [[Amoro (dio)|Kupido]].----voluptamo. [[Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|eta|dekstra|220ra|<center>"Amoro venkas ĉion" (''Amor Vincit Omnia'', 1602)<br />[[Michelangelo Caravaggio]].]] [[Dosiero:DSC00355 - Orfeo (epoca romana) - Foto G. Dall'Orto.jpg|eta|dekstre|250ra|Orfeo en romia mozaiko.]] * [[Jano]].----------------------------pordofeo, dufaca dio. * Semela.- Konsiva.-----------grenkampo. * Libeno.- Libero.--------------vinverŝanto. * Pano.- Faŭno.- [[Silvano]].----kamparestro, arbarestro. * Heba.- Juventa.---------------bela juno. * Eoso.- Aŭroro.-----------------matenbrilo. * Leta.- Letona.-----------------nokto, forgeso. * Erinja.- Furia.-----------------venĝo. * Erisa.- Diskordia.-----------malkonkordo. * Lamia.- Larva.---------------sangosuĉo. * Gea.- Tella.-------------------tero. * Urano.- [[Orfeo]].---------------artkanto, ĥorfeo. * Priapo.- Mutuno.-------------peniso, virilo. * Kero.- Fatumo.---------------fatalo, destino, sorto. * Palada.- Duelona.------------milito diino, duelino. * [[Erebo]].- Tartaro.---------------subterejo, infero. * Mnemosino.-------------------memoro. * Flora.---------------------------florfeino. * Eolo.----------------------------ventodio, aerfeo. * Sileno.------------------------Bakho-kunulo. * Irida.---------------------------ĉielarko. * Maia.--------------------------patrino de Merkuro. * [[Prometeo]].----------------------prametio, fajrarto. * Ciklopoj.----------------------eguloj, gigantoj. * Titano.------------------------fajro, forteguloj. * Kabiroj.-----------------------subterfeoj. * Centaŭroj.---------------------ĉevalhomoj. * Glaŭko.------------------------marverda brilo. * Himeno.------------------------edziĝo. * [[Herkuleso]].---------------------heroulo, fortegulo. * Nimfoj.------------------------ondinoj, akvofeinoj. * Tifono.------------------------mallumo, dezerto. * Cerbero.-----------------------infera hundo, gardisto. * Harpioj.-----------------------rabobirdoj. * Gorgonoj.----------------------terurego. * Nemesida.----------------------venĝo. * Penatoj.-----------------------hejmo feoj, prauloj. * Eskulapo.----------------------kuracestro. == Raciigo == Pluraj provoj fariĝis por raciigi la mitojn tiel, kiel elstari la historian fonton en ilin. La greka aŭtoro [[Euhemero]], konsideras mitologiajn rolulojn kiel simplaj homoj kaj naskigas la [[euhemerismo]]. Simile, [[Palaifato]], ankaŭ kontestas mitojn. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Mito]] * [[Hindeŭropa mitologio]] * [[Dio]]j * [[Herooj]] * [[Nimfoj]] * [[Troja milito]] * [[Homero]] * [[Ovidio]] * [[Genealogia Arbo de la dioj]] * [[Muzoj]] * [[Odiseo]] * [[Genealogia arbo de la grekaj dioj]] * [[Stikso]] * [[Paganismo]] * [[Romia mitologio]] * [[Mitologia biblioteko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.theoi.com Helena mitologio kaj gedioj en arto kaj literaturo] ([[angle]]). * [http://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_Greco-Roman.html Biblioteko ''Perseus''] de la Universitato Tufts en [[Masaĉuseco]], [[Usono]], ([[angle]], [[greke]] kaj [[latine]]). * [http://www.greekmythology.com ''Greek Mythology.com''] ([[angle]]). * [https://web.archive.org/web/20020213223414/http://homepage.mac.com/cparada/GML/Bibliography2.html Modernaj verkoj pri helena mitologio] ([[angle]]). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helena mitologio| ]] [[Kategorio:Mitologio laŭ kulturoj]] edf8hci1ogp0bs1tpfwz3gma0xc1vc7 0 1641 9441712 7692362 2026-07-30T08:14:02Z Moldur 2507 [[sisterona akuzativo]] 9441712 wikitext text/x-wiki '''Herschel''' estas nomo de: *[[Caroline Herschel]] (1750–1848) estis germana astronomino. *[[John Herschel]] (1792–1871) estis matematikisto, sciencisto, kaj pioniro de fotografio. *[[William Herschel]] (1738–1822) estis [[malkovrinto]] de Urano. *[[Herschel]] '''"Herŝel"''' estas nomo de una de la dua ESA-Satelitoj, senditaj la 14-a Majo 2009, [[steloobservatorio]] {{apartigilo}} {{Unua}} hd09pzyf1v7ozjjpn39zer4k0msx6db 0 1978 9441384 9370834 2026-07-29T16:32:31Z Sj1mor 12103 9441384 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo | nomo =Julio Baghy | dosiero =[[Dosiero:Julio Baghy 1.jpg|200px]] | priskribo = Portreta foto kun aŭtografo, ĉ. 1925 | pseŭdonomo = Jobo, Paĉjo | dato de naskiĝo = [[13-an de januaro]] [[1891]] | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|20px]] [[Szeged]], [[Aŭstrio-Hungario]] | nacieco = [[hungaroj|hungaro]] | tradukis = | dato de morto = [[18-an de marto]] [[1967]] | loko de morto = [[Dosiero:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Budapeŝto]], [[Hungario]] | verkis = [[Julio Baghy#Verkoj|liaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj =[[Andreo Cseh|Cseh]]-metoda instruisto | akademiano = vicprezidanto de [[Akademio de Esperanto|AE]] | esperantistiĝis en = [[1911]] }} '''Julio BAGHY''' ({{lang-hu|Baghy Gyula}} {{IFA2|ˈbɒɡi ˈɟulɒ}}, pseŭdonime '''Jobo''' kaj '''Paĉjo'''; naskiĝis la [[13-a de januaro|13-an de januaro]] [[1891]] en [[Szeged]], mortis la [[18-a de marto|18-an de marto]] [[1967]] en [[Budapeŝto]]) estis [[verkisto]] kaj ankaŭ [[aktoro]] en sia junaĝo. Naskita en [[Aŭstrio-Hungario]], li lernis [[Esperanto]]n en [[1911]] kaj komencis sian laboron por la [[Esperanto-movado]] dum sesjara milita kaptiteco en [[Siberio]]. Elstara movadano kaj Esperanto-instruisto. Iama vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]]. == Lia vivo == === Juneco === Baghy naskiĝis en 1891 en [[Szeged]], tiam parto de [[Aŭstrio-Hungario]], al familio de hungaroj. Lia patro estis drama aktoro; lia patrino estis teatra [[sufloro]]. En 1894, lia fratino naskiĝis, sed mortis post kelkaj monatoj. Post siaj lernejaj studoj, en 1908 ankaŭ li fariĝis aktoro kaj reĝisoro de diversaj teatraĵoj. Ankoraŭ dum lia junaĝo multaj liaj poemoj kaj noveloj hungarlingvaj aperis en hungaraj gazetoj. En [[1911]] li ekkonis Esperanton, kaj ĝia "interna ideo" tuj forlogis lin. En 1913, Baghy edziĝis kun virino, kiu baldaŭ naskis filinon. === Unua Mondmilito === La [[Unua mondmilito]] (1914–1918) rompis lian aktoran karieron. En 1915, Baghy estis [[konskripcio|konskripciita]] al la armeo de [[Aŭstrio-Hungario]], kiu fine estis venkita. Tuj post konskripcio, en la septembro de 1915, li estis kaptita de la armeo de [[Rusio]], kontraŭ kiu militis [[Aŭstrio-Hungario]]. Dum ses jaroj (1915–1920), li devis pasigi for de sia patrujo en militkaptiteco en [[Siberio]], kaptita. Lia ampleksa Esperanto-agado komenciĝis jam en la Siberia militkaptitejo, kie li gvidis multajn kursojn por diversnacianoj; tiu sperto estas priskribita, novele, en lia novelo ''[[Kiel Mihok instruis angle]]''. === Gvidado de Esperanta movado dum la intermilita epoko === [[Dosiero:Julio Baghy.jpg|eta|200px|Karikaturo de Julio Baghy fare de [[Serge Sire]] (aperis en ''[[La Ondo de Esperanto]]'' en 2006 n-ro 3, ilustraĵo por ''La Grupfeino'', novelo de Julio Baghy)]] [[Dosiero:Baghy Gyula pécsi emléktáblája.jpg|eta|jobbra|La memortabulo omaĝe la Julio Baghy en [[Pécs]], en la [[Esperanto-parko (Pécs)|Esperanto-parko]] (2010)]] Post la [[Unua mondmilito]], la venkita [[Aŭstrio-Hungario]] malfondiĝis, kaj Hungario iĝis sendependa. Reveninte al Hungario post la milito, li fariĝis unu el la ĉefaj gvidantoj de la Esperanto-movado. Li instruis multajn diversgradajn kursojn, gvidis Esperanto-Rondon Amikan, kaj aranĝis literaturajn vesperojn. Dum pluraj [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]] li estis aktoro (kaj reĝisoro) de la kongresaj teatraĵoj, ekzemple en la [[UK 1923]] en [[Nurenbergo]] kun [[Teatra trupo de Literatura Mondo]]. Por la reorganizo de la internacia Esperanto-movado li ellaboris detalan proponon: ''Publika letero'' ([[1931]]). Baghy agitis multe por plialtigi la spiritan nivelon de la esperantistaro; tion celis ankaŭ lia iniciato, laŭ kiu la naskiĝtago de [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] fariĝis la tago de la Esperanta libro. Kiel [[Cseh-metodo|Cseh-metoda]] instruisto en la lastaj jaroj li gvidis multajn kursojn en [[Estonio]], [[Latvio]], [[Nederlando]], [[Francio]], ktp. Baghy kunlaboris al multaj Esperanto-gazetoj, kaj estis unu el la ĉefredaktoroj de ''[[Literatura Mondo]]'' (ĝis [[1933]]). En 1939, Baghy mem iĝis ano de [[Akademio de Esperanto]]. === La Dua Mondmilito kaj poste === [[Dosiero:Baghy Gyula.jpg|eta|La tombo de Julio Baghy en [[Budapeŝto]]]] En la septembro de 1939, la [[Dua Mondmilito]] ekis. Baghy ree suferis pro la milito; li perdis sian filinon. Hungario, aliancita kun [[Nazia Germanio]], eventuale estis venkita. Postmilite, Hungario, kune kun aliaj landoj en centra-orienta Eŭropo, iĝis komunisma lando, kaj fondiĝis la [[Hungara Popola Respubliko]]. Dum la jaroj de [[Malvarma Milito]], estis malfacile komuniki kun eksterlandanoj, kaj Baghy ne plu povis travojaĝi Eŭropon kaj gvidi la Esperanto-movadon. Dum tiu epoko, pro manko de mono, Baghy provizore laboris kiel [[policano]]. En 1956, la Esperanto-movado reviviĝis en Hungario. Baghy ĉeestis ĉe la Universala Kongreso en [[Kopenhago]] en 1956. En 1958, Baghy feliĉe retrovis sian perditan filinon en [[Ĉeĥoslovakio]], post 19 pezaj jaroj - Baghy tiam jam estis 67-jara. Li malsaniĝis en 1961, sed li daŭre ĉeestis ĉe Universalaj Kongresoj (1959, 1961, 1963, 1966). Baghy fine mortis en la 18-a de la marto de 1967 en [[Budapeŝto]], je la aĝo de 76 jaroj. Li estis enterigita en la tombejo Kerepesi ({{lang-hu|Kerepesi úti temető}}) en [[Budapeŝto]]. == Resumo el la biografia resumo == * 1891, naskiĝo en familio de geaktoroj * 1894, naskiĝo de fratino, kiu post monatoj mortiĝas, kio afliktegas Julion * 1896, eklegado kaj malkonstanta lernado * 1903, influo de du libroj, ''[[Donkiĥoto (romano)|Don Kiĥoto]]'' ([[Cervantes]]) kaj ''[[Koro (romano)|Koro]]'' ([[Edmondo de Amicis]]) * 1908, eklernado aktore kaj ekverkado * 1909, ekkono pri Esperanto * 1910, eklaboro profesie teatre * 1911, eklerno de Esperanto * 1913, edziĝo kaj naskiĝo de filino * 1915, soldato; septembre kaptita al Rusio: en kaptitejoj instruis Esperanton kaj agadis kaj teatre kaj verkade * 1920, reveno hejmen malsana porĉiame, familio disiĝis * 1921, ekaktivado esperantisme * 1922, fondo kun Kalocsay kaj [[Teodoro Schwartz]] de ''[[Literatura Mondo]]'', ekveturis por disvastigi Esperanton * [[UK 1923|1923, UK]] en [[Nurenbergo]] * 1924, edziĝo al Elizabeta Zsiros (1891-1977) kiu ege kunlaboros kun li * [[UK 1925|1925, UK]] en [[Ĝenevo]] * [[UK 1929|1929, UK]] en [[Budapeŝto]] * [[UK 1930|1930, UK]] en [[Oksfordo]] * 1930-38, traveturado de tuta Eŭropo por gvidi kursojn * [[UK 1932|1932, UK]] en [[Parizo]] * 1933, Zamenhofaĵoj en Varsovio * 1935, malfacilaĵoj pro [[Miklós Horthy|Horthy-reĝimo]] en Hungario, [[UK 1935|UK]] en [[Romo]] * [[UK 1936|1936, UK]] en [[Varsovio]] * 1939, akademiano, pro Dua Mondmilito malfacilaĵoj kaj perdo de la filino * 1950, periodo de ''Granda Silento'', malfacilas rilatoj kun eksterlandanoj, provizore laboris kiel policano * 1956, revivigo de la Esperanta Movado en Hungario, [[UK 1956|UK]] en [[Kopenhago]] * 1958, reaperis la perdita filino en Ĉeĥoslovakio * [[UK 1959|1959, UK]] en [[Varsovio]] * [[UK 1961|1961, UK]] en [[Harogato]], diversaj malsanaj periodoj * [[UK 1963|1963, UK]] en [[Sofio]] * [[UK 1966|1966, UK]] en [[Budapeŝto]] * 1967 morto en marto<ref name="Boulton">[[Marjorie Boulton]], ''Poeto fajrakora: la verkaro de Julio Baghy'', eldonejo [[Artur E. Iltis]], [[Saarbrücken]], 1983.</ref>{{rp|119–126}} == Verkoj == Baghy verkis multe, ĉefe en Esperanto (krom junaĝaj hungarlingvaj literaturaĵoj). Lia verkaro inkluzivas poemojn, novelojn, romanojn, kaj teatraĵojn; li ankaŭ tradukis hungarlingvajn verkojn en Esperanton. Du el liaj verkoj ricevis akademiajn premiojn. Multaj liaj noveloj kaj poemoj aperis en diversaj lingvoj. {{citaĵo| Baghy, karese nomata Paĉjo, esprimis sentojn, kiuj dekomence estis karaj al la esperantistoj… Li evitis ligi sin al konataj politikaj-ideologiaj pozicioj kaj tiamaniere helpis al la meza nepolitikema esperantisto identigi sin kun lia idealo de homa frateco. |aŭtoro=[[Ulrich Lins]]}} === Baghy kiel poeto === [[Dosiero:Poeto fajrakora- la verkaro de Julio Baghy.jpg|eta|''Poeto Fajrakora'']] Liajn verkojn karakterizas la tendenco, kiun esprimas lia devizo: "Amo kreas pacon, Paco konservas homecon, Homeco estas plej alta idealismo." Liaj unuaj poemoj venis el rusa militkaptiteco; ili kaŭzis surprizon kaj ĝojon. Zamenhof kaj la antaŭmilitaj Esperanto-poetoj estis baritaj de la lingvo, kiu donis malmulte da eblecoj. Zamenhof mem povis forgesigi la neperfektecon de la poezia lingvo, almenaŭ plejparte, per sia sincera, nobla, arda sento, kiu kreskis super la formaĵojn. Sed krom la eksperimentoj de [[Antoni Grabowski|Grabowski]], neniu poeto volis aŭ povis elperforti sin el la frua tradiciemo de la juna esperanta poezio. Post la [[Unua mondmilito|mondmilita]] apatio kun multobligita forto eksonis la individua, nova, melodiriĉa poezio de Baghy. Lia unua poemaro, ''[[Preter la Vivo]]'' ([[1922]]) montris novan vojon al la Esperanto-poezio; la vorto, la rimo, la bildoj ricevas novan signifon kaj en la abundo de la novaj belaĵoj la leganto estas forsorĉita, ĉu temas pri individua temo, ĉu pri homaranismaj pensoj. En lia verkaro eĉ la multe prikantitaj temoj aperas kun la efiko de la novo, ĉar la verkado estas lia bezono kaj li ĉiam trovas originalan formon en la esprimado de siaj sentoj. Feliĉe li retrovas la [[asonanco]]n, novajn formajn eblojn. En la dua poemvolumo, ''Pilgrimo'' ([[1926]]), lia talento plimaturiĝas, sed samtempe pli forte aperas lia patoso, kiu donas al lia poezio iom romantikisman aromon, sen forigi nian intereson. La poemoj, troveblaj en la ''[[Migranta Plumo]]'' ([[1929]]) montras la serĉadon de novaj formoj. En la lasta poemvolumo ''[[La Vagabondo Kantas]]'' ([[1933]]) Baghy reiras al la klasika Esperanto-lingvo kaj inter puritanaj kadroj li pruvas sian eksterordinaran versfaran talenton, sed kun kelkfoje sentebla influo de la hungara poezio. === Baghy kiel prozisto === Kiel novelisto, en ''[[Dancu Marionetoj!]]'' ([[1927]]), ''[[Migranta Plumo]]'', ''[[Printempo en la Aŭtuno]]'' ([[1931]]) li prezentas sin kiel batalanto por la paco, uzante kelkfoje nigrajn kolorojn, sed kelkfoje la pintigitan krajonon de satiristo. Sed en la laste citita longa novelo li desegnas per subtilaj pastelkoloroj, kun speciala ŝato de siaj figuroj, knabinon kaj knabon, kies burĝonan amon li prirakontas. Lia unua romano la ''Viktimoj'' ([[1926]]) estas romano el la militkaptita vivo; la stilo, konstruo, interna ardo, humoro tiom ligas la leganton, ke, malgraŭ la neverŝajneco de la romantikaj figuroj, estas ne-eble ne ŝati la romanon, ĉar la poeto scias la manieron kredigi al ni, kion li kredas. Lia plej signifa verko estas la vasta romano ''[[Hura!]]'' ([[1930]]), kiu estas parte brila satiro de la homa socio kaj socianoj, parte utopio, kaj tiu parto paliĝas apud la majstra grimaco. En ''[[Migranta Plumo]]'', ni trovas liajn dramprovojn. En sia verkado komence de 1930-aj (''[[La Vagabondo Kantas]]'', simplaj versoj; ''[[Verdaj Donkiĥotoj]]'', romano kaj karikaturoj ([[1933]])), Baghy ŝoviĝas ĉiam pli kaj pli al [[satiro]], kaj li iĝas akra kaj forta kritikanto de la [[Esperanto-movado]]. Lia verko ''[[La Teatra Korbo]]'' ([[1934]]) enhavas rememoraĵojn jam ekde la infanaĝo kaj konfesojn pri la homo kaj verkisto; ĝi kontribuas multajn interesajn detalojn ankaŭ al la esperantista kariero de Baghy. === Laŭ alfabeta ordo === * ''Arĝenta Duopo'', [[1937]], (Komuna volumo kun K. Kalocsay) * ''Aŭtuna Foliaro'', [[1965]], [[1970]] * ''Bukedo'', [[1922]], E.R.A. 15 pĝ. * ''[[Ĉielarko (antologio)|Ĉielarko]]'', [[1966]] — versa reverko de fabeloj de 12 popoloj * ''[[Dancu Marionetoj!]]'', [[1927]], novelaro; [[1931]] aŭtora eldono, [[1933]], ''Literatura Mondo'' * ''En Maskobalo'' — kvar unuaktaĵoj [[1977]], [[Hungara Esperanto-Asocio|HEA]] * ''Heredaĵo'' [[1939]] La Verda Librejo, Ŝanghaj * ''[[Hura!]]'' — satira romano [[1930]]; [[1986]] [[Hungara Esperanto-Asocio|HEA]] * ''Hurra für nichts!'' (germana traduko de ''Hurra!'' [[1933]]) Innsbruck * ''Insulo de Espero'', daŭrigo de ''Hura!'', malaperinta dum la [[Dua Mondmilito]] * ''[[Koloroj (libro)|Koloroj]]'', [[1960]], [[Pola Esperanto-Asocio|PEA]] * ''[[La Teatra Korbo]]'' — novelaro, [[1924]], [[1934]] Leiden * ''[[La Vagabondo Kantas]]'', [[1933]]; [[1937]] * ''La Verda Koro'' — facila legolibro [[1937]] Budapest, [[1937]] Rotterdam, [[1947]] Budapest, [[1947]] Rotterdam, [[1948]] Budapest, [[1954]] Rotterdam, [[1962]] Warszawa, [[1965]] Warszawa, [[1969]] Verona, [[1969]] Helsinki, [[1978]] Verona, [[1982]] Budapest - traduko al la itala de [[Massimo Acciai]], Chieti, [[2022]] * ''Le Printemps en Automne'' france [[1961]] * ''Metodiko-demandaro'', 1977 * ''[[Migranta Plumo]]'' — novelo [[1923]], [[1929]], [[2018]] * ''Nik Nek kaj Kat Jen'' ?? * ''Ora Duopo'' [[1966]] Budapest (En komuna volumo kun [[Kálmán Kalocsay|Kolomano Kalocsay]] * ''Pilgrimo'' — poemaro [[1926]], [[1991]] * ''[[Preter la Vivo]]'' — poemaro [[1923]], [[1931]] [[Literatura Mondo]], [[1991]] Eldonejo Fenikso * ''[[Printempo en la Aŭtuno]]'', [[1931]] Köln, [[1932]] Ĉinio, [[1972]] Dansk Esperanto Förlag, [[2017]] Pollando * ''Sonĝe sub Pomarbo'' — poema teatraĵo [[1956]] Warszawa, [[1958]] La Laguna, [[2017]] Pollando * ''[[Sur Sanga Tero]]'', [[1933]], [[1991]] * ''Tavasz az őszben'' (''Printempo en Aŭtuno'', hungare) [[1930]] ''[[Literatura Mondo]]'' * ''[[Verdaj Donkiĥotoj]]'' (noveloj kaj skeĉoj, kun unu romaneto), [[1933]] Budapest, [[1996]] Wien * ''[[Viktimoj (libro)|Viktimoj]]'' — romano el la militkaptita vivo [[1925]], [[1928]], [[1930]], [[1991]] * ''Viktimoj'' kaj ''Sur Sanga Tero'' reaperis en unu volumo en [[1971]]. === Laŭ jaroj === {| class="wikitable sortable" |+ Listo de verkoj ! Jaro !! Titolo !! Priskribo !! Eldonejo !! Paĝoj |- | 1922 || ''Bukedo'' || || E.R.A. || 15 |- | 1923 || ''[[Preter la Vivo]]'' || Poemaro || Budapeŝto: [[Literatura Mondo]] || 124 |- | 1925 || ''[[Viktimoj (libro)|Viktimoj]]'' || romano el la vivo de siberiaj militkaptitoj || Budapeŝto: Hungara Esperanto Instituto || 162 |- | 1926 || ''Pilgrimo'' || poemaro || Budapeŝto: aŭtoro || 124 |- | 1927 || ''[[Dancu Marionetoj!]]'' || novelaro || Budapeŝto: aŭtoro || 173 |- | 1929 || ''[[Migranta Plumo]]'' || teatraĵoj, noveletoj, poemoj || Budapeŝto Hungarlanda Esperanta Societo || 158 |- | 1930 || ''[[Hura!]]: Ne romano, nur grimaco'' || satira romano || Budapeŝto: Literatura Mondo || 411 |- | 1931 || ''[[Printempo en la Aŭtuno]]'' || rakonto pri dolĉe melankolia rakonto || [[Kolonjo]]: Heroldo de Esperanto || 113 |- | 1933 || ''[[Sur Sanga Tero]]'' || mozaikromano. Daŭrigo de la romano ''Viktimoj'' || Budapeŝto: Szalai || 264 |- | 1933 || ''[[La Vagabondo Kantas]]'' || simplaj versoj || Budapeŝto: Szalay || 59 |- | 1933 || ''[[Verdaj Donkiĥotoj]]'' || satira romano || Budapeŝto: Szalay || 221 |- | 1934 || ''[[La Teatra Korbo]]'' || senpretenda babilado || Leiden || 110 |- | 1937 || ''La Verda Koro'' || facila romaneto el la vivo de Esperantistoj en Siberio por komencantoj, por daŭrigaj kursoj || Budapeŝto || 97 |- | 1939 || ''Heredaĵo'' || || [[Ŝanhajo]]: La Verda Librejo || |- | 1958 || ''Sonĝe sub Pomarbo'' || triakta lirika komedio en ses fantaziaj bildoj || La Laguna: Régulo || 111 |- | 1966 || ''[[Ĉielarko (antologio)|Ĉielarko]]'' || versa reverko de fabeloj de 12 popoloj |- | 1967 || ''Eterna Printempo'' || || || 22 folioj |- | 1970 || ''Aŭtuna Foliaro'' || poemaro || [[Osako]]: Pirato || 153 |- | 1977 || ''En Maskobalo'' || kvin unuaktaĵoj || Budapeŝto: [[Hungara Esperanto-Asocio]] || 141 |- | 1977 || ''[[Metodiko - demandaro]]'' || kolekto de demandoj kaj respondoj por gvidantoj de esperanto-kursoj || Budapeŝto: [[Hungara Esperanto-Asocio]] || 44 |} ===Recenzoj=== Pri ''La Verda Koro'' {{citaĵo|Dum longa tempo mi serĉis tre bonan kaj taŭgan “unuan [[legolibro]]n” por prezento al miaj kursanoj; kaj kiam trafis min ĉi tiu libro, verkita de nia fama stilisto Baghy, mi diris al mi: “Ha! finfine !” Sed malgraŭ la vortoj en la anoncoj kaj sur la antaŭa kovrilo, mi ne povas tion tute konsenti. Eĉ Baghy mem —laŭ la “Post- parolo”— ne opinias ĝin tia. Ĝi eestas facila kaj gradigita legolibro por la komencinto “kelksemajnaĝa” aŭ, pli ĝuste, kelkmonat-aĝa, ĉar oni ne povas instrui, ĝin legante, se la studantoj estas nur [[komencanto]]j. La forta intereso de la romano instigos la lernanton daŭrigi la legadon. Tio kompreneble estas granda helpo al la instruisto. Ĉe la fino de la libro troviĝas gramatika resumo de ĉio, kion Baghy uzis en ĉiu aparta [[ĉapitro]], ankaŭ listoj de la novaj vortoj uzotaj en la ĉapitroj. Ĉiu ĉapitro estas aparte traktata. En la sama parto de la [[libro]] D-ro [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] [''tiel''] plenigas kelkan spacon iom senutile, instruante, kiel instrui la akcenton en Esperanto, kaj pluan spacon pri sintakso, kiu pro troa teknikeco neniom utilas al komencanto. La romano memorigas min pri Viktimoj, pro la simila fino kaj malgaja fino. (Mi faras sekvon al ''Verda Koro'' en la estonteco). Mi ĝuis la legadon, eĉ nur pro la rakonto. Por tiuj, kiuj konas la stilon de Baghy, lia nomo elstaras el la tuta verko. Kun Baghy mi diras, ke ĝi estas dua legolibro, ne unua: do mia serĉado por taŭga unua legolibro devas daŭri ankoraŭ.|W. GREEN. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 387, Julio (1937) }} {{citaĵo|Estas sufiĉe granda problemo trovi taŭgan legaĵon en Esperanto por tiuj, kiuj finis kurson por komencantoj. La plej multaj libroj kaj gazetoj ne estas verkitaj por komencantoj kaj se ili volas tamen legi tiujn, ili bezonas multe da tempo kaj necesas labori kun vortaro. Tial ni nur povas bonvenigi la novan [[eldono]]n de „La verda koro". La aŭtoro mem nomas ĝin «Facila romaneto por komencantoj". Kaj tio ĝi vere estas. Sed ĝi taŭgas ankaŭ kiel lernolibro por daŭrigo lernado helpe de la aldonita [[parto]] «Vortaro — Gramatiko — Sintakso". Tie vi trovas vortojn kaj [[Gramatiko de Esperanto|gramatikaĵo]]jn por ĉiu unuopa ĉapitro. Ne mankas ankaŭ «Konsiloj por kursgvidantoj". Sed pri kio temas en la romaneto? Temas pri Esperanto grupo en iu siberia loko, kie kunvenadas diversnaciaj personoj por kornune lerni Esperanton. La aŭtoro priskribas ne nur instruhoron kaj komunajn agadojn de la grupanoj. Li tuŝas ankaŭ la privatan vivon de kelkaj el ili. Temas pri amikeco kaj amo, pri renkontoj kaj disiroj. Kaj ĉio en facila, bona lingvo tipa por Julio Baghy. Ke Baghy estas ankaŭ konata poeto, ni povas vidi el tio, ke li ornamas la romaneton en iuj ĉapitroj per versoj. Iuj eble riproĉos, ke la enhavo de la romaneto estas hodiaŭ sufiĉe malmoderna. Sed ne forgesu, ke ĝi estis skribita en la jaro 1937. De tiam aperis kelkaj eldonoj kaj tio pruvas, ke ĝi ĉiam denove trovas intereson ĉe la [[esperantistaro]]. Mi rekomendas tiun ĉi libron al ĉiuj komencantoj, kiuj havas intereson daŭrigi la lernadon.|[[Dieter Berndt]]. [[Der Esperantist]] n123_jan.1984 }} ---- Pri ''[[Ĉielarko (antologio)|Ĉielarko]]'' {{citaĵo|Estas plaĉe malfermi ĉielan fenestron de la maltrankvilo, tedo aŭ [[senespero]], aŭ tiun de la fido, ripozo kaj ĝojo, por tra ili rigardi mirindan pluvarkon radiantan sur lazurfono. Sed ni imagu ke estas la Ĉielarko, kiun majstre pentris kun veterana lerteco Julio Baghy, kiu montras sin al niaj spiritaj okuloj: ĝi ampleksas la preskaŭ tutan planedan [[volbo]]n; kaj ĝi konsistas el odoranta [[fasko]] da belaj diverslandaj legendoj, aŭ simplaj fabeloj, kiujn la poeto al si alproprigis, por tiel ilin strukturi laŭ perfekta prilaborita esperantlingva [[persona kreitaĵo]]. La ĉielarko de Julio Baghy estas plua genia elmontriĝo ke la poeto regas la poezian konceptadon, per karakteriza efika sintakso; kaj ke la ideoj, sub lia [[sorĉbastono|magia vergeto]], transformiĝas en vortan [[muziko]]n, laŭ akordoj de simplaj kaj trafaj irizaj metaforoj kaj esprimrimedoj riĉiganta j, pli kaj pli, la krudan valoron de ĉiu lingvero. Oni vane serĉos en Ĉielarko metafizikan, socian, realisman aŭ subjektivan [[poezio]]n. Oni ne povas en ĝi malkovri celon aŭ jukon de moderna renoviĝemo. Baghy volas resti firme en sia alta postamento de tradicia poeta prilaboristo. Eble, stilo kaj ideoj ŝajnus, laŭ prismo de avangardaj naciaj lingvoj, iom elmodiĝinta j. Eĉ oni povus diskuti pri la ĝusta efiko de tia poezikonceptado, rilate la nunan epokon de konstanta transformiĝo kaj avida serĉado de novaj esprimrimedoj kaj valoroj. Sed ni plezure profitas la okazon, tra la fenestro, kontempli la klasikan, la ĉiaman pluvarkon: tiun, kiun jam vidis [[Noa|Noe]] tuj post ĉeso de la diluvo (kaj de tiam, pluvis ankoraŭ kelkfoje...). Ni scias ke ĉielarko povas paradi post petola aprila pluveto, aŭ torenta fulmotondro. Do, la versigita fabelaro recenzata, efikos ĉiam bone sur kiun ajn personan humoron. La aŭtoro sciis elekti la plej konvenajn strofoformojn, ritmon kaj rimadon, laŭ [[esenco]] kaj celo de la temo elektita. Kaj li neniam hezitis alfronti tutcertajn malfacilajn skemojn. Li montriĝas jen kiel oraĵisto («Sagaca Knabino»), jen lirike («Uraŝima»), jen kiel rava [[priskribanto]] («Minstrelo kun Congurio»), jen kiel alta eposrakontanto («Meng Ciang kaj Van»), ktp. Kaj ĉiam la renoma hungaro aŭdigas belegan muzikon kaj montras artisman teksaĵon, kies varpoj kaj [[vefto]]j interplektiĝas kun sorĉaj [[rezulto]]j. Pri la rimoj mi volas prezenti etan personan rimarkon: ili ore tintas; sed de tempo al tempo, neatendite, enŝteliĝas rimoido j, kiuj al mia perceptado «tintas» iom plumbe. En la fino de la bone presita kajero, estas enlistigitaj kelkaj postkorektoj. Sed pluraj, kaj ĝenaj, preseraroj ne troviĝas tie notitaj. Jen, do, verko kiun oni povas juĝi, laŭ certa aspekto, netranscenda; tamen ĝi transcendas multajn ordinarajn aspektojn de la Esperanta beletro.|[[Gabriel Mora i Arana|GABRIEL MORA]] [[Boletín]] n160 (mar 1967) }} ---- Pri ''Sonĝe sub Pomarbo'' {{citaĵo|'''Sonĝe sub pomarbo''' estas juneca idilio, ĉarma lirika komedio verkita per rimitaj versoj tiel fluaj, ke ili legiĝas kvazaŭ vigla konversacia prozo. Neniam la arto estis pli arte kaŝita : nur la atenta okulo malkovros la virtuozecon de tiuj glataj versoj, sed ĉiu leganto senpere ŝatos la kristalan stilon laj la ravan interludadon kaj templekton de ĉi tiu aroma dramo. Tiel la eldonanto finas la surkovertan biografian noton kiu nin enkonduku al la aŭtoro kaj lia plej nova verko. Saĝa leganto emas nur singarde fidi al tiaj laŭdoj tro similantaj al komerca reklamo, sed li baldaŭ trovos ke ĉi-foje ne ekzistas kaŭzo malfidi. Ĉar. se laŭ la [[nombro]] de la jaroj J. Baghy neeviteble maljuniĝis, lia sentemo malgraŭ ĉio restas eterne juneca, kaj lia artisma [[esprimpovo]] : elstare majstra. "Juneca idilio" efekiive. Almenaŭ ĝi komenciĝas, kaj finiĝas, kiel ĉiuj ' klasikaj [[idilio]]j de junaj homidoj ĉe la sojlo Je la vivo, kiujn mistere pelas la pikilo de la amsopiro, kiel ĉiuj idilioj en kiuj la ĉiama Eva kaj la same ĉiama Adamo senrevene sin trovas reciproke. Ŝi kaŝe elekras, sin lerte rimarkigas, provokete fuĝas, kaj je oportuna momento lasas sin kapti. Ŝajne. Provizore. Ŝi alterne altiras, repuŝas en senkonscia provo certiĝi pri inklino kiun ŜI vekis, antaŭ kiu ŜI siavice aspiras kapitulaci por LIN sklavine ami. “ Geamantoj kveras... kaj kverelas ” , certe. sed la lertajn manovrojn de la Eterna Idolo LI ne eskapos. Eĉ neniel deziros eskapi. Kio ja pli ebriige feliĉiga ol tiu ilia perfekta amo . . . Spitante la instruojn de la sperto, la eternaj Geamantoj promesas al si, ke ĉiam tiu amo ardos en la koro. eĉ se la [[juneco]] forpasos. Ne fariĝos ili, ho ne, kiel la geavoj, kies korinklinon la ĉiutagaj banalaĵoj finfine mizere lamigis. Sed kial iluziiĝi ? Certas ja, “ ke nia ard' somera trovas finon... Ho. se la honto povus eterne resti juna . . . Kun tiu deziro sur la lipoj, ili forglitas en la mondon de la [[sonĝo]]j, de sonĝoj sub pomarbo. Enkorpigante la sonĝon, la aŭtoro liberigas sian riĉkoloran fantazion. Faŭno kaj Nimfo, feinoj kaj elfoj, per fabelaj turnodancoj tikle ĉarmas la imagon, kiel poste la rikana venkokanto de la Morto ĝin frosbgos. En la sonĝo, la deziro de la Geamantoj “ morton venki kaj eterne vivi " plenumiĝas. Sed kia) nur duone ? ? ? Ĉu kulpas pri tio kaprico de la aŭtoro, aŭ spitemo de malica sonĝo ? Fakte, ensonĝe la Geamantoj restas junaj, sed ne plu vere vivas. La vivon ili ne plu partoprenas. Ili nur ĉeestas dum la ĉiam pliaĝiĝanta mondo preterpaŝas, ilin ignorante. Tia sonĝo baldaŭ fariĝos netolerebia inkubo. Jen la artifiko por repacigi ilin kun la ĉiutaga vivo, malgraŭ ĉiuj ĝiaj [[manko]]j: la veran vivon (tiel ili nomas ĝin) ili arde sopiras. Jen : <poem> Ni ree luktos, kreos kun kuraĝo. limigos nian volon riur la aĝo. Ĉu grave ke ni devas tombon fali. se vivon. teinpon havas ni batali. </poem> Ĉu kredeble, kiel niaj kveremaj kolomboj ŝanĝiĝis ? Nu, iel ajn la sonĝo kuracis ilin de ilia romantika sopiro pri eterna juneco kaj amo ĉiaina, ial ajn ili kuraĝe resaltas ambaŭpiede en la realan vivon : For pesimismon dum ni junaj estas "... “ Ne nur ĉeesti. sed batali . . . vivi ...” Kaj kiam finlegante la verkon, ni mire demandas kiun celon la [[aŭtoro]] per ĝi intencis trafi, niajn okulojn kaptas la lastaj interkrampaj linioj : . . . "tiu lirika komedio, kiun mi surpaperigis por rifuĝi el la anim- kaj nervmuela angoro dum la morna historia tempo en vintro de 1956-1957". Jes, efekttve : iam en la [[prologo]] la aŭtoro nin avertis, ke fuĝi li volis, fuĝi li devis. "Fuĝi ien ajn for de la terura realo, ĉar fore en la patrolando " la homoj bestiĝis kaj la tero sorbas fratan sangon" . Fuĝi li volas al belo, por forgesi al fantaziaj bildoj eĉ se en la realo la belon oni jam strangolis. La revo pri juna, pura ino kiu feliĉe ankoraŭ ĉiam vibrigas la homan koron, distilos [[konsolo]]n, eble esperon al kiuj ploras super ruinoj. Ŝerco kaj petolo duminomente forviŝas zorgojn suferigajn. Distrante, fantaziaĵo anesteze efikas. Milda moko aŭ tranĉa ironio fariĝas savklapo al premeganta amaro, al senpova ribelo, Moko pri la Progreso. ekzemple. Perscienca potenco nekredeble ampleksiĝos. Sed kompense la Homo pereos La Homo fariĝos sensenta maŝino por kiu la vivo perdis ĉiun poezion. por kiu amo senvaloriĝis je nura funkcio. Aŭ alia ekzemplo. En la 19a jarcento la ĝendarmoj de la reĝimo masakris la laboristojn manifestaciantajn por rajtoj kaj libero de la popolo. Progreso venis. Multe promesis. Nenion ŝanĝis. Oni plu murdas la revon pri justeco. sed pli science. Kaj pli terurige. Zigzage la obsedo de la turmento kuntrenas la aŭtoron sur plej diversaj terenoj. Ĉu mirige se kelkloke malantaŭ la teksto ni ne malkovras lian aludon, ĉu mirige se apud geme poluritaj pecetoj kelkaj [[verso]]j ne sufiĉe maturiĝis kaj restas enigmaj ? La Esperanta publiko nedudeble bonvenigos tiun plej novan titolon de Stafeto, per kiu ĝia ŝatata aŭtoro rompis tro longedaŭran silenton kaj plenpove revenas al ĝi. Eĉ se ĝi rcstos iom skeptika, kiam en sia brila Antaŭparolo — eble pli lirika ol la lirika komedio mem M. Boulton antaŭvidigas la eblon ke " iam tiu ĉi lirika dramo estos klasikaĵo de la tutmonda, homa literaturo ”.|F. C.[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La japa riĉa literatura provizo de [[Esperantujo]] abundas je poeziaj [[verko]]j, sufiĉas je noveloj kaj romanoj, sed malsatas je teatraĵoj. Sendube, la malfacileco vidi ilin reprezentataj detenas la verkistojn malŝpari sian tempon kaj sian inspiron aj tio, kion eble malmultaj homoj legos. Kaj tamen la [[Drama Literaturo]] estas signo — en opinio de Beletristoj— ke la popolo atingis la plenan maturecon en verkado. Tial, la ricevo de nova teatra verko, malmulte post la apero de la bela «Jozefo», ĝojigis mian spiriton antaŭ la legado. ... Bela antaŭparolo de M. Boulton — al tia sinjoro, tia honoro!— nin avertas, ke Baghy verkis «Sonĝe» en Varsovio, rifuĝinto el la okazintaĵoj, kiuj sangbanis la belan Danuban ĉefurbon. Stranga efekto! Tia cirkonstanco ŝajnis inspiri tragedion aŭ [[elegio]]n; sed Baghy verkis iluzian fabelon, miksaĵon da plej pura idilia [[amkomedio]] kaj vidaĵo de estontaj tempoj... sed ne tute strange, ĉar ja nia [[Pedro Calderón de la Barca|Calderon]] diris: <poem> El diant’, ornama bei’ , Gloro de pompa ĝardeno, Vipero suĉas venenon; Mielon sacas I’ obei’. </poem> La verko enhavas belegajn scenojn: La sorĉe bela dua bildo de la unua akto. La ŝerca sceno de la geavoj (dua akto). La kontrastaj dialogoj de la superhomoj (teknokratoj) ĉe la sceno de Romeo kaj Julieta k.t.p. estas pecoj, kiuj fariĝos klasikaĵoj. Ne pensu, ke temas pri juneca fabelo. Sub la tavolo de realaj faktoj, antaŭ kiuj mi plurfoje min demandis; ĉu mi legas, ĉu mi sonĝas, kuŝas plej profundaj homaj filozofiaj problemoj: vivo kaj morto, amo kaj senmorteco, esto kaj lukto. La [[konkludo]]jn la aŭtoro nur skizas, ĉiu interpretu laŭvole; sed la fino estas firme optimista. Baghy, ĉiam juna koro, vekigas en ni la amon al la vivo, al la espero, al la [[lukto]]... Aserti, ke la versoj fluas en plena [[freŝeco]], ke la aŭtoro majstras la sekreton de la poezio, same kiel li majstras la artifikon de la teatrarto, estas tiel superflue, kiel aserti, ke la fajro brulas. Plejparte, la formo estas paraj versoj, dekunusilabaj, sed kvarversaj strofoj, kvar-, sep-, ok-, kaj naŭsilabaj versoj metas la necesan variecon. Ne tro multaj neologismoj, por tiel grava verko, faras ĝin facile legebla kaj komprenebla. La eldonisto jam avertas pri sufiĉe malfacila korektado de la presprovaĵoj, tial kelkaj eraroj enŝoviĝis kaj ilia tabelo aperas ĉe la fino. Tamen, mi trovis aliajn versojn kun malgrandaj makuletoj pri ritmo, facile korekteblaj per [[ŝanĝordo]] aŭ elizio, kio sendube eskapis al la korektintoj. Nur mi ne ŝatas la uzon por propraj nomoj de literoj ne esperantaj (''Xoxo'' kaj ''Qu''); kontraŭe, kiam en naciaj lingvoj oni bezonas uzi nomojn, kies sonojn la koncerna aboco ne posedas, oni aliformas ilin, kiel okazas hispane kaj france kun la greka psi. Ankaŭ mi estus preferinta, ke, por la fabelaj estaĵoj [[Teknokrato]] kaj [[Homunkulo]], oni elpensus nomojn tute esperantajn. Nia vortaro sufiĉas je [[radiko]]j por novaj signifoj, sen ke oni iru konstante al la greka kaj latina provizoj. La reapero de la glora poeto Baghy, en [[Esperanta mondo]], estas okazintaĵo pri kiu ni ĉiuj devas reciproke nin gratuli. Ni esperu novajn ĉefverkojn de la ĉiam freŝa, ĉiam juna, ĉiam revema verkisto. |[[Amalia Núñez Dubús]]. [[Boletín]] n115 (maj 1959)}} == Pri li == * ''Arĝenta Duopo'', jubilea libro pri Julio Baghy kaj Kolomano Kalocsay, Budapest, ''Literatura Mondo'', 1937, 327 p. * [[William Auld]], ''[[Facetoj de Esperanto]]'', Londono, Brita Esperanto-Asocio, 1976, 51 p. * [[Marjorie Boulton]], ''Poeto Fajrakora'', la verkaro de Julio Baghy, Artur E. Iltis, Saarbrücken, 1983. * [[Ivo Lapenna]], [[Ulrich Lins]], [[Tazio Carlevaro]], ''[[Esperanto en Perspektivo]]'', faktoj kaj analizoj pri la internacia lingvo, Londono, Rotterdamo, UEA, 1974, XXXI, 844 p. * ''Ora Duopo'', jubilea libro pri Julio Baghy kaj Kolomano Kalocsay'', Budapest, Hungara Esperanto-Asocio, 1966, 183 p.<ref name="Boulton"/>{{rp|143–144}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:1926 Pilgrimo.jpeg|''Pilgrimo'', 1926 Dosiero:1937 La Verda Koro 2.jpeg|''La Verda Koro'' : tre multaj lernis Esperanton el tiu libro Dosiero:1965 La Verda Koro 1.jpeg|Kovrilpaĝo de ''La Verda Koro'', eldono de 1965 Dosiero:Arĝenta duopo.jpg|Titolpaĝo de ''Arĝenta Duopo'' (2-a volumo) Dosiero:En maskobalo.JPG|Kovrilpaĝo de ''En Maskobalo'' Dosiero:Koloroj 2.jpg|Kovrilpaĝo de ''[[Koloroj (libro)|Koloroj]]'' Dosiero:Ora duopo.JPG|Kovrilpaĝo de ''Ora Duopo'', Budapeŝto, 1966, Hungara Esperanto-Asocio Dosiero:Dancu marionetoj.jpg|Unua paĝo el ''Dancu Marionetoj!'' kun subskribo de la aŭtoro Dosiero:Metodiko demandaro.jpg|''Metodiko-demandaro'' Dosiero:1970 Aŭtuna Foliaro.jpeg|''Aŭtuna Foliaro'', 1970. </gallery> == Rete legeblaj verkoj == * [http://eo.wikisource.org/wiki/A%C5%ADtoro:Julio_Baghy Verkoj de Julio Baghy en Vikifontoj] * [http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/literaturo.originala.b.html#julio_baghy Listo de ĉiuj liaj rete alireblaj verkoj] * [http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/migranta/ ''Migranta Plumo''] * [http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Kursoj/Verda_Koro/leciono_01.html ''La Verda Koro''] * [http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Noveloj/Kiel_Mihok_Instruis_Angle.html ''Kiel Mihok instruis angle''] * [http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Poezio/vagabondo/ ''La Vagabondo Kantas''] * [http://www.egalite.hu/baghy/cxielarko.htm ''Ĉielarko''] * [http://www.egalite.hu/baghy/autuna.htm ''Aŭtuna Foliaro''] * [http://www.egalite.hu/baghy/dancu.htm ''Dancu, Marionetoj!''] * [http://www.egalite.hu/baghy/koloroj.htm ''Koloroj''] * [http://www.egalite.hu/baghy/vagabondo.htm ''La Vagabondo Kantas''] * [http://www.egalite.hu/baghy/vagorig/p000.htm ''La Vagabondo Kantas'', faksimilo] * [http://www.egalite.hu/baghy/migranta.htm ''Migranta Plumo''] * [http://www.egalite.hu/baghy/pilgrimo.htm ''Pilgrimo''] * [http://www.egalite.hu/baghy/preter.htm ''Preter la Vivo''] === Kantoj kaj poemoj === * Estas mi Esperantisto * Ran-kvarteto == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * [[Humphrey Tonkin]],"[[Tivadar Soros]] kaj Julio Baghy – transvivantoj". En: [[Javier Alcalde]] kaj [[José Salguero]] (red.), ''[[Antaŭ unu jarcento. Esperanto kaj la unua mondmilito]]'', Parizo, [[SAT-EFK]], 2018. ISBN 978-2-918053-18-7. == Vidu ankaŭ == * [[Kálmán Kalocsay]] == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} {{projektoj|s=Aŭtoro:Julio Baghy}} * {{citaĵo el gazeto | url = https://uea.facila.org/artikoloj/homoj/artisto-kiu-tran%C4%89is-siajn-flugilojn/ | titolo = Artisto, kiu tranĉis siajn flugilojn | persona nomo = Marjorie | familia nomo= Boulton |aŭtoroligilo = Marjorie Boulton | gazeto = Esperanto | dato= 1981-11 | lingvo = eo }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/aperis/baldur5baghy/ | titolo = Baghy — la plej esperanta verkisto el ĉiuj | gazeto = Libera Folio | dato = 2005-07-08 | persona nomo = Baldur | familia nomo = Ragnarsson | aŭtoroligilo = Baldur Ragnarsson | lingvo = eo}} * {{citaĵo el la reto | url = http://esperanto.net/literaturo/roman/baghy.html | titolo = Julio Baghy | verko = Originala Literaturo Esperanta | lingvo = eo}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/B] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr65/baghy.html Apreza artikolo pri Julio Baghy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050323042829/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr65/baghy.html |date=2005-03-23 }} de [[Karolo Píĉ]] * [https://web.archive.org/web/20040708063655/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr65/julio.html Poemo pri Baghy,] de [[Jiří Kořínek]], arkivigita en julio 2004 el paĝaro de [[Don Harlow]] * [http://bellsouthpwp.net/j/i/jimhenry1973/esp/baghy.htm Recenzo de ''Hura!''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060210220640/http://bellsouthpwp.net/j/i/jimhenry1973/esp/baghy.htm |date=2006-02-10 }} * [[:Image:Prokudin-Gorskii-22.jpg|Aŭstriaj militmalliberuloj en Rusio dum la unua mondmilito.]] El la [[kolorfotado]]-verkaro de [[Sergej Miĥajloviĉ Prokudin-Gorskij]]. Tiu sceno montras samsortuloj kiel la roluloj de Baghy en ''Viktimoj'' kaj ''Sur Sanga tero''. * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Julio%20Baghy&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Verkoj kaj pri Julio Baghy] en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] *{{Cite journal|url=https://esperanto-ondo.ru/Ondo-pdf/Lo-208.pdf|title=Julio Baghy, homo homa|author=Carlo Minnaja|journal=[[La Ondo de Esperanto]]|issue=2 (208)|page=19|year=2012|language=eo}} {{Esperanto}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=1978|PND=125984685|LCCN=no/90/15709|VIAF=20659868|TSURL=viaf/20659868}} {{Vivtempo|Baghy, Julio}} [[Kategorio:Esperanto-aktoroj]] [[Kategorio:Esperanto-reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Libroj de Julio Baghy| ]] [[Kategorio:Hungaraj sufloroj]] 87l3dhnjhp4jon7keer7hqhr8r7z952 0 2107 9441383 9414742 2026-07-29T16:32:23Z Sj1mor 12103 9441383 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Descartes (apartigilo)}} {{Informkesto filozofo |dosiero = Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg |priskribo de dosiero = Frans Hals: René Descartes (1648) |loko de naskiĝo = [[Descartes (Indre-et-Loire)|''La Haye en Touraine'', hodiaŭ ''Descartes'']], {{FRA}} |loko de morto = [[Stokholmo]], {{SWE}} }} '''Renato KARTEZIO''' ({{lang-fr|René Descartes}}, {{lang-la|Renatus Cartesius}}; naskiĝis la {{daton|31|marto|1596}}, mortis la {{daton|11|februaro|1650}}) estas konsiderata unu el la plej gravaj kaj influaj pensuloj en la okcidenta historio. Li estis la unua moderna [[filozofo]] de la Okcidento, la unua moderna [[matematiko|matematikisto]] kaj unu el la tri fondintoj de moderna scienco (kun [[Galilejo]] kaj [[Francis Bacon|Bakono]]). Li influis kaj siatempajn filozofojn kaj tiujn, kiuj sekvis ilin, kaj estis konata pro sia [[Raciismo|raciisma aliro]], kiu metas la [[intelekto]]n kaj trajtojn de [[Apriore|apriora]] [[realo]] (t.e. antaŭ [[Eksperimento|eksperimentado]]) en la centron de siaj esploroj. Descartes ĉefe zorgis pri la kapablo atingi certan, nedubindan, scion kaj la rilaton inter korpo kaj menso. Kvankam plej konata pro sia pionira filozofio, li famiĝis ankaŭ kiel inventinto de la [[Kartezia koordinato|kartezia koordinatsistemo]] nomata tiel omaĝe al li. Ĉi tiu sistemo havis grandan influon sur la disvolviĝo de moderna matematiko. == Rolo en la filozofio == {{Citaĵo|teksto=Mi rezonas, do mi ekzistas|origina teksto=[[Cogito, ergo sum]]|lingvo=la|verko=Principia philosophiæ|aŭtoro=René Descartes}} En la Okcidento en la [[17-a jarcento]] filozofio estis tute refondita: anstataŭ uzi [[Aristotelo]]n kaj la [[romkatolika eklezio|Eklezion]] kiel bazon de vero, filozofoj – [[Kartezio]], [[Bakono]], [[Hobbes]], ktp – rekonstruis filozofion per siaj propraj manoj. Kartezio estis tiu, kiu diris, ''[[Cogito ergo sum]]'' ("Mi pensas, tial mi estas"), fondante sian filozofion sur [[filozofia skeptikismo|radikala dubo]]. Kiel Bakono, Kartezio pensis profunde pri la demando, "Kiel pensi kaj scii pri la mondo?" Li donis ekzemplon pri sonĝado: en sonĝo, oni perceptas aferojn, kiuj ŝajnas realaj, sed ne efektive ekzistas. Tial oni ne povas fidi la sensojn por trovi la verecon. Kaj pli perturbe, eble "malbona geniulo" ekzistas: potencega kaj ruzega estulo kiu provas trompi Kartezion kaj malhelpi lin scii la veran naturon de realeco. Ĉar ĉi tiuj ebloj ekzistas, kion oni povas certe scii? La sistemo de scio, kiun Kartezio konstruis, tute baziĝas sur [[racio]], rezonanta el iuj antaŭsupozitaj veroj. Simile al la [[matematiko]] de [[Eŭklido]], sed aplikita al filozofio. Malsimile al la sistemo de Bakono, ĝi ne estas bazita sur sperto de mondo aŭ indukto. Per sia sistemo Kartezio fondis la skolon de [[raciismo|racionalismo]], formo de idealismo kaj [[dualismo]]. Racionalismo diras, ke homa scio baziĝas sur racio kaj ideoj denaskaj. [[John Locke|Locke]] kaj [[David Hume|Hume]] kaj aliaj britaj filozofoj poste disputis kontraŭ ĉi tiu skolo, fondinte sian propran skolon, [[empiriismo]]n, kiu diris ke sensado, ne denaskaj ideoj, estas la bazo de scio. Kvankam Kartezio vidis naturon kiel grandan maŝinon, li diris ke menso ''ne'' estas meĥanika. Tia nematerialismo denove starigis Kartezion kontraŭ la britaj filozofioj, ekzemple sia samepokano, [[Thomas Hobbes|Hobbes]]. Hobbes ankaŭ vidis la naturon kiel grandan maŝinon, sed en lia maŝino menso ne staris aparte, sed estis tute meĥanika. Male la tutan animon de bestoj li vidis kiel tute meĥanika, kaj neis ke ili kapablas pensi, aŭ esti konsciaj. Tiu antaŭjuĝo, ofte signita de lia nomo, superinfluis la sciencan penson de Okcidento dum du jarcentoj. Kartezio, kiel [[Tomaso de Akvino]] kaj [[Aristotelo]], verkis pruvon pri la ekzisto de Dio. Kartezio estis ankaŭ grava matematikisto, inventinta [[analitika geometrio|analitikan geometrion]], la apliko de [[algebro]] al [[geometrio]], kiun li priskribis en <cite>La Géométrie</cite> en [[1637]] kaj sen kiu ja ne estus ebla la povego de matematiko en fiziko kaj [[inĝenierarto]]. Pri fiziko li elpensis teoriojn, kiuj estis post [[Isaac Newton|Newton]] priironiitaj de ekzemple [[Voltaire]]; sed post la nova vido de fizika mondo far [[Ĝenerala Relativeco]], kaj kun la "lokeco" de fizikaj interagoj, ties ideoj pri meĥanikaj interagoj, ''étendue'' (konkreta spaco) kaj ''tourbillons'' (vorticoj), nun povas esti rigardataj kiel ties antaŭvidoj kaj pli modernaj ol la sentempaj deforaj interagoj de Newton. Kartezio, kiu skribis latine kaj france, rimarkis, ke la latina estis perdinta sian rolon kiel interlingvo de la Okcidento. Li proponas novan lingvon artefaritan kiel anstataŭaĵon por la latina. Laŭ li, la nova lingvo estu regula, neŭtrala kaj egale facile lernebla por ĉiuj. Li tiele esprimis sian esperon pri la ideo de [[internacia lingvo]]:<ref>[http://www.bertin.biz/index.php?titre=citat.htm Francaj citaĵoj pri Esperanto, pri la internacia lingvo kaj tradukitaj verkoj esperanten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190505035409/http://www.bertin.biz/index.php?titre=citat.htm |date=2019-05-05 }} el Eldonejo Christian Bertin, alirdato la 6a de marto 2019 ({{fr}})</ref> {{Citaĵo|Mi kuraĝus esperi universalan lingvon facile lerneblan, kie ekzistas nur unu maniero konjugacii, deklinacii, konstrui vortojn.}} Li naskiĝis en [[Francio]] en urbo [[Descartes (Indre-et-Loire)|La Haye-Descartes]] (sude de [[Tours]]) kaj estis klerigita de [[jezuitoj]], sed tamen kiel plenaĝulo li laboris kaj loĝis ĉefe en [[Nederlando]], kie estis libereco de penso (komparu tion al [[Alberto Ejnŝtejno]]), sed kie li ankoraŭ timis la potencon de la Katolika Eklezio (komparu tion al lia samtempulo, [[Galilejo]]). Ironie, Kartezio estis pia katoliko, kiu komence esperis ke la Eklezio adoptos lian filozofion. Li mortis en Svedujo, oficiale pro [[pneŭmonito]], sed la simptomoj kaj aliaj detaloj pri lia morto kondukis germanan aŭtoron konkludi, ke li verŝajne estis venenita, de pastro, [[sekreta agento]] de la papo, kaj kiu timis lian influon al la reĝino [[Kristina (Svedio)|Kristina]], pri kiu la Eklezio esperis konvertiĝon.<ref>{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Theodor Ebert | titolo=Der rätselhafte Tod des René Descartes | loko=Aschaffenburg | eldoninto=Alibri | jaro=2009 | isbn=978-3-86569-048-7 | lingvo={{de}} }}</ref> == Vivo == [[Dosiero:Maison de René DESCARTES - Jean-Charles GUILLO.JPG|eta|dekstre|La domo en kiu Descartes naskiĝis en [[Descartes, Indre-et-Loire|La Haye en Touraine]].]] Kartezio oficiale naskiĝis la {{daton|31|marto|1596}} en [[La Haye-Descartes|La Haye]]<ref group="noto">La franca urbo, je lia honoro, poste aldonis lian nomon al sia ''(La Haye-Descartes)'' kaj de 1967 nomiĝas nur ''[[Descartes (Indre-et-Loire)|Descartes]]''.</ref><ref name=":2">{{Cite book|title=Math and Mathematicians: The History of Math Discoveries Around the World; Vol. 1|last=Bruno|first=Leonard C.|author-link= |date=2003|orig-year=1999|publisher=U X L|others=Baker, Lawrence W.|isbn=978-0-7876-3813-9|location=Detroit, Mich.|page=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/99 99]|oclc=41497065|url=https://archive.org/details/mathmathematicia00brun|url-access=registration}}</ref> (Francio). Pierre Borel, biografo lia, tamen supozas, ke li naskiĝis en [[Châtellerault]] en [[Puatuo-Ĉarentoj]], de kie devenas la geavoj de Kartezio. Li estis la tria infano de Joachim Descartes, advokato kaj tiam parlamentano de la [[Parlamento de Bretonio]] en [[Rennes]],<ref>{{cite book |last=Rodis-Lewis |first=Geneviève |chapter=Descartes' Life and the Development of His Philosophy |editor-last=Cottingham |editor-first=John |editor-link=John Cottingham |title=The Cambridge Companion to Descartes |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-36696-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Prhr9FBdQ_MC |page=[https://books.google.com/books?id=Prhr9FBdQ_MC&lpg=PP1&hl=de&pg=PA22 22]}}</ref>{{rp|22}} kaj lia edzino Jeanne Brochard. Lia patrino mortis unu jaron poste dum akuŝo de sia kvara infano; la patro ofte laboris for de la hejmo; do Kartezio estis edukata precipe de siaj avino, praonklino, de nutristino kaj de hejma instruisto. Ĉar li estis ĉiam pala kaj multe tusis, kaj mankis al li la patrinan protektadon, oni dubis, ke li havos longan vivon<ref>Tion Kartezio skribis en 1645 en letero al <!--Elisabeth von der Pfalz (1618–1680)-->Elisabeth von der Pfalz; vidu {{citaĵo de libro | titolo=[[s:fr:Œuvres de Descartes/Édition Cousin|Œuvres de Descartes, Paris, F.G. Levrault]] | eldoninto=Victor Cousin | jaro=1824–1826}}</ref>.<ref name=":2" /> Lia malbona sano prokrastis lian klerigon. Kvankam la familio Descartes estas romkatolika, la regiono [[Potevio]] estis kontrolita de Protestantaj [[Hugenotoj]].<ref>{{Cite web |url=http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm |title=All-history.org |access-date=23a de Decembro 2014 |archive-date=29a de Januaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129035839/http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm |url-status=dead }} {{Citaĵo el la reto |url=http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150129035839/http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm |arkivdato=2015-01-29 }}</ref> Nur en 1607 li ekfrekventis la altrenoman kolegion ''Collège Royal Henry-Le-Grand'' de [[La Flèche]] regata de [[jezuitoj]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/67705926|titolo=Descartes : a biography|familia nomo=Clarke|persona nomo=Desmond M.|dato=2006|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-511-16899-3|OCLC=67705926}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://iep.utm.edu/descarte/|titolo=Descartes, Rene {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|alirdato=27a de Julio 2021|lingvo=en-US}}</ref> kie li estis enkondukita al matematiko kaj fiziko, inklude la verkaron de [[Galileo]].<ref name=":3">{{Cite book|last=Bruno|first=Leonard C.|url=https://archive.org/details/mathmathematicia00brun|title=Math and Mathematicians: The History of Math Discoveries Around the World; Vol. 1|date=2003|publisher=U X L|others=Baker, Lawrence W.|isbn=978-0-7876-3813-9|location=Detroit, Mich.|page=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/100 100]|oclc=41497065|orig-year=1999|url-access=registration}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity from Antiquity to the Present|familia nomo=Porter|persona nomo=Roy|originjaro=1997|jaro=1999|ĉapitro=The New Science|loko=Great Britain|eldoninto=Harper Collins|ISBN=978-0-00-637454-1|paĝo=217}}</ref> Kartezio tamen estis seniluziigita de la studado kaj poste skribis: "Mi estis edukita per studo de scienco (france: ''lettres'') ekde infanaĝo, kaj ĉar oni kredigis al mi, ke per ĝi oni povas akiri klaran kaj certan scion pri ĉio, kio utilas en la vivo, mi havis ekstreman deziron lerni. Sed post kompletigo de tiu tuta studado, je kies fino oni kutime estas akceptita inter la klerulojn, mi tute ŝanĝis mian opinion: Mi troviĝis tiel implikita en duboj kaj eraroj, ke mia impreso estis, ke mi neniel profitis de mia strebo al instruiteco, escepte malkovri pli kaj pli mian nescion.<ref>{{citaĵo de libro | titolo=[[s:fr:Œuvres de Descartes/Édition Cousin|Œuvres de Descartes]] | volumo=6 | paĝoj=p. 4 | lingvo={{fr}}}}</ref>" Post gradiĝo en 1614, li studis dum du jaroj (1615–16) en la [[Universitato de Poitiers]], kie li akiris la titolojn ''Baccalauréat'' kaj ''[[Licencio|Licence]]'' en [[Kanona juro]] kaj en [[Romiĝermana juro|Civila juro]] en 1616,<ref name=":3" /> Laŭ deziroj de lia patro li iĝu advokato.<ref>{{cite book |last2=Kaufmann |first2=Walter |last1=Baird |first1=Forrest E. |title=From Plato to Derrida |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2008 |location=Upper Saddle River, New Jersey |pages=373–377 |isbn=978-0-13-158591-1 }}</ref> Post tio, li translokiĝis al Parizo. En ''Discours de la Méthode. Pour bien conduire sa raison, et chercher la vérité dans les sciences'', Descartes rememorigas:<ref>Descartes. [1637] 2011. ''Discourse on the Method''. Zhubei: Hyweb Technology. [https://books.google.com/books?id=N04dAwAAQBAJ&lpg=PP1&hl=cs&pg=PT20#v=onepage&q&f=false p. 20–21].</ref>{{rp|20–21}} <blockquote>Mi tute abandonis la studadon de sciencoj. En la intenco serĉi sciaron nur en tio kio povus esti trovebla en mi mem aŭ aliloke en la granda libro de la mondo, mi pasigis la ceteron de mia junaĝo veturante, vizitante kortegojn kaj armeojn, mikse kun homoj el diversaj karakteroj kaj rangoj, arigante variajn spertojn, testante min mem en la situacioj kiujn la sorto estis proponinta min, kaj en ĉiaj momento respegulante ion ajn el kio io povas iĝi ioma profito al mi.</blockquote> [[Dosiero:DescartesGraduationRegistry.JPG|eta|maldekstra|Gradiĝa atestilo de Descartes en la [[Universitato de Poitiers]], 1616.]] Kongrue kun sia ambicio iĝi profesia militista oficiro en 1618, Descartes aliĝis, kiel [[soldulo]], al la [[Protestantismo|protestanta]] Nederlanda Armeo en [[Breda]] sub la komando de la princo [[Maŭrico de Oranĝo|Maurits van Oranje]],<ref name=":3" /> kaj entreprenis formalan studon de milita [[inĝenierado]], kiel establita de [[Simon Stevin]],<ref name=":7">Gaukroger, Stephen. 1995. ''[https://books.google.com/books?id=QVwDs_Ikad0C&pg=PA66 Descartes: An Intellectual Biography]''. Oxford: Clarendon Press.</ref>{{Rp|66}} kaj de matematiko.<ref name=":3" /> Tiukadre li la {{daton|10|novembro|1618}} konatiĝis kun la sciencisto, kuracisto kaj filozofo [[Isaac Beeckman]],<ref name=":3" /> estro de lernejo de [[Dordrecht]], por kiu li verkis la ''Kompendio de Muziko'' (verkita en 1618, publikigita en 1650).<ref>McQuillan, J. C. 2016. ''Early Modern Aesthetics''. Lanham, MD: Rowman & Littlefield. [https://books.google.com/books?id=NObaDwAAQBAJ&pg=PA45 p. 45].</ref> Kune, ili laboris pri temoj de libera falo, [[katenario]], [[koniko]], kaj [[Hidrostatiko|fluida statiko]]. Ambaŭ kredis, ke necesas kreis metodon kiu iel ligu matematikon kaj fizikon.<ref name="Durandin">Durandin, Guy. 1970. ''Les Principes de la Philosophie. Introduction et notes''. Paris: Librairie Philosophique J. Vrin.</ref> Tiu notis en sia taglibro, ankoraŭ konservita, kiel Kartezio solvis fizikan problemon: Sciante, kiun distancon falanta korpo iras en du horoj, kiel oni kalkulas la vojon en la unua horo?<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.academia.edu/2780686/How_the_World_Became_Mathematical | titolo=How the world became mathematical | aŭtoro=Dennis Des Chene | lingvo={{en}} | alirdato=2013-03-23}}</ref> La du viroj amikiĝis, Beeckman kreskigis ĉe Kartezio la intereson pri [[matematiko]] kaj konatigis lin kun ideoj de [[Galilejo]]. Leteroj de Kartezio al Beeckman estas liaj plej fruaj, kiuj konserviĝis. Tamen en 1630 Kartezio kaj Beeckman ekdisputis pri la demando, kiom la dua influis la unuan, kaj Kartezio letere insistis, ke neniam Beeckman iel influis lin<ref>{{Citaĵo el gazeto | aŭtoro=Richard Arthur | titolo=Beeckman, Descartes and the Force of Motion | gazeto=Journal of the History of Philosophy | volumo=45 | monato=januaro | jaro=2007 |paĝoj=1–28 | lingvo=la angla | url=http://www.humanities.mcmaster.ca/~rarthur/papers/BDFM.pdf | alirdato=2013-03-23}}</ref>. En 1619 Kartezio faris vojaĝon al [[Danio]], [[Pollando]], [[Hungario]] kaj [[Bohemio]] kaj poste en [[Frankfurto ĉe Odro]] ĉeestis la kronadon de imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]]. Poste li denove soldatiĝis, sub duko [[Maksimiliano la 1-a (Bavario)|Maksimiliano la 1-a]],<ref>{{Cite web|title=René Descartes - Biography|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Descartes/|access-date=27a de Septembro 2020|website=Maths History|language=en}}</ref> kaj batalis en la [[tridekjara milito]], ekzemple en la konkero de [[Prago]], nome en la [[Batalo sur Blanka monto]] ĉe Prago, en Novembro 1620.<ref>Parker, N. Geoffrey. 2007. "[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/642395/Battle-of-White-Mountain Battle of White Mountain]" (revised). ''[[Encyclopædia Britannica]]''.</ref><ref>Jeffery, R. 2018. ''Princess Elisabeth of Bohemia: The Philosopher Princess''. Lanham, MD: Lexington Books. [https://books.google.com/books?id=FUGIDwAAQBAJ&pg=PA68 p. 68].</ref> Laŭ [[Adrien Baillet]], en la nokto de la 10a–11a de Novembro 1619 (Festo de [[Sankta Marteno]]), dum gastado ĉe [[Neuburg an der Donau]], Descartes enfermiĝis en ĉambro kun "forno" (probable [[kahelforno]])<ref>Rothkamm, J., ''Institutio Oratoria: Bacon, Descartes, Hobbes, Spinoza'' (Leiden & Boston: [[Brill Publishers|Brill]], 2009), [https://books.google.com/books?id=5bH3_u4g3cMC&pg=PA40 p. 40].</ref> por eviti la malvarmon. Tiuloke, li havis tri sonĝojn,<ref name=":4">{{Cite book|title=Math and mathematicians : the history of math discoveries around the world; Vol. 1|last=Bruno|first=Leonard C.|date=2003|orig-year=1999|publisher=U X L|others=Baker, Lawrence W.|isbn=978-0-7876-3813-9|location=Detroit, Mich.|page=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/101 101]|oclc=41497065|url=https://archive.org/details/mathmathematicia00brun|url-access=registration}}</ref> kaj kredis, ke dia spirito montris al li novan filozofion. Tamen, oni spekulativis, ke tio kion Descartes konsideris lia dua sonĝo estis fakte epizodon de "sindromo de eksploda kapo".<ref name="Otaiku2018">{{cite journal | author = Otaiku AI | year = 2018 | title = Did René Descartes have Exploding Head Syndrome? | journal = J. Clin. Sleep Med. | volume = 14| issue = 4| pages = 675–8| doi = 10.5664/jcsm.7068 | pmid = 29609724 | pmc = 5886445 | issn = 1550-9389}}</ref> Elirinte, li formulis la [[Analitika geometrio|analitikan geometrion]] kaj la ideon apliki la matematikan metodon al la filozofio. Li konkludis el tiuj vizioj, ke la celo de scienco estu provi, por li mem, la celon de la vera saĝo kaj ŝlosilan parton de la verkaro de sia vivo.<ref>{{cite book |last1=Durant |first1=Will |author-link1=Will Durant |last2=Durant |first2=Ariel |author-link2=Ariel Durant |title=The Story of Civilization: Part VII, the Age of Reason Begins |year=1961 |publisher=[[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]] |isbn=978-0-671-01320-2 |page=[https://archive.org/details/ageofreasonbegin07dura_0/page/637 637] |title-link=The Story of Civilization: Part VII, the Age of Reason Begins }}</ref><ref>Clarke (2006), pp. 58–59.</ref> Descartes ankaŭ vidis tre klare, ke ĉiuj veroj estas ligataj unu kun alia, tiel ke trovante fundamentan veron kaj procedante logike, tio malfermus la vojon al ĉiu scienco. Descartes malkovris tiun bazan veron tuj: lia fama "[[Cogito, ergo sum|Mi pensas, tial mi ekzistas]]."<ref name="Durandin"/> === Kariero === Poste li vojaĝis en Italio, Germanio, Svislando kaj Nederlando kaj diskutis kun tieaj kleruloj. ==== Francio ==== [[Dosiero:Marin mersenne.jpg|eta|dekstre|230ra|Franciskano [[Marin Mersenne]] korespondis kaj interŝanĝis sciaron kun Kartezio.]] En 1622 li revenis al Francio kaj en 1623 ekloĝis en Parizo. En la postaj jaroj li supozeble konatiĝis kun [[Marin Mersenne]]. Precize en 1620, Descartes lasis la armeon. Li vizitis la ''[[Sankta Hejmo de Loreto|Basilica della Santa Casa]]'' en Loreto, poste vizitis variajn landojn antaŭ reveni al Francio, kaj dum la venontaj kelkaj jaroj, li pasigis tempon en Parizo. Tie li komponis sian unuan eseon pri [[metodo]]: nome ''Regulae ad Directionem Ingenii'' (''Reguloj por la direktorado de la menso'').<ref name="Durandin"/> Li alvenis en [[Hago]]n en 1623, kaj vendis ĉiujn siajn propraĵojn por investi en [[obligacio]]j, kio havigis al li komfortigan enspezon por la cetero de sia vivo.<ref name=":7" />{{Rp|132}}<ref name=":8" />{{Rp|94}} Descartes ĉeestis en la sieĝo de [[La Rochelle]] fare de la [[Armand Jean du Plessis de Richelieu|Kardinalo Richelieu]] en 1627.<ref name=":8">Shea, William R. 1991. ''The Magic of Numbers and Motion''. Science History Publications.</ref>{{Rp|128}} En la aŭtuno de tiu sama jaro, en la rezidejo de la papa [[Apostola nuncio|nuncio]] Giovanni Francesco Guidi di Bagno, li ekkontaktis kun [[Marin Mersenne|Mersenne]] kaj multaj aliaj saĝuloj por aŭskulti prelegon fare de la alkemiisto, Nicolas de Villiers, Sieur de Chandoux, pri la principoj de supozita nova filozofio,<ref>Matton, Sylvain, eld. 2013. ''Lettres sur l'or potable suivies du traité De la connaissance des vrais principes de la nature et des mélanges et de fragments d'un Commentaire sur l'Amphithéâtre de la Sapience éternelle de Khunrath'', de Nicolas de Villiers. Paris: Préface de Vincent Carraud.</ref> La kardinalo Pierre de Bérulle sugestis kin verki klarigon de sia nova filozofio ie for de la ebla atingon de la [[Inkvizicio]].<ref>Moote, A. L. 1989. ''Louis XIII, the Just''. [[Oakland|Oakland (Kalifornio)]]: [[Universitato de Kalifornio|University of California Press]]. [https://books.google.com/books?id=ya0wDwAAQBAJ&pg=PA271 pp. 271–72].</ref> ==== Nederlando ==== [[Dosiero:Westermarkt 6, Descarteshuis (links).JPG|eta|maldekstre|En [[Amsterdamo]], Kartezio loĝis ĉe Westermarkt 6 (Domo Descartes, maldekstre).]] En 1628-1629 Kartezio iris al Nederlando kaj tie diversloke pasigis 18 jarojn.<ref name=":4" /> En Aprilo 1629, li aliĝis al la [[Universitato de Franeker]], kie studis kun [[Adriaan Metius]], ĉu loĝante kun katolika familio ĉu luprenante loĝejon ĉe rezideja iama kastelo Sjaerdemaslot. La venontan jaron, kun la nomo "Poitevin", li aliĝis al la [[Universitato de Lejdeno]], kiu tiam estis Protestanta Universitato.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.universiteitleiden.nl/en/dossiers/history-of-leiden-university/birds-eye-view|titolo=A bird's eye view}}</ref> Li studis kaj matematikon kun [[Jacobus Golius]], kiu kontraŭis lin pri la [[teoremo]] de la [[seslatero]] de [[Papo de Aleksandrio|Pappo]], kaj [[astronomio]]n kun Martin van den Hove, alinome Martin Hortensius.<ref>Grayling, A. C. 2006. ''Descartes: The Life of René Descartes and Its Place in His Times''. [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], paĝoj 151–52.</ref> En oktobro 1630, li havis kverelon kun Beeckman, kiun li akuzis pro plagiato de kelkaj el siaj ideoj. En Amsterdamo en 1635, li havis amrilaton kun servistino, nome Helena Jans van der Strom, kun kiu li havis filinon, nome Francine Descartes, kiu naskiĝis en 1635 en [[Deventer]]. Ŝi estis baptita kiel Protestanta<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.google.com/books/edition/Cogito_Ergo_Sum/IRvIQkLFD60C?hl=en&gbpv=1&dq=descartes+convert+calvinism&pg=PA171&printsec=frontcover|titolo=Cogito, Ergo Sum: The Life of René Descartes|jaro=2007|eldoninto=David R. Godine Publisher|ISBN=9781567923353}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.google.com/books/edition/The_Wisdom_of_the_Enlightenment/WVFEEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Helena+Jans+van+der+Strom+protestant&pg=PA8&printsec=frontcover|titolo=The Wisdom of the Enlightenment|dato=15-a de februaro 2022|eldoninto=Rowman & Littlefield|ISBN=9781633887947}}</ref> kaj mortis kvinjaraĝa pro [[skarlatino]]. Ŝian morton Kartezio nomis la plej granda doloro de lia vivo. Malkiel multaj tiamaj moralistoj, Descartes ne malaprezis pasiojn, sed anstataŭe li defendis ilin; tiukadre li plenploris la morton de Francine en 1640.<ref>{{cite book |last1 = Durant |first1 = Will |last2 = Durant |first2 = Ariel |title = The Story of Civilization: Par VII, the Age of reason Begins |year = 1961 |publisher = [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]] |isbn = 978-0-671-01320-2 |page =[https://archive.org/details/ageofreasonbegin07dura_0/page/638 638] |url = https://archive.org/details/ageofreasonbegin07dura_0/page/638 }}</ref> Laŭ ĵusa biografio de Jason Porterfield, "Descartes diris, ke li ne kredas, ke oni devas elteni el larmoj por montriĝis viro."<ref>Porterfield, J., ''René Descartes'' (New York: Rosen Publishing, 2018), [https://books.google.com/books?id=UEJgDwAAQBAJ&pg=PA66 p. 66].</ref> Russell Shorto spekulativis, ke la sperto de patreco kaj de perdo de filo formis turnopunkton en la verkaro de Descartes, ŝanĝante sian fokuson el medicino al demandaro por universalaj respondoj.<ref>Russell Shorto, ''Descartes' Bones: A Skeletal History of the Conflict Between Faith and Reason'' {{ISBN|978-0-385-51753-9}} (New York: Random House, 2008)</ref> [[Dosiero:Descartes-1637-b001 (1).jpg|eta|Unua paĝo de "La dioptrique" de René Descartes.]] Spite oftajn translokiĝojn,<ref group="noto">En Nederlando li ŝanĝis sian adreson ofte, kaj loĝis inter aliaj lokoj en Dordrecht (1628), [[Franeker]] (1629), Amsterdamo (1629–1630), [[Leiden]] (1630), Amsterdamo (1630–1632), Deventer (1632–1634), Amsterdamo (1634–1635), [[Utreĥto]] (1635–1636), Leiden (1636), Egmond aan den Hoef en la municipo [[Bergen (Norda Holando)|Bergen]] (1636–1638), [[Santpoort]] (1638–1640), Leiden (1640–1641), Endegeest (kastelo ĉe [[Oegstgeest]]) (1641–1643), kaj finfine por pli etenda tempo en [[Egmond-Binnen]] (1643–1649).</ref> li verkis la tuton de sia ĉefa verkaro dum siaj pli ol 20 jaroj en Nederlando, iniciatinte revolucion en matematiko kaj filozofio.<ref group="noto">Li estis loĝinte kun Henricus Reneri en Deventer kaj Amsterdamo, kaj li estis renkontinta kun Constantijn Huygens (patro de la sciencisto [[Christiaan Huygens]], kaj kun Vopiscus Fortunatus Plempius; Descartes estis intervjuita de Frans Burman ĉe Egmond-Binnen en 1648. Henricus Regius, Jan Jansz de Jonge Stampioen, Frans van Schooten, [[Johano Amoso Komenio|Komenio]] kaj [[Gisbertus Voetius]] estis liaj ĉefaj opoziciantoj.</ref> En 1633, Galileo estis kondamnita de la [[Roma Inkvizicio]], kaj Descartes abandonis planojn publikigi sian verkon ''Traktaĵon pri la mondo kaj la lumo'' (''Traité du monde et de la lumière''), nome lia verko de la antaŭaj kvar jaroj. Tamen, en 1637, li anonime publikigis partojn de tiu verko en tri eseoj:<ref name=":5">{{cite book |title = Math and mathematicians: the history of math discoveries around the world |volume = 1 |last=Bruno |first = Leonard C. |year=2003 |orig-year=1999 |publisher = U X L |others = Baker, Lawrence W. |isbn=978-0-7876-3813-9 |location = Detroit, MI |page=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/103 103] |oclc=41497065 |url = https://archive.org/details/mathmathematicia00brun |url-access=registration }}</ref> nome "Les Météores" (La meteoroj), "La Dioptrique" (Dioptriko, pri lumo) kaj ''La Géométrie'' (''Geometrio''), antaŭita de enkonduko, nome lia fama ''Discours de la méthode'' ("Diskurso pri la metodo").<ref name=":5" /> En ĝi, Descartes demetas kvar regulojn por pensaro, en la intenco sekurigi, ke onia sciaro restu sur firman fundamenton:<ref>Descartes, ''Discourse on the Method'' (Zhubei: Hyweb Technology: 2011), [https://books.google.com/books?id=N04dAwAAQBAJ&lpg=PP1&hl=cs&pg=PT88 p. 88].</ref> {{Citaĵo|La unua estis neniam akcepti ion ajn kiel vero se mi ne tute konis tion tia; tio estas, zorge eviti haston kaj antaŭjuĝon, kaj enhavigi en mia juĝaro nur tio kio estas prezentita al mia menso klare kaj distinge por ekskludi ĉian grundon de dubo.|author=|title=|source=}} En ''La Géométrie'', Descartes pritraktis la malkovrojn kiujn li faris kun [[Pierre de Fermat]], kion li povis fari ĉar lia artikolo, ''Enkonduko al Loci'', estis publikita postmorte en 1679. Tio poste iĝos konata kiel Kartezia Geometrio.<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|title=Pierre de Fermat {{!}} Biography & Facts|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=14a de Novembro 2017|language=en}}</ref> Descartes plue publikigis verkojn pri kaj matematiko kaj filozofio por la cetero de sia vivo. En 1641 aperis, en [[latina lingvo]], lia primetafizika verko ''Meditaĵoj pri unua filozofio'' ("meditationes de prima philosophia"), tre influa verko pri raciismo. Ĉar tiu verko estis latinlingva oni komprenas, ke ĝi estis direktita nur al saĝuloj kaj fakuloj. Ĝi estis sekvita en 1644 de ''Principia Philosophiae'' (''Principoj pri filozofio''), speco de sintezo de la ''Diskurso pri la Metodo'' kaj ''Meditaĵoj pri unua filozofio''. En 1643, la kartezia filozofio estis kondamnita de la [[Universitato de Utreĥto]], kaj Descartes estis devigita fuĝi al Hago, kaj setliĝi en [[Egmond-Binnen]]. Christia Mercer sugestis, ke Descartes eble estis influita de la hispana verkitino kaj romkatolika monaĥino kaj reformistino [[Tereza el Avilo]], kiu, kvin dek jarojn antaŭe, estis publikiginta ''Las moradas'' aŭ ''La interna kastelo'', pri la rolo de filozofia respegulado en la intelekta kresko.<ref name="CM2017">Mercer, C., [https://philpapers.org/rec/MERDDT "Descartes' debt to Teresa of Ávila, or why we should work on women in the history of philosophy"], ''Philosophical Studies'' 174, 2017.</ref><ref>Craig, D. J., [https://magazine.columbia.edu/article/she-thinks-therefore-i-am "She Thinks, Therefore I Am"], ''Columbia Magazine'', Fall 2017.</ref> Ankaŭ ŝi levis suspektojn de Inkvizicio. Descartes (pere de Alfonso Polloti, itala generalo je la servo de Nederlando) startigis sesjaran korespondadon kun Elisabeth de Bohemio, dediĉita ĉefe al moralaj kaj psikologiaj temoj.<ref>Harth, E., ''Cartesian Women: Versions and Subversions of Rational Discourse in the Old Regime'', ([[Ithaca (Nov-Jorkio)|Ithaca]]: Cornell University Press], 1992), [https://books.google.com/books?id=9Mpe59dmSfEC&pg=PA67 pp. 67–77].</ref> Konektita kun tiu korespondado, en 1649 li publikigis ''Les Passions de l'âme'' (''La pasioj de animo''), kion li dediĉis al la Princino. Franca tradukaĵo de la ''Principia Philosophiae'', preparita de Claude Picot, estis publikigita en 1647. Ankaŭ tiu eldono estis dediĉita al la Princino Elisabeth. En la enkonduko al tiu franclingva eldono, Descartes laŭdis la veran filozofion kiel rimedo por akiri saĝon. Li identigas kvar ordinarajn fontojn por atingi saĝon kaj finfine diras, ke estas kvina, pli bona kaj pli sekura, konsistanta en la serĉado de unuaj kaŭzoj.<ref>Blom, John J., ''Descartes, His Moral Philosophy and Psychology''. New York University Press, 1978. {{ISBN|0-8147-0999-0}}</ref> ==== Svedio ==== Ĉirkaŭ 1649, Descartes estis iĝante unu el la plej famaj filozofoj kaj sciencistoj de Eŭropo.<ref name=":5" /> Tiukadre en 1649 li akceptis inviton al ŝia kortego de la sveda reĝino [[Kristina (Svedio)|Kristina]] por organizi novan sciencan akademion kaj tutori ŝin en ŝiaj ideoj pri amo kaj tial li transloĝiĝis al [[Stokholmo]] meze de la vintro.<ref>{{Cite book|title=Math and mathematicians : the history of math discoveries around the world|last=Bruno|first=Leonard C.|date=2003|orig-year=1999|publisher=U X L|others=Baker, Lawrence W.|isbn=978-0-7876-3813-9|location=Detroit, Mich.|pages=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/103 103]–4|oclc=41497065|url=https://archive.org/details/mathmathematicia00brun|url-access=registration}}</ref> La reĝino deziris de li instruadon pri filozofio, sed la malvarma vintro de Svedio [[subfoso|subfosis]] lian sanon. Ŝi estis interesata en kaj stimulis Descartes publikigi ''La pasiojn de la animo.''<ref name="Smith">{{cite encyclopedia |last=Smith |first=Kurt |title=Descartes' Life and Works |encyclopedia= Stanford Encyclopedia of Philosophy |date=Fall 2010 |url=http://plato.stanford.edu/entries/descartes-works/}}</ref> Li estis gasto ĉe [[Pierre Chanut]], kiu loĝis en la strato Västerlånggatan, malpli ol 500 metrojn el la reĝa kastelo ''Tre Kronor'' en [[Stokholmo]]. Tie, Chanut kaj Descartes faris observojn per la hidrarga barometro de [[Evangelista Torricelli|Torricelli]]. Defie al [[Blaise Pascal]], Descartes faris la unuan serion de barometraj legaĵoj en Stokholmo por vidi ĉu la [[atmosfera premo]] povus esti uzata por antaŭscii la okazontan [[vetero]]n.<ref>''Modern meteorology: a series of six lectures: delivered under the auspices of the Meteorological Society in 1878'', 1879, [https://archive.org/details/modernmeteorolog00mete/page/72/mode/2up?q=Stockholm p. 73].</ref> Descartes aranĝis la inviton por fari lecionojn al la reĝino Kristina post ŝia naskiĝtago, tri fojojn semajne je la 5a horo a.m., en sia malvarma kaj venteca kastelo. Tuj klariĝis, ke ili ne ŝatis unu la alian; ŝi ne interesiĝis pri lia [[meĥismoo]], nek li interesiĝis pri ŝia interesiĝo pri la [[Antikva greka lingvo|greka lingvo]]. Ĉirkaŭ la 15a de Januaro 1650, Descartes estis vidinta Kristina nur kvar aŭ kvin fojojn. [[Dosiero:Rene Descartes monument in the Adolf Fredriks Kyrka Stockholm 2.jpg|maldekstre|230ra|eta|Memoraĵo al Descartes, starigita en la 1720-aj jaroj, en la preĝejo Adolfo Fredriko.]] Laŭ historiaj raportoj la {{daton|1|februaro|1650}}, li eksuferis [[pneŭmonito]]n kaj mortis la {{daton|11|februaro|1650}}.<ref>{{cite book |title = Math and mathematicians: the history of math discoveries around the world |last=Bruno |first = Leonard C. |year=2003 |orig-year=1999 |publisher = U X L |others = Baker, Lawrence W. |isbn=978-0-7876-3813-9 |location = Detroit, MI |page=[https://archive.org/details/mathmathematicia00brun/page/104 104] |oclc=41497065 |url = https://archive.org/details/mathmathematicia00brun |url-access=registration }}</ref> La kaŭzo de morto estis pneŭmonito laŭ Chanut, sed [[Pleŭrito|peripneŭmonito]] laŭ la kuracisto de Kristina nome Johann van Wullen kiu ne estis rajtigita sangigi lin.<ref>{{cite web |title = Il y a des preuves que René Descartes a été assassiné |url = https://www.nouvelobs.com/rue89/rue89-rue89-culture/20100212.RUE5003/il-y-a-des-preuves-que-rene-descartes-a-ete-assassine.html |access-date=27a de Septembro 2020 |website=L'Obs |date = 12a de Februaro 2010 |language=fr }}</ref> (Tiu vintro ŝajne estis milda,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.int-res.com/articles/cr/17/c017p055.pdf|titolo="Severity of winter seasons in the northern Baltic Sea between 1529 and 1990: reconstruction and analysis" by S. Jevrejeva (2001), p. 6, Table 3}}</ref> escepte ĉe la dua duono de Januaro kiu estis akra kiel priskribita de Descartes mem; tamen, "tiu rimarko estis probable intencita de Descartes por la intelektula klimato pli ol pri la vetero.")<ref name="Smith" /> [[:de:Eike Pies|E. Pies]] pridubis tiun rakonton, baze sur letero fare de la Doktoro van Wullen; tamen, Descartes estis malakceptante traktadon, kaj pliaj argumentoj kontraŭ ties vereco estis starigitaj pro tio.<ref>Pies Е., ''Der Mordfall Descartes'', Solingen, 1996, and Ebert Т., ''Der rätselhafte Tod des René Descartes'', Aschaffenburg, Alibri, 2009. Franclingva traduko: ''L'Énigme de la mort de Descartes'', Paris, Hermann, 2011</ref> En libro de 2009, la germana filozofo Theodor Ebert argumentas, ke Descartes estis venenigita de katolika misiisto kiu opoziciis liajn religiajn konsiderojn.<ref>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/world/2010/feb/14/rene-descartes-poisoned-catholic-priest |title = Descartes was "poisoned by Catholic priest" – ''The Guardian'', Feb 14 2010 |newspaper = The Guardian |date=14a de Februaro 2010|access-date=8a de Oktobro 2014}}</ref><ref name="stockholmnews.com">{{cite web |url=http://www.stockholmnews.com/more.aspx?NID=4867 |title=Was Descartes murdered in Stockholm? |date=22a de Februaro 2010 |website=Stockholm News |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215213819/http://www.stockholmnews.com/more.aspx?NID=4867 |archive-date=15a de Decembro 2014 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.stockholmnews.com/more.aspx?NID=4867 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141215213819/http://www.stockholmnews.com/more.aspx?NID=4867 |arkivdato=2014-12-15 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=1XKvPwAACAAJ|titolo=Der rätselhafte Tod des René Descartes|familia nomo=Ebert|persona nomo=Theodor|jaro=2009|eldoninto=[[:de:Alibri Verlag|Alibri Verlag]]|ISBN=978-3-86569-048-7|lingvo=de}}</ref> <!--In May 1654, Queen Christina abdicated her throne to convert to Catholicism half a year later in [[Antwerp]]. --> Kiel katoliko<ref name="books.google.be">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=SJxEw4nVDXQC&q=queen+of+sweden+descartes+catholicism&pg=PA510|titolo=Rome and the Counter-Reformation in Scandinavia: The Age of Gustavus Adolphus and Queen Christina of Sweden, 1622-1656|familia nomo=Garstein|persona nomo=Oskar|jaro=1992|eldoninto=BRILL|ISBN=978-90-04-09395-9|lingvo=en}}</ref><ref name="KrR-5EKLSQMC p. 207">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=KrR-5EKLSQMC&q=descartes+catholic&pg=PA207|titolo=Descartes: His Life and Thought|familia nomo=Rodis-Lewis|persona nomo=Geneviève|jaro=1999|eldoninto=Cornell University Press|ISBN=978-0-8014-8627-2|lingvo=en}}</ref><ref name="Gh_BAAAQBAJ p. 107">{{Cite book |last1=Oppy|first1=Graham |author1-link= |url = https://books.google.com/books?id=8Gh_BAAAQBAJ&q=descartes+catholicism&pg=PA107 |title = Early Modern Philosophy of Religion: The History of Western Philosophy of Religion, volume 3 |last2=Trakakis |first2 = N. N. |author2-link = Nick Trakakis |date=11a de Septembro 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-54645-0|language=en}}</ref> en protestanta lando, li estis entombigita en tombejo uzata ĉefe por orfoj en la preĝejo Adolfo Frederiko en Stokholmo. Liaj manuskriptoj iĝis posedaĵo de Claude Clerselier, bofrato de Chanut, kaj "devota katoliko kiu startis la procezon igi Descartes sanktulo per eltranĉado, aldonado kaj publikigo de liaj leteroj laŭelekte."<ref>{{cite web |url=http://andrefabre.e-monsite.com/pages/histoire-de-la-medecine/descartes-in-sweden.html |title=Andrefabre.e-monsite.com |access-date=21a de Decembro 2014 |archive-date=5a de Novembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105143616/http://andrefabre.e-monsite.com/pages/histoire-de-la-medecine/descartes-in-sweden.html |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141105143616/http://andrefabre.e-monsite.com/pages/histoire-de-la-medecine/descartes-in-sweden.html |date=2014-11-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://andrefabre.e-monsite.com/pages/histoire-de-la-medecine/descartes-in-sweden.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141105143616/http://andrefabre.e-monsite.com/pages/histoire-de-la-medecine/descartes-in-sweden.html |arkivdato=2014-11-05 }}</ref><ref>Richard Watson, ''Cogito, Ergo Sum: The Life of René Descartes'' ([[Boston]]: David R. Godine, 2002), [https://books.google.com/books?id=IRvIQkLFD60C&pg=PA137 pp. 137–154].</ref>{{rp|137–154}} En 1663, la papo [[Aleksandro la 7-a]] metis liajn verkojn en la [[Indekso de malpermesitaj libroj|indekson de malpermesitaj libroj]], tamen kun la direktivo, ke ili estu "suspenditaj ĝis finkorektado" ({{la}} ''suspendendos esse, donec corrigantur'')<ref>{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Jean-Robert Armogathe, Vincent Carraud | titolo=La première condamnation des Œuvres de Descartes, d'après des documents inédits aŭ Archives du Saint-Office | serio=Nouvelles de la République des Lettres | volumo=2 | jaro=2001 | lingvo={{fr}} | paĝoj=p. 103–137}}</ref><ref>{{citaĵo de libro| aŭtoro=Candida Carella | titolo=Le Meditationes cartesiane «Amstelodami 1709» e la condanna del 1720 | serio=Nouvelles de la République des Lettres | jaro=2008 | volumo=1 | paĝoj=111–120 | lingvo={{it}}}}</ref>. En 1666, dek ses jarojn post lia morto, liaj restaĵoj estis portitaj al Francio kaj entombigitaj en la pariza preĝejo Saint-Étienne-du-Mont. En 1671, la franca reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] malpermesis ĉiujn verkojn kaj prelegojn pri Karteziismo. Kvankam la [[Nacia Konvencio]] en 1792 estis planinta transigi liajn restaĵojn al la [[Panteono]], li estis reentombigita en la [[Abatejo Saint-Germain-des-Prés]] en 1819, perdinte fingron kaj kranion.<ref group="noto">La restaĵoj estas, du jarcentojn poste, ankoraŭ ripoze inter du aliaj tomboj — nome tiuj de saĝulaj monaĥoj Jean Mabillon kaj Bernard de Montfaucon— en kapelo de la abatejo.</ref> Lia kranio estas ekspoziciita en la ''Musée de l'Homme'' en Parizo.<ref>{{cite web |url=https://strangeremains.com/2015/07/23/the-heads-of-these-5-people-were-stolen-from-their-graves/ |title = 5 historical figures whose heads have been stolen |date = 23a de Julio 2015 |website = Strange Remains |access-date=29a de Novembro 2016 }}</ref><ref group="noto">La [[asteroido]] ''[[3587 Descartes]]'' estis tiel nomita omaĝe al li.</ref> == Verkoj == [[Dosiero:Principia philosophiae.tif|eta|''Principia philosophiae'', [[1685]]]] * [[1629]]: ''[[Regulæ ad Directionem Ingenii]]'' ({{la}}) * [[1637]]: ''[[Discours de la méthode]]'' (esperantigis en [[1906]] [[Eugène Noël]] kaj prof. Thiaucourt, kaj en [[1985]] [[Eugène de Zilah]]; dua eldono, [[2012]]) * [[1637]]: ''[[La géométrie]]'' ({{fr}}) * [[1641]]: [[Meditadoj pri Unua Filozofio|Meditationes de prima philosophia]] ({{la}}) * [[1644]]: ''Principia philosophiæ'' ({{la}}) * [[1649]]: ''Traité des passions de l’âme'' ({{fr}}) == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * {{cite book |editor1-first = Siegrid |editor1-last = Agostini |editor2-first = Hélène |editor2-last = Leblanc |volume = Le fondement de la science. Les dix premières années de la philosophie cartésienne (1619–1628) |url = http://www.cartesius.net/doc/pubblicazioni/Examina_Philosophica_1.pdf |title = Examina Philosophica. I Quaderni di Alvearium |year=2015 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=A History of Mathematics|familia nomo=Boyer|persona nomo=Carl|jaro=1985|loko=Princeton, NJ|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-0-691-02391-5}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Between Two Worlds|familia nomo=Carriero|persona nomo=John|jaro=2008|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-0-691-13561-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Cartesian Linguistics: A Chapter in the History of Rationalist Thought|familia nomo=Chomsky|persona nomo=Noam|aŭtoroligilo=Noam Chomsky|jaro=1966|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=Harper & Row|ISBN=978-1-877275-34-0}}; (2009) Third Edition, edited with a new introduction by James McGilvray, Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-70817-3}}. * {{Citaĵo el libro|titolo=Descartes: A Biography|familia nomo=Clarke|persona nomo=Desmond|jaro=2006|loko=Cambridge, England|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-82301-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=René Descartes – Exercices pour les éléments des solides|familia nomo=Costabel|persona nomo=Pierre|aŭtoroligilo=:fr:Pierre Costabel|jaro=1987|loko=Parizo|eldoninto=Presses Universitaires de France|ISBN=978-2-13-040099-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Cambridge Companion to Descartes|familia nomo=Cottingham|persona nomo=John|jaro=1992|loko=Cambridge, England|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-36696-0}} * {{cite book |last=Duncan |first=Steven M. |year=2008 |title=The Proof of the External World: Cartesian Theism and the Possibility of Knowledge |location=Cambridge, England |publisher=James Clarke & Co. |isbn=978-0-227-17267-4 |url=http://www.lutterworth.com/jamesclarke/jc/titles/proofew.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223092646/http://www.lutterworth.com/jamesclarke/jc/titles/proofew.htm |archive-date=[[23-a de decembro]] [[2008]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081223092646/http://www.lutterworth.com/jamesclarke/jc/titles/proofew.htm |date=2008-12-23 }} * Farrell, John. "Demons of Descartes and Hobbes." ''Paranoia and Modernity: Cervantes to Rousseau'' (Cornell UP, 2006), chapter 7. * {{Citaĵo el libro|titolo=Descartes' Metaphysical Physics|familia nomo=Garber|persona nomo=Daniel|jaro=1992|loko=Chicago, IL|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=978-0-226-28219-0}} * {{cite book |last1=Garber |first1=Daniel |last2=Ayers |first2=Michael |author2-link = Michael R. Ayers |year=1998 |title = The Cambridge History of Seventeenth-Century Philosophy |location=Cambridge, England |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-53721-6 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Descartes: An Intellectual Biography|familia nomo=Gaukroger|persona nomo=Stephen|jaro=1995|loko=Oxford, England|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-823994-9}} * Gillespie, A. (2006). [https://web.archive.org/web/20100618050955/http://stir.academia.edu/documents/0011/0112/Gillespie_Descartes_demon_a_dialogical_analysis_of_meditations_on_first_philosophy.pdf Descartes' demon: A dialogical analysis of 'Meditations on First Philosophy.'] Theory & Psychology, 16, 761–781. * {{Citaĵo el libro|titolo=Descartes: The Life and times of a Genius|familia nomo=Grayling|persona nomo=A. C.|jaro=2005|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=Walker Publishing Co., Inc.|ISBN=978-0-8027-1501-2}} * [[Martin Heidegger|Heidegger, Martin]] [1938] (2002) ''The Age of the World Picture'' in [https://books.google.com/books?id=QImd2ARqQPMC&pg=PA66 ''Off the beaten track''] pp.&nbsp;57–85 * {{Citaĵo el libro|titolo=Descartes|familia nomo=Keeling|persona nomo=S. V.|jaro=1968|loko=Oxford, England|eldoninto=Oxford University Press}} * {{cite book |last=Melchert |first=Norman |author-link = |year=2002 |title = The Great Conversation: A Historical Introduction to Philosophy |url = https://archive.org/details/greatconversatio00norm |url-access=registration |location = New York, NY |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-19-517510-3 }} * Monnoyeur, Françoise (November 2017), ''Matière et espace dans le système cartésien'', Paris, Harmattan, 266 pages. {{ISBN|978-2-343-13394-2}}. * Moreno Romo, Juan Carlos, ''Vindicación del cartesianismo radical'', Anthropos, Barcelona, 2010. * Moreno Romo, Juan Carlos (Coord.), ''Descartes vivo. Ejercicios de hermenéutica cartesiana'', Anthropos, Barcelona, 2007. * {{Citaĵo el libro|titolo=Descartes' Deontological Turn: Reason, Will and Virtue in the Later Writings|familia nomo=Naaman-Zauderer|persona nomo=Noa|jaro=2010|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-76330-1}} * [[Antonio Negri|Negri, Antonio]] (2007) ''The Political Descartes'', Verso. * {{Citaĵo el libro|titolo=Kartenspiel, oder Kommentar zu den Meditationen des Herrn Descartes|familia nomo=Ozaki|persona nomo=Makoto|jaro=1991|loko=Berlino|eldoninto=Klein Verlag.|ISBN=978-3-927199-01-9}} * Sasaki Chikara (2003). [https://books.google.co.uk/books?id=H1H1CAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Descartes's Mathematical Thought'']. (Boston Studies in the Philosophy of Science, 237.) xiv + 496 pp., bibl., indexes. Dordrecht/Boston/London: Kluwer Academic Publishers. * {{Citaĵo el libro|titolo=Zweifel und Sein – Der Ursprung des modernen Selbstbewusstseins in Descartes' cogito|familia nomo=Schäfer|persona nomo=Rainer|jaro=2006|loko=Wuerzburg|eldoninto=Koenigshausen&Neumann|ISBN=978-3-8260-3202-8}} * Serfati, Michel, 2005, "Géometrie" en Ivor Grattan-Guinness, ed., ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 1–22. * {{cite book |last=Sorrell |first=Tom |year=1987 |title=Descartes |location=Oxford, England |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-287636-2 |url-access=registration |url = https://archive.org/details/descartes0000sore }} * {{Citaĵo el libro|titolo=René Descartes: A Biography|familia nomo=Vrooman|persona nomo=Jack Rochford|jaro=1970|eldoninto=Putnam Press}} * {{cite encyclopedia |first = Richard A. |last=Watson |author-link = Richard Watson (philosopher) |title = René Descartes |encyclopedia = Encyclopædia Britannica |publisher = Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc |year=2012 |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/158787/Rene-Descartes |access-date=[[31-a de marto]] [[2012]]}} * Watson, Richard A. (2007). Cogito, Ergo Sum: a life of René Descartes. David R Godine. 2002, reprint 2007. {{ISBN|978-1-56792-335-3}}. Elektita de Novjorka Publika Biblioteko kiel unu al la "25 Books to Remember from 2002" * {{cite journal |last = Woo |first = B. Hoon |title = The Understanding of Gisbertus Voetius and René Descartes on the Relationship of Faith and Reason, and Theology and Philosophy |journal = Westminster Theological Journal |year=2013 |volume=75 |number=1 |url = https://www.academia.edu/3325870 |pages=45–63 }} == Vidu ankaŭ == {{Projekto vizaĝoj|René Descartes|René Descartes}} * [[Spinozo]] * [[Difekto (geometrio)]] * [[Kartezia koordinato|Karteziaj koordinatoj]] * [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] * [[Blaise Pascal]] * [[3587 Descartes]] {{Projektoj|q=René Descartes|s=René Descartes}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=2107|PND=118524844|LCCN=n/79/61201|VIAF=41838958|TSURL=viaf/41838958}} {{Vivtempo|Kartezio, Renato}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Mortintoj en Stokholmo]] [[Kategorio:Renato Kartezio| ]] [[Kategorio:Universalaj kleruloj]] [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj leterverkistoj]] [[Kategorio:Francaj matematikistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Katolikaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj muzikteoriistoj]] [[Kategorio:Naturfilozofoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de bestaj rajtoj]] [[Kategorio:Klerismaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Homoj en la historio de neŭroscienco]] [[Kategorio:Humuresploristoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] [[Kategorio:Optikistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de scienco]] [[Kategorio:Filozofoj de menso]] [[Kategorio:Raciistoj]] [[Kategorio:Epistemologoj]] [[Kategorio:Metafizikistoj]] [[Kategorio:Homoj de Indre-et-Loire]] [[Kategorio:Nederlandaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj dungosoldatoj]] [[Kategorio:Universitato de Franeker]] [[Kategorio:Universitato de Lejdeno]] n1s0m8ozh8iki598quy2ainjy45j6jm 0 2540 9441748 9091975 2026-07-30T09:38:56Z Jan Kasi Leli 261089 9441748 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Loreno | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = regiono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = La Moselle à Liverdun.jpg | dosiero_priskribo = Mozelo en Liverdun <!-- *** Simboloj *** --> | flago = {{#Property:P41}} | blazono = Blason Lorraine.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = [[Grand Est]] <small>(ekde 2016)</small> | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Meurthe-et-Moselle | distrikto1 = Moselle | distrikto2 = Meuse | distrikto3 = [[Vosges (departemento)|Vosges]] | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Mozelo | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = {{#Property:P36}} | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = Nancy | urbo1 = Bar-le-Duc | urbo2 = Épinal | urbo3 = Pont-à-Mousson | urbo4 = Thionville | urbo5 = Toul | urbo6 = | urbo7 = | limo_faldo = 1 | limo = Alzaco | limo_noto = Francio | limo1 = Franĉkonteo | limo1_noto = Francio | limo2 = Ĉampanjo-Ardenoj | limo2_noto = Francio | limo3 = Rejnlando-Palatinato | limo3_noto = Germanio | limo4 = Sarlando | limo4_noto = Germanio | limo5 = Luksemburgo | limo5_noto = Luksemburgo | limo6 = [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]] | limo6_noto = Belgio <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 07 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 06 | long_m = 10 | long_s = 40 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 23547 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2350657 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Jean-Pierre Masseret | ĉefulo1_tipo = prezidanto | ĉefulo1_partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = {{#Property:P300}} | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Lorraine map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Loreno en Francio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{#Property:P856}} | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Flag of Lorraine.svg|maldekstra|50px]] '''Loreno''' ({{fr}} ''Lorraine'' [loREN], {{de}} ''Lothringen'' [LOTri''ng''en]) estas historia kaj kultura regiono de orienta Francio. Enlande, ĝi apudas al [[Alzaco]], [[Ĉampanjo-Ardenoj|Champagne-Ardennes]] kaj [[Franche-Comté]]. Eksterlande, ĝi apudas [[Belgio]]n, [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]], kaj [[Germanio]]n. Ĝi konsistas el [[Francaj departementoj|departementoj]] [[Meurthe-et-Moselle]] (54), [[Meuse]] (57), [[Moselle]] (55) kaj [[Vosges (departemento)|Vosges]] (88). Ĉefaj urboj de la regiono estas [[Metz]], [[Nancio]] ''Nancy'', [[Thionville]] kaj [[Toul]]. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <tt>FR-M</tt>. (En iuj tekstoj ankaŭ aperas nomvariaĵoj kiel ''Lotrino'', ''Lotringo'', ''Lotaringo'', ''Lotaringio'' k.s. anstataŭ Loreno.) Historie, oni nomas [[Lotaringo]] mezepoka reĝolando<ref>[[PIV]] 2005</ref>. El Alta Lotaringo evoluis la Loreno. == La historio de Loreno == === Lando de francaj-germanaj konfliktoj === La regiono, situanta ĉe la landlimo, estas profunde markita de militoj. Unu parto (la nuna Mozelo) estas aneksita de la Germana Imperio inter 1871 kaj 1918, kaj denove dum la Dua Mondmilito. La Kruco de Loreno tiam fariĝas la simbolo de la Libera Francio de la Generalo de Gaulle. == Lorenaj famuloj == === Esperantistoj === * [[Raymond Schwartz]] (priskribis tiean vivon en "[[Kiel Akvo de l' Rivero]]") === Historio === * [[Johana de Arko|Jeanne d'Arc]] * [[Gotfredo de Bouillon]] * [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] * [[Stanisław Leszczyński]] * [[Johano de Gorzo]] === Pentristoj === * [[Georges de La Tour]] * [[Adolphe Yvon]] === Verkistoj === * [[Maurice Barrès]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Francaj regionoj]] * [[Lorena duklando]] * [[Lorenokruco]] * [[dinastio]] '''[[Habsburgo]]-Loreno''' * [[1114 Loreno]] * [[Flughaveno Metz-Nancy-Loreno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=loren}} * [http://fr.wikivoyage.org/wiki/Lorraine Lorraine - Wikivoyage] {{fr}} * http://www.cr-lorraine.fr <!-- Loreno regiona koncilio retejo --> * http://www.pnr-lorraine.com <!-- _Parc_ _Natural_ _Regional_ _de_ la Loreno --> * http://www.lexilogos.com/lorrain_langue_dictionnaires.htm <!-- Vortaro _loreno_ (_francês_) --> {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Regionoj de Francio]] [[Kategorio:Loreno| ]] rzumwqcf4qaz0u24gz0iurldfmmmmdc 9441750 9441748 2026-07-30T09:44:50Z Jan Kasi Leli 261089 9441750 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Loreno | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = regiono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = La Moselle à Liverdun.jpg | dosiero_priskribo = Mozelo en Liverdun <!-- *** Simboloj *** --> | flago = {{#Property:P41}} | blazono = Blason Lorraine.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = [[Grand Est]] <small>(ekde 2016)</small> | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Meurthe-et-Moselle | distrikto1 = Moselle | distrikto2 = Meuse | distrikto3 = [[Vosges (departemento)|Vosges]] | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Mozelo | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = {{#Property:P36}} | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = Nancy | urbo1 = Bar-le-Duc | urbo2 = Épinal | urbo3 = Pont-à-Mousson | urbo4 = Thionville | urbo5 = Toul | urbo6 = | urbo7 = | limo_faldo = 1 | limo = Alzaco | limo_noto = Francio | limo1 = Franĉkonteo | limo1_noto = Francio | limo2 = Ĉampanjo-Ardenoj | limo2_noto = Francio | limo3 = Rejnlando-Palatinato | limo3_noto = Germanio | limo4 = Sarlando | limo4_noto = Germanio | limo5 = Luksemburgo | limo5_noto = Luksemburgo | limo6 = [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]] | limo6_noto = Belgio <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 07 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 06 | long_m = 10 | long_s = 40 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 23547 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2350657 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Jean-Pierre Masseret | ĉefulo1_tipo = prezidanto | ĉefulo1_partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = {{#Property:P300}} | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Lorraine map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Loreno en Francio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{#Property:P856}} | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Flag of Lorraine.svg|maldekstra|50px]] '''Loreno''' ({{fr}} ''Lorraine'' [loREN], {{de}} ''Lothringen'' [LOTri''ng''en]) estas historia kaj kultura regiono de orienta Francio. Enlande, ĝi apudas al [[Alzaco]], [[Ĉampanjo-Ardenoj|Champagne-Ardennes]] kaj [[Franche-Comté]]. Eksterlande, ĝi apudas [[Belgio]]n, [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]], kaj [[Germanio]]n. Ĝi konsistas el [[Francaj departementoj|departementoj]] [[Meurthe-et-Moselle]] (54), [[Meuse]] (57), [[Moselle]] (55) kaj [[Vosges (departemento)|Vosges]] (88). Ĉefaj urboj de la regiono estas [[Metz]], [[Nancio]] ''Nancy'', [[Thionville]] kaj [[Toul]]. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <tt>FR-M</tt>. (En iuj tekstoj ankaŭ aperas nomvariaĵoj kiel ''Lotrino'', ''Lotringo'', ''Lotaringo'', ''Lotaringio'' k.s. anstataŭ Loreno.) Historie, oni nomas [[Lotaringo]] mezepoka reĝolando<ref>[[PIV]] 2005</ref>. El Alta Lotaringo evoluis la Loreno. == La historio de Loreno == === Alligo al Francio (1766) === === Lando de francaj-germanaj konfliktoj === La regiono, situanta ĉe la landlimo, estas profunde markita de militoj. Unu parto (la nuna Mozelo) estas aneksita de la Germana Imperio inter 1871 kaj 1918, kaj denove dum la Dua Mondmilito. La Kruco de Loreno tiam fariĝas la simbolo de la Libera Francio de la Generalo de Gaulle. == Lorenaj famuloj == === Esperantistoj === * [[Raymond Schwartz]] (priskribis tiean vivon en "[[Kiel Akvo de l' Rivero]]") === Historio === * [[Johana de Arko|Jeanne d'Arc]] * [[Gotfredo de Bouillon]] * [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] * [[Stanisław Leszczyński]] * [[Johano de Gorzo]] === Pentristoj === * [[Georges de La Tour]] * [[Adolphe Yvon]] === Verkistoj === * [[Maurice Barrès]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Francaj regionoj]] * [[Lorena duklando]] * [[Lorenokruco]] * [[dinastio]] '''[[Habsburgo]]-Loreno''' * [[1114 Loreno]] * [[Flughaveno Metz-Nancy-Loreno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=loren}} * [http://fr.wikivoyage.org/wiki/Lorraine Lorraine - Wikivoyage] {{fr}} * http://www.cr-lorraine.fr <!-- Loreno regiona koncilio retejo --> * http://www.pnr-lorraine.com <!-- _Parc_ _Natural_ _Regional_ _de_ la Loreno --> * http://www.lexilogos.com/lorrain_langue_dictionnaires.htm <!-- Vortaro _loreno_ (_francês_) --> {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Regionoj de Francio]] [[Kategorio:Loreno| ]] eje5y7on6a96y87z55711njknobl4e9 0 2843 9441663 9438100 2026-07-30T07:28:57Z Sj1mor 12103 9441663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Usona ŝtato |Nomo = Minesoto |Tuta nomo = <small>State of Minnesota</small> |Flago = Flag of Minnesota.svg |Blazono = Seal of Minnesota (1983–2024).svg |Blazonligilo = Blazono de Minesoto |Kromnomo = ''{{lang|en|Land of 10,000 Lakes}}'' ("Lando de {{Unuo|10000}} Lagoj") |Mapo = Map of USA MN.svg |Ĉefurbo = [[Saint Paul (Minesoto)|Sankta Paŭlo]] |PlejGrandaUrbo = [[Mineapolo]] |Guberniestro = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}''<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |Areo = {{Unuo|225163}} |AreoRango = 12 |LandoAreo = |AkvoAreo = |Akvo% = |Loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |LoĝantaroRango = 22 |Denso = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} |DensoRango = 30 |AliĝoDato = [[11-a de majo]] [[1858]] |AliĝoOrdo = 32 |Horzono = CST:<br />[[UTC]] -6/[[Somera tempo|-5]] |Latitudo = 43° 30′ N al 49° 23′ N |Longitudo = 89° 29′ U al 97° 14′ U |zomo = 5 |Larĝeco = 560 |Longo = 640 |Alta = Eagle Mountain, 701 |Meza = 370 |Malalta = [[Supra Lago]], 183 |PoŝtaMallongigo = MN |ISOkodo = US-MN |Retejo = mn.gov }} '''Minesoto''' ([[Angla lingvo|angle]] ''Minnesota'' [min-e-SO-ta]) estas [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] en la Supra [[Usona Mez-Okcidento|Mez-Okcidento]], [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] kaj norda regiono de [[Usono]]. Minesoto eniris la union kiel la 32-a [[Usono|Usona]] ŝtato la [[11-an de majo]] [[1858]], kreita el la orienta duonparto de la Minesota Teritorio.  La ŝtato havas multajn lagojn, kaj estas konata kiel la “Lando de {{Unuo|10000}} lagoj.”  La oficiala devizo estas “L’Étoile du Nord” (La Stelo de la Nordo en la [[franca lingvo]]). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Manitobo]] kaj [[Ontario]] en [[Kanado]], aldone kun [[Viskonsino]], [[Suda Dakoto]], [[Iovao]], [[Norda Dakoto]] kaj [[Miĉigano]] en Usono. Minesoto estas la 12-a plej granda kaj la 22-a plej populita el la usonaj ŝtatoj; preskaŭ 55% de sia loĝantaro loĝas en la [[Metropolaj regionoj|metropola areo de Mineapolo-Sankta Paŭlo]] (konata kiel la [[Duobla urbo|“Ĝemelaj Urboj”]]). Ĉi tiu areo havas la plej grandan koncentriĝon de transporto, firmaoj, industrioj, edukado kaj registaro en la ŝtato. Urbaj centroj en “la ekstera Minesoto” enhavas [[Duluth (Minesoto)|Duluth]], Mankato, Moorhead, [[Rochester (Minesoto)|Rochester]] kaj Sankta Cloud. La geografio de la ŝtato konsistas el okcidentaj prerioj nun transprenitaj de intensiva agrikulturo; falfoliaj arbaroj en la sudorienta parto, nun parte malobstrukciitaj, kultivitaj kaj koloniitaj; kaj la malpli loĝita Norda Arbaro, uzita por minejoj, forsto-kultivo kaj distriĝaj aferoj. Antaŭ ol Eŭropanoj alvenis, Minesoto estis loĝita dum miloj da jaroj de diversaj indiĝenaj popoloj, kelkaj el ili ankoraŭ daŭre loĝas en Minesoto en la nuna tempo. La francaj esplorintoj, misiistoj kaj peltkomercistoj komencis esplori la regionon en la 17-a jarcento, renkontiĝantaj la Dakotan kaj Oĝibvan/Aniŝinaban tribojn. La plejparto de tiu kiu estas la nuna Minesoto estis antaŭe parto de la bienoj de Luiziano, kiujn Usono aĉetis en [[1803]]. Sekve de pluraj teritoriaj reorganizadoj, Minesoto en sia nuna formo estis akceptita al la unio kiel la 32-a ŝtato la [[11-an de majo]] [[1858]]. Kiel multaj el la mez-okcidentaj ŝtatoj, ĝi restis iom malloĝita kaj centriĝis pri la segligna kaj agrikultura aferoj. Dum la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj, multaj eŭropaj enmigrintoj, ĉefe el [[Skandinavio]] kaj [[Germanio]], ekkomencis kolonii la ŝtaton, kiu restas centro de skandinav-usona kaj german-usona kulturoj. En la antaŭnelongaj jardekoj, enmigrintoj el [[Azio]], [[Korno de Afriko]], [[Mezoriento]] kaj [[Latinameriko]] estas ampleksintaj la demografion kaj kulturon de Minesoto. Ĝia ekonomio ampleksiĝis multe, ŝanĝanta el tradiciaj agoj, tiel kiel agrikulturo kaj eltiraĵo de naturalaj rimedoj al servoj kaj financoj. La indekso de vivnormoj de Minesoto estas unu el la plej altaj en Usono, kaj la ŝtato estas el la plej edukataj kaj riĉaj en la nacio. == Etimologio == La vorto ''Minnesota'' devenas de la Dakota<ref>{{Cite web|url=https://minnesota.cbslocal.com/2015/05/11/good-question-how-did-minnesota-get-its-name/|title=Good Question: How Did Minnesota Get Its Name?|date=2015-05-11| access-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716234507/https://minnesota.cbslocal.com/2015/05/11/good-question-how-did-minnesota-get-its-name/|archive-date=July 16, 2019|url-status=live}}</ref> nomo por la rivero ''Minnesota.'' kiu ricevis sian nomon de unu el du vortoj en la Dakota lingvo: ''Mnísóta,'' kiu signifas “klara blua akvo”,<ref>New Lakota dictionary. Lakota Language Consortium (2008).</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630|titolo=Mnisota|alirdato=2016-10-06|dato=2010|verko=Dakota Dictionary Online|eldoninto=University of Minnesota Department of American Indian Studies|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131002143839/https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630|arkivdato=2013-10-02}} {{Citaĵo el la reto |url=https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131002143839/https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630 |arkivdato=2013-10-02 }}</ref> aŭ ''Mnißota,'' kiu signifas “malklara akvo”.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1631|titolo=Mnisota|alirdato=2016-10-06|dato=2010|verko=Dakota Dictionary Online|eldoninto=University of Minnesota Department of American Indian Studies|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170525200616/https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1631|arkivdato=2017-05-25}} {{Citaĵo el la reto |url=https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1631 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170525200616/https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1631 |arkivdato=2017-05-25 }}</ref><ref name="AHDEL">{{cite web |title=Mnisota |work=Dakota Dictionary Online |publisher=University of Minnesota Department of American Indian Studies |date=2010 |url=https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action%3Dbrowse%26-recid%3D1630 |accessdate=September 7, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002143839/https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630 |archivedate=October 2, 2013 |df=mdy }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131002143839/https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630 |date=2013-10-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131002143839/https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630 |arkivdato=2013-10-02 }}</ref><ref name="mnhs-name">{{cite web | title = Minnesota State | publisher = Minnesota Historical Society | url = http://mnplaces.mnhs.org/upham/otheritem.cfm?PlaceNameID=2007&BookCodeID=67&County=0&SendingPage=Results.cfm | accessdate = April 26, 2008 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070901215624/http://mnplaces.mnhs.org/upham/otheritem.cfm?PlaceNameID=2007&BookCodeID=67&County=0&SendingPage=Results.cfm | archivedate = September 1, 2007 | df = mdy-all | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2020-02-22 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070901215624/http://mnplaces.mnhs.org/upham/otheritem.cfm?PlaceNameID=2007&BookCodeID=67&County=0&SendingPage=Results.cfm | arkivdato = 2007-09-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mnplaces.mnhs.org/upham/otheritem.cfm?PlaceNameID=2007&BookCodeID=67&County=0&SendingPage=Results.cfm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070901215624/http://mnplaces.mnhs.org/upham/otheritem.cfm?PlaceNameID=2007&BookCodeID=67&County=0&SendingPage=Results.cfm |arkivdato=2007-09-01 }}</ref> [[Usonaj indianoj]] elmontris la nomon al fruaj setlintoj per la faligo de lakto en akvon, nomintan la rezulton ''mnisota.'' Multaj lokoj en la ŝtato havas similajn nomojn, ekzemple Minnehaha Falls (“turnanta akvo” aŭ [[akvofalo]]), Minneiska (“blanka akvo”), Minneota ("multe da akvo”), kaj Minneapolis, hibrida vorto devenante de ''mni'' (“akvo”), kaj ''polis'' ([[Greka lingvo|greka]] por “urbo”).<ref>{{Cite web | title = Minnehaha Creek | publisher = Minnesota Historical Society | url = http://mnplaces.mnhs.org/upham/Waterway.cfm?PlaceNameID=2002&BookCodeID=9&County=27&SendingPage=Results.cfm | accessdate = April 26, 2008 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110430112357/http://mnplaces.mnhs.org/upham/Waterway.cfm?PlaceNameID=2002&BookCodeID=9&County=27&SendingPage=Results.cfm | archivedate = April 30, 2011 | df = mdy-all | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2020-02-22 | arkivurl = https://www.webcitation.org/6HZRBDKhS?url=http://mnplaces.mnhs.org/upham/Waterway.cfm?PlaceNameID=2002 | arkivdato = 2013-06-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mnplaces.mnhs.org/upham/Waterway.cfm?PlaceNameID=2002&BookCodeID=9&County=27&SendingPage=Results.cfm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150401010556/http://mnplaces.mnhs.org/upham/Waterway.cfm?PlaceNameID=2002&BookCodeID=9&County=27&SendingPage=Results.cfm |arkivdato=2015-04-01 }}</ref> == Geografio == Minesoto estas la dua plejnorda usona ŝtato (post [[Alasko]]) kaj la plejnorda de la [[Koheraj subŝtatoj (Usono)|koheraj subŝtatoj de Usono]]. La izolita Nordokcidenta Terenokojno (angle ''Northwest Angle'') en la kantono de la Lago de la Arbaroj (angle ''Lake of the Woods County'') estas la nura parto de la koheraj subŝtatoj norde de la 49-a paralelo. La ŝtato estas parto de la usona regiono nomita Supra [[Usona Mez-Okcidento|Mez-Okcidento]] (angle ''Upper Midwest'') kaj parto de la regiono de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj de Nordameriko]]. Ĝi kunhavas akvan landlimon de la [[Supra Lago]] kun la ŝtato [[Miĉigano]] kaj teran landlimon kaj akvan landlimon kun [[Viskonsino]] je la oriento. [[Iovao]] estas suda, [[Norda Dakoto]] kaj [[Suda Dakoto]] estas okcidentaj, kaj la [[Provincoj kaj teritorioj de Kanado|kanadaj provincoj]] de [[Ontario]] kaj [[Manitobo]] estas nordaj. Kun {{Unuo|225180|km²}}, aŭ proksimume {{Unuo|2.25|%}} de Usono, Minesoto estas la 12-a plej granda ŝtato. === Geologio === [[Dosiero:StLouisRiver JayCooke.JPG|eta|maldekstra|Klinitaj tavoloj de la meza [[Antaŭkambrio|antaŭkambria]] Thomson-Formacio en Jay Cooke State Park<ref name="MNGeog">{{cite book | last = Ojakangas | first = Richard W. |author2=Charles L. Matsch | others = illustristo Dan Breedy | title = Minnesota's Geology | year = 1982 | publisher = University of Minnesota Press | location= Mineapolo, Minesoto | isbn = 978-0-8166-0953-6}}</ref>]] Minesoto havas kelkajn el la plej malnovaj rokoj de la tero, [[Gnejso|genejsoj]] kiuj estas aĝaj je ĉirkaŭ {{Unuo|3.6}} miliardoj da jaroj (80% tiel aĝaj ol la planedo). Antaŭ ĉirkaŭ {{Unuo|2.7}} miliardoj da jaroj bazalta lafo elfluis el fendoj en la fundo de la praa oceano; la restaĵoj de tiu vulkana roko formigis la [[Laŭrenca tabulo|Kanadan Ŝildon]] en nordokcidenta Minesoto. La radikoj de tiuj [[Vulkano|vulkanaj]] montoj kaj la ago de antaŭkambriaj maroj formigis la Fero-montaron de norda Minesoto. Ekde periodo de [[vulkanismo]] antaŭ {{Unuo|1.1}} miliardo da jaroj, la geologia aktiveco de Minesoto malintenciĝis, kun neniu vulkanismo nek montoformado, sed kun ripetaj invadoj de la maro, kiuj postlasis multoblajn tavolojn de [[Sedimenta rokaĵo|sedimenta roko]]. [[Dosiero:Palisade, Shovel Point (cropped).jpg|eta|dekstra|Palisade Head ĉe [[Supra Lago]] formiĝis el [[Antaŭkambrio|antaŭkambria]] [[Riolito|riolita]] [[Lafo|lafa]] fluo<ref name="MNGeog"/>]] Poste, grandegaj tavoloj de glacio je la dikeco de minimume unu kilometro multege ŝanĝis la formon de la tereno de la ŝtato. La Viskonsina Glaciepoko finiĝis antaŭ {{Unuo|12000}} jaroj. Ĝiaj glaĉeroj kovris la tuton de Minesoto krom la pli malproksima sudoriento, regiono kiu havas krutajn montetojn kaj riveretojn kiuj entranĉas la bazan rokon. Tiun regionon oni nomas la [[Ŝovitaĵo|Senŝovitaĵa Regiono]] (angle Driftless Area) pro la manko de glaĉera ŝovitaĵo. Multe de la resto de la ŝtato havas 15 metrojn aŭ pli da [[tilito]], forlasita kiam la glaĉeroj retretis. Giganta [[lago Agassiz]] formiĝis en la nordokcidento antaŭ {{Unuo|13000}} jaroj. Ĝia fluejo kreis la fekundan valon de la [[Ruĝa Rivero de la Nordo|Ruĝa Rivero]] (angle ''the Red River Valley'', [[Franca lingvo|france]] ''la vallée de la Rivière Rouge''), kaj ĝia elfluo, la glacia Rivero Warren, skulptis la valon de la Rivero Minnesota kaj la supran [[Misisipo (rivero)|Misisipon]] laŭflue el Fort Snelling. Minesoto estas geologie trankvila hodiaŭ. Ĝi malofte havas [[tertremo]]jn kaj la plejparto el ili estas malgrandaj. La plej alta loko de la ŝtato estas Eagle Mountain, je 701 m, kiu estas nur 21&nbsp;km for de la plej malalta loko je 183 m ĉe la bordo de la Supra Lago. Malgraŭ kelkaj regionaj grandaj diferencoj de alteco, la plejparto de la ŝtato estas milde ondonta [[peneplano]]. [[Dosiero:Eagle Mountain, Minnesota.jpg|eta|Eagle Mountain. la plej alta loko en Minesoto je 701 m estas en la nordoriento de la ŝtato.]] Du gravaj [[akvodislimo]]j kunvenas en la nordoriento de Minesoto proksime de la urbo de Hibbing, formantaj trioblan [[Akvokolekta areo|akvokolektan areon]]. Precipitaĵo povas flui laŭlonge de Misisipo suden al la [[Meksika Golfo|Golfo de Meksiko]], la [[Marvojo Sankt-Laŭrenco]] orienten al [[Atlantiko]] aŭ norden tra la akvodislimo de la [[Hudsona Golfo]] ĝis la [[Arkta Oceano]]. La kromnomo de la ŝtato, “Lando de {{Unuo|10000}} lagoj”, taŭgas, ĉar ĝi havas {{Unuo|11842}} lagojn kies areo estas pli granda ol 4 ha. Minesoto havas {{Unuo|6564}} naturajn riverojn kaj riveretojn kiuj entute fluas por {{Unuo|111000|km}}. Misisipo komencas sian vojaĝon el siaj fontoj ĉe la [[Itasca|Lago Itasca]] kaj transiras la landlimon de Iovao {{Unuo|1090|km}} laŭflue. Ĝi kuniĝas kun la Rivero Minnesota ĉe Fort Snelling, kun la Rivero St. Croix proksima al Hastings, kun la Rivero Chippewa ĉe Wabasha kaj per aliaj pli malgrandaj riveretoj. La Ruĝa Rivero de la Nordo (angle ''Red River of the North'', france ''Rivière Rouge du Nord''), en la fluejo de la [[Glaĉera lago|glaĉera]] [[lago Agassiz]], drenas la nordokcidentan parton de la ŝtato norden ĝis la [[Hudsona Golfo]] en [[Kanado]]. Proksimume {{Unuo|43000|km²}} de malsekejoj estas en la landlimoj de Minesoto, la plej granda de tia areo de iu ajn ŝtato krom Alasko. === Flaŭro kaj faŭno === Minesoto enhavas kvar ekologiajn provincojn: preria parkejo en la sudokcidenta kaj okcidenta partoj de la ŝtato; la orienta larĝa folia arbaro (Grando Bosko aŭ angle “Big Woods”) en la sudorienta, kiu etendas en malgrandiga strio al la nordokcidenta parto de la ŝtato, kie ĝi pasas al altoherbo (altogreso) tremolo parkejo; kaj la norda Laŭra (aŭ angle Laurentian) miksita arbaro. Ĝi pasas inter la norda neĝoarbaro (aŭ angle “boreal”), kiu enhavas pinio-, piceo-, kaj lariko-arbarojn, kaj la larĝa folia arbaro en la sudo, kiu enhavas kverkon, aceron, ulmon kaj similajn arbojn. La nordaj arbaroj estas vastaj sovaĝejoj de pinioj kaj piceoj miksitaj kun dislokitaj arbaretoj de betuloj kaj tremoloj. Multaj nordaj arbaroj de Minesoto estis hakitaj, preterlase kelkajn disejojn de maljunaj kreskaj arbaroj en lokoj kiel la Chippewa Nacia Arbaro kaj la Supra Nacia Arbaro, kie la Akvolima Areo de Kanuoj enhavas preskaŭ {{Unuo|162000}} hektarojn de nehakita tero. Kvankam hakitado daŭras, rekreskado kaj replantado arbarigas proksimume trionon de la Ŝtato. La plejparto de la prerioj kaj kverkaj savanoj de Minesoto fragmentiĝas pere de kultivado, paŝtado, arbofaligado, kaj suburba konstruaĵo. === Klimato === Minesoto spertas ekstremaĵojn de temperaturo pro ĝia kontinenta klimato, kun malvarmaj vintroj kaj varmaj someroj. La plej malalta registrita temperaturo estis {{GdC|−51}} je Tower la [[2-an de februaro]] [[1996]], kaj la plej alta estis {{GdC|46}} je Moorhead la [[6-an de julio]] [[1936]]. Meteologiaj eventoj inkluzivas pluvon, neĝon, blizardojn, fulmotondrojn, hajlon, fortan venton, kaj tornadojn. La kreskosezono varias de 90 tagoj je la nordo ĝis 160 tagoj je la sudoriento proksime al Misisipo, kaj mezaj temperaturoj varias de {{GdC|3}} ĝis {{GdC|9}}. Mezaj someraj rosopunktoj varias de {{GdC|14}} en la sudo ĝis {{GdC|9}} en la nordo. Averaĝa ĉiujara precipitaĵo varias de 48 ĝis 89&nbsp;cm, kaj senpluvecoj okazas ĉiujn 10 ĝis 50 jarojn. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |+Ĉiutagaj averaĝaj maksimumaj kaj minimumaj temperaturoj por elektitaj urboj en Minesoto<ref name="Minnesota climate averages">{{Cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=US&s=MN&statename=Minnesota-United-States-of-America|title=Minnesota climate averages|publisher=Weatherbase|accessdate=November 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009031433/http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=US&s=MN&statename=Minnesota-United-States-of-America|archive-date=October 9, 2015|url-status=live}}</ref> |- !Loko !Julio (&nbsp;{{GdC|}}) !Januaro (&nbsp;{{GdC|}}) |- |[[Mineapolo]] || 28/18 || −4/−13 |- |[[Saint Paul (Minesoto)|Saint Paul]] || 28/17 || −5/−14 |- |[[Rochester (Minesoto)|Rochester]] || 28/17 || −5/−16 |- |[[Duluth (Minesoto)|Duluth]] || 24/13 || −7/−17 |- |[[St. Cloud (Minesoto)|St. Cloud]] || 27/14 || −7/−18 |- |[[Mankato (Minesoto)|Mankato]] || 30/16 || −5/−16 |- |[[International Falls (Minesoto)|International Falls]] || 25/11 || −9/−21 |} === Protektitaj landoj === [[Dosiero:Pose lake Minnesota.jpg|eta|dekstra|Pose Lake en la Boundary Waters Canoe Area Wilderness]] La unua ŝtata parko, Itaska Ŝtata Parko, fondiĝis en [[1891]], kaj estas la fonto de la Rivero Misisipo. Hodiaŭ Minesoto havas 72 ŝtatajn parkojn kaj areojn de amuziĝo, 58 ŝtatajn arbarojn kiuj enhavas proksimume {{Unuo|16000|km²}}, kaj diversajn naturoservaĵojn, ĉiuj estritaj de la Minesota Fako de Naturaj Rimedoj. La Chippewa kaj Supra naciaj arbaroj enhavas areon de {{Unuo|22000|km²}}. La Supra Nacia Arbaro en la nordorienta parto entenas la Akvoliman Areon de Kanuoj (Boundary Waters Canoe Area angle), kiuj enhavas pli ol {{Unuo|4000|km²}} kaj mil lagojn. Okcidente estas Nacia Parko de Vojaĝantoj (Voyageurs National Park angle). La Mississipi National River and Recreation Area (MNRRA) estas 116&nbsp;km longa koridoro laŭlonge de la Rivero Misisipo tra la Areo de Mineapolo-Sankta Paŭlo, kiu konektas diversajn lokojn de historia, kultura kaj geologia intereso. == Historio == [[Dosiero:Minnesotaterritory.PNG|eta|maldekstra|Mapo de Minesota Teritorio 1849–1858]] Antaŭ la ekloĝado de Eŭropanoj en Nordameriko, la Dakota tribo (subkulturo de la [[Siuoj]]) loĝis en Minesoto. La unuaj Eŭropanoj en Minesoto estis la francaj vojaĝantaj peltkomercistoj, kiuj alvenis en la 17-a jarcento kaj komencis kaptiladi proksime al la Granda Port-Vojo (angle Grand Portage). La Granda Port-Vojo estis grava vojeto tra la arbaro, kiu preterpasis akvofalojn de la Rivero Kolombo (angle Pidgeon River) kaj ebligis vojaĝi per kanuo de la Supra Lago ĝis profunde enlande. Poste tiun jarcenton, dum la Eŭropanoj ekloĝis sur la orientan marbordon de la hodiaŭa Kanado kaj Usono, la tieaj indiĝenoj (Aniŝinaboj) transloĝiĝis for de ili. Tribo de la Aniŝinaboj nomita Oĝibvoj migris en la Minesotan regionon, igante malpacon inter la Dakotoj kaj la Oĝibvoj. Eŭropaj kaj Usonaj esploristoj kiel Daniel Greysolon (alianome Sieur du Lhut), Pastro Louis Hennepin, Jonathon Carver, Henry Schoolcraft, kaj Joseph Nicollet mapis la ŝtaton. La regiono apartenis al la Hispana Luiziano de 1762 ĝis 1802. La teritorio de la ŝtato oriente de Misisipa Rivero iĝis parto de Usono je la fino de la Usona Milito de Sendependeco, kiam la Dua Traktato de Parizo estas subskribita. La Teritorio okcidente de Misisipo estis akirita per la Vendo de Luiziano, kvankam pri parto de Ruĝa Rivera Valo estis disputita ĝis la Traktado de 1818. Fine de la 18-a jarcento, la Nordokcidenta Kompanio fondigis la vilaĝeton de Fortaĵo Ĉarloto (angle Fort Charlotte) ĉe la finiĝo de la Granda Port-Vojo. En la jaro 1803, la tuta vilaĝeto estis translokita 80 da kilometroj nordorienten al Fortaĵo Vilhelmo (angle Fort William). En 1805, Zebulon Pike marĉandis kun la indiĝenoj pri la aĉeto de teritorio ĉe la kunfluiĝo de la Minesota kaj Misisipa riveroj, kie armea fortaĵo nomita “Fort Snelling” estis konstruita post nelonge. Ĝiaj soldatoj konstruis muelilojn por elfarigi farunon kaj seglignon apud la Akvofalo de Sankta Antonio sur la Misisipo (angle Saint Anthony Falls), la unuaj el multaj industrioj utiligintaj akvan potencon, ĉirkaŭ kiuj la urbo Mineapolo poste estiĝis. Dume, teruzurpantoj, ŝtatoficistoj, kaj pioniroj estis setlintaj apud Fortaĵo Snelling. En 1839, la armeo devigis ilin transloĝiĝi suben laŭ la rivero ĝis areo, kie poste estiĝis la urbo Sankta Paŭlo. La Minesota Teritorio establiĝis laŭleĝe la 3-an de Marto 1849. La unua kunveno de la teritoria kongreso (okazinte la 2-an de Septembro, 1849) estis dominata de viroj el Nova Anglio aŭ viroj devenaj de Nova Anglio. Miloj da homoj venis por konstrui bienojn kaj rikolti seglignon, kaj Minesoto iĝis la 32-a Usona ŝtato la 11-an de majo 1858. Ĉar la plejparto de la fondintoj devenis el Nova Anglio, la ŝtato havis la kromnomon “la Nova Anglio de Okcidento.” Traktatoj inter la Eŭropdevenaj setlintoj kaj la Dakotaj kaj Oĝibvaj indiĝenoj pelis iom post iom la indiĝenojn for de iliaj landoj sur malgrandajn rezervejon. En 1861 la setlintoj de la urbo Mankato kreis la Kavalirojn de la Arbo por finfine forpeli ĉiujn indiĝenojn el la ŝtato. Malpaco kreskis kiam la vivkondiĉoj de Dakotoj degeneris, instigante la Dakotan Militon de 1862. La milito, kiu daŭris ses semajnojn, mortigis laŭdire 800 setlintojn kaj finiĝis kiam 38 indiĝenoj ricevis mortpunon kaj ĉiuj Dakotaj indiĝenoj estas forigitaj al la Dakota Teritorio okcidente de Minesoto. Arbarekspluatado kaj Agrikulturo estis la ĉefindustrioj de la frua ekonomio de Minesoto. La segmueliloj ĉe la Akvofalo de Sankta Antonio kaj la urbetoj Pine City, Marine on St. Croix, Stillwater, kaj Winona fariĝis altan kvanton da segligno. Tiuj urboj situis sur riveroj, kiuj estis ideala por transportado. La Akvofalo de Sankta Antonio estis poste ankaŭ uzitaj por farunmueliloj. La Mineapolaj muelistoj produktis la plej altkvalitan farunon en Usono, kiu valoris duoble pli ol la faruno, kiun ĝi poste anstataŭigis. Komence de la 20-a jarcento, la Minesotaj muelistoj, ĉefe la firmaoj Pillsbury, Northwestern, kaj la Washburn-Crosby Kompanio (antaŭanto de General Mills), muelis {{Unuo|14.1|%}} de la grajno de Usono. La fer-minada industrio establiĝis per la malkovro de fera erco en Nordminesoto en la 1880-aj jaroj, kaj poste en la frua 20-a jarcento. La erco estas fervoje transportita al la urboj Duluth kaj Two Harbors, tie ŝarĝita sur ŝipojn, kaj ŝipita orienten sur la Grandaj Lagoj. La industria disvolviĝo kaj la stariĝo de fabrikado laŭgrade migrigis la popolon de kamparaj areoj al urboj dum la frua 20-a jarcento. Tamen, agrikulturo restis disvastiĝinta. La Minesotan ekonomion tre afekciis la Granda Depresio, igante malaltajn prezojn por bienistoj, maldungojn inter ministoj, kaj laboristan malpacon. Pliseverigante la adversecon, okcidentan Minesoton kaj Nordan kaj Sudan Dakoton trafis senpluveco de 1931 ĝis 1935. Programoj de [[New Deal|Nova Interkonsento]] (angle New Deal) dispoziciis ekonomikan helpon. La Civila Konservada Korpuso (angle Civilian Conservation Corps) kaj aliaj programoj kreis kelkajn dungiĝojn por indiĝenoj sur iliaj rezervejoj, kaj la Indian Reorganization Act de 1934 establis limigitan memregadon al triboj. Tio donis pli multan influon al indiĝenoj, kaj promociis pli da respekto al tribaj kutimoj ĉar religiaj ceremonioj kaj indiĝenaj lingvoj ne plu estis subpremitaj. Post la Dua Mondmilito, industria disvolviĝo akceliĝis. Nova teknologio plialtigis bienan produktivecon pro aŭtomatigita nutrado de porkoj kaj bovoj, mekanika melkado de bovinoj, kaj bredado de kokoj en grandaj konstruaĵoj. Kulturado iĝis specialigita pro la hibridigo de maizo kaj tritiko, kaj biena maŝinaro disvastiĝis. La suburboj kreskis pli rapide pro la postmilitaj loĝejaj bezonoj kaj oportuna transportado, kiu ebligis specialigitajn laborpostenojn. Minesoto ankaŭ iĝis centro de teknologio. Kelkaj novaj firmaoj, ekzemple Sperry Rand (antaŭe Engineering Research Associates), Control Data, kaj Cray Research, produktigis komputilojn. Novajn medicinajn aparatojn inventis ekzistantaj firmaoj kiel Metronic kaj poste Starkey Hearing Technologies. La mondfamaj firmaoj [[3M]] kaj [[Honeywell]] estas fonditaj kaj elfarigis diversajn teknologiajn produktaĵojn. == Urboj kaj urbetoj == [[Dosiero:OwatonnaBank.JPG|eta|dekstra|National Farmers Bank en Owatonna, desegnita de Louis Sullivan]] Sankta Paŭlo situas en la mezoriento de Minesoto ĉe la bordoj de la Rivero Misisipo. Ekde 1849, ĝi longdaŭre estis la ĉefurbo de Minesoto, unue por la Teritorio de Minesoto, kaj poste en 1858 por la ŝtato. Sankta Paŭlo apudas la plej grandan loĝantaran urbon Mineapolo. Kune, ili kaj siaj antaŭurboj estas konataj kiel la metropola areo de la Ĝemelaj Urboj, kiu estas la 16-a plej granda metropola areo en Usono, kaj estas loĝejo por preskaŭ 55 procentoj de la popolo de la ŝtato. La cetero de la ŝtato estas konata kiel “Plej Granda Minesoto” aŭ “Eksterŝtata Minesoto”. La ŝtato enhavas 17 urbojn kun loĝantaro de pli ol {{Unuo|50000}}, ekde la popolnombrado de 2010. En malpliigita aranĝo de popolnombro, ili estas Mineapolo, Sankta Paŭlo, Rochester, Duluth, Bloomington, Brooklyn Park, Plymouth, Saint Cloud, Woodbury, Eagan, Maple Grove, Coon Rapids, Eden Prairie, Minnetonka, Burnsville, Apple Valley, Blaine, and Lakeville. El tiuj, nur Rochester, Duluth, kaj Saint Cloud situas ekster la metropola areo de la Ĝemelaj Urboj. La popolo de Minesoto daŭre kreskas, principe en la urbaj centroj. La popoloj de metropolaj kantonoj de Sherburne kaj Scott duobliĝis de 1980 ĝis 2000, kiam 40 el la 87 kantonoj de la ŝtato perdis loĝantojn dum la sama periodo. == Demografioj == === Loĝantaro === El malpli da {{Unuo|6120}} blankaj setlintoj en [[1850]], la oficiala loĝantaro de Minesoto kreskis al pli da 1,7 milionoj por la jaro [[1900]]. Ĉiuj el la sekvantaj ses jardekoj vidis 15 procenta kresko en la loĝantaro, atinginte 3,4 milionon en 1960. La kresko tiam malrapidiĝis, kreskante 11 procentoj al 3,8 milionoj en 1970, kaj averaĝo de 9 procentoj dum la sekvantaj tri jardekoj al 4,9 milionoj en la Censo de [[2000]]. La [[Usona censa buroo]] proksimumas la loĝantaron de Minesoto esti {{Unuo|5639632}} la {{daton|1|julio|2019}}, 6,33 procenta kresko ekde la 2010-a Usona Censo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/MN,US/PST045219 |titolo=QuickFacts: Minnesota; United States |titolo-aldono=Population estimates, July 1, 2019 |alirdato=2020-03-19 |eldoninto=[[Usona censa buroo]] |lingvo= en |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200220122453/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/MN,US/PST045219 |arkivdato=2020-02-20 |citaĵo= }}</ref> La kvoto de ŝanĝo de loĝantaro kaj disvastigo de aĝo kaj sekso proksimumas la nacian averaĝon. La centro de la loĝantaro de Minesoto troviĝas en la kantono de Hennepin Laŭ la censo de 2010 la loĝantaro de Minesoto estis {{Unuo|5303925}}. La seksa kvoto de la ŝtato estis 49,6% vira kaj 50,4 ina. 24,2% el la loĝantaro havis malpli da 18 jarojn; 9,5% inter la aĝoj de 18 kaj 24; 26,3% ekde 25 al 44; 27,1% ekde 45 al 64; kaj 12,9% je 65 jaroj aŭ pli. La sekvanta tabelo montras la rasan kunmetaĵon de la loĝantaro de Minesoto en la jaro [[2017]]. {|class="wikitable sortable collapsible nowrap" style="font-size: 90%; text-align: right;" |+ Rasa kunmetaĵo de la loĝantaro de Minesoto <ref name="ACS2017DEMO">{{Cite web|title=2017 American Community Survey—Demographic and Housing Estimates|url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|publisher=United States Census Bureau|accessdate=February 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019182931/https://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2015/SUB-EST2015-3.html|archive-date=October 19, 2016|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-03-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180714212254/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|arkivdato=2018-07-14}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190117213856/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |date=2019-01-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-03-20 |arkivurl=https://archive.ph/20200212200408/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |arkivdato=2020-02-12 }}</ref> |- ! Raso !! Loĝantaro (takso de 2017) !! Procentoj |- | style="text-align: left;" | ''Tuta loĝantaro'' || ''{{Unuo|5,576,606}}'' || ''100%'' |- | style="text-align: left;" | [[Blankuloj]] || {{Unuo|4,708,215}} || 84,3% |- | style="text-align: left;" | [[Nigruloj]] aŭ [[Afrik-usonanoj]] || {{Unuo|365,225}} || 5,7% |- | style="text-align: left;" | [[Usonaj indianoj]] kaj Indiĝenoj de Alasko || {{Unuo|75,402}} || 1,0% |- | style="text-align: left;" | [[Azianoj]] || {{Unuo|284,643}} || 4,5% |- | style="text-align: left;" | [[Havajanoj|Havajanoj kaj aliaj Pacifikaj insulanoj]] || {{Unuo|3,970}} || 0,0% |- | style="text-align: left;" | Aliaj rasoj || {{Unuo|88,296}} || 1,6% |- | style="text-align: left;" | [[Miksrasulo|Du aŭ pli rasoj]] || {{Unuo|139,151}} || 2,7% |} Laŭ la “American Community Survey” de 2017, 5,1% el la loĝantaro de Minesoto estis de Hispana origino: meksikanoj (3,5%), puertorikanoj (0,2%), kubanoj (0,1%), kaj alia hispana origino (1,2%). La deveno de pli da 5 procentoj de la loĝantaro estis: Germana (33,8%), Norvega (15,3%), Irlanda (10,4%), Sveda (8,1%), kaj Brita (5,4%. En [[2011]] nehispanaj blankuloj raportis 72,3% de ĉiuj naskoj. La kreskantaj minoriaj grupoj de Minesoto, tamen, ankoraŭ formas malpli grandan procenton de la loĝantaro ol la tuta nacio. Minesoto havas la pli grandan loĝantaron de Somalioj, kun proksimume {{Unuo|57000}} homoj, la plej granda koncentriĝo ekstere la Korno de Afriko. === Religio === La plejmulto da minesotanoj estas [[Protestantismo|protestantoj]], el kiuj granda nombro estas [[Luteranismo|luteranoj]]. La [[Latina eklezio|Romkatolika eklezio]] estas la plej granda eklezio en la ŝtato. Kvankam la [[kristanismo]] dominas, Minesoto havas longan historion de nekristanaj religioj. [[Aŝkenazoj|Aŝkenazaj judaj]] pioniroj fondis la unuan [[sinagogo]]n en Sankta Paŭlo en 1856. Minesoto estas hejmo de pli ol 30 [[moskeo]]j, la plejparto en la ĉirkaŭaĵo de la Ĝemelaj Urboj. La Templo de ECK, la spirita hejmo de Eckankar, baziĝas en Minesoto. == Ekonomio == Minesoto estis iame ĉefe produktanto de krudmaterialoj, sed la ekonomio de Minesoto transformiĝis kaj nun emfazas finitajn produktojn kaj servojn. Eble la plej signifa trajto de la ekonomio estas ĝia diverseco; la relativaj rezultoj de ĝiaj komercaj sektoroj tre proksime kongruas kun la tuta nacio. La Minesota ekonomio havis malnetan enlandan produkton de $ 262 miliardoj en 2008; 33 el la plej supraj 1 000 kompanioj de Usono havas ilian ĉefsidejon en Minesoto, inkluzive de Target, UnitedHealth Group, 3M, General Mills, US Bancorp , Ameriprise, Hormel, Land O 'Lakes, SuperValu, Best Buy, kaj Valspar. Privataj kompanioj bazitaj en Minesoto inkluzivas [[Cargill]], la plej grandan privatposedatan kompanion en Usono, kaj Carlson Companies, la gepatra kompanio de Radisson Hoteloj. La persona enspezo de Minesoto en 2008 estis po persono US$ 42 772, la deka plej alta en la nacio. Ĝia trijara meza hejmanara enspezo de 2002 ĝis 2004 estis US$ 55 914, rangante kvina en Usono kaj unue inter la 36 ŝtatoj ne sur la Atlantika marbordo. En decembro 2018 la senlaboreca procento de la ŝtato estis 2.8 procentoj. === Industrio kaj komerco === [[Dosiero:IDS reflecting Wells Fargo.jpg|upright|eta|La IDS-Turo, desegnita de Philip Johnson, plej alta konstruaĵo de la ŝtato ,<ref>{{Cite news| last = Coleman| first = Nick| title = Capella Tower sports a cap, but it can't topple the IDS| work = Star Tribune| date = 24-a de marto 2008| url = http://www.startribune.com/featuredColumns/16942626.html| accessdate = 19-a novembro 2009| language=en-US| archive-url = https://web.archive.org/web/20121126040508/http://www.startribune.com/featuredColumns/16942626.html| archive-date = 26-a de novembro 2012| url-status = live}}</ref> reflektanta Wells Fargo Center, konstruaĵo laŭ [[Artdekora stilo]] desegnita de César Pelli.]] La plej fruaj industrioj de Minesoto estis komerco de pelto kaj terkultivado. Mineapolo kreskis ĉirkaŭ la farunmuelilejoj uzantaj la akvopovon de la Akvofalo de Sankta Antonio. Kvankam nuntempe malpli ol unu procento de la popolo laboras en terkultivado, ĝi restas tre grava en la ŝtata ekonomio, metante ĝin sesa en la nacio kun la valoro de venditaj produktoj. La ŝtato estas la plej granda produktanto de sukerbetoj, dolĉaj maizoj kaj pizoj por procedado kaj hejmaj meleagroj. Minesoto ankaŭ estas granda produktanto de maizoj kaj sojfaboj, kaj havas la plej multnombron de manĝaĵaj kooperativoj popersone en Usono. Arbarlaboro daŭre estas forta, inkluzive de arbohakado, pulpa procesado, papera produktado, kaj fabrikado de arbaraj produktoj. Minesoto estis fama por siaj minoj de mola erco, kiuj produktis grandan kvanton de la fererco en la mondo dum pli ol jarcento. Kvankam la altakvalita erco estas nun elĉerpita, la minado de la malaltkvalita fererco takonito daŭras, uzanta lokajn disvolvigitajn procedojn pro savi la industrion. En 2004, la ŝtato produktis 75 procentojn de la uzebla fereco de la lando. La minada prospero kreis la havenurbon de Duluth, kiu daŭras esti grava por transporto de erco, karbo kaj agrikulturaj produktoj. La fabrikada sektoro nun inkluzivas teknologiajn kaj [[Biomedicino|biomedicinajn]] firmaojn, aldone al la pli malnovaj [[Manĝofabrikado|manĝofabrikistoj]] kaj peza industrio. La unua [[vendejaro]] en Usono estis Southdale Center en Edina, kaj la plej granda estas Mall of America en Bloomington. Minesoto havas [[loterio]]n, kiu inkluzivas la ludojn Northstar Cash kaj Gopher 5 kaj tri multeŝtatajn ludojn: Powerball, Mega Millions kaj Lotto America. === Uzo de energio kaj produktado === Minesoto produktas etanolan hejtaĵon kaj estis la unua, kiu ordonas ĝian uzadon, miksaĵo enhavanta 10% etanolon (nomita E10). En 2019 ekzistis pli ol 411 benzinstacioj provizantaj E85-hejtaĵon, enhavante 85% etanolon kaj 15% benzinon. La ŝtato estas postulanta 2% biodizel-miksaĵon en dizel-hejtaĵo ekde 2005. Minesoto estas en 2019 la sepa plej granda ventenergia produktanto en la nacio kaj akiras preskaŭ kvinonon de sia tuta elektra energio el vento. === Ŝtataj Impostoj === Minesoto havas progresivan strukturon de enspezimposto; la kvar grupoj de ŝtataj enspezimpostoj estas 5,35, 7,05, 7,85 kaj 9,85 elcentoj, depende de enspezo. Aktuale en 2008 Minesoto estis klasita 12-a en la nacio laŭ totalaj ŝtataj kaj lokaj impostoj. En 2008 Minesotanoj pagis 10,2% de sia enspezo en ŝtataj kaj lokaj impostoj; la usona mezumo estis 9,7%. La ŝtata venda imposto en Minesoto estas 6.875%, sed vestaĵoj, preskribitaj drogaj medikamentoj kaj manĝaĵoj por hejma konsumo estas neimposteblaj. La ŝtata leĝdona parlamento rajtas permesi al municipoj estigi lokajn vendajn impostojn kaj specialajn lokajn impostojn, kiel la suplementan vendan imposton de 0,5% en Mineapolo. Ekzistas akcizoj sur alkoholo, tabako, kaj motora hejtaĵo. La ŝtato impostas aferojn aĉetitajn aliloke sed uzatajn en Minesoto. Posedantoj de terenaĵoj en Minesoto pagas bienimpostojn al sia konteo, municipo, lerneja distrikto, kaj specialaj impostaj distriktoj. == Kulturo == === Belartoj kaj scenaj artoj === [[Dosiero:Mpls arts.jpg|eta|dekstra|La norda fasado de la [[Mineapola Instituto de Arto]] en [[Novklasika arkitekturo|novklasika stilo]], desegnita de la firmao McKim, Mead and White.]] La superaj belartaj muzeoj de Minesoto inkluzivas la [[Mineapola Instituto de Arto]], la Walker Artmuzeo, la Frederick R. Weisman Artmuzeo, kaj La Muzeo de Rusa Arto. Ĉiuj troviĝas en Mineapolo. La Minesota Orkestro kaj la Sankta Paŭla Ĉambra Orkestro estas elstaraj profesiaj muzikaj ensembloj, kiuj koncertas kaj disponigas edukajn programojn al la komunumo de la Ĝemelaj Urboj. La mondfama Guthrie Teatro transloĝiĝis je 2006 en novan konstruaĵon kun tri scenejoj kaj elvido sur la Rivero Misisipo. Teatraj, muzikaj, kaj komikaj spektakloj en la regiono estas tre popularaj. La Ĝemelaj Urboj havas pli da teatraj sidlokoj por ĉiu persono ol iu ajn urbo krom Novjorko, vendanta jare 2,3 milionojn da biletoj. La Minesota “Fringe Festival” estas ĉiujara celebrado de teatro, danco, improvizaĵo, pupteatro, vidaj artoj, muzikaloj, kaj spektakloj por infanoj. La somera festivalo konsistas el pli ol 800 prezentaĵoj en 11 tagoj in Mineapolo, kaj estas la plej granda arta festivalo en Usono sen enirĵurio. === Literaturo === La rigoroj kaj rekompencoj de la pionira vivo sur la prerio estas la temo de la libro ''Ĝigantoj en la Tero'' de Ole Rolvaag kaj la serio de libroj por infanoj per Laura Ingalls Wilder kiu komencis kun ''Dometo sur la Prerio''. Sinclair Lewis malafable portretas la urbetan vivon en sia romano ''Ĉefstrato'', dum [[Garrison Keillor]] traktas la temon pli ĝentile kaj amante en siaj rakontoj de la fikcia urbo Lake Wobegon. La denaska Sankta Paŭlano [[Francis Scott Key Fitzgerald|F. Scott Fitzgerald]] verkis pri la sociaj sensekurecoj kaj aspiradoj de la juna urbo en rakontoj kiel "Vintraj Revoj" kaj "La Glacia Palaco". Minesoto inspiris al [[Henry Wadsworth Longfellow]] la epopeon ''La Kanto de Hiawatha'', kiu mencias multe da ŝtataj lokoj kaj akvejoj. La denaska Minesotano Robert Zimmermann (alinome [[Bob Dylan]]) ricevis la [[Nobel-Premio pri Literaturo|Nobel-Premion pri Literaturo]] de [[2016]]. === Distriĝo === Minesotaj muzikistoj inkluzivas [[Bob Dylan]], Eddie Cochran, La Fratinoj Andrews, The Castaways, The Trashmen, [[Prince]], Soul Asylum, David Ellefson, Chad Smith, John Wozniak, Hüsker Dü, Owl City, The Replacements, kaj Dessa. Minesotanoj influis la historion de muziko per popola kulturo: "Boogie Woogie Bugle Boy" de la Fratinoj Andrews estis populara kanto neforgeseble ligita al la [[Dua Mondmilito]]; simile "Surfin' Bird" de la Trashmen kaj la kantoj de Bob Dylan reprezentis la du flankojn de la [[1960-aj jaroj]]. En la [[1980-aj jaroj|1980-aj]], influaj muzikistoj kaj grupoj inkluzivis Prince, The Original 7ven, Jimmy Jam & Terry Lewis, The Jets, Lipps Inc., kaj Information Society. Minesotanoj faris signifoplenajn kontribuaĵojn al komedio, teatro, amaskomunikiloj, kaj filmo. La bildstrio [[Peanuts]] estas kreita de [[Charles M. Schulz]], kiu naskis en [[Mineapolo]] kaj plenkreskiĝis en [[Saint Paul (Minesoto)|Sankta Paŭlo]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.stpaul.gov/departments/parks-recreation/natural-resources/arts-gardens/public-art/peanuts-characters |titolo=Peanuts Characters |eldoninto =City of Saint Paul|alirdato=2020-04-28 |lingvo=en }}</ref> La fama radioprogramo A Prairie Home Companion, kiu komenciĝis en la jaro 1974, estis elsendita dum 40 jaroj. Kulta sciencfikcia programo, [[Mystery Science Theater 3000]], kiu aperas en kabla televido, estas kreita de Joel Hodgson je Hopkins kaj Mineapolo. Alia populara komedia programo, [[The Daily Show]], estas kreitaĵo de Lizz Winstead kaj Madeleine Smithberg. Joel kaj Ethan Coen, Terry Gilliam, Bill Pohlad, kaj Mike Todd kontribuis al la arto de filmoproduktado kiel skriptistoj, reĝisoroj, kaj produktistoj. Konataj aktoroj el Minesoto estas Loni Anderson, [[Richard Dean Anderson]], James Arness, [[Jessica Biel]], Rachael Leigh Cook, Julia Duffy, Mike Farrell, [[Judy Garland]], Peter Graves, Josh Hartnett, Garrett Hedlund, [[Tippi Hedren]], [[Jessica Lange]], [[Kelly Lynch]], E.G. Marshall, Laura Osnes, Melissa Peterman, [[Chris Pratt]], Marion Ross, [[Jane Russell]], [[Winona Ryder]], Seann William Scott, Kevin Sorbo, Lea Thompson, Vince Vaughn, [[Jesse Ventura]], kaj Steve Zahn. === Populara kulturo === [[Dosiero:MNfiddles.jpg|eta|dekstra|upright=.7|[[Violono|Violona]] konkurso por junularo ĉe la Minesota Ŝtata Foiro]] Ĝeneralaj trajtoj de Minesotanoj inkluzivas trean sed supraĵan afablecon, Luteranismon, fortan senton de komunumo kaj komuna kulturo kaj distingan subspecon de la angla lingvo, la Nordcentra Usonangla Lingvo, kiu uzas multajn skandinavajn esprimojn. Aliaj (sed maloftaj) spuroj de skandinava kulturo ankoraŭ restas en tradiciaj kristnaskaj manĝaĵoj, ekzemple “lutefisk” (moruo prezervita en lesivo) aŭ “lefse” (krespoj el terpomoj kaj faruno). Komunaj manĝoj (potluck) ofte troviĝas; la partoprenantoj alportas kutime varmajn unupotajn manĝaĵojn (hotdish), kiuj ofte enhavas nudelojn, viandon aŭ legumojn en saŭco. La vivo en Minesoto estas bildigita (aŭ uzita kiel fono) en multaj filmoj kaj en famaj televidaj serioj. Kelkaj gravaj filmoj estas ankaŭ filmita en Minesoto. La Minesota Ŝtata Foiro, en reklamoj nomita la Grandan Minesotan Kuniĝon, estas grava tutŝtata kultura evento. En ŝtato kun 5,6 millionoj da civitanoj, venis 2,1 millionoj da vizitantoj al la foiro en 2019, kio estas nova rekordo. La foiro ampleksas la diversecon de la Minesota vivo, inkluzive de bela arto, scienco, agrikulturo, kuirarto, bestobredado, muziko, spektakloj kaj komercaĵoj. Ĝi estas konata pro sia semarto, skulptaĵoj de foiraj princinoj el butero, la akuŝo-brutejo, kaj la “plej dika porko” konkurso. Oni povas ankaŭ trovi diversajn manĝaĵojn, tre ofte trempfrititajn. Multaj el ĉi tiuj atrakcioj troviĝas malgrandskale ankaŭ je pli malgrandaj kantonaj foiroj. Aliaj grandaj festivaloj inkluzivas la Sanktan Paŭlan Vintran Kermeson, la Minesotan Renesancfeston, la Mineapolan Paradon de la “Aquatennial” (kiu festas lagojn, riverojn kaj riveretojn), la Muelilurban Muzikfestivalon, la Kristanan Muzikfestivalon “Sonshine” en Willmar, la [[Judy Garland]]-Festivalon en Grand Rapids kaj multajn aliajn. == Sano == [[Dosiero:MayoMedicalCentersign2006-05-14.JPG|eta|maldekstra|La Mayo Clinic en [[Rochester (Minesoto)|Rochester]]]] Minesotanoj havas malaltajn kvotojn de trofruaj naskoj, infana morteco, kardiovaskula malsano kaj enlaboraj mortoj. Ili havas longajn vivdaŭrojn kaj altajn kvotojn de sansekuro kaj regulara ekzercado. Pro tiuj mezuroj, du grupoj juĝis Minesoton la plej sana ŝtato de la nacio; tamen, en unu el tiuj rangoj, Minesoto malsupreniris de la unua ĝis la sesa rango en la nacio inter 2005 kaj 2009 pere de malalta financado de saneco kaj la prevalenco de la trodrinkado. Malgraŭ la fortaj sanindikoj, Minesoto ankoraŭ havas grandan sanmalegalecon inter siaj minoritaj popoloj. La [[1-an de oktobro]] [[2007]], Minesoto iĝis la dek sepa ŝtato leĝigi la Akto de Libera Spirado, ŝtata interdikto de fumado en restoracioj kaj drinkejoj. La zorgo de la sano en la ŝtato provizas kompleta reto de malsanulejoj kaj klinikoj funkciigitaj de de diversaj firmaoj, inkluzive de Allina Hospitals & Clinics, CentraCare Health System, Essentia Health, Fairview Health Services, HealthPartners, kaj la Mayo Clinic Health System. Estas du instruantaj malsanulejoj kaj medikaj lernejoj en Minesoto. La Medika Fako de la Universitato de Minesoto estas altgrada institucio de instruado kiu faris multaj eltrovoj de kuracado, kaj siaj esploradoj grave kontribuas al la kreskanta industrio de bioteknologio de la ŝtato. La Mayo Clinic, mondfama malsanulejo bazita en Rochester, fondis William Worrall Mayo, enmigranto de Britio. == Edukado == [[Dosiero:Pillsbury Hall.jpg|eta|dekstra|Pillsbury Hall estas unu el la plej malnovaj konstruaĵoj (je 1889) sur la tereno de la Universitato de Minesoto.]] Unu el la unuaj agoj de la Minesota parlamento kiam ĝi malfermiĝis en 1858 estis la kreado de nova lernejo en la urbo Winona por eduki instruistojn. La sindevigo de Minesoto al edukado kontribuis al literata kaj bonedukita populacio. En 2009, laŭ la Usona Oficejo de Censo, Minesoto havis la duan plej altan proporcion de mezlernejaj diplomiĝintoj, kun 91,5% de homoj, kiu aĝas almenaŭ 25 jarojn, posedantaj diplomon, kaj la dekan plej altan proporcion de homoj kun bakalaŭroj. En 2015, Mineapolo estis nomita la "Plej Legipova Urbo" de la nacio, dum Sankta Paŭlo lokis kvara, laŭ grava ĉiujara enketo. En referaĵo en 2013 farita de la Nacia Centro por Eduka Statistiko komparanta la efektivigo de ok-gradaj studentoj internacie en matematiko kaj scienco, Minesoto viciĝis oka en la mondo kaj tria en Usono, malantaŭ Masaĉuseco kaj Vermonto. En 2014, Minesotaj studentoj gajnis la dekan plej altan mezan kunmetaĵan poentaron en la nacio en la universitata akcepto-ekzameno. En 2013, Minesoto elspezis po lernanto pli da mono por publika edukado ol 29 aliaj ŝtatoj. La ŝtato ne kompensas al gepatroj la kostojn de privata lernejo de iliaj infanoj; tamen ĝi subtenas sendependajn lernejojn. La ŝtato havas multajn publikajn universitatojn kaj kolegiojn, inkluzive de 37 institutoj en la Minesota Ŝtata Kolegia kaj Universitata Sistemo, kaj kvin ĉefaj terenoj en la sistemo de la Universitato de Minesoto. Ekzistas pli ol 20 privataj kolegioj kaj universitatoj, ses de kiu lokas inter la dek plej bonaj kolegioj por liberalaj artoj. * [[Minesota Ŝtata Universitato en Mankato]] * [[Minesota Ŝtata Universitato Moorhead]] == Transporto == [[Dosiero:Duluth canal.jpg|eta|maldekstra|Aerial Lift Bridge ĉe [[Duluth (Minesoto)|Duluth]]]] Sur la ŝtata nivelo transporton en Minesoto kontrolas la Minesota Departemento de Transporto (Minnesota Department of Transportation, mallonge MnDOT). Regionaj kaj lokaj registaroj kontrolas transporton sur siaj niveloj. Ĉefaj transportaj koridoroj radias el la metropola areo de Mineapolo-Sankta Paŭlo kaj sekvas la [[Interŝtata Ŝosea Sistemo|interŝtataj ŝosejaj]] koridoroj en regionoj ekster tiu metropola areo. La ĉefaj interŝtataj ŝoseoj estas Interŝtata 35 (Interstate 35, mallonge I-35), I-90 kaj I-94. I-35 kaj I-94 trairas kaj interkonektas la metropola areo de Mineapolo-Sankta Paŭlo. I-90 estas en la sudo de Minesoto, kaj ĝia ĝenerala direkto estas oriente-okcidente. En 2006 Minesotanoj aprobis konstitucian amendon, kiu devigas, ke vendimpostojn kaj uzadimpostojn de motoraj veturiloj oni uzu por transporto. Ĝi devigas, ke oni uzu almenaŭ 40 procentojn por publika transporto. Estas preskaŭ dudekoj da fervojaj koridoroj en Minesoto, la plimulto de kiuj transiras Mineapolo-Sankta Paŭlon aŭ Duluth. Estas akvotransporto per la Misisipa riversistemo kaj el la havenoj de Supra Lago. La ĉefa flughaveno en Minesoto estas Minneapolis–St. Paul International Airport (mallonge, MSP), grava pasaĝera kaj frajta nabo por la flugkompanioj Delta Air Lines kaj Sun Country Airlines. La plimulto de aliaj enlandaj flugkompanioj servas la flughavenon. Grandan komercan jetan servicon provizas flughavenoj ĉe Duluth kaj Rochester. Ili havas planitajn [[Navedado|pendolveturajn]] servicojn al kvar pli malgrandaj urboj per tri flugkompanioj de la marko Delta Connection: SkyWest Airlines, Compass Airlines kaj Endeavor Air. [[Dosiero:Hiawatha LRV.jpg|eta|dekstra|Veturilo de la Blue Line en Mineapolo]] En la metropola areo de Mineapolo-Sankta Paŭlo, la plej granda sistemo de publika transporto estas Metro Transit. Aliaj metropolaj transportsistemoj estas la suburbaj sistemoj Minnesota Valley Transit Authority, SouthWest Transit, Plymouth Metrolink, Maple Grove Transit kaj aliaj. Ekster la metropola areo publikan transporton provizas urbaj sistemoj kiel Duluth Transit Authority, Mankato Transit System, MATBUS (Fargo-Moorhead), Rochester Public Transit, Saint Cloud Metro Bus, Winona Public Transit kaj aliaj. Por handikapuloj en la plimulto de Minesotaj kantonoj, la sistemo Dial-a-Ride estas havebla, per kiu ili povas mendi veturon per telefono.. Krom bustransporto, la Empire Builder (Chicago–Seattle/Portland) de [[Amtrak]], ĉiutaga trajno kiu transiras Minesoton, haltas ĉe Saint Paul Union Station kaj kvin aliaj stacioj. Interurbaj buskompanioj inkluzivas Jefferson Lines, Greyhound kaj Megabus. Lokan publikan transporton provizas busaj sistemoj en la pli grandaj urboj kaj du trajnaj sistemoj. La [[Navedado|pendolvetura]] trajno Northstar Line iras el Big Lake al la stacio de Target Field en urbocentra Mineapolo. El tie, malpeza trajno iras al Saint Paul Union Depot per la Green Line kaj al la flughaveno MSP kaj la vendejaro Mall of America per la Blue Line. == Registaro == [[Dosiero:Minnesota state coat of arms (illustrated, 1876).jpg|eta|upright|La historia blazono de Minnesoto en 1876]] Same kiel la [[Federacia Registaro de Usono|federacia registaro de Usono]] la registaro de Minesoto konsistas el ekzekutiva, leĝdona, kaj juĝista branĉoj. === Ekzekutivo === [[Dosiero:Tim Walz official photo (cropped 2).jpg|eta|Ŝtatestro Tim Walz]] La ekzekutiva sekcio havas ŝtatestron kiel ĉefestron. La nuna ŝtatestro, Tim Walz, estas membro de la Minnesota Democratic-Farmer-Labor Party (en Esperanto, la Minesota Demokrata-Kultivista-Labora Partio) aŭ, mallonge, DFL. Li eniris la oficejon la [[7-an de januaro]] [[2019]]. La ŝtatestro havas kabineton kiu konsistas el la ĉefoj de diversaj ŝtataj agentejoj de la registaro, nomataj komisarojn. La aliaj elektitaj konstituciaj oficejoj estas ŝtata sekretario, ĝenerala advokato, kaj ŝtata kont-kontrolisto. Konstituciaj oficuloj: * Ŝtatestro—Tim Walz (DFL) * Vicŝtatestro—Peggy Flanagan (DFL) * Ŝtata Sekretario—Steve Simon (DFL) * Ĝenerala Advokato—Keith Ellison (DFL) * Ŝtata Kont-kontrolisto—Julie Blaha (DFL) === Leĝodona parlamento === [[Dosiero:Minnesota State Capitol.jpg|eta|La Minesota ŝtata kapitolo en Sankta Paŭlo, desegnita de Cass Gilbert]] La leĝodona parlamento de Minesoto estas duĉambra korpo kiu konsistas el la Senato kaj la Ĉambro de Reprezentantoj. La ŝtato havas 67 senatajn distriktojn, ĉiu kun proksimume {{Unuo|60000}} homoj. Ĉiu senata distrikto havas unu senatanon kaj du reprezentantojn, ĉiu senata distrikta dividita en sekcioj A kaj B, kiuj estas ĝiaj reprezentantaj distriktoj. La senatanoj servas kvar jarojn kaj la reprezentantoj du jarojn. Dum la voĉdonado de novembro 2010, la Respublikana Partio de Minesoto gajnis 25 reprezentantajn seĝojn, donante al ili majoritaton en la Ĉambro de Reprezentantoj de 72-62. En la voĉdonado de 2010, la voĉdonantoj elektis respublikanan majoritaton en la Senato por la unua fojo ekde 1972. En 2012, la Demokratoj regajnis la Ĉambron de Reprezentantoj kun marĝeno de 73-63, gajnante 11 seĝojn; la Demokratoj ankaŭ regajnis la Senaton de Minesoto. Rego de la ĉambroj revenis al la Respublikanoj en la voĉdonado de 2016. '''Gvidado de la Ĉambro de Reprezentantoj laŭ la stato komence de 2019'''<ref>{{Cite web |url=https://www.house.leg.state.mn.us/members/leadership |title=Archived copy |access-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113182232/https://www.house.leg.state.mn.us/members/leadership |archive-date=January 13, 2019 |url-status=live }}</ref> * Parolanto: Melissa Hortman (DFL-36B) * Ĉefo de la Majoritato: Ryan Winkler (DFL-46A) * Vipo de la Majoritato: Liz Olson (DFL-7B) * Vicĉefoj de la Majoritato: Jamie Becker-Finn (DFL-42B), Hodan Hassan (DFL-62A), Mary Kunesh-Podein (DFL-41B), Fue Lee (DFL-49A), Jamie Long (DFL-61B), Julie Sandstede (DFL-6A) * Ĉefo de la Minoritato: Kurt Daudt (R-31A) * Vicĉefo de la Minoritato: Anne Neu (R-32B) * Aliaj vicĉefoj de la Minoritato: Tony Albright (R-55B), Peggy Bennett (R-27A), Josh Heintzeman (R-10A), Jon Koznick (R-58A), Jim Nash (R-47A), Peggy Scott (R-35B) * Vipo de la Minoritato: Dan Fabian (R-10A) '''Gvidado de la Senato laŭ la stato komence de 2019'''<ref>{{Cite web |url=https://www.senate.mn/members/index.php?ls=#leader |title=Archived copy |access-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113004148/https://www.senate.mn/members/index.php?ls=#leader |archive-date=January 13, 2019 |url-status=live }}</ref> * Prezidanto: Jeremy Miller (R-28) * Prezidanto ''Pro Tempore'': Mary Kiffmeyer (R-30) * Ĉefo de la Majoritato: Paul Gazelka (R-9) * Vicĉefo de la Majoritato: Michelle Benson (R-31) * Aliaj vicĉefoj de la Majoritato: Gary Dahms (R-16), Karin Housley (R-39), John Jasinski (R-24), Warren Limmer (R-34), Eric Pratt (R-55) * Ĉefo de la Minoritato: Thomas Bakk (DFL-3) * Vicĉefoj de la Minoritato: Susan Kent (DFL-53), Carolyn Laine (DFL-41) * Vipoj de la Minoritato: (DFL-4), John Hoffman (DFL-36), Ann Rest (DFL-45) === Juĝistaro === La Minesota Sistemo de Kortumoj havas tri nivelojn. Procesoj komenciĝas en distriktaj kortumoj, kiuj estas kortumoj de ĝenerala jurisdikcio. Ekzistas 279 distriktaj kortumoj en dek juĝaj distriktoj. Apelacioj el la distriktaj kortumoj estas juĝitaj de la Minesota Kasacia Kortumo, konsistanta el 19 juĝoj, kiuj kutime funkcias per tribunaloj. La sepjuĝa Minesota Ĉefkortumo, la plej supera kasacia kortumo, aŭskultas ĉiujn apelaciojn de la Kasacia Kortumo, la impost-kortumo, kaj ĉiuj kondamnoj por premedita murdo. Ĝi havis ankaŭ originalan jurisdikcion pri pridisputataj elektadoj. Du fakaj kortumoj ekzistas ene administraciaj agentejoj: la kortumo pri laborista akcident-asekuro, kaj la impost-kortumo, kiuj traktas nekrimajn kazojn. === Regiona === Krom la urbaj kaj kantonaj registarniveloj, Minesoto havas aliajn registarajn organizaĵojn, kiuj efektivigas kontroladon kaj planadon. Regionaj komisianoj pri disvolviĝo disponigas teknikajn asistadon al lokaj registaroj en larĝaj multkantaj areoj de la ŝtato. Metropolaj Planadaj Organizacioj (MPO-j), kiel la Metropola Konsilio, efektivigas kontroladon kaj planadon de landutiligo en metropolaj areoj. Multaj lagoj kaj riveroj estas kontrolataj de akvodislimo-komisionoj kaj ter- kaj akvo-konservadaj komisionoj. === Federala === La usonaj senatanoj de Minesoto estas Demokrato Amy Klobuchar kaj Demokrato Tina Smith. La rezulto de la voĉdonado por la usona senato en 2008 en Minesoto estis kontestita ĝis la [[30-a de junio]] [[2009]]. Kiam la Supera Tribunalo de Minesoto reĝis favore al Al Franken, Respublikano Norm Coleman koncedis la venkon. Franken demisiis la [[2-an de januaro]] [[2018]], kaj la Minesota Ŝtatestro Mark Dayton nomis sian vicŝtatestron, Tina Smith, al la seĝo de Franken ĝis speciala voĉdonado en novembro de 2018. La ŝtato havas ok kongresajn distriktojn. Ili estas reprezentitaj de Jim Hagedorn (1-a distrikto; R), Angie Craig (2-a; DFL), Dean Phillips (3-a; DFL), Betty McCollum (4-a; DFL), Ilhan Omar (5-a; DFL), Tom Emmer (6-a, R), Collin Peterson (7-a; DFL), and Pete Stauber (8-a; R). Federalaj procesoj okazas en la Usona Distrikta Tribunalo por la Distrikto de Minesoto, kiu havas tribunalojn en Mineapolo, Sankta Paŭlo, Duluth, kaj Fergus Falls. Apelacioj okazas en la Oka Cirkuita Tribunalo de Apelacioj, kiu baziĝas en [[Sankta Luiso]], [[Misurio]] kaj kutime ankaŭ aŭdas procesojn en Sankta Paŭlo. === Triba === La Ŝtato de Minesoto estis kreita de la Usona federala registaro en la tradiciaj kaj kulturaj etendiĝo de terenoj okupitaj de la Dakotaj kaj Aniŝinabaj popoloj, krom aliaj usonaj indiĝenaj popoloj. Post multaj jaroj de malegalaj traktadoj kaj devigitaj resetladoj pere de la ŝtata kaj federala registaroj, la triboj reorganiziĝis en suverenaj tribaj registaroj. Aktuale, la tribaj registaroj dividiĝas en 11 semi-aŭtonomaj rezervejoj kiuj negocias kun Usono kaj la ŝtato ambaŭflanke: Kvar Dakotaj Mdevakantonaj komunumoj: * Komunumo de Prairie Island * Komunumo de Shakopee Mdewakanton Sioux * Malsupra Rezervejo de Sioux * Supra Rezervejo de Sioux—Pejuhutazizi Oyate Sep Aniŝinabaj rezervejoj * Bois Forte Band of Chippewa * Fond du Lac Band of Lake Superior Chippewa * Grand Portage Band of Chippewa * Leech Lake Band of Ojibwe * Mille Lacs Band of Ojibwe * White Earth Band of Ojibwe * Red Lake Band of Chippewa La unuaj ses el la Aniŝinabaj grupoj komponas la Minnesota Chippewa Tribe, la kolekta federale rekonita triba registaro de la rezervejo de Bois Forte, Fond du Lac, Grand Portage, Leech Lake, Mille Lacs, kaj White Earth. == Politiko == Minesoto estas konata por politike aktiva civito, kaj [[popolismo]] delonge estas forto en la politikaj partioj de la ŝtato. El tiuj civitanoj kiuj havas voĉdonrajton, Minesoto regule havas grandajn procentojn kiuj balotas. En la elekto de 2008 por [[Prezidanto de Usono|usona prezidento]], 78,2% de voĉdonrajtaj Minesotanoj balotis—la plej grandaj procentoj de iu ajn usona ŝtato—kompare kun la nacia meznombro de 61,2%. Civitanoj kiuj volas baloti povas, kun pruvo de loĝado, enskribiĝi ĉe iliaj balotejo la tagon de la elekto. Kiam li alparolis la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratan]] Nacian Kunvenon de 1948, Hubert Humphrey gajnis nacian atenton por la ŝtato. Minesotanoj pliofte donas siajn voĉojn de la [[Elektantaro (Usono)|usona elektantaro]] (angle ''United States Electoral College'') al la demokrataj kandidatoj por prezidento, ekde 1976, pli longe ol iu alia ŝtato. Minesoto estas la nura ŝtato kiu ne voĉdonis por [[Ronald Reagan]] en liaj du prezidentaj kampanjoj. Minesoto voĉdonis por la Demokrata Partio en ĉiuj prezidentaj elektoj ekde 1960, krom la elekto de 1972, kiam la [[Respublikana Partio (Usono)|respublikana]] kandidato [[Richard Nixon]] gajnis. La Demokrata kaj Respublikana Partioj ambaŭ havas ĉefpartian statuson en Minesoto, tamen sur la ŝtata nivelo, la ”Demokrata” partio fakte estas aparta partio, oficiale nomita la Minnesota Democratic-Farmer-Labor Party (en Esperanto, la Minesota Demokrata-Kultivista-Labora Partio) aŭ, mallonge, DFL. Ĝi fariĝis el alianco en 1944 de la Minnesota Democratic Party kaj la Minnesota Farmer-Labor Party. La ŝtato havis kaj kontinuas havi aktivajn triaj-partiajn movadojn. La Reform Party (Reforma Partio), nun la Independence Party (Sendependa Partio), sukcesis elekti la eksurbestron de Brooklyn Park kaj eksspektaklan luktiston Jesse Ventura kiel ŝtatestron en 1998. La Independence Party ricevis sufiĉan subtenon por gardi sian ĉefpartian statuson. La [[Verda Partio (Usono)|Green Party (Verda Partio)]], kvankam ĝi ne plu havas ĉefpartian statuson, havas gravan rolon en urbaj registaroj, precipe en [[Mineapolo]] kaj Duluth, kie ĝi rekte konkuras kun la partio DFL por lokaj oficoj. La ŝtato de Minesoto donas monon por elektoj al ĉefaj partioj. Oni rezervas ĉefpartian statuson al tiuj partioj kies kandidatoj gajnis kvin procentojn aŭ pli de la voĉoj en iu traŝtata elekto (ekz., ŝtatestro, sekretario de ŝtato, usona prezidento). La du seĝoj de la ŝtato en la [[Usona Senato]] ĝenerale estis dividitaj ekde la fruaj jaroj 1990-aj, kaj en la 108-a kaj 109-a [[Usona Kongreso]]. La Kongresa delegitaro de Minesoto estis dividitaj, kun kvar [[Usona Domo de Reprezentantoj|usonaj reprezentantoj]] kaj unu usona senatano el ĉiu partio. En la ne-prezidenta elekto de 2008, Minesotanoj elektis Demokratojn por ĉiuj ŝtataj oficoj krom ŝtatestro kaj vicŝtatestro, en kiu konkuro Respublikanoj Tim Pawlenty kaj Carol Molnau apenaŭ estis re-elektitaj. La DFL multe gajnis en ambaŭ ĉambroj de la ŝtata parlamento, elektis Amy Klobuchar al la Usona Senato kaj pligrandigis per unu sian nombron de usonaj reprezentantoj. Keith Ellison (DFL) estis elektita la unuan [[Afrik-usonanoj|Afrik-usonanan]] usonan reprezentanton el Minesoto. Li estis ankaŭ la unua [[Islamo|islamano]] elektita al la Kongreso el la tuta nacio. En 2008, DFL-ano kaj ekskomikisto kaj eksgastiganto de konversacia radioprogramo [[Al Franken]] superis la tiaman usonan senatanon Norm Coleman. Franken gajnis per 312 voĉoj el totalo de 3 milionoj. En la elekto de 2010, respublikanoj ekregis ambaŭ ĉambrojn de la Minesota parlamento por la unua fojo en 38 jaroj. Kun la elekto de Mark Dayton, la DFL-a partio ekregis la oficon de la ŝtatestro por la unua fojo en 20 jaroj. En 2012, la DFL-a partio ekregis ambaŭ ĉambrojn, kaj kun Ŝtatestro Dayton, la partio havis sampartian regon de ambaŭ la leĝodona kaj plenuma povoj, por la unua fojo ekde 1990. En 2014, la respublikanoj ekregis la Minesotan reprezentantaron, kaj en 2016, ili ekregis la ŝtatan senaton. En 2018, la DFL-a partio ekregis la Minnesotan reprezentantaron, kaj elektis kiel ŝtatestron Tim Waltz. == Amaskomunikiloj == [[Dosiero:KSTP studios.jpg|eta|dekstra|upright=.75|La studioj de KSTP-TV]] La areo de Ĝemelaj Urboj estas la dekkvina plej granda amaskomunikila merkato en Usono, laŭ la firmao Nielsen Media Research. La aliaj ĉefaj merkatoj de la ŝtato estas Fargo-Moorhead (118-a nacie), Duluth-Superior (137-a), Rochester-Mason City-Austin (152-a), kaj Mankato (200-a). Elsendo-televido en Minesoto kaj la Supra Mezokcidento komenciĝis la 27-an de aprilo 1948, kiam la stacio KSTP-TV komencis dissendi. La firmao Hubbard Broadcasting, kiu posedas KSTP, nun estas la sola loke posedata televida kompanio en Minesoto. La stacio WCCO-TV, posedata de la reto Columbia Broadcasting System (CBS), kaj la stacio KMSP-TV, posedata de la reto FOX, estas funkciigitaj de iliaj respektivaj retoj. Ekzistas 39 analogaj elsendostacioj kaj 23 ciferecaj kanaloj elsenditaj tra Minesoto. La kvar plej grandaj ĉiutagaj gazetoj estas la Stelo-Tribuno en Mineapolo, la Pionira Gazetaro en Sankta Paŭlo, la Novaĵa Tribuno de Duluth, kaj la Poŝta Bulteno en Roĉestro. La Minesota Ĉiutaga estas la plej granda studente administrita gazeto en Usono. Retejoj prezentantaj ĉiutagajn novaĵojn en la retejo inkluzivas The UpTake, MinnPost, la Ĉiutaga Planedo, kaj la komerca novaĵa retejo Financo kaj Komerco. Semajnaj ĵurnaloj kiel Urbaj Paĝoj kaj ĉiumonataj publikaĵoj kiel Minesoto Ĉiumonata estas haveblaj. Du el la plej grandaj publikaj radio-retoj, Minesota Publika Radio (MPR) kaj Publika Radio Internacia (PRI), estas bazitaj en la ŝtato. MPR havas la plej grandan aŭdiencon de iu ajn regiona publika radio-reto en la nacio, elsendante en 46 radiostacioj ekde 2019. PRI disponigas pli ol 400 horojn da programado al preskaŭ 800 aliĝantoj. La plej malnova radiostacio de la ŝtato, KUOM-AM, komenciĝis en 1922 kaj estas inter la dek plej malnovaj radiostacioj en Usono. Tiu stacio, posedata de la Universitato de Minesoto, elsendas ekde 1993 la formaton de kolegia rok-muziko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=minesot}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{Subŝtatoj de Usono}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Subŝtatoj de Usono]] lwq554qd9xed8wythishxemlnx0cksk 0 2946 9441412 9422072 2026-07-29T16:56:28Z ImI(x . x)ImI 247241 9441412 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|priskribas la Viran Futbalan Mondopokalon. Pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] vidu apartan artikolon.}} {{Informkesto premio}} [[Dosiero:World cup hosts.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Gastigantaj landoj (malhelaj: dufoje)}}]] La '''Futbala Mondpokalo''' (ankaŭ simple ''Mondopokalo'' aŭ ''Mondo-Pokalo'') estas ĉiukvarajara turniro de [[futbalo]] okazigata de [[FIFA]], konkursata inter teamoj reprezentantaj landojn kaj teritoriojn. La unua Mondopokalo ludis en [[Futbala Mondpokalo 1930|1930]] en [[Urugvajo]] kun nur 13 teamoj. Ekde [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], 32 teamoj el la ses piedpilkaj federacioj ludas en diversaj stadionoj en unu lando (en du landoj en [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj en tri landoj (planita) en 2026) por dufaza turniro. En la unua fazo, ĉiu teamo ludas po unu matĉon kontraŭ ĉiu el la ceteraj tri teamoj en sia grupo. La du plej sukcesaj teamoj el ĉiu de la ok grupoj rajtas konkursi en la branĉturniro en kiu post ĉiu matĉo la malvenkanto elturniriĝas, dum la venkantoj reludas ĝis ĉampiono estiĝas. [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazilo]] gajnis kvin Mondopokalojn, la plej granda nombro inter ĉiuj teamoj. [[UEFA|Eŭropaj teamoj]] gajnis la pokalon naŭfoje kaj [[CONMEBOL|sudamerikaj teamoj]] gajnis ĝin ankaŭ naŭfoje. Teamoj el [[Nordameriko]], [[Afriko]], [[Azio]] aŭ [[Oceanio]] neniam gajnis la pokalon. La rezultoj de ĉiu Mond-Pokalo videblas ĉi-sube. La turniro ne okazis nek 1942 nek 1946 pro [[Dua Mondmilito]]. == Aktuale == La [[Futbala Mondpokalo 2026]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}), la dudek-dua eldono de la monda turniro de naciaj kaj landaj teamoj, estas planata okazi de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. <br/> [[Dosiero:World cup countries best results and hosts blank.PNG|eta|altdekstre=2|centra|{{centre|Mapo pri mondopokalaj sukcesoj (ĉampionoj bluaj ktp.)}}]] {| |----- bgcolor=#CCDDEE ! Jaro ! Gastiganto ! Ĉampiono ! Finalo ! 2a rango ! 3a rango ! Partoprenantaj<br />Teamoj ! &nbsp; |- |[[2034]] |{{Saud-ArabioFB}} | colspan="5" |determininda | |- |[[2030]]¹ |{{HispanioFB}} {{PortugalioFB}}{{MarokoFB}}{{ArgentinoFB}}{{UrugvajoFB}}{{ParagvajoFB}} | colspan="5" |determininda | |----- bgcolor=#DDEEFF |[[2026]] | {{USA}}{{MEX}}<br />{{CAN}} |{{HispanioFB}} | align="center" |1:0 p.d. |{{ArgentinoFB}} |{{AnglioFB}} | align="center" |48 |[[Futbala Mondpokalo 2026|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2022]] || {{Kataro}} | {{ArgentinoFB}} || align="center" | 3:3 p.p. || {{FrancioFB}} | {{KroatioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2022|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2018]] || {{Rusio}} | {{FrancioFB}} || align="center" | 4:2 || {{KroatioFB}} | {{BelgioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2018|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2014]] || {{Brazilo}} | {{GermanioFB}} || 1:0 p.d. || {{ArgentinoFB}} || {{NederlandoFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2014|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2010]]² || {{Sud-Afriko}} | {{HispanioFB}} || align="center" | 1:0 p.d. || {{NederlandoFB}} | {{GermanioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2010|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2006]] || {{Germanio}} || {{ItalioFB}} | align="center" | 5:3 p.p. || {{FrancioFB}} || {{GermanioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2006|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2002]] || {{Japanio}}<br />{{Sud-Koreio}} | {{BraziloFB}} | align="center" | 2:0 || {{GermanioFB}} | {{TurkioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2002|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1998]] || {{Francio}} || {{FrancioFB}} | align="center" | 3:0 || {{BraziloFB}} | {{KroatioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 1998|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1994]] || {{Usono}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 3:2 p.p. || {{ItalioFB}} | {{SvedioFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1994|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1990]] || {{Italio}} || {{OkGermanioFB}} | align="center" | 1:0 || {{ArgentinoFB}} | {{ItalioFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1990|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1986]] || {{Meksiko}} || {{ArgentinoFB}} | align="center" | 3:2 || {{OkGermanioFB}} | {{FrancioFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1986|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1982]] || {{Hispanio}} || {{ItalioFB}} | align="center" | 3:1 || {{OkGermanioFB}} | {{PollandoFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1982|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1978]] || {{Argentino}} || {{ArgentinoFB}} | align="center" | 3:1 p.d. || {{NederlandoFB}} | {{BraziloFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1978|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1974]] || {{Ok. Germanio}} || {{OkGermanioFB}} | align="center" | 2:1 || {{NederlandoFB}} | {{PollandoFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1974|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1970]] || {{Meksiko}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 4:1 || {{ItalioFB}} | {{OkGermanioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1970|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1966]] || {{Anglio}} || {{AnglioFB}} | align="center" | 4:2 p.d. || {{OkGermanioFB}} | {{PortugalioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1966|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1962]] || {{Ĉilio}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 3:1 || {{ĈeĥoslovakioFB}} | {{Ĉilio}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1962|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1958]] || {{Svedio}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 5:2 || {{SvedioFB}} | {{FrancioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1958|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1954]]³ || {{Svislando}} | {{OkGermanioFB}} | align="center" | 3:2 || {{1918HungarioFB}} | {{AŭstrioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1954|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1950]]⁴ || {{Brazilo}} | {{UrugvajoFB}} | align="center" | – || {{BraziloFB}} | {{SvedioFB}} || align="center" | 13 | [[Futbala Mondpokalo 1950|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1938]] || {{Francio}} || {{1861ItalioFB}} | align="center" | 4:2 || {{1918HungarioFB}} | {{BraziloFB}} || align="center" | 15 | [[Futbala Mondpokalo 1938|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1934]] || {{1861Italio}} || {{1861ItalioFB}} | align="center" | 2:1 p.d. || {{ĈeĥoslovakioFB}} | {{1871GermanioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1934|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1930]]⁵ || {{Urugvajo}} | {{UrugvajoFB}} || align="center" | 4:2 || {{ArgentinoFB}} | {{UsonoFB}}<br />{{Jugoslavio}} || align="center" | 13 | [[Futbala Mondpokalo 1930|Detaloj]] |---- bgcolor="#eeeeee" |colspan="3"| |colspan="5" |p.d. = post daŭrigo; p.p. = post [[penalo (futbalo)|penalado]] |---- bgcolor="#eeeeee" | colspan="8" |1) En 2030, por marki la centjariĝon de la Monda Pokalo, la unua matĉo de la grupa fazo estos ludata en Argentino, Urugvajo kaj Paragvajo. |---- bgcolor="#eeeeee" | colspan="8" |2) De 2010 la ses asocioj alternas pri la okazigo. |---- bgcolor="#eeeeee" | colspan="8" |3) En 1954 oni grupigis la unualokulojn kaj la dualokulojn de la unua fazo tiel, ke la finludo okazis inter la plej bona unua kaj la plej bona dua. |---- bgcolor="#eeeeee" | colspan="8" |4) En 1950 la konkuro okazis en grupo, sen finludo. |---- bgcolor="#eeeeee" | colspan="8" |5) En 1930 ne okazis decido pri la tria loko. |} == Vidu ankaŭ == * [[Naciaj futbalaj mondĉampionoj FIFA]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] * [[Naciismo kaj sporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20080724003548/gxangalo.com/modules/mondopokalo/ eksa Kanalo Mondopokalo en la retejo "Ĝangalo", jen arkivigita en julio 008] ({{eo}}) * {{oficiala retejo}} de [[FIFA]] (havebla en dek lingvoj) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Internacia futbalo}} {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo| ]] [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj]] atzxpzeh4rojlikdonof4e5j15qgqv7 0 3035 9441670 9440105 2026-07-30T07:32:41Z Sj1mor 12103 9441670 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio = Mondregiono |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo = |regiono-ISO = NO/SE/FI/DK/GB/FO/IS/GR |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo = 2 |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Location Nordic Council.svg|eta|250px|Mapo de Nordio.]] '''Nordio'''<ref>[https://vortaro.net/#Nordio_kd artikolo ''Nordio'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 790</ref> aŭ '''Nordlandoj'''{{mankas fonto}} (svede, norvege kaj dane ''Norden'', finne ''Pohjola'' (POHjola); ”La Nordo” kaj ”Nordo”) estas komuna nomo por la nord-eŭropaj landoj, kiuj estas historie ligitaj pro la [[Unio de Kalmar]] kaj nun membras en la [[Nordia Konsilantaro]], do por la sendependaj landoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Finnlando]], [[Danio]] kaj [[Islando]] kaj la memregaj regionoj [[Gronlando]] (Danio), [[Feroaj Insuloj]] (Danio) kaj [[Alando]] (Finnlando). * '''Areo:''' 1.257.477 km² * '''Loĝantaro:''' ca 28 milionoj (jaro 2024) * '''Lingvoj parolataj:''' ** ĝermanaj: [[Islanda lingvo|islanda]], [[Feroa lingvo|feroa]], [[Norvega lingvo|norvega]], [[Sveda lingvo|sveda]] (en Svedio kaj ankaŭ en regioj de Finnlando), [[Dana lingvo|dana]], kaj la [[Platdiĉa lingvo|platdiĉa]] kaj la [[Germana lingvo|germana]] (ĉe la dan-germana limo) ** finn-ugraj: [[Finna lingvo|finna]], [[Tornival-finna lingvo|tornival-finna]], [[Samea lingvo|sameaj lingvoj]] ** kaj [[Cigana lingvo|cigana]] inter kelkaj aliaj tradiciaj kaj novaj minoritat-lingvoj. == Difinoj == [[Dosiero:Unio de Kalmar.svg|eta|La [[Unio de Kalmar]] ĉirkaŭ la jaro 1500.]] Jena regionigo estas parte geografia, parte historia, parte politika. Geografie, pro la aparteco kaj distanco al la kultura kaj milita centro de [[Eŭropo]] ([[Grekio]], [[Italio]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Rusio]], ktp). Historie, ĉar la skandinavoj kaj la islandanoj kaj la [[svedlingvaj finnlandanoj]] kaj la feroanoj ĉiuj idas de la ĝermanaj [[vikingoj]], parolante [[pranordlanda lingvo|pranordlandidan]] kaj tial parte interkompreneblaj, precipe en Skandinavio, kie danoj, norvegoj kaj svedoj plej ofte ne bezonas kroman interlingvon. La alia lingvaro de Nordio estas la [[Finn-ugra lingvaro|finn-ugra]], parolata fare de finnoj kaj [[sameoj]] en la tuta plejnordejo kontinenta de Nordio (kaj iom en najbara provinco de [[Rusio]]). La kulturoj kaj regaj sistemoj de la nordiaj landoj tre similas unu la alian. Ĉiuj landoj de Nordio krom Finnlando, kaj ankaŭ [[Estonio]] (kaj aliaj landoj), uzas [[krono (valuto)|krono]]n kiel valuton. Finnlande uzatas [[Eŭro]]n. Politike, pere de la [[Nordia Konsilantaro]], kiu seĝas en Islando. Tie kunvenas la nordiaj ĉefpolitikistoj de temp' al tempo, sed nur temas pri ideumejo, ne pri potenca organizo kiel [[Eŭropa Unio]] (EU). Danio, Svedio kaj Finnlando ankaŭ membras en EU. Norvegio kaj Islando jam delonge membras en [[NATO]] kune kun Danio, dum ke Svedio kaj Finnlando aliĝis nur dum jaro [[2024]]. Finnlando supozeble dubemis pro la proksimeco al eksa [[Soveta Unio]], kaj en Svedlando milita neŭtraleco dum longa tempo estis sankta principo. La tri [[Skandinavio|Skandinavaj]] landoj havas simbolajn [[monarko]]jn, dum la du eksterskandinaviaj estas [[respubliko]]j. Politike, oni ankaŭ kalkulas Nord-Amerikan insulegon [[Gronlando]]n al Nordio (pro ties aparteneco al Danio). Geografie kaj historie, oni ofte kunkalkulas la [[Ŝetlandaj Insuloj|Ŝetlandajn Insulojn]] kaj Gronlandon kaj [[Baltio]]n (ĉiuj iam kun vikingidaj loĝantoj) kaj la finn-ugrajn regionojn de Rusio ([[Karelio]] kaj certajn partojn de la [[Duoninsulo Kola]]). == Historio == [[Dosiero:Margaret_of_Denmark,_Norway_%26_Sweden_(1389)_effigy_2010_(2).jpg|eta|La reĝino [[Margareta la 1-a]] de Danio, Norvegio kaj Svedio.]] Antaŭ pli ol mil jaroj, la nordianoj multe ĝenis al la mondo, vikingumante tra Eŭropo, ĉeeŭropaj [[Azio]] kaj {{mankas fonto|[[Afriko]]|mi rekonas la alia, kaj Turkio, sed ĉu Afriko? Kie?}}, kaj eĉ en Gronlando kaj [[Nordameriko]], kiujn ili kiel la unuaj eŭropanoj malkovris. Hodiaŭ, la kvin landoj estas fame konataj tra la mondo kiel pacamaj demokratioj kopiindaj. Dum la [[mezepoko]] kaj la 16-a ĝis 17-a jarcento, la historion de Nordio markis longedaŭraj militoj kaj [[malvarma milito|malvarmaj]] kaj realaj inter la partoj okcidenta, kun partoj periode en la regado de Danio kaj periode la regado de Svedio, kaj ankaŭ de Norvegio. La [[Unio de Kalmar]], fondita de [[Margareta la 1-a]], dum iom pli ol unu jarcento en la fino de la nordia mezepoko kunligis la nordiajn landojn. Oni komencis uzi [[Nordia flago|komunan regno-flagon]] por iom da tempo. == Simboloj == Ĉiuj [[flago]]j de Nordio, krom tiuj de [[Sameio]] kaj Gronlando, havas komunan trajton: unukoloran fonon sub [[Skandinava kruco]] – krista kruco maldekstren turnita ĝishorizontale. == Kronologio pri la nordiaj landoj == {| class="wikitable" |'''''Popoloj''''' ||''[[Danoj]]'' ||''[[Feroanoj]]'' ||''[[Islandanoj]]'' ||''[[Norvegoj]]'' ||''[[Svedoj]] ||''[[Finnoj]]'' |- bgcolor=#f6faff align=center |'''Jarcento'''||colspan=6|'''Norda politika tuteco''' |- | width=10% bgcolor=#f6faff align=center | [[21-a jarcento|21]] | width=14% colspan=1 bgcolor=gold align=center|[[Danio]] ([[EU]]) | width=14% colspan=1 rowspan=2 bgcolor=#ffc0c0 align=center|[[Ferooj]] | width=14% colspan=1 rowspan=2 bgcolor=#fafaff align=center|[[Islando]] | width=14% colspan=1 rowspan=2 bgcolor=#ccccff align=center|[[Norvegio]] | width=14% colspan=1 bgcolor=gold align=center|[[Svedio]] ([[EU]]) | width=14% colspan=1 bgcolor=gold align=center|[[Finnlando]] ([[EU]]) |- bgcolor=#f6faff align=center |[[20-a jarcento|20]] | bgcolor=#ffc0c0 align=center|[[Danio]] | bgcolor=#ffff80 align=center|[[Svedio]] | bgcolor=#efffef align=center|[[Finnlando]] |- bgcolor=#f6faff align=center | [[19-a jarcento|19]] | colspan=3 bgcolor=#ffc0c0|[[Danio]] | colspan=2 bgcolor=#ffff80|[[Svedio-Norvegio]] | bgcolor=#ff8080|''[[Grandprinclando Finnlando|Finnlando]]'' |- bgcolor=#f6faff align=center | [[18-a jarcento|18]] | rowspan=3 colspan=4 bgcolor=#ffc0c0|[[Danio-Norvegio]] | rowspan=3 colspan=2 bgcolor=#ffff80|[[Svedio]] |- bgcolor=#f6faff align=center | [[17-a jarcento|17]] |- bgcolor=#f6faff align=center | [[16-a jarcento|16]] |- bgcolor=#f6faff align=center | [[15-a jarcento|15]] |colspan=6 bgcolor=#fff8f8|[[Unio de Kalmar]] |- bgcolor=#f6faff align=center | [[14-a jarcento|14]] | rowspan=3 bgcolor=#ffc0c0|[[Danio]] | colspan=3 rowspan=2 bgcolor=#ccccff|[[Norvegio]] | rowspan=3 colspan=2 bgcolor=#ffff80|[[Svedio]] |- bgcolor=#f6faff align=center | [[13-a jarcento|13]] |- bgcolor=#f6faff align=center | [[12-a jarcento|12]] | bgcolor=#fafaff|[[Ferooj]] | bgcolor=#fafaff|[[Islando]] | bgcolor=#ccccff|[[Norvegio]] |- bgcolor=#f6faff align=center |} == Superrigardo == Tiu ĉi estas multe ne-kompleta superrigardo de Nordio. === Kulturo === * [[somermeza festo]] * [[julo]], la [[kristnasko|kristnaska festo]] * ĝenerale, [[egaleco|egalecaj]] valoroj ==== Verkistoj ==== * [[H. C. Andersen]], [[Karen Blixen]] (ankaŭ kun pseŭdonomoj kiel Isak Dinesen, Tania Blixen) * [[Henrik Ibsen]], [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Knut Hamsun]] * [[Carl Jonas Love Almqvist]], [[Verner von Heidenstam]], [[August Strindberg]], [[Selma Lagerlöf]], [[Karin Boye]], [[Astrid Lindgren]], [[Vilhelm Moberg]], [[Sara Lidman]] * [[Mikael Agricola]], [[Johan Ludvig Runeberg]], [[Väinö Linna]], [[Tove Jansson]] (ankaŭ desegnisto) ==== Aliaj ==== * [[Ingmar Bergman]] kaj [[Bille August]], reĝisoroj<!-- la dana ina reĝisoro ankaŭ --> * [[Greta Garbo]], [[Ingrid Bergman]], [[Max von Sydow]] kaj [[Pernilla August]], aktoroj * [[Ingemar Johansson]], boksisto, [[Björn Borg]], tenisisto, [[Jan-Ove Waldner]], tablotenisisto ==== Muzikistoj ==== * [[Nordia popolmuziko]] * [[Lasse Lucidor]], [[Bengt Lidner]] (poeto kaj verkisto), [[Carl Michael Bellman]], [[Evert Taube]], [[Cornelis Vreeswijk]], verkistoj kaj muzikistoj * [[Edvard Grieg]], komponisto kaj muzikisto * [[Jenny Lind]], [[Birgit Nilsson]], kantistoj * [[ABBA]], grupo * [[Sanne Salomonsen]] == Bildoj == <gallery class=center> Dosiero:Norden.jpg|Flagoj de Nordio. <!-- Dosiero:Nordic-countries.png||Nordio, ekskludanta [[Gronlando]] kaj [[Svalbardo kaj Jan-Majen-Insulo|Svalbardo kaj Jan-Majen]]. --> Dosiero:Norwegian Sea map.png|La Nordio. Dosiero:Norden pop density.gif|[[Loĝdenso]] en Nordio. Astrid Lindgren and Tove Jansson in 1958.jpg|La sveda kaj la finnlandsveda aŭtoroj [[Astrid Lindgren]] kaj [[Tove Jansson]]. </gallery> === Arto === <gallery mode="packed" heights="200" class=center caption="Ekzemploj de nordia arto de la 19-a jarcento"> File:Thorarinn_thingvellir.jpg|alt=''[[Þingvellir]]'' de [[Þórarinn B. Þorláksson]]|''[[Þingvellir]]'' de [[Þórarinn B. Þorláksson]] File:The_Scream.jpg |alt=''La Krio'' de [[Edvard Munch]]|''La Krio'' de [[Edvard Munch]] File:Udsigt_fra_Dosseringen_ved_Sortedamss%C3%B8en_mod_N%C3%B8rrebro.jpg|alt=[[Christen Købke]], ''Vido de la lago Sortedam'', 1838|[[Christen Købke]], ''Vido de la lago Sortedam'', 1838 File:Breakfast under the Big Birch. From A Home (26 watercolours) (Carl Larsson) - Nationalmuseum - 24220.tif|alt=''Matenmanĝon sub la granda betulo'' de [[Carl Larsson]], 1896|''Matenmanĝo sub la granda betulo'' de [[Carl Larsson]], 1896 File:V%C3%A4in%C3%A4m%C3%B6isen_soitto1.jpg|alt=Robert Wilhelm Ekman, ''Väinämöisen soitto'', 1866|Robert Wilhelm Ekman, ''Väinämöisen soitto'', 1866 File:Didrikur_a_skarvanesi1.jpg|alt=[[Díðrikur á Skarvanesi]]|De [[Díðrikur á Skarvanesi]] File:Jakob_Danielsen_-_05_Kaassassuk_moves_rock.jpg|alt=Jakob Danielsen – ''Kaassassuk movigas ŝtonegoj'', Gronlando|Jakob Danielsen – ''Kaassassuk movigas ŝtonegojn'', Gronlando </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Thule]] * [[Fenoskandio]] * [[Skandinavio]] * [[Nordia Konsilio de Ministroj]] * [[Nordiismo]] * [[Baltio]] * [[Skandinava modelo]] de ekonomio, [[Socialema ŝtato]] * [[Norda Kantaro]], kolekto de esperantigitaj kantoj de Nordio * [[Nordiaj militoj]] * [[Nordia Konsilantaro]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭropaj landoj]] [[Kategorio:Skandinavio]] iqx1v3q848dv3lmla4jq1q2mh6uwb5x 0 3083 9441381 9433653 2026-07-29T16:31:36Z Sj1mor 12103 9441381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo | priskribo = Nietzsche en 1875 }} '''Friedrich Wilhelm NIETZSCHE''' {{prononco|ˈfʀiːdʀɪç ˈvɪlhɛlm ˈniːtʃə}} (aŭ Esperantigite '''Niĉeo'''<ref>[https://vortaro.net/#Ni%C4%89eo_kd Niĉeo en PIV]</ref>) (naskiĝis la [[15-an de oktobro]] [[1844]] en [[Röcken]], mortis la [[25-an de aŭgusto]] [[1900]] en [[Vajmaro]]) estis [[Germanio|germana]] [[filozofo]]. Nietzsche estas inter la plej famaj eŭropidaj filozofoj. Lia famo devenas kaj de lia intensplena verkaro kaj de la tragika fino de lia vivo en sufera soleco kaj fine en freneza stato dum liaj lastaj jaroj. Lia verkaro estas riĉa de forta intenso, kiu devenas ambaŭe de konfliktemaj temoj kaj de alte poezia stilo. Nietzsche konsideris filozofion ĉefe kiel [[arto]]. Pro tio liaj verkoj kondukas la legantojn ofte for de la kutimaj filozofaj analizado kaj argumentado por fariĝi aro de sentencaj [[aforismo]]j ĝis deklamataj poemoj. Por plej bone taksi la verkon de Nietzsche oni nepre konu ankaŭ, kia eksterordinara estis lia vivo. La malsano kaj soleco akompanis lian verkadon dum la plej granda parto de lia vivo kaj evidente kontribuis al la intenso de lia inspiro kaj de lia pripenso. Eĉ eblas konsideri, ke lia malsano kaj lia verkado estis tiom intense ligitaj, ke tio alportas la demandon: ĉu Nietzsche freneziĝis pro sia filozofio aŭ ĉu kontraŭe li sukcesis eskapi la frenezon danke al lia filozofio, ĝis la momento, kiam la malsano kaj sufero ne plu estis elteneblaj. Tial ĉiam restos enigmo pri Nietzsche, kiu kontribuas al profundaj demandoj ne nur pri lia filozofio sed ankaŭ pri lia vivo. Nietzsche estis unue influita de lia studado de [[filologio]] (''La naskiĝo de la tragedio'') kaj de antaŭaj filozofoj, interalie tre notinde [[Schopenhauer]] kaj lia nocio de "Volo de vivo". Sed Nietzsche fariĝis ege fama ĉefe pro siaj grandaj atakoj kontraŭ ĉia ajn moralo kaj specife kontraŭ la [[kristanismo|kristanisma]] moralo (''[[Volo de potenco|La Kontraŭ-Kristo]]''). Nietzsche estis tute portata de sia filozofio kaj plej alte konscia de tio, li vivis sian filozofion, li estis sia filozofio. Pro liaj akraj kaj fortegaj atakoj oni foje miskomprenis la filozofion de Nietzsche, opiniante ke ĝi estas nur atako kaj detruo de la ĝisnuna moralo. (''La krepusko de la idoloj, Preter bono kaj malbono''). Sed Nietzsche ne estis nur atakanta. Li aspiris al liberiĝo de la homo kaj de lia profunda ĝojo al vivo (''Matenruĝo, La ĝoja scienco, Tiel parolis Zaratustra''). == Vivo == === Junaĝo (1844–1869) === [[Dosiero:Nietzsche1861.jpg|eta|maldekstra|220ra|Nietzsche, 17-jaraĝa en [[1861]].]] Friedrich Nietzsche naskiĝis la 15-an de oktobro 1844 en [[Röcken]], vilaĝo ĉe [[Lützen]] en la prusa provinco Sachsen, la nuntempa [[Saksio-Anhalto|Saksujo-Anhalto]]. Liaj gepatroj estis la [[Luteranismo|luterana]] pastro [[Carl Ludwig Nietzsche]] kaj ties edzino Franziska, naskiĝinta Oehler (1826–1897). Ekde la [[reformacio]] en la [[16-a jarcento]] la familio Nietzsche en Saksujo estas dokumentita evangeliisma. En la familio de la patro kaj de la patrino ekzistis multaj evangeliismaj sacerdotoj. Lian personan nomon elektis lia patro honore al la prusa reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 4-a]] de Prusujo, kies 49-an naskiĝdatrevenon oni festis en lia naskiĝtago. Nietzsche men asertis en epistoloj kaj en "[[Ecce Homo]]" ke liaj prapatroj estis [[Szlachta|polaj nobeloj]]<ref>Vidu Friedrich Nietzsche: ''Ecce Homo''. Citita laŭ Giorgio Colli, Mazzino Montinari (Hrsg.): ''Kritische Studienausgabe'', Bd. 6, dtv/de Gruyter, Berlin/München/New York 1999, p. 268. Vidu Gerd Schanz: ''„Rasse“ und „Züchtung“ bei Nietzsche.'' De Gruyter, Berlin 2000, p. 106–114.</ref>. [[Władysław Tatarkiewicz]] mem skribas en dua volumo de "Historio de filozofio": ''Li estis germano sed pri pola deveneco de pola familio Nicki''. Postaj esploroj tamen ne konfirmis tion, sed montris ke lia familio de 19-a ĝis 16-a jarcento estis tute germana. En 1846 naskiĝis lia fratino [[Elisabeth Förster-Nietzsche|Elisabeth]]. Post la morto de la patro en 1849 kaj de pli juna frato Ludwig Joseph (1848–1850) la familio translokiĝis al [[Naumburg (Saale)|Naumburg]]. La posta justickonsilisto Bernhard Dächsel nomumiĝis oficiale kuratoro de la gefratoj Friedrich kaj Elisabeth. [[Dosiero:Nietzsche 1862b.JPG|eta|dekstra|Nietzsche, 18-jaraĝa en [[1862]].]] De 1850 ĝis 1856 Nietzsche vivis en la naumburga virina hejmo kune kun siaj patrino kaj fratino, avino kaj du needziniĝintaj onklinoj de la patra flanko, kaj servistino. Nur la heredaĵo de la avino mortinta en 1856 ebligis al la patrino lupreni apartamenton por si mem kaj siaj gefiloj. La juna Nietzsche vizitis komence ĝeneralan knabolernejon, kie li sentis sin izolita; sekve li estis sendita al privata lernejo, kie li amikiĝis al Gustav Krug kaj Wilhelm Pinder, ambaŭ el konataj familioj. Post la privata edukiĝo li frekventis ekde 1854 la [[Katedrala Gimnazio (Naumburg)|katedralan gimnazion de Naumburg]]. Post kiam oni rimarkis lian talenton pri muza kaj lingva fakoj, li rajtis daŭrigi sian lernadon de 1858 ĝis 1864 en la fama regiona [[Landesschule Pforta]]. Tie li amikiĝis al [[Paul Deussen]] kaj Carl von Gersdorff. Li tre diligente studis; unu lia instruisto estis la filozofo [[Max Heinze]]. Libertempe li verkis poemojn kaj muzikaĵojn. En tiu lernejo li vastigis siajn konojn kaj sciojn per edukiĝo kaj legado de literaturo. Tiam Nietzsche renkontis la pli aĝan, iam politike engaĝitan poeton [[Ernst Ortlepp]], kies personeco impresis la senpatran knabon. Instruistoj, kiujn Nietzsche aparte ŝatis, kaj kun kiuj li restis en kontakto poste estis [[Wilhelm Paul Corssen|Wilhelm Corssen]], la posta lernejestro Diederich Volkmann kaj Max Heinze, kiu iĝis en 1897, kiam Nietzsche estis deklarita nerespondebla, ties kuratoro. En la vintra semestro 1864/65 Nietzsche komencis studi klasikan filologion kaj evangeliisman [[teologio]]n ĉe la [[universitato de Bonn]], interalie ĉe Wilhelm Ludwig Krafft.<ref>[http://books.google.de/books?id=2aPkkq4fFpAC&pg=PA2&lpg=PA15 ''Nietzsche Briefwechsel'', p. 15]</ref> Kune kun Deussen li aliĝis al la studentaro ''Bonner Burschenschaft Frankonia'', kiun li forlasis unu jaron poste, ĉar la grupa vivo malplaĉis al li. Krom studado li legis verkojn de disĉiploj de [[Hegelo]], kiel ''La vivo de Jesuo'' de [[David Friedrich Strauß]], ''La eco de kristanismo'' de [[Ludwig Feuerbach]] aŭ kritikoj de la evangelioj de [[Bruno Bauer]]. Tio decidigis lin forlasi la teologian studadon post unu semestro. [[Dosiero:Nietzsche187b.jpg|eta|maldekstre|Nietzsche kiel soldato en [[1868]].]] Nietzsche volis koncentriĝi tiam je la [[klasika filologio]], sed ne kontentis pri sia situacio en [[Bonn]]. Li translokiĝis al [[Leipzig]] post kiam lia profesoro pri filologio [[Friedrich Ritschl]] translokiĝis tien sekve de la ''bonna disputo de filologoj''. En la sekvaj jaroj Nietzsche iĝis la plej bona studanto de Ritschl, kvankam en Bonn li prefere sekvis lian konkuranton [[Otto Jahn]]. Ritschl estis verŝajne portempe ankaŭ patrofiguro por Nietzsche, antaŭ ol Richard Wagner iel transprenis tiun rolon. Oktobre de la jaro 1865 iom antaŭ la komenco de la studado en Leipzig, Nietzsche pasigis du semajnojn en Berlino ĉe la familio de sia kunstudanto Hermann Mushacke. Ties patro, Eduard Mushacke, partoprenis en la [[1840-aj jaroj]] diskutrondon de Bruno Bauer kaj [[Max Stirner]]. Estas probable, ke Nietzsche tiam sciis pri la konata libro de Stirner publikigita en 1845, ''Der Einzige und sein Eigentum (La nura kaj sia posedaĵo)'', sed ne pruveblas.<ref name="bl109-133">Vgl. Bernd A. Laska: ''Nietzsches initiale Krise.'' In: Germanic Notes and Reviews, vol. 33, n. 2, fall/Herbst 2002, pp. 109-133<br /> ([http://www.lsr-projekt.de/nietzsche.html deutsch]); ([http://www.lsr-projekt.de/poly/ennietzsche.html english]); ([http://www.lsr-projekt.de/poly/frnietzsche.html français]); ([http://www.lsr-projekt.de/poly/itnietzsche.html italiano]); ([http://www.lsr-projekt.de/poly/dknietzsche.html dansk]); ([http://www.lsr-projekt.de/poly/nlnietzsche.html nederlands])</ref> Ĉiuokaze tuj poste Nietzsche alproksimiĝis al filozofo, kiu estis tre fore de Stirner kaj novhegelismo: nome [[Arthur Schopenhauer]]. Alia filozofo, kiun li malkovris en sia Leipziga epoko estis [[Friedrich Albert Lange]], kies ''Geschichte des Materialismus (Historio de materiismo)'' aperis en 1866. Unue tamen Nietzsche daŭrigis sian filologan studadon. En tiu epoko li amikiĝis al sia kunstudanto Erwin Rohde. Nietzsche sukcesis eviti en la tiel nomata [[Prusia-Aŭstria milito|germana milito]] inter Prusujo kaj Aŭstrujo, en kiu Leipzig estis sub prusia okupado, soldatiĝi, sed en 1867 li devis militservi kiel unujara volontulo ĉe la prusa artilerio en Naumburg. Post grava rajdakcidento marte 1868 li ne plu kapablis militservi. Li uzis la periodon de kuracado kaj ripozado por pliaj filologiaj laboroj, kiujn li daŭrigis en sia lasta studjaro. Estis gravege lia unua renkontiĝo kun [[Richard Wagner]] en la jaro 1868. === Profesoro en Bazelo (1869–1879) === [[Dosiero:Rohde Gersdorff Nietzsche-2.JPG|eta|dekstra|170ra|Erwin Rohde, Carl von Gersdorff kaj Nietzsche, oktobre [[1871]].]] Laŭ rekomendo de Friedrich Ritschl kaj helpe de Wilhelm Vischer-Bilfinger Nietzsche iĝis en 1869 eksterordinara profesoro pri klasika filologio ĉe la [[Universitato de Bazelo]] eĉ antaŭ li ricevis honore sian promocion kaj [[habilitiĝo]]n. Inter liaj taskoj estis ankaŭ la instruado ĉe la bazela ''gimnazio ĉe la Münsterplatz'' (''Pädagogium''). Li estis tiam nur 24-jaraĝa. Li ricevis la honoran doktorigon el la [[Universitato de Lepsiko]] en Marto 1869, denove kun helpo de Ritschl.<ref>Jensen, Anthony K., kaj Helmut Heit, eld. 2014. ''Nietzsche as a Scholar of Antiquity''. London: Bloomsbury Academic. p. 129.</ref> Spite tiun proponon en epoko kiam li estis konsideranta lasi filologion por scienco, li akceptis.{{Sfn |Kaufmann |1974 |p=25}} Ĝis tiam, Nietzsche estis inter la plej junaj al la nomumitaj klasik-profesoroj registritaj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nietzsche and Antiquity|familia nomo=Bishop|persona nomo=Paul|jaro=2004|paĝo=117}}</ref> La planita [[doktoriga disertacio]] de Nietzsche de 1870 nome, "Kontribuo al la studo kaj kritiko de la fontoj de Diogeno Laertio" ("Beiträge zur Quellenkunde und Kritik des Laertius Diogenes"), ekzamenis la originojn de la ideoj de [[Diogeno Laertio]].<ref name="Anthony K. Jensen 2014, p. 115">Anthony K. Jensen, Helmut Heit (eld.), ''Nietzsche as a Scholar of Antiquity'', A&C Black, 2014, p. 115.</ref> Kvankam ĝi neniam estis prezentita, ĝi estis poste publikigita kiel ''gratulationsschrift'' ('gratulpublikaĵo') en [[Bazelo]].<ref>George E. McCarthy, [http://personal.kenyon.edu/mccarthy/Book1.htm ''Dialectics and Decadence'']</ref> Inter 1868 kaj 1870, li publikigis du aliajn studojn pri Diogeno Laertio: ''Pri la fontoj de Diogeno Laertio'' (''De Fontibus Diogenis Laertii'') Parto I (1868) & Parto II (1869); kaj ''Analecta Laertiana'' (1870).<ref>Vidu Jensen kaj Heit (2014), p. 115.</ref> Antaŭ translokiĝi en Bazelon, Nietzsche rezignis pri sia Prusia ŝtataneco: dum la cetero de sia vivo li restis oficiale [[Sennacieco|senŝtatano]].<ref>Hecker, Hellmuth. 1987. "Nietzsches Staatsangehörigkeit als Rechtsfrage." ''Neue Juristische Wochenschrift'' 40(23):1388–91.</ref><ref>His, Eduard. 1941. "Friedrich Nietzsches Heimatlosigkeit." ''Basler Zeitschrift für Geschichte und Altertumskunde'' 40:159–86. Notu, ke kelkaj aŭtoroj (inkl. Deussen kaj Mazzino Montinari) erare postulis, ke Nietzsche iĝis svisa civitano estante universitata profesoro.</ref> Tamen, Nietzsche militservis en la Prusiaj fortoj dum la [[Franc-Prusia Milito]] (1870–1871) medicina helpanto. En sia mallonga tempo en la militistaro, li spertis multon kaj atestis la traŭmatajn efikojn de la batalo. Li ankaŭ ekhavis [[difterio]]n kaj [[disenterio]]n.<ref name=":2">Deussen, Paul. 1901. ''Erinnerungen a Friedrich Nietzsche''. Leipzig: F.A. Brockhaus.</ref> Walter Kaufmann spekulativis, ke li eble ekhavis ankaŭ [[sifiliso]]n en brodelo kun siaj aliaj tiamaj infektoj.<ref>{{Cite journal|last1=Sax|first1=Leonard|year=2003|title=What was the cause of Nietzsche's dementia?|journal= Journal of Medical Biography |volume=11|issue=1|pages=47–54|doi=10.1177/096777200301100113|pmid=12522502|s2cid=6929185 | issn = 0967-7720}}</ref><ref>{{cite book |first=Richard |last=Schain |title=The Legend of Nietzsche's Syphilis |place=Westwood |publisher=Greenwood Press |year=2001}}</ref> Reveninte al Bazelo en 1870, Nietzsche observis la establadon de la [[Germana Imperio]] kaj la sekvan politikon de [[Otto von Bismarck]] kiel eksterlandano kaj kun ioma grado de skeptikismo pri ilia aŭtenteco. Lia inaŭgura prelego en la universitato estis "[[s: Homer and Classical Philology|Homero kaj la klasika filologio]]". Nietzsche renkontiĝis ankaŭ kun Franz Overbeck, profesoro de teologio kiu restis lia amigo laŭlonge de tuta sia vivo. Afrikan Spir, malmulte konata rusa filozofo responsa pri la verko de 1873 ''Penso kaj realo'' kaj kolego de Nietzsche, la fama historiisto [[Jacob Burckhardt]], kies prelegoj Nietzsche ĉeestis, ekfaris gravan influon sur li.<ref>Green, M. S. 2002. ''Nietzsche and the Transcendental Tradition''. University of Illinois Press.</ref> Nietzsche jam estis renkontinta kun [[Richard Wagner]] en Leipzig en 1868 kaj poste kun la edzino de Wagner, nome [[Cosima Wagner|Cosima]]. Nietzsche ege admiris ambaŭ kaj dum sia epoko en Bazelo ofte vizitis la hejmon de Wagner en [[Tribschen]] en [[Kantono Lucerno|Lucerno]]. La Wagner-oj enkondukis Nietzsche en sia plej intima cirklo — en kiu elstaris [[Franz Liszt]], kiun Nietzsche amuze priskribis tiel: "Liszt aŭ la arto kuri post virinoj!"<ref>Hughes, Rupert. [1903] 2004. "[http://www.gutenberg.org/files/11419/11419-h/11419-h.htm#img2 Franz Liszt]." Ch. 1 en [http://www.gutenberg.org/files/11419/11419-h/11419-h.htm#img2 ''The Love Affairs of Great Musicians'' 2]. [[Project Gutenberg]]. Disponebla ankaŭ tra [http://www.bookrags.com/ebooks/11419/1.html#gsc.tab=0 Book Rags].</ref> Nietzsche ĝuis la atenton kiun li havigis al la starto de la [[Festivalo de Bayreuth]]. En 1870, li donacis al Cosima Wagner la manuskripton de "La naskiĝo de la tragedio" kiel naskiĝtaga donaco. En 1872, Nietzsche publikigis sian unuan libron, nome ''[[La naskiĝo de la tragedio el la spirito de la muziko|La naskiĝo de la tragedio]]''. Tamen, liaj kolegoj tiukampe, kiel Ritschl, esprimis malmultan entuziasmon por la verko en kiu Nietzsche abandonis la klasikan filologian metodon favore al pli spekulativa alproksimiĝo. En sia polemika ''Filologio de la Futuro'', [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]] malgrandigis la ricevon de la libro kaj pliigis ĝian notindecon. Reage, Rohde (tiam profesoro en [[Kilo (urbo)|Kiel]]) kaj Wagner venis en defendo de Nietzsche. Nietzsche malferme rimarkis pri la izoligo kiun li sentis ene de la filologia komunumo kaj klopodis malsukcese transiri al posteno en filozofio en Bazelo. [[Dosiero:Friedrich Nietzsche-1872.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|Nietzsche, ĉirkaŭ 1872.]] En 1873, Nietzsche ekakumulis notojn kiuj estos postmorte publikigitaj kiel ''[[Filozofio en la tragika epoko de la grekoj]]''. Inter 1873 kaj 1876, li publikigis kvar separatajn longajn eseojn: "[[David Strauss]]: la konfesisto kaj la verkisto", "Pri la uzo kaj misuzo de la historio por la vivo", "Schopenhauer kiel edukisto", kaj "Richard Wagner en Bayreuth". Tiuj kvar eseoj poste aperis en kolektita eldono sub la titolo ''[[Fruaj meditaĵoj]]''. Tiuj eseoj kunhavis la orientigon al kultura kritiko, defiante la disvolvigante germanan kulturon sugestitan de Schopenhauer kaj Wagner. Dum tiu tempo en la etoso de la Wagner-oj, li renkontiĝis kun [[Malwida von Meysenbug]] kaj [[Hans von Bülow]]. Li ekamikiĝis ankaŭ kun [[Paul Rée]] kiu, en 1876, influis lin por rezigni pri la pesimismo de sia fruaj verkoj. Tamen, li estis tre seniluziiĝinta pro la [[Festivalo de Bayreuth]] de 1876, kie la banaleco de la spektakloj kaj la malalta nivelo de la publiko elpelis lin. Li estis seniluziiĝinta ankaŭ pro la ĉampioneco kiun estis farinta Wagner por la "Germana kulturo", kiun Nietzsche sentis kiel kontraŭdiro same kiel la celebro de Wagner de sia famo inter la germana publiko. Ĉio tio kontribuis al lia posta decido malproksimiĝi el Wagner. Per la publikigo en 1878 de ''[[Homa, tro homa]]'' (libro de [[aforismo]]j gamantaj el [[metafiziko]] tra [[moralo]] ĝis [[religio]]), nova stilo de la verkado de Nietzsche iĝis evidenta, tre influita de la verko de Afrikan Spir nome ''Penso kaj realo''<ref>[[Rüdiger Safranski|Safranski, Rüdiger]]. 2003. ''Nietzsche: A Philosophical Biography'', trad. Shelley Frisch. W. W. Norton & Company. p. 161. "This work had long been consigned to oblivion, but it had a lasting impact on Nietzsche. Section 18 of ''Human, All Too Human'' cited Spir, not by name, but by presenting a 'proposition by an outstanding logician' (2,38; HH I §&nbsp;18)."</ref> same kiel la reago kontraŭ la pesimisma filozofio de Wagner kaj Schopenhauer. Ankaŭ la amikeco de Nietzsche kun Deussen kaj malvarmiĝis. En 1879, post grava malboniĝo de lia sano, Nietzsche devis rezigni pri sia posteno en Bazelo. Ekde sia infanaĝo, variaj subitaj malsanoj estis suferinta lin, kiel momentoj de malsufiĉa vidkapablo kiuj lasis lin preskaŭ blinda, [[migreno|migrenaj]] kapdoloroj, kaj violentaj misdigestoj. Rajdakcidento en 1868 kaj malsanoj en 1870 eble pligravigis tiujn persistajn kondiĉojn, kiuj plue suferigis lin tra siaj jaroj en Bazelo, devigante lin fari pli longajn kaj longajn feritempojn ĝis la regula laboro iĝis malebla. === Sendependa filozofo (1879–1888) === [[Dosiero: Nietzsche paul-ree lou-von-salome188.jpg|eta|altdekstre|[[Lou Andreas-Salomé|Lou Salomé]], [[Paul Rée]] kaj Nietzsche veturis tra Italio en 1882, planante kunestabli edukan komunumon, sed la amikeco disintegriĝis fine de 1882 pro komplikaĵoj el la amintereso kaj de Rée kaj de Nietzsche por Lou Andreas-Salomé.]] Vivtenante sin el sia pensio el Bazelo kaj el helpo el amikoj, Nietzsche veturis ofte por trovi klimatojn pli konvenajn al sia sano kaj vivis ĝis 1889 kiel sendependa aŭtoro en diversaj urboj. Li pasigis multajn somerojn en [[Silso en Engadino|Sils Maria]] ĉe [[St. Moritz]] en Svisio. Li pasigis vintrojn en la italaj urboj [[Ĝenovo]], [[Rapallo]], kaj [[Torino]] kaj en la franca urbo [[Nice]]. En 1881, kiam Francio okupis [[Tunizio]]n, li planis veturi al [[Tunizo]] por vidi Eŭropon el ekstero sed poste abandonis tiun ideon, probable pro santialoj.<ref>Güntzel, Stephan. 2003. "[https://muse.jhu.edu/article/45353/pdf Nietzsche's Geophilosophy] (PDF)" (en angla kaj germana). ''Journal of Nietzsche Studies'' 25:78–91. {{Doi|10.1353/nie.2003.0010}}. p. 85. – tra Project MUSE.</ref> Nietzsche foje revenis al Naumburg por viziti siajn samfamilianojn, kaj, speciale dum tiu epoko, li kaj [[Elisabeth Förster-Nietzsche|lia fratino]] havis ripetitajn periodojn de konflikto kaj reamikiĝo. Ŝi jarojn poste iĝos naziisma. Estante en [[Ĝenovo]], la malbona vidkapablo de Nietzsche kondukis lin esplori la uzadon de [[skribmaŝino]]j kiel rimedo pluverki. Oni scias, ke li klopodis uzi la ''Schreibkugel'' "Hansen Writing Ball", tiutempa skribmaŝino. Finfine, iama studento lia, [[Heinrich Köselitz|Peter Gast]], iĝis privata sekretario de Nietzsche. En 1876, Gast transskribis la implikigitan, preskaŭ nelegeblan manskribadon de Nietzsche la unuan fojon kun Richard Wagner en Bayreuth.{{Sfn |Cate |2005 |p=221}} Li poste transskribis kaj provlegis la gale-kompostaĵon por preskaŭ la tutan verkaron de Nietzsche. Almenaŭ en unu okazo, la 23an de Februaro 1880, la kutime malriĉa Gast ricevis 200 markojn el sia komuna amiko, Paul Rée.{{Sfn |Cate |2005 |p=297}} Gast estis unu el la tre malmultaj amikoj al kiuj Nietzsche permesis kritiki lin. Responde plej entuziasme al ''[[Tiele parolis Zaratuŝtro|Also Sprach Zarathustra]]'' ('''Tiele parolis Zaratuŝtro''<nowiki/>'), Gast sentis necesa indiki, ke tio kio estis priskribita kiel "superfluaj" homoj estis fakte tre necesaj. Li metis en la listo de tiuj nombraj tiaj personoj [[Epikuro]]n, por ekzemplo, kiu devis fidi sian simplan dieton al fromaĝo el kaprino.{{Sfn |Cate |2005 |p=415}} Je la fino de sia vivo, Gast kaj Overbeck restis konsistente fidindaj amikoj. [[Malwida von Meysenbug]] restis kiel patrineca patrono eĉ ekster la etoso de la Wagner-oj. Baldaŭ Nietzsche faris kontakton kun la muzik-kritikisto Carl Fuchs. Nietzsche estis en la komenco de la pinto de sia plej produktiva periodo. Komence per ''[[Homa, tro homa]]'' en 1878, Nietzsche publikigis unu libron aŭ gravan parton de libro ĉiujare ĝis 1888, lia lasta verkojaro; tiun jaron, li kompletigis kvin. En 1882, Nietzsche publikigis la unuan parton de ''[[La gaja scienco]]''. Tiun jaron li ankaŭ renkontiĝis kun [[Lou Andreas-Salomé]],<ref>{{cite web |url=http://www.f-nietzsche.de/lou_e.htm |title=Lou von Salomé |website=f-nietzsche.de}}</ref> tra Malwida von Meysenbug kaj [[Paul Rée]]. [[Dosiero:Lou Andreas-Salomé - Foto Atelier Elvira.jpg|eta|maldekstre|220ra|[[Lou Andreas-Salomé]].]] La patrino de Salomé portis ŝin al Romo kiam Salomé estis 21-jaraĝa. En literatura salono en la urbo, Salomé konatiĝis kun [[Paul Rée]]. Rée proponis al ŝi geedzecon, sed ŝi, anstataŭe, proponis al ŝi, ke ili vivu kaj studu kune kiel "frato kaj fratino", kun alia homo akompananta, kie ili povus establi edukan komunumon.{{sfn|Hollingdale|1999|p=149}} Rée akceptis la ideon kaj sugestis, ke ili estu aligita de ilia amiko Nietzsche. Ambaŭ renkontiĝis kun Nietzsche en Romo en Aprilo 1882, kaj oni supozas, ke Nietzsche tuj enamiĝis de Salomé, same kiel Rée estis farinta. Nietzsche petis Rée proponi geedzecon al Salomé, kion ŝi malakceptis. Ŝi estis interesita en Nietzsche kiel amiko, sed ne kiel edzo.{{sfn|Hollingdale|1999|p=149}} Nietzsche tamen estis kontenta aliĝi kun Rée kaj Salomé al veturado tra Svisio kaj Italio kune, planante ilian komunumon. La tri veturis kun la patrino de Salomé tra Italio kaj konsideris kie ili povus establi sian komunumon. Ili intencis munti sian komunumon en abandonita monaĥejo, sed ili ne trovis taŭgan lokon tiucele. La 13an de Majo, en Lucerno, kiam Nietzsche estis sola kun Salomé, li proponis geedziĝon al ŝi denove, kion ŝi malakceptis. Li tamen estis feliĉa pluigi la planojn por eduka komunumo.{{sfn|Hollingdale|1999|p=149}} Post malkovri la situacion, la fratino de Nietzsche Elisabeth determiniĝis elpreni Nietzsche for el la "nemorala virino".{{sfn|Hollingdale|1999|p=151}} Nietzsche kaj Salomé pasigis la someron kune en [[Tautenburg]] en Turingio, ofte kun la fratino de Nietzsche Elisabeth kiel matura akompananto. Salomé informis, ke li petis ŝin geedzecon tri apartajn fojojn kaj ke ŝi ĉiam malakceptis, kvankam la fidindecon de ŝiaj informoj de okazaĵoj estas dubinda.{{Sfn |Kaufmann |1974 |p=49}} Alveninta en [[Lepsiko]]n, (Germanio) en Oktobro, Salomé kaj Rée separiĝis el Nietzsche post iela elrompo inter Nietzsche kaj Salomé, en kiu Salomé kredis, ke Nietzsche estis despere enamiĝinta je ŝi. Kvankam la triopo pasigis nombrajn semajnojn kune en Lepziko en Oktobro 1882, la venontan monaton Rée kaj Salomé abandonis Nietzsche, kaj iris al Stibbe (nuntempe Zdbowo, en la [[Distrikto Wałcz]], [[Pollando]])<ref>{{Cite book|last1=Killy|first1=Walther|url=https://books.google.com/books?id=JkoK_108xJkC&q=Stibbe+Zdbowo+Nietzsche&pg=PT223|title=Plett – Schmidseder|last2=Vierhaus|first2=Rudolf|date=30a de Novembro 2011|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-096630-5|language=en}}</ref> sen planoj renkontiĝi denove. Nietzsche tuj falis en periodo de mensa angoro, kvankam li plue korespondis kun Rée, al kiu li asertis "Ni vidos unu la alian de tempo al tempo, ĉu ne?"{{sfn|Hollingdale|1999|p=152}} En postaj admonoj, Nietzsche kulpigos sin en kelkaj okazoj pro la malsukceso de liaj klopodoj allogi Salomé pro Salomé, Rée, kaj pro la komplotoj de sia fratino (kiu estis verkinta leterojn al la familioj de Salomé kaj de Rée por disrompi la planojn por la komunumo). Nietzsche verkis pri la afero en 1883, ke li tiam sentis sin "aŭtente malamanta mian fratinon".{{sfn|Hollingdale|1999|p=152}} [[Dosiero:Nietzsche1882.jpg|eta|altdekstre|Foto de Nietzsche fare de Gustav-Adolf Schultze, 1882.]] Inter renovigitaj atakoj de malsano, vivante en preskaŭ-izoligo post elrompo disde siaj patrino kaj fratino pro la afero de Salomé, Nietzsche foriris al Rapallo, kie li verkis la unuan parton de ''Tiele parolis Zaratuŝtro'' en nur dek tagoj. Ĉirkaŭ 1882, Nietzsche estis uzanta grandajn dozojn de [[opio]], sed eĉ tiel li estis havanta problemojn por bone dormi.{{Sfn |Cate |2005 |p=389}} En 1883, estante en Nice, li skribis siajn proprajn preskribojn por la mildiganta kloralhidrato, subskribante ilin kiel "Dro. Nietzsche".{{Sfn |Cate |2005 |p=453}} Li apartiĝis el la influo de [[Schopenhauer]], kaj post li tranĉis siajn sociajn ligojn disde Wagner, Nietzsche havis malmultajn restantajn amikojn. Tiam, kun la nova stilo de ''Zaratuŝtro'', liaj verkoj iĝis eĉ pli aliecigaj, kaj la merkato ricevis ilin ĝis grado postulita nur pro ĝentileco. Nietzsche rekonis tion kaj plutenis sian solemecon, kvankam li ofte plendis pro tio. Liaj libroj restis ege nevenditaj. En 1885, li presis nur 40 ekzemplerojn de la kvara parto de ''Zaratuŝtro'' kaj devis distribui parton el ili inter proksimaj amikoj, kiel [[Helene von Druskowitz]]. En 1883, li klopodis kaj malsukcesis akiri instrupostenon en la [[Universitato de Lepsiko]]. Laŭ letero kiun li skribis al Peter Gast, tio okazis pro lia "sinteno al kristanismo kaj lia koncepto de Dio".<ref>Nietzsche, Friedrich. [26a de Aŭgusto 1883] 1921. "[[wikisource: Selected Letters of Friedrich Nietzsche#Nietzsche To Peter Gast – August 1883 2|Letter to Peter Gast]]." ''Selected Letters of Friedrich Nietzsche'', tradukita de A. M. Ludovici.</ref> [[Dosiero:Jenseits von Gut und Böse - 1886.jpg|eta|maldekstre|200ra|''[[Trans bono kaj malbono]]''.]] En 1886, Nietzsche rompis el sia eldonisto Ernst Schmeitzner, malkontenta pro liaj antisemitaj opinioj. Nietzsche vidis siajn verkojn kiel "komplete entombigitaj kaj en tiu antisemita marĉo" de Schmeitzner — asociante la eldoniston kun movado kiu estos "poste malakceptita per malvarma malaprezo fare de ajna sensiva menso".<ref>{{Cite web|title=Ernst Schmeitzner (1851–1895). 115 letters 1874–1886 {{!}} Correspondences|url=http://www.thenietzschechannel.com/correspondence/corresp.htm#schmei|date=1a de Februaro 2000|website=The Nietzsche Channel|access-date=27a de Novembro 2013}}</ref> Li tiam presis ''[[Trans bono kaj malbono]]'' je sia propra elspezo. Li ankaŭ akiris la publikigajn rajtojn de siaj pli fruaj verkoj kaj laŭlonge de la venonta jaro li eldonis duajn eldonojn de ''La nasko de tragedio'', ''[[Homa, tro homa]]'', ''[[Mateniĝo]]'', kaj de ''[[La gaja scienco]]'' kun novaj prefacoj kiuj metis la kernon de lia verkaro en pli koheran perspektivon. Krome, li vidis sian verkaron kiel kompletigita por ioma tempo kaj esperis, ke tuj oni disvolvigos pli ampleksan legantaron. Fakte, la intereso por la pensaro de Nietzsche ja pliiĝis en tiu epoko, kvankam tre malrapide kaj apenaŭ percepteble de li mem. Dum tiuj jaroj Nietzsche renkontiĝis kun [[Meta von Salis]], [[Carl Spitteler]], kaj [[Gottfried Keller]]. En 1886, lia fratino Elisabeth edziĝis al la [[Antisemitismo|antisemita]] [[Bernhard Förster]] kaj veturis al [[Paragvajo]] por fondi [[Nueva Germania]], nome "ĝermanecan" kolonion.<ref>"[https://www.britannica.com/biography/Elisabeth-Forster-Nietzsche Elisabeth Förster-Nietzsche]." ''[[Encyclopædia Britannica]]''. [1998] 2019. Alirita la 25an de Majo 2020.</ref><ref>{{Cite web|url=https://ticotimes.net/2016/02/27/the-lost-aryan-utopia-of-nueva-germania|title=The lost 'Aryan utopia' of Nueva Germania|last=van Eerten|first=Jurriaan|date=27a de Februaro 2016|website=The Tico Times|location=Costa Rica|access-date=29an de Septembro 2019}}</ref> Pere de korespondado, la rilato de Nietzsche kun Elisabeth pluis tra cikloj de konfliktoj kaj reamikigo, sed ili renkontiĝis denove nur post lia falo. Li plue havis oftajn kaj dolorajn atakojn de malsano, kiuj faris longdaŭran laboron malebla. [[Dosiero:Genealogie der Moral, 1887 - cover.jpg|eta|Titolpaĝo de la unua eldono de ''[[La genealogio de moralo]]'', 1887.]] En 1887, Nietzsche verkis la polemikan ''[[La genealogio de moralo]]''. Dum la sama jaro, li trafis la verkojn de [[Fjodor Dostojevskij]], al kiuj li tuj sentis fortan afinecon.<ref>Nietzsche, Friedrich. [March 1887] 1921. "[[wikisource: Selected Letters of Friedrich Nietzsche#Nietzsche To Peter Gast - March, 1887|Letter to Peter Gast]]." ''Selected Letters of Friedrich Nietzsche'', tradukita de A. M. Ludovici.</ref> Li ankaŭ interŝanĝis leterojn kun [[Hippolyte Taine]] kaj [[Georg Brandes]]. Brandes, kiu estis ekinstruinta la filozofion de [[Søren Kierkegaard]] en la 1870-aj jaroj, verkis al Nietzsche petante lin legi Kierkegaard, al kio Nietzsche respondis, ke li venos al [[Kopenhago]] kaj legos la verkojn de Kierkegaard kun li. Tamen, antaŭ plenumi tiun promeson, Nietzsche deklivis tro forte en malsanecon. Komence de 1888, Brandes faris en Kopenhago unu el la unuaj prelegoj pri la filozofio de Nietzsche. Kvankam Nietzsche estis jam anoncinta en la fino de ''[[La genealogio de moralo]]'' novan verkon kun la titolo ''[[La volo al potenco]]: Klopodo de [[Transvalorigo de la valoroj|transvalorigo de ĉiuj valoroj]]'', ŝajne li estis abandoninta tiun ideon kaj, anstataŭe, li uzis kelkajn el la skizaj fragmentoj por komponi ''[[La sunsubiro de idoloj]]'' kaj ''[[La Antikristo]]'' en 1888.<ref>{{cite book |last=Montinari |first=Mazzino |year=1974 |title=Friedrich Nietzsche. Eine Einführung |language=de |publisher=[[Walter de Gruyter|De Gruyter]]}} tradukita kiel {{cite book |title=Friedrich Nietzsche |language=fr |year=1991 |location=Parizo |publisher=[[Presses Universitaires de France|PUF]]}}</ref> Lia sano pliboniĝis kaj li pasigis la someron tre bonfarte. En la aŭtuno de 1888, liaj verkoj kaj leteroj ekmontris pli altan estimon de sia stato kaj "fato". Li superkalkulis la pliiĝantan reagon al siaj verkoj, tamen, speciale pro la ĵusa polemika, ''[[La afero Wagner]]''. Je sia 44a naskiĝtago, finkompletiginte la verkojn ''La sunsubiro de idoloj'' kaj ''La Antikristo'', li decidis verki la membiografion ''[[Ecce Homo]]''. En ties prefaco — kio sugestas, ke Nietzsche estis bone konscia pri la interpretaj malfacilaĵoj kiujn lia verko generus — li deklaras, "Aŭskultu min! Ĉar mi estas tia kaj tia persono. Super ĉio, ne konfuzu min por iu alia."{{Sfn |Nietzsche |1888d |loc=Preface, section 1}} Decembre, Nietzsche ekkorespondis kun [[August Strindberg]] kaj pensis, ke, per malgranda internacia elrompo, li sukcesus reaĉeti siajn fruajn verkojn el la eldonisto kaj havi ilin tradukitajn al aliaj eŭropaj lingvoj. Krome, li planis la publikigon de la kompilaĵo ''[[Nietzsche kontraŭ Wagner|Nietzsche contra Wagner]]'' kaj de la poemojn kiuj formis lian kolekton ''Dionysos-Dithyramben''. === Frenezeco kaj morto (1889–1900) === [[Dosiero:NietzscheHouseTurin.jpg|eta|maldekstra|Domo de [[Torino]] kie Nietzsche estis (fone) vidita el ''Piazza Carlo Alberto'', kie oni diris, ke li suferis sian mensan atakon (maldekstre: malantaŭa fasado de [[Palazzo Carignano]])|240ra]] La 3-an de januaro 1889, Nietzsche suferis [[Psika malsano|mensan perturbon]].<ref>{{Cite book|editor1-last=Magnus|editor1-first=Bernd|editor2-last=Higgins|editor2-first=Kathleen Marie|title=The Cambridge Companion to Nietzsche|date=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-36767-7|pages=79–81|url=https://books.google.com/books?id=Xeb80itrlRIC|language=en}}</ref> Du policanoj alproksimiĝis al li post li okazigis publikan tumultan surstrate en [[Torino]], Italio. Kio vere okazis restas nekonata, sed ofte ripetita rakonto el tuj post lia morto asertas, ke Nietzsche atestis la vipadon al ĉevalo en la mala pinto de la ''Piazza Carlo Alberto'', kuris al la ĉevalo, ĉirkaŭis per siaj brakoj la kolon de la ĉevalo por protekti ĝin, kaj poste falis surgrunden.{{Sfn |Kaufmann |1974 |p=67}}<ref>Verrecchia, Anacleto. 1988. "Nietzsche's Breakdown in Turin." Pp. 105–12 en ''Nietzsche in Italy'', eldonita de T. Harrison. Stanford: ANMA Libri, [[universitato Stanford]].</ref> En la sekvaj tagoj, Nietzsche sendis mallongajn skribaĵojn — konatajn kiel ''Wahnzettel'' (laŭvorte "Seniluziigaj notoj") — al nombraj amikoj inter kiuj [[Cosima Wagner]] kaj [[Jacob Burckhardt]]. Plej el ili estis sinskribitaj "[[Dionizo]]", kvankam kelkaj estis subskribitaj ankaŭ kiel "der Gekreuzigte" signifante "la krucumito". Al sia iama kolego Burckhardt, Nietzsche skribis:<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thenietzschechannel.com/correspondence/ger/nilettersg.htm|titolo=Nietzsches Briefe. Ausgewählte Korrespondenz. Wahnbriefe.|alirdato=[[24-a de aŭgusto]] [[2013]]|familia nomo=Simon|persona nomo=Gerald|dato=Januaro 1889|eldoninto=The Nietzsche Channel|citaĵo=Ich habe Kaiphas in Ketten legen lassen; auch bin ich voriges Jahr von den deutschen Ärzten auf eine sehr langwierige Weise gekreuzigt worden. Wilhelm, Bismarck und alle Antisemiten abgeschafft.}}</ref> {{Citaĵo|Mi estis havante [[Kajafas]] ligitan per [[piedkateno]]. Ankaŭ, la lastan jaron mi estis krucumita de la germanaj doktoroj en tre konstanta maniero. [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo]], [[Otto von Bismarck|Bismarck]], kaj ĉiuj anti-semituloj estu abolitaj.}} [[Dosiero:Friedrich Nietzsche drawn by Hans Olde.jpg|eta|Desegno de Hans Olde el la fotoserio, ''La malsana Nietzsche'', fine de 1899.|232x232px]] Aldone, li komandis la germanan imperiestron iri al Romo por ke oni pafu al li kaj enkotigu la eŭropajn potencojn entrepreni militan agadon kontraŭ Germanio,<ref>[[Stefan Zweig|Zweig, Stefan]]. ''Der Kampf mit dem Dämonen. Hölderlin, Kleist, Nietzsche'', tradukita i.a. ankaŭ al la angla en 1939, ''The Struggle with the Daimon: Hölderlin, Kleist and Nietzsche'', Viking Press. p. 524.</ref> kaj verkis ankaŭ, ke la papo devus esti enprizonigita kaj ke li, Nietzsche, kreis la mondon kaj estis en la procezo havi ĉiujn antisemitulojn mortpafitaj.<ref>[http://www.thenietzschechannel.com/correspondence/ger/nlett1889g.htm Nietzsches Briefe, Ausgewählte Korrespondenz, Wahnzettel 1889].</ref> La 6an de Januaro 1889, Burckhardt montris la leteron kiun li estis ricevinta el Nietzsche al Overbeck. La sekvan tagon, Overbeck ricevis similan leteron kaj decidis, ke la amikoj de Nietzsche devus revenigi lin reen en Bazelon. Overbeck veturis al Torino kaj portis Nietzsche al psikiatria kliniko en Bazelo. Ĉirkaŭ tiu tempo Nietzsche aspektis tute en la pinto de serioza mensa malsano,<ref name=":1">{{Cite web|title=1889|url=https://www.dartmouth.edu/~fnchron/1889.html|last=Brown|first=Malcolm|date=2011|website=Nietzsche Chronicle|publisher=[[Dartmouth College]]|access-date=28a de Septembro 2019|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120208181453/http://www.dartmouth.edu/~fnchron/1889.html|arkivdato=2012-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208181453/http://www.dartmouth.edu/~fnchron/1889.html|archivedate=2012-02-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dartmouth.edu/~fnchron/1889.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120208181453/http://www.dartmouth.edu/~fnchron/1889.html |arkivdato=2012-02-08 }}</ref> kaj lia patrino Franziska decidis transigi lin al kliniko en [[Jena]] sub la direktorado de Otto Binswanger.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/nietzschephiloso00safr_0/page/371|titolo=Nietzsche: A Philosophical Biography|familia nomo=Safranski|persona nomo=Rüdiger|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=W. W. Norton|ISBN=0-393-05008-4|paĝoj=[https://archive.org/details/nietzschephiloso00safr_0/page/371 371]}}</ref> En Januaro 1889, ili sekvis la planitan publikigon de ''[[La sunsubiro de idoloj]]'', tiutempe jam presita kaj bindita. El Novembro 1889 ĝis Februaro 1890, la arthistoriisto Julius Langbehn klopodis kuraci Nietzsche, postulante, ke la metodoj de la medicinaj doktoroj estis neefikaj en la traktado de la perturbo de Nietzsche.<ref>{{Cite web |title=Langbehn, Julius |url=http://arthistorians.info/langbehnj |editor-last=Sorensen |editor-first=Lee |website=Dictionary of Art Historians |access-date=29a de Septembro 2019 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190608170651/http://arthistorians.info/langbehnj |arkivdato=2019-06-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://arthistorians.info/langbehnj |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190608170651/http://arthistorians.info/langbehnj |arkivdato=2019-06-08 }}</ref> Langbehn elprenis progrese pli grandan kontrolon de Nietzsche ĝis lia sekretemo malfidindigis lin. En Marto 1890, Franziska reprenis Nietzsche el la kliniko kaj, en Majo 1890, portis lin al sia hejmo en Naumburg.<ref name=":1" /> Dum tiu procezo Overbeck kaj Gast studis kion fari kun la nepublikigitaj verkoj de Nietzsche. En Februaro, ili mendis kvindekekzempleran privatan eldonon de ''[[Nietzsche kontraŭ Wagner]]'', sed la eldonisto C. G. Naumann sekrete presis centon da ekzempleroj. Overbeck kaj Gast decidis to prokrasti la publikigon de ''La Antikristo'' kaj ''[[Ecce Homo]]'' pro ties pli radikala enhavo.<ref name=":1" /> La ricevo kaj rekono de Nietzsche kontentigis iliajn unuajn demarŝojn.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/nietzschephiloso00safr_0/page/317|titolo=Nietzsche: A Philosophical Biography|familia nomo=Safranski|persona nomo=Rüdiger|jaro=2003|eldoninto=W. W. Norton|ISBN=0-393-05008-4|paĝoj=[https://archive.org/details/nietzschephiloso00safr_0/page/317 317–350]}}</ref> En 1893, la fratino de Nietzsche nome Elisabeth revenis el [[Nueva Germania]] en Paragvajo post la memmortigo de sia edzo. Ŝi studis la verkojn de Nietzsche, pecon post peco, ekkontrolis ties publikigon. Overbeck estis maldumgita kaj Gast finfine kunlaboris. Post la morto de Franziska en 1897, Nietzsche loĝis en [[Vajmaro]], kie Elisabeth zorgis lin kaj permesis vizitantojn, kiel [[Rudolf Steiner]] (kiu en 1895 estis verkinta ''Friedrich Nietzsche, ein Kämpfer gegen seine Zeit'' (Friedrich Nietzsche, luktanto kontraŭ sia tempo), nome unu el la unuaj libroj kiuj laŭdis Nietzsche),<ref>{{cite book |first=Rudolf |last=Steiner |title=Friedrich Nietzsche, in Kämpfer seine Zeit |place=Weimar |year=1895}}</ref> renkontiĝi kun sia nekomunikema frato. Elisabeth uzis Steiner kiel tutoro kiu helpu ŝin kompreni la filozofion de sia frato. Steiner abandonis la klopodon post nur kelkaj monatoj, deklarinte, ke estas neebla instrui al ŝi ion ajn pri filozofio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=First Philosophy: Fundamental Problems and Readings in Philosophy|familia nomo=Bailey|persona nomo=Andrew|jaro=2002|eldoninto=Broadview Press|paĝo=704}}</ref> [[Dosiero:Eh-dm-27.JPG|eta|Post la krizatako, [[Heinrich Köselitz|Peter Gast]] "korektis" la verkojn de Nietzsche sen lia aprobo.|alt=|maldekstra]] La frenezeco de Nietzsche estis origine diagnozigita kiel [[sifiliso|triaranga sifiliso]], kongrue kun la tiama hegemonia medicina paradigmo. Kvankam plej komentistoj rigardis lian krizatakon kiel nerilata al lia filozofio, [[Georges Bataille]] havigis tiucelajn sugestojn ("'Homo enkarnigita devas esti ankaŭ freneza")<ref name=Bataille>{{Cite journal|last1= Bataille|first1= Georges |last2= Michelson|first2= Annette |title=Nietzsche's Madness|journal= gazeto ''October'' |volume = 36|date = Printempo 1986|pages = 42–45|jstor=778548|doi= 10.2307/778548 }}</ref> kaj la postmorta psikoanalizo de [[René Girard]] sugestas adoran rivalecon kun [[Richard Wagner]].<ref>[[René Girard|Girard, René]]. 1976. "Superman in the Underground: Strategies of Madness—Nietzsche, Wagner, and Dostoevsky." ''Modern Language Notes'' 91(6):1161–85. {{Doi|10.2307/2907130}}.</ref> Nietzsche estis antaŭe verkinta, "Ĉiuj superaj homoj, kiuj estis nerezisteble pelitaj al la forigo de la jugo de ajna tipo de moralo kaj al koncepto de novaj leĝoj, se ili ne estas fakte frenezaj, ne estas alternativo se ne fari ilin aŭ ŝajnigi esti frenezaj." ([[Matenruĝo]], 14) La diagnozo de sifiliso estis ekde tiam pridubita kaj ekestis diagnozo de "[[Dupolusa perturbo|mania-depresia malsano]] kun perioda [[psikozo]] sekvita de vaskula [[frenezeco]]" konsiderita jam de Cybulska antaŭ la studo de Schain.<ref>{{Cite journal|last=Cybulska|first=E. M.|date=2000|title=The madness of Nietzsche: a misdiagnosis of the millennium?|journal=Hospital Medicine|volume=61|issue=8|pages=571–75|doi=10.12968/hosp.2000.61.8.1403|pmid=11045229}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Legend of Nietzsche's Syphilis|familia nomo=Schain|persona nomo=Richard|jaro=2001|loko=Westport|eldoninto=Greenwood Press|ISBN=978-0-313-31940-2}}</ref> Leonard Sax sugestis, ke la malrapida kresko de dekstraflanka retro-orbita meningiomo kiel klarigo de la frenezeco de Nietzsche;<ref>Leonard Sax, "What was the cause of Nietzsche's dementia?" ''Journal of Medical Biography'' 2003; 11: 47–54.</ref> Orth kaj Trimble postulis frontotemporan [[demenco]]n<ref>{{Cite journal|last1=Orth|first1=M.|last2=Trimble|first2=M. R.|date=2006|title=Friedrich Nietzsche's mental illness—general paralysis of the insane vs. frontotemporal dementia|journal=Acta Psychiatrica Scandinavica|volume=114|issue=6|pages=439–44; discussion 445|doi=10.1111/j.1600-0447.2006.00827.x|pmid=17087793|s2cid=25453044}}</ref> dum aliaj esploristoj estis proponintaj heredan korsisteman malsanon nome KADASIL.<ref>{{Cite journal |vauthors=Hemelsoet D, Hemelsoet K, Devreese D |title=The neurological illness of Friedrich Nietzsche |journal=Acta Neurologica Belgica |volume=108 |issue=1 |pages=9–16 |date=Marto 2008 |pmid=18575181}}</ref> Ankaŭ venenigo pro [[hidrargo]], traktado por sifiliso en la epoko de la morto de Nietzsche,<ref>{{cite journal |last1=Dayan |first1=L |last2=Ooi |first2=C |title=Syphilis treatment: old and new |journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy |date=Oktobro 2005 |volume=6 |issue=13 |pages=2271–80 |pmid=16218887 |doi=10.1517/14656566.6.13.2271|s2cid=6868863 }}</ref> estis sugestita.<ref>{{Cite book |last1=Hammond |first1=David |title=Mercury Poisoning: The Undiagnosed Epidemic |date=2013 |page=11}}</ref> En 1898 kaj 1899, Nietzsche suferis almenaŭ du atakojn. Ili parte paralizis lin, lasante liu malkapabla paroli aŭ piediri. Li plej verŝajne suferis pro klinika hemiparezon/hemiplegion maldekstre de sia korpo ĉirkaŭ 1899. Post eksuferi [[pneŭmonio]]n meze de Aŭgusto 1900, li suferis alian atakon dum la nokto de la 24a–25a de Aŭgusto kaj mortis ĉirkaŭ tagmeze la 25an de Aŭgusto.<ref>Informoj en biografio de Elisabeth Förster-Nietzsche (1904) kaj en letero de Mathilde Schenk-Nietzsche al [[Meta von Salis]], 30a de Aŭgusto 1900, citita en Janz (1981) p. 221. Cf. Volz (1990), p. 251.</ref> Elisabeth entombigis lin ĉe lia patro en la preĝejo de [[Röcken]] [[Lützen]]. Lia amiko kaj sekretario Gast faris la funebran predikon, proklamante: "Sankta estu via nomo al ĉiuj futuraj generacioj!"<ref>{{cite web |url=http://www.philosophos.com/philosophy_article_31.html |last=Schain |first=Richard |title=Nietzsche's Visionary Values – Genius or Dementia? |publisher=Philosophos |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060513011228/http://www.philosophos.com/philosophy_article_31.html |archive-date=13a de Majo 2006 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060513011228/http://www.philosophos.com/philosophy_article_31.html |arkivdato=2006-05-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060513011228/http://www.philosophos.com/philosophy_article_31.html |date=2006-05-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.philosophos.com/philosophy_article_31.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060513011228/http://www.philosophos.com/philosophy_article_31.html |arkivdato=2006-05-13 }}</ref> [[Dosiero:Geburtshaus Friedrich Nietzsches mit Skulpturengruppe Röcken.jpg|eta|Tombo de Nietzsche en Röcken kun la skulptaĵo ''Das Röckener Bacchanal'' de Klaus Friedrich Messerschmidt (2000).]] [[Elisabeth Förster-Nietzsche]] kompilis la verkon ''[[La volo al potenco]]'' el la nepublikigitaj notkajeroj de Nietzsche kaj publikigis ĝin postmorte. Ĉar lia fratino aranĝis la libron baze sur sia propra fuzio de kelkaj fruaj skizoj de Nietzsche kaj ekprenis liberecon manipuli la materialon, pri kiuj la interkonsento de la fakularo estis ke tio ne montras la intencojn de Nietzsche. (Por ekzemplo, Elisabeth forigis la aforismon 35an de ''La Antikristo'', en kiu Nietzsche reverkis fragmenton de la Biblio.) Ekzemple, Mazzino Montinari, la eldonisto de la ''Nachlass'' (aro de manuskriptoj, notkajeroj, korespondaĵoj ktp.) de Nietzsche, nomis lin fraŭdo.<ref>Montinari, Mazzino. ''The 'Will to Power' Does Not Exist''.</ref> Tiel, la klopodo elaĉeti la reputacion de Nietzsche pere de la malfidindigo de ''La volo al potenco'' ofte kondukas al skeptikismo pri la valoro de liaj lastaj notoj, eĉ de la tuta ''Nachlass''. Homoj ofte forgesas la simplan fakton ke ''Nachlass'' kaj ''La volo al potenco'' estas du diferencaj aferoj.<ref name=":3" >Huang, Jing (19a de Marto 2019). "Did Nietzsche want his notes burned? Some reflections on the Nachlass problem". British Journal for the History of Philosophy. 27 (6): 1194–1214. doi:10.1080/09608788.2019.1570078. S2CID 171864314.</ref> == Idearo == * [[Eterna reveno]] * [[Morto de Dio]] * [[Senkulpeco de la iĝado]] * [[Superhomo]] * [[Transvalorigo de la valoroj]] * [[Volo de potenco]] == Verkoj == [[Dosiero:Friederich Nietzsche.jpg|eta|dekstre|''Friedrich Nietzsche'' de [[Edvard Munch]] (1906).]] * ''Die Geburt der Tragödie'', [[1872]] (''[[La naskiĝo de tragedio]]'') * ''Unzeitgemässe Betrachtungen'', [[1876]] (''[[Fruaj meditaĵoj]]'') * ''Menschliches, Allzumenschliches'', [[1878]] (''[[Homa, tro homa]]'') * ''Morgenröte'', [[1881]] (''[[Matenruĝo]]'') * ''Die fröhliche Wissenschaft'', [[1882]] (''[[La ĝoja scienco]]'') * ''[[Also sprach Zarathustra]]'', [[1885]] (''[[Tiel parolis Zaratustro]]'') * ''Jenseits von Gut und Böse'', [[1886]] (''[[Preter bono kaj malbono]]'') * ''Zur Genealogie der Moral'', [[1887]] (''[[Pri la genealogio de l' moralo]]'') * ''Der Fall Wagner'', [[1888]] (''[[La kazo Wagner]]'') * ''Götzen-Dämmerung'', [[1889]] (''[[La sunsubiro de idoloj]]'') * ''Der Antichrist'', [[1895]] (''[[La Kontraŭ-Kristo]]'') * ''Nietzsche contra Wagner'', [[1895]] (''[[Nietzsche kontraŭ Wagner]]'') * ''Der Wille zur Macht'', [[1901]] ''([[La volo al potenco]]'', kolekto de notoj elektitaj kaj ne celitaj al publikigo fare de Nietzsche mem, sed publikigita de lia fratino) * ''[[Ecce Homo]]'', [[1908]] (''Jen la homo'', provo de biografio, la titolo aludas al frazo de Poncio Pilato pri Jesuo de Nazareto) == En Esperanto == * ''[[Tiele parolis Zaratuŝtra]]'': libro por ĉiu kaj neniu (trad. de W. A. [[Willem Verloren van Themaat|Verloren van Themaat]], enkonduko kaj notoj de Walther Linden) * ''DIO ESTAS MORTA. Konciza enkonduko en la pensadon de Friedrich Nietzsche'': artikolo de MJS (Michael J. Scherm), [[Sennacieca Revuo]], N-o 128-129, Jaroj 2000/2001, ISSN 1248-2293, pp.&nbsp;39–43. == Bildgalerio == {{Bildgalerio |vicigo=centre |NietzscheArchiv2.JPG |La arkivejo de la [[Nietzsche-arkivo]] en 2006. |Nietzsche Olde 10.JPG |La malsana Nietzsche sur la balkono de la vilao, en somero de 1899. |Elisabeth förster 1894a.JPG |La fratino de Nietzsche. |Friedrich Nietzsche.jpg |Portreto de Friedrich Wilhelm Nietzsche. |Röcken bei Lützen Gräber der Familie Nietzsche an der Kirche.jpg |Tombejo de Friedrich Nietzsche kaj de lia familio. }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === Pri biografio === * Charles Andler: ''Nietzsche, sa vie et sa pensée.'' 6 Bände. Brossard, Paris 1920–1931, Gallimard, Paris, ISBN 2-07-020127-9, ISBN 2-07-020128-7, ISBN 2-07-020129-5. * Sabine Appel: ''Friedrich Nietzsche: Wanderer und freier Geist. Eine Biographie.'' Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-61368-5. * Raymond J. Benders, Stephan Oettermann: ''Friedrich Nietzsche: Chronik in Bildern und Texten.'' Hanser, München 2000, ISBN 3-446-19877-6. * Ivo Frenzel: ''Friedrich Nietzsche in Selbstzeugnissen und Bilddokumenten.'' 31. Auflage. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2000, ISBN 3-499-50634-3. * Curt Paul Janz: ''Friedrich Nietzsche. Biographie.'' 3 Bände, Hanser, München 1978/1979, ISBN 3-423-04383-0 * Alice Miller: ''Das ungelebte Leben und das Werk eines Lebensphilosophen: Friedrich Nietzsche.'' In: Dies.: ''Der gemiedene Schlüssel.'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 1988, ISBN 3-518-02226-1. * Christian Niemeyer (eld.): ''Nietzsche-Lexikon.'' Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2009, ISBN 978-3-534-20844-9. * Henning Ottmann (eld.): ''Nietzsche-Handbuch: Leben – Werk – Wirkung.'' Metzler, Stuttgart/ Weimar 2000, ISBN 3-476-01330-8. * Werner Ross: ''Der ängstliche Adler; Friedrich Nietzsches Leben.'' DVA, Stuttgart 1980, ISBN 3-423-30736-6, und ''Der wilde Nietzsche oder Die Rückkehr des Dionysos.'' DVA, Stuttgart 1994, ISBN 3-421-06668-X * Rüdiger Safranski: ''Nietzsche: Biographie seines Denkens.'' Hanser, München 2000, ISBN 3-446-19938-1 * Hermann Josef Schmidt: ''Nietzsche absconditus oder Spurenlesen bei Nietzsche.'' 4 Bände. IBDK, Berlin/Aschaffenburg 1991–1994 * Pia Daniela Volz: ''Nietzsche im Labyrinth seiner Krankheit.'' Königshausen & Neumann, Würzburg 1990, ISBN 3-88479-402-7 * Volker Ebersbach: ''Nietzsche in Turin.'' Boldt-Literaturverlag, Winsen/Luhe; Weimar 1994, ISBN 3-928788-11-6. === Pri filozofio === * Günter Abel: ''Nietzsche. Die Dynamik der Willen zur Macht und die ewige Wiederkehr.'' 2., erweiterte Auflage. De Gruyter, Berlin/ New York 1998, ISBN 3-11-015191-X * Keith Ansell Pearson (eld.): ''A Companion to Nietzsche.'' Blackwell, Oxford/Malden 2006, ISBN 1-4051-1622-6. * Maudemarie Clark: ''Nietzsche on Truth and Philosophy.'' Cambridge University Press, Cambridge 1990, ISBN 0-521-34850-1. * [[Gilles Deleuze]]: ''Nietzsche und die Philosophie.'' Europäische Verlagsanstalt, Hamburg 1976, ISBN 3-434-46183-3 * [[Jacques Derrida]]: ''Sporen. Die Stile Nietzsches.'' Corbo e Fiore, Venedig 1976 * Günter Figal: ''Nietzsche. Eine philosophische Einführung.'' Reclam, Stuttgart 1999, ISBN 3-15-009752-5. * Eugen Fink: ''Nietzsches Philosophie.'' Stuttgart 1960. * Erich Heller: ''Die Wiederkehr der Unschuld und andere Essays.'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 1977. * [[Karl Jaspers]]: ''Nietzsche. Einführung in das Verständnis seines Philosophierens.'' De Gruyter, Berlin/New York 1981 (Erstauflage 1935), ISBN 3-11-008658-1 * Walter Arnold Kaufmann: ''Nietzsche: Philosopher, Psychologist, Antichrist'', Princeton University Press, Princeton, N.J. 1950, 4. Auflage. 1974; deutsche Übersetzung: ''Nietzsche: Philosoph – Psychologe – Antichrist.'' Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1988, ISBN 3-534-80023-0 * Domenico Losurdo: ''Nietzsche, der aristokratische Rebell: Intellektuelle Biographie und kritische Bilanz.'' 2 Bände. Argument/Inkrit, Berlin 2009, ISBN 978-3-88619-338-7. * Mazzino Montinari: ''Friedrich Nietzsche: Eine Einführung.'' De Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012213-8 (von einem der Herausgeber der Kritischen Gesamtausgabe Nietzsches). * Wolfgang Müller-Lauter: ''Nietzsche. Seine Philosophie der Gegensätze und die Gegensätze seiner Philosophie''. De Gruyter, Berlin/ New York, 1971. * Barbara Neymeyr, Andreas Urs Sommer (eld.):''Nietzsche als Philosoph der Moderne.'' Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2012. ISBN 978-3-8253-5812-9 * Raoul Richter: ''Friedrich Nietzsche. Sein Leben und sein Werk.'' 4. Auflage. Meiner, Leipzig 1922 ([https://archive.org/stream/friedrichnietzsc00rich#page/n3/mode/2up Digitalisat]). * Wiebrecht Ries: ''Nietzsche zur Einführung.'' Junius, Hamburg 2004, ISBN 3-88506-393-X. * Georg Römpp: ''Nietzsche leicht gemacht.'' (= ''Uni-Taschenbücher'' UTB 3718). Böhlau, Köln/Weimar 2013, ISBN 978-3-8252-3718-9. * Hans-Martin Schönherr-Mann: ''Friedrich Nietzsche'' (= ''UTB.'' 3001). Fink, Paderborn 2008, ISBN 978-3-8252-3001-2. * Stefan Lorenz Sorgner, H. James Birx, Nikolaus Knoepffler (eld.): ''Wagner und Nietzsche: Kultur-Werk-Wirkung: Ein Handbuch.'' Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2008, ISBN 978-3-499-55691-3. * Werner Stegmaier: ''Friedrich Nietzsche zur Einführung.'' Junius, Hamburg 2011, ISBN 978-3-88506-695-8. * Bernhard H. F. Taureck: ''Nietzsche-ABC.'' Reclam, Leipzig 1999, ISBN 3-379-01679-9. * Gianni Vattimo: ''Nietzsche: Eine Einführung.'' Metzler, Stuttgart 1992, ISBN 3-476-10268-8. * Claus Zittel: ''Selbstaufhebungsfiguren bei Nietzsche''. Königshausen & Neumann 1995, ISBN 3-8260-1082-5. === Verkokomentarioj === * [[Heidelberger Akademie der Wissenschaften]] (eld.): ''Historischer und kritischer Kommentar zu Friedrich Nietzsches Werken''. Berlin / Boston: Walter de Gruyter 2012 ff. Erschienen sind bisher drei Bände: * Jochen Schmidt: ''Kommentar zu Nietzsches Geburt der Tragödie'' = ''Historischer und kritischer Kommentar zu Friedrich Nietzsches Werken'', Bd. 1/1. XXI + 456 Seiten. Berlin / Boston: Walter de Gruyter 2012, ISBN 978-3-11-028683-0. * Andreas Urs Sommer: ''Kommentar zu Nietzsches Der Fall Wagner. Götzen-Dämmerung'' = ''Historischer und kritischer Kommentar zu Friedrich Nietzsches Werken'' Bd. 6/1. XVII + 698 Seiten. Berlin / Boston: Walter de Gruyter 2012, ISBN 978-3-11-028683-0. * Andreas Urs Sommer: ''Kommentar zu Nietzsches Der Antichrist. Ecce homo. Dionysos-Dithyramben. Nietzsche contra Wagner'' = ''Historischer und kritischer Kommentar zu Friedrich Nietzsches Werken'', Bd. 6/2. XXI + 921 Seiten. Berlin / Boston: Walter de Gruyter 2013, ISBN 978-3-11-029277-0. == Vidu ankaŭ == * [[Nietzsche-arkivo]] * [[7014 Nietzsche]] * [[Mastra-sklava moraleco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Friedrich Nietzsche}} * [http://www.nietzschesource.org/ Nietzsche Source: Sämtliche Werke, kritische Ausgabe, hg. von Colli/Montinari - Digitale Faksimile Gesamtausgabe, hg. von P. D'Iorio] * {{Gutenberga aŭtoro|id=Friedrich_Wilhelm_Nietzsche|nomo=Friedrich Wilhelm NIETZSCHE}} * [http://www.agellus.org/nietzsche/ Wiki Nietzsche]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|jaro=2021 |monato=12 |tago=22}} {{Vivtempo|Nietzsche, Friedrich}} [[Kategorio:Friedrich Nietzsche| ]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Kritikaj teoriistoj]] [[Kategorio:Kontinentaj filozofoj]] [[Kategorio:Kontraŭnaciismo]] [[Kategorio:Kritikistoj de religio]] [[Kategorio:Kritikistoj de kristanismo]] [[Kategorio:Kritikistoj de la Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Kritikistoj de laboro kaj labora etiko]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de kulturo]] [[Kategorio:Filozofoj de historio]] [[Kategorio:Epistemologoj]] [[Kategorio:Socialaj komentistoj]] [[Kategorio:Deterministoj]] [[Kategorio:Filozofoj de psikologio]] [[Kategorio:Sociaj filozofoj]] [[Kategorio:Sociaj kritikistoj]] [[Kategorio:Sennaciuloj]] [[Kategorio:Eksaj luteranoj]] [[Kategorio:Ekzistadistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de religio]] [[Kategorio:Metafizikistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de sociaj sciencoj]] [[Kategorio:Aforismistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de etiko kaj moralo]] [[Kategorio:Ontologoj]] [[Kategorio:Filozofoj de menso]] [[Kategorio:Germanaj helenistoj‎]] [[Kategorio:Filozofoj de literaturo]] [[Kategorio:Filozofoj de kulturo]] [[Kategorio:Filozofoj de neniismo]] [[Kategorio:Moralaj filozofoj]] [[Kategorio:Teoriistoj de ironio]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj muzikaj kritikistoj]] [[Kategorio:Ateismaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj ateistoj]] [[Kategorio:Germanaj ateismaj aktivuloj]] [[Kategorio:Germanaj ateismaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Francia-Prusia milito]] gpnsn2yzp5dy05jx8khgjam9cibmwn8 0 3154 9441632 9196201 2026-07-30T07:17:08Z Sj1mor 12103 9441632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Esquemes sistema nerviós.PNG|eta|Nervaj sistemoj de diversaj bestoj]] La '''nerva sistemo''' konsistas el la [[cerbo]], la [[spino|spina kordo]], la [[neŭrono]]j (nervaj ĉeloj), [[ganglio]]j kaj la [[nerva fibro|nervaj fibroj]]. Ili etendiĝas tra la tuta korpo. Per la nerva sistemo, homo ricevas ĉiujn fizikajn sensojn (vidadon, aŭdadon, tuŝadon, gustadon, flaradon), kaj pro tio li povas reakcii. La nerva sistemo ankaŭ provizas al la korpo [[homeostazo]]n (la korpan kapablon de havi stabiligitan bontenadon). == Priskribo == En [[biologio]] la nerva sistemo estas la parto de [[besto]] kiu kunordigas ĝiajn [[konduto|agojn]] elsendante [[signalo]]jn al kaj de malsamaj partoj de ĝia [[korpo]]. La nerva sistemo detektas mediajn ŝanĝojn kiuj efikas sur la korpo, kaj laboras en tandemo kun la [[endokrina sistemo]] por reagi al tiaj okazaĵoj.<ref> Tortora, G.J., Derrickson, B. (2016). Principles of Anatomy and Physiology (15th ed.). J. Wiley. ISBN 978-1-119-34373-8. </ref> Nervaj histoj unue ekestis en [[Faŭno de Ediacara|vermecaj organismoj]] antaŭ proksimume 550 ĝis 600 milionoj da jaroj. En [[vertebrulo]]j ĝi konsistas el du ĉefaj partoj, la centra nervosistemo (CNS) kaj la periferia nerva sistemo (PNS). La nerva sistema havas tiel du dividojn; * La [[centra nerva sistemo]] (CNS). Ĝi konsistas el la cerbo kaj la spina kordo. La meza homa cerbo havas 100.000.000.000 neŭronojn, pli ol la nombro de la steloj en la universo. Elektrokemiaj impulsoj fluas tra la neŭronoj, kaj donas al la homo konscion. * La [[periferia nerva sistemo]] (PNS). Ĝi konsistas el la alkondukanta sistemo (kiuj kondukas la nervimpulsojn de la nervsensiloj al la CNS), kaj el la dekondukanta sistemo (kiuj kondukas la nervimpulsojn de la CNS al la muskoloj.) Parto de la PNS estas la [[aŭtonoma nerva sistemo]] (ANS), kie troviĝas la [[simpata nerva sistemo]] kaj la [[parasimpata nerva sistemo]]. [[Nervo]]j kiuj elsendas signalojn de la [[cerbo]] estas nomitaj movaj aŭ eferentaj nervoj, dum tiuj nervoj kiuj elsendas informojn de la korpo ĝis la CNS estas nomitaj sensaj aŭ aferentaj. Mjelnervoj servas kaj funkcias kaj estas nomitaj miksitaj nervoj. La PNS estas dividita en tri apartajn subsistemojn, la somata, aŭtonomia, kaj intesta nervaj sistemoj. Somataj nervoj peras libervolajn movadojn. La aŭtonoma nervosistemo estas plue subdividita en la simpata kaj la parasimpata nervajn sistemojn. La simpata nerva sistemo estas aktivigita en kazoj de krizoj por mobilizi [[energio]]n, dum la parasimpata nerva sistemo estas aktivigita kiam organismoj estas en rilaksita ŝtato. La aŭtonomia nerva sistemo agas aŭtomate, sen la pervolo de persono, ekzemple, la rapido de la korbato kaj la grando de la pupilo de la [[okulo]]. La intesta nerva sistemo funkcias por kontroli la gastro-intestan sistemon. Kaj aŭtonomiaj kaj intestaj nervaj sistemoj funkcias aŭtomate. Nervoj ĉe elirejo de la [[kranio]] estas nomita kraniaj nervoj dum tiuj elirantaj de la [[mjelo]] estas nomitaj mjelnervoj. [[Dosiero:NisslHippo2.jpg|eta|maldekstre|240px|Sekco de [[hipotalamo]] pri [[ronĝulo]] kun neŭronoj kaj [[glia ĉelo|gliaj ĉeloj]].]] Je la ĉela nivelo, la nerva sistemo estas difinita per la ĉeesto de speciala speco de [[ĉelo]], nomita la [[neŭrono]], ankaŭ konata kiel "nervoĉelo". Neŭronoj havas specialajn strukturojn kiuj permesas al ili sendi signalojn rapide kaj ĝuste al aliaj ĉeloj. Ili sendas tiujn signalojn en la formo de elektrokemiaj ondoj vojaĝantaj laŭ maldikaj fibroj nomitaj aksonoj, kiuj kreas kemiaĵojn nomitajn neŭrotransmitoroj por esti liberigitaj ĉe transiroj nomitaj sinapsoj. Ĉelo kiu ricevas sinapsan signalon de neŭrono povas esti ekscitita, inhibiciita, aŭ alie modulita. La ligoj inter neŭronoj povas formi neŭralajn cirkvitojn kaj ankaŭ neŭralajn retojn kiuj generas la percepton de organismo de la mondo kaj determinas ĝian konduton. Kune kun neŭronoj, la nerva sistemo enhavas aliajn specialiĝintajn ĉelojn nomitajn [[Glia ĉelo|gliaj ĉeloj]], kiuj disponigas strukturan kaj [[metabolo|metabolan]] subtenon. Nervaj sistemoj estas trovitaj en la plej multaj multĉelaj bestoj, sed varias multe en komplekseco.<ref> "Nervous System". ''Columbia Encyclopedia''. Columbia University Press. </ref> La nuraj multĉelaj bestoj kiuj havas neniun nervan sistemon entute estas [[spongo]]j, [[plakozoo]]j, kaj mesozooj, kiuj havas tre simplajn korpomapojn. La nervaj sistemoj de la radiaj simetriaj organismoktenoforoj (kombiloĵeleoj) kaj kniduloj (kiuj inkludas [[anemono]]jn, [[hidro]]jn, [[koralo]]jn kaj [[meduzo]]jn) konsistas el difuza nervoreto. Ĉiuj aliaj bestospecioj, kun la escepto de kelkaj specoj de [[vermo]], havas nervan sistemon enhavantan [[cerbo]]n, centran ŝnureton (aŭ du ŝnuretojn kurantajn en paralelo), kaj nervojn radiantajn de la cerbo kaj centra ŝnureto. La grandeco de la nerva sistemo gamas de kelkaj centoj da ĉeloj en la plej simplaj vermoj, ĝis proksimume 300 miliardoj da ĉeloj en [[Afrika elefanto|afrikaj elefantoj]].<ref> Herculano-Houzel S, Avelino-de-Souza K, et al. (2014).[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4053853/ "The elephant brain in numbers".] Front Neuroanat. 8: 46. doi:10.3389/fnana.2014.00046. PMC 4053853. PMID 24971054. </ref> La centra nervosistemo funkcias por sendi signalojn de unu ĉelo ĝis aliaj, aŭ de unu korpoparto ĝis aliaj kaj por ricevi religon. Paneo de la nerva sistemo povas okazi kiel rezulto de genetikaj difektoj, fizika difekto pro traŭmato aŭ tokseco, [[infekto]] aŭ simple pro maljunĝo. La medicina specialaĵo de [[neŭrologio]] studas [[malsano]]jn de la nerva sistemo kaj serĉas intervenojn kiuj povas malhelpi aŭ trakti ilin. En la periferia nerva sistemo, la plej ofta problemo estas la fiasko de nervokondukado, kio povas ŝuldiĝi al malsamaj kialoj inkluzive de [[diabeto|diabeta]] neŭropatio kaj senmjelinigantaj malsanojn kiel ekzemple [[multloka sklerozo]] kaj [[amiotrofa lateralsklerozo]]. [[Neŭroscienco]] estas la kampo de scienco kiu fokusas al la studo de la nerva sistemo. == Kompono == === Dividoj de la nerva sistemo === [[Dosiero:Afferent (PSF).es.png|eta|dekstre|Diagramo kiu klarigas la sensan kaj movigan itinerojn.]] * Por ties studo el vidpunkto de [[anatomio]] la nerva sistemo dividiĝas en [[Centra nerva sistemo|centra]] kaj [[Periferia nerva sistemo|periferia]]. La centra nerva sistemo korespondas al [[encefalo]] kaj la [[mjelo]], dum la periferia nerva sistemo enhavas la aron de nervoj kiuj konektas la centran nervan sistemon kun la cetero de la organismo. Ene de la periferia nerva sistemo oni povas diferenci inter [[Sensa sistemo|sensa nerva sistemo aŭ aferenca]], kiu respondecas pri la aligo de informado el la riceviloj, kaj moviga aŭ eferenca nerva sistemo, kiu sendas informon eliran al la plenumiloj.<ref name="reflejos">Teresa Pagés Costas, Josefina Blasco Mínguez, Luis Palacios Raufast kaj V. Alfaro, [https://www.worldcat.org/oclc/433435358 Fisiología animal], [2005] Universitat de Barcelona, pp. 47-48, ISBN = 8447530108, oclc = 433435358.</ref> * Por ties studo el vidpunkto de la funkcio la nerva sistemo dividiĝas en somata nerva sistemo kaj [[aŭtonoma nerva sistemo]]. La somata nerva sistemo estas formita per la aro de neŭronoj kiuj ebligas la volontajn agojn, dum la aŭtonoma aŭ vegeta nerva sistemo respondecas pri la realigo de funkcioj kiuj estas kontrolataj sen volonta partopreno de la persono; ene de tiu estas la [[simpata nerva sistemo]], la parasimpata kaj la digestorefleksa nerva sistemo kiu estas nur en la muroj de la digesta dukto.<ref name="reflejos"/> === Refleksa arko === [[Dosiero:Img arc reflex esp.svg|eta|maldekstre|Refleksa arko.]] Oni nomas [[reflekso]] la procezon laŭ kiu okazas nevolitan reagon, facile antaŭvidebla, antaŭ difinita stimulo. La neŭrona strukturo kiu eltenas reflekson estas nomata "refleksa arko". En la refleksa arko funkcias kvin komponantoj: nome la ricevilo, la [[Sensa sistemo|sensa vojo]] kiu zorgas por la aligo de la informo el la riceviloj, la refleksa centro por la aligo, la moviga (motora) neŭronaro, kiu portas la eliran informon kaj la plenuma organo kiu povas esti [[muskolo]] en la motoraj refleksoj aŭ [[glando]] en la sekreciaj refleksoj. Multaj el tiuj refleksoj estas nevolitaj movoj de korpoparto reage al stimulo. Ĉe vertebruloj la refleksoj estas produktitaj ĝenerale pere de nervaj cirkvitoj peritaj de neŭronoj troviĝantaj en la mjelo, sen interveno de la [[encefalo]].<ref name="reflejos"/> === Ĉeloj === La [[neŭrono]]j estas la ĉeloj kiuj formas la bazan fundamentan unuon de la nerva sistemo; ili troviĝas konektitaj inter si ege komplekse kaj havas la proprecon generi, propagi, kodigi kaj konduki signalojn pere de elektrokemiaj [[Gradiento (matematiko)|gradientoj]] sur la nivelo de aksona membrano kaj de [[Nervotransigilo|neŭrotransmisiiloj]] sur la niveloj de [[sinapso]] kaj de sensoriceviloj. La subtenaj aŭ eltenaj histoj estas formataj per la gliaj ĉeloj (neŭroglio) kaj specializita dukta sistemo.<ref name="ectodermo"> Víctor Smith Agreda; Elvira Ferrés Torres; Manuel Montesinos Castro-Girona ([1992]). [https://search.worldcat.org/title/802699132 ''Manual de embriología y anatomía general''.] Universitat de València, Servei de Publicacions,DL. p. 45. ISBN 8437010063. OCLC 802699132.</ref><ref name="cecie"> Cecie Starr; Ralph Taggart; Christine A Evers; Lisa Starr; Juan Gabriel Rivera Martínez (2008). [https://search.worldcat.org/title/629775342 ''Biología : la unidad y la diversidad de la vida''] (11a eldono). Thomson cop. ISBN 9706867775. OCLC 629775342. p. 487.</ref> ==== Neŭronoj ==== {{Ĉefartikolo|Neŭrono}} [[Dosiero:Structure_of_Neuron_esp.jpg|eta|Baza diagramo de neŭrono.]] La neŭrono same kiel ĉiuj aliaj ĉeloj, disponas de [[citoplasmo]] en kiu estas [[Ĉelkerno|kerno]] kaj diversaj organetoj kiel la [[mitokondrio]]j kaj la [[Golĝaparato]]. Ilia propra trajto estas ke de la ĉelkorpo eliras diversajn branĉolongigaĵoj kiuj estas nomataj [[dendrito]]j kaj alia unika kiu ricevas la nomon de [[aksono]]. La dendritoj ricevas la nervan signalon en direkto al la ĉelkorpo, dum la aksono elsendas ĝin el la ĉelkorpo al alia neŭrono aŭ al muskola ĉelo. La asono povas dividiĝi en miloj da branĉoj, ĉiu el kiu portas la informon al diferenca ĉelo. La baza strukturo de la nerva sistemo estas formita per retoj da neŭronoj kiuj estas interkonektitaj per siaj dendritoj kaj aksonoj. La zono de konekto inter du neŭronoj ricevas la nomon de [[sinapso]].<ref>Daniel P. Cardinali, [https://www.worldcat.org/oclc/928635830 Manual de neurofisiología] 2000, Ediciones Díaz de Santos, alirita en la 11a de marto 2018, ISBN = 9788479780050, oclc = 928635830</ref><ref>Ernesto Bustamante Zuleta [https://www.worldcat.org/oclc/777680945 |El sistema nervioso: desde las neuronas hasta el cerebro humano] Editorial Universidad de Antioquía, 2007, alirita en la 13a de marto 2018, ISBN = 9789587140736, oclc = 777680945.</ref> ===== Morfologia klasigo ===== [[Dosiero:Neurons uni bi multi pseudouni.svg|eta|maldekstre|240ra|1. Unupolusa neŭrono<br>2. Dupolusa neŭrono<br>3. Plurpolusa neŭrono<br>4. Pseŭdunupolusa neŭrono]] Ili klasiĝas en kvar tipoj, nome la jenaj: * '''Unupolusaj''' estas ĉeloj kun unusola projekciaĵo kiu eliras de la somato, kiuj estas raraj ĉe vertebruloj. * '''Dupolusaj''', kun du projekciaĵoj kiuj eliras de la somato, kiuj ĉe homoj estas en la flarepitelio kaj en la vestibla kaj koklea ganglioj. * '''Plurpolusaj''' estas neŭronoj kun pluraj dendritaj projekciaĵoj kaj unusola aksona projekciaĵoj; ili estas karakteraj de la movigaj neŭronoj. * '''Pseŭdunupolusaj''', kun unusola projekciaĵo sed kiu subdividiĝas poste en unu periferia branĉo kaj alia centra; ili estas karakteraj plejparte de ĉeloj de la homaj sensoganglioj. ===== Fiziologia klasigo ===== La neŭronoj estas klasigitaj ankaŭ en tri ĝeneralaj grupoj laŭ siaj funkcioj, nome la jenaj: * '''Sensaj''', kun loko normale en la [[periferia nerva sistemo]], zorgas por la ricevo de tre diversaj tipoj de stimuloj kaj internaj kaj eksteraj. Tiu akiro de signaloj estas respondeco de ampleksa vario de riceviloj:<ref name="quince">Arthur C. Guyton kaj John Edward Hall, [https://www.worldcat.org/oclc/991751746 Tratado de fisiología médica] 2011, Elsevier, 12a eldono, alirita en la 14a de marto 2018, ISBN = 9788480868198, oclc = 991751746.</ref> ** Nociriceviloj: liberaj finaĵoj zorgitaj pri la kolektado de la informado pri hista damaĝo. ** Termoriceviloj: sentemaj al temperaturo. ** Lumriceviloj: sentemaj al la [[lumo]], en la okuloj. ** Kemiriceviloj: kaptas kemiajn substancojn kiel la gusto (likvoj-solidoj) kaj la flaro (gasoj). ** Mekanikriceviloj: sentemaj al froto, premo, sono kaj gravito. Inkludas la ĉelojn respondecajn pri la sensoj del tuŝo, aŭdo kaj [[flanka linio]] de la fiŝoj. ** Memriceviloj: estas internaj riceviloj en la muskolaj daŭboj kaj nervofinaĵoj kiuj zorgas pri la kolekto de informado pri la pozicio de la muskoloj kaj [[tendeno]]j. * '''Movigaj''': kun loko normale en la [[centra nervosistemo]] zorgas pri la sendo de ordonaj signaloj al aliaj neŭronoj, al muskoloj aŭ glandoj. * '''Interneŭronoj''': kun loko normale ene de la [[centra nervosistemo]] zorgas pri la kreado de konektoj aŭ retoj inter la diversaj tipoj de neŭronoj. ==== Nervimpulsoj ==== [[Dosiero:Cellmembranion.gif|300px|eta|dekstre|Neŭrona nervimpulso unudirekta pro la ŝanĝo de potencialo transmembrana.]] La neŭrono povas komunikiĝis inter si pere de elektraj impulsoj kiuj cirkulas tra siaj plilongigaĵoj. La impulso nomiĝas "Agadpotencialo" kaj ĝi estas unudirekta el la ĉela korpo al la aksono. En ripoza stato de estas diferenco de potencialo inter la interno kaj la ekstero de la neŭrono ĉar ambaŭ spacoj estas apartigitaj pere de la ĉelmembrano; tiun diferencon de potencialo oni nomas "ripoza potencialo de membrano". Kiam agadpotencialo aŭ nerva impulso estas generita, du sinsekvaj aferoj okazas, kiuj influas la ĉelan membranon, ŝanĝas ĝian permeablon al Na+ kaj K+-jonoj kaj modifas la ripozan membranpotencialon. Unue malfermiĝas la kanaloj, kiuj faciligas la eniron de Na+ en la ĉelon (malpolusiĝo), poste malfermiĝas la membrankanaloj kiuj permesas la eliron de K+ el la ĉelo (repolusiĝo). La agadpotencialo tiel generita estas elsendita unudirekte tra la aksono ĝis ĝi atingas la venontan ligon ([[sinapso]]). ==== Sinapso ==== {{Ĉefartikolo|Sinapso}} [[Dosiero:Sinapsis.png|eta||maldekstre|Skemo montranta la ĉefajn elementojn en kemia sinapso.]] La funkcia komunikado, kiu estas establita inter du neŭronoj aŭ inter neŭrono kaj [[Muskolĉelo|muskola ĉelo]], nomiĝas sinapso. Tra la sinapso, la nerva impulso povas cirkuli laŭ pluraj ligitaj neŭronoj.<ref name="quince" /> La neŭrono de kiu la impulso eliras estas nomata antaŭsinapsa, kaj tiu, kiu ricevas ĝin, nomiĝas postsinapsa. Inter ili estas spaco nomata sinapsa spaco, kiu disigas la membranojn de la du ĉirkaŭaj ĉeloj. Du specoj de sinapsoj povas esti distingitaj: [[Dosiero:Nerve impulse.gif|eta|dekstre|240ra|Skemo montranta la funkciadon de sinapso<br>1. flave: Molekulaj de natrio<br>2. ruĝe: Molekuloj de kalio<br>3. verde: Vezikoj de neŭrotransmisiiloj.]] * Kemiaj sinapsoj. Tiu tipo de sinapso estas hegemoniaj ĉe la vertebruloj; la antaŭsinapsa ekstremo estas ŝarĝita de vezikoj kiuj enhavas kemiajn substancojn nomitajn [[neŭrotransmisiilo]]jn. Por ke nervimpulso transmisiiĝu, la unua neŭrono devas transdoni la neŭrotransmisiilon al la sinapsejo.<ref name="quince" /> La dua neŭrono kaptas la neŭrotransmisiilon pere de specifaj riceviloj kiu se funkciigitaj generas novan potencialon de agado. * Elektraj sinapsoj. En tiu tipo de sinapso ne estas neŭrotransmisiiloj, kaj la elektra impulso pasas rekte de la antaŭsinapsa neŭrono al la malantaŭsinapsa neŭrono. ==== Neŭrotransmisiilo ==== {{Ĉefartikolo|Neŭrotransmisiilo}} Neŭrotransmisiilo estas kemia substanco produktita de la neŭronoj kiu estas transdonita al la sinapsa spaco de kemia [[sinapso]] pere de la agado de nervimpulso aŭ agadpotencialo. Ĝi interagas kun specifa receptoro sur la postsinapsa neŭrono kie ĝi produktas precizan respondon kiu povas esti ekscita aŭ inhibicia. La neŭrotransmisiloj estas fundamenta aspekto en la transdono de nervaj impulsoj kaj estas de granda intereso en [[farmakologio]], ĉar multaj el la [[medikamento]]j, kiuj faras iom da efiko sur la nerva sistemo, agadas sur ili. Ekzistas diversaj substancoj kiuj agadas kiel neŭrotransmisiloj, kelkaj el kiuj la plej gravaj estas la jenaj: * [[GABA]], akronimo de [[Gama-aminobuterata acido]]. * [[Serotonino]], nomita ankaŭ 5-hidroksitriptamino. * [[Acetilkolino]]. * [[Dopamino]]. * [[Noradrenalino]]. * [[Endorfino]]. === Gliaj ĉeloj === {{Ĉefartikolo|Glia ĉelo}} [[Dosiero:Blausen 0672 NeuralTissue esp.png|eta|maldekstre|Bildo de neŭrono kaj de glia ĉelo (''astrocito'').]] La '''gliaj ĉeloj''' (konataj ĝenerale ankaŭ kiel '''glioj''' aŭ '''neŭroglio''') estas ĉeloj de la nervosistemo kiuj plenumas, ĉefe, la funkcion de eltenado kaj protektado de la [[neŭrono]]j. Ĉe homoj oni klasigas ilin laŭ sia loko aŭ laŭ sia morfologio kaj funkcio. La diversaj ĉeloj de la neŭroglio estas pli ol la duono de la [[volumeno]] de la nerva sistemo de la [[vertebrulo]]j. La neŭronoj ne povas funkcii dum foresto de la gliaj ĉeloj.<ref name="cecie"/> == Patologio == {{Ĉefartikolo|Neŭrologio|Psikiatrio}} La centra nervosistemo estas protektita per gravaj fizikaj kaj kemiaj barieroj. Fizike, la cerbo kaj spino estas ĉirkaŭataj de dikaj meningaj membranoj, kaj enfermitaj en la ostoj de la [[kranio]] kaj de la [[vertebraro]], kio kombinas por formi fortan fizikan ŝildon. Kemie, la cerbo kaj spino estas izolataj de la sango–cerba bariero, kiu evitas, ke plej tipoj de kemiaĵoj translokiĝu el la sangofluo al la interno de la centra nervosistemo. Tiuj protektoj faras la CNS malpli vundebla en multaj manieroj ol la PNS; la mala flanko, tamen, estas ke la damaĝo al la CNS tendencas rezulti en pli seriozaj konsekvencoj. [[Dosiero:CNS protection.jpg|eta|267x267px|dekstre|Tavoloj kiuj protektas la cerbon kaj spinon.]] [[Neŭropatologio]] estas branĉo de [[patologio]], kiu traktas malsanojn de la centra nerva sistemo, la meningaj kaj la periferiaj nervoj. Krome, kelkaj muskolaj malsanoj kaj la kreado de cerbaj vundoj ankaŭ falas sub la kampon de neŭropatologio. == Homa nerva sistemo == Ĝi pezas ĉirkaŭ 2 kilogramojn<ref> [https://cienciaybiologia.com/sistema-nervioso-humano-que-es-estructura-y-funciones/ El sistema nervioso humano: qué es, estructura y funciones] alirita en la 10a de aŭgusto 2021.</ref> kaj anatomie estas plej ofte konsiderita dividita en du partoj tre bone diferencitaj por faciligi sian studadon: nome la [[centra nerva sistemo]] kiu estas komponita per la [[encefalo]] kaj la [[mjelo]], kaj la [[periferia nerva sistemo]] kiu inkludas ĉiujn periferiajn nervojn, kaj movogajn kaj sensoricevajn.<ref name="testut2"> L. Testut kaj A. Latarjet, [https://www.worldcat.org/oclc/1024600298 ''Tratado de anatomía humana. Vol.2, Angiología-Sistema nervioso central''], 1969, Salvat, naŭa eldono, ISBN = 8434511444, oclc = 1024600298</ref><ref name="testut3">L. Testut kaj A. Latarjet, [https://www.worldcat.org/oclc/644617480 ''Tratado de anatomía humana''. Vol. 3, Meninges ; Sistema nervioso periférico ; Órganos de los sentidos ; Aparato de la respiración y de la fonación ; Glándulas de secreción interna] 1969, Salvat, naŭa eldono, ISBN = 8434511444, oclc = 1024600298</ref> === Embria disvolviĝo === Dum la disvolviĝo de la embrio, la praa [[neŭra tubo]] rezultas en la formado de tri encefalaj vezikoj kiuj nomiĝas respektive prosencefalo, mezencefalo kaj rombencefalo. Poste la prosencefalo dividiĝas kaj rezultas en la [[telencefalo]] kaj la diencefalo, dum la rombencefalo rezultas en la metencefalo kaj la mjelencefalo. La mezencefalo restas nedividita. Tiel oni konstituas la kvin partojn de kiuj eliras ĉiuj partoj de la encefalo tute disvolvigita.<ref>Ángel Rodríguez, Susana Domínguez, Mario Cantín kaj Mariana Rojas [http://www.ijmss.org/wp-content/uploads/2015/06/art_4_21.pdf Embriología del Sistema Nervioso] 2015, en ''International Journal of Medical and Surgical Sciences'' alirita la 16an de marto 2018, arkivita en [https://web.archive.org/web/20180328180800/http://www.ijmss.org/wp-content/uploads/2015/06/art_4_21.pdf] la 28an de marto 2018.</ref> === Taksonomio === Oni povas priskribi la nervan sistemon laŭ sia anatomio aŭ laŭ sia funkciado: <center> {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="0" |- |laŭ anatomio || laŭ funkciado |- valign="top" | {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="0" | rowspan=4| [[centra nerva sistemo]] | rowspan=3| [[encefalo]] |[[cerbo]] |- |[[cerebelo]] |- |[[cerba trunko]] |- |colspan=2|[[mjelo]] |- | colspan=3| [[periferia nerva sistemo]] |} </center> | <center> {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="0" | colspan="2"| [[somata nerva sistemo]] |- | rowspan=4|[[aŭtonoma nerva sistemo]] |- |[[simpata nerva sistemo]] |- |[[parasimpata nerva sistemo]] |- |[[digesta nerva sistemo]] |- |} |} </center> === Centra nerva sistemo === {{Ĉefartikolo|Centra nerva sistemo}} [[Dosiero:SNerviosoC.png|eta|200px|Skemo de la homa centra nerva sistemo. Ĝi estas komponita de du partoj: encefalo (cerbo, cerebelo, cerba trunko) kaj mjelo.<ref name="SR"> Richard S. Snell [https://www.worldcat.org/oclc/61391911 Neuroanatomía clínica] 2003, Médica Panamericana, kvina eldono, ISBN = 9500620499, oclc = 61391911</ref> La koloroj celas nur didaktikajn rezultojn.]] La '''[[centra nerva sistemo]]''' estas formata de la [[encefalo]] kaj la [[mjelo]]; ĝi estas protektita de tri membranoj, nome la [[meningo]]j.<ref>Bertran Prieto, Pol [https://medicoplus.com/neurologia/partes-sistema-nervioso Las partes del sistema nervioso (características y funciones)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240717222749/https://medicoplus.com/neurologia/partes-sistema-nervioso |date=2024-07-17 }} 2020.</ref> En ties interno estas sistemo de kavaĵoj konataj kiel ventrikloj, tra kiuj cirkulas la cefalorakia likvo.<ref name="testut2" /> * La '''[[encefalo]]''' estas la parto de la centra nerva sistemo kiu estas protektita per la [[osto]]j de la [[kranio]]. Ĝi estas formita per la [[cerbo]], la [[cerebelo]] kaj la [[cerba trunko]].<ref name="testut2" /> ** La '''[[cerbo]]''' estas la plej volumena parto. Ĝi estas dividita en du [[Cerba duonsfero|duonsferoj]], unu dekstra kaj unu maldekstra, apartigitaj per la "interduonsfera fendo" kaj komunikitaj pere de la [[kaloza korpo]]. La surfaco estas nomita [[kortekso]] kaj estas formita per fendoj nomitaj "cirkunvolucioj" konstituitaj el [[griza substanco]]. Subkuŝe al tiu estas la [[blanka substanco]]. En centraj zonoj de la krania volumeno estas areoj de griza substanco kiuj formas kernojn kiel la [[talamo]], la "vostokerno" kaj la [[hipotalamo]].<ref name="testut2" /> Ĉiu cerba duonsfero posedas kelkajn fendojn kiuj dividas la kortekson en loboj, nome la jenaj: *** frunta lobo, en antaŭa loko. *** [[tempia lobo]], en flanka loko malantaŭ la frunta lobo. *** [[parieta lobo]], en la ekstera flanko de la duonsfero, sub la tempia lobo. *** okcipita lobo, en la malantaŭa parto de la cerbo. ** La '''[[cerebelo]]''' estas en la malsupra kaj malantaŭa parto de la encefalo, metita en la malantaŭa cerba fosaĵo kun la [[cerba trunko]].<ref name="testut2" /> ** La '''[[cerba trunko]]''', komponita de la mezencefalo, la [[cerba ponto]] kaj la [[mjela plilongigo]], konektas la cerbo kun la [[mjelo]].<ref name="testut2" /> * La '''[[mjelo]]''' estas plilongigaĵo de la encefalo, kvazaŭ ŝnureto kiu etendiĝas tra la interno de la [[vertebraro]]. Ene de tiu, la griza substanco troviĝas en la interno kaj la blanka substanco troviĝas en la ekstero.<ref name="testut2" /> {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="0" | rowspan="6" | [[Centra nerva sistemo]] | rowspan="5" | [[Encefalo]] | rowspan="2" | Prosencefalo | [[Telencefalo]] | colspan="2" | Rinencefalo, cerba tonsilo, [[Hipokampo (cerboparto)|hipokampo]], novkortekso, flankaj ventrikloj |- | Diencefalo | colspan=2 | [[Epitalamo]], [[talamo]], [[hipotalamo]], subtalamo, [[hipofizo]], [[pineala glando]], tria ventriklo |- | rowspan="3" | [[Cerba trunko]] | Mezencefalo | colspan="2" | ''Tectum'', cerba pedunklo, ''pretectum'', akvedukto de Silvio |- | rowspan=2 | Rombencefalo | Metencefalo | [[Cerba ponto]], [[cerebelo]] |- | Mjelencefalo | Mjela plilongigo |- | colspan="5" align="left" | [[Mjelo]] |} [[Dosiero:Brain human normal inferior view with labels es.svg|eta|Malsupra vidaĵo de la homa encefalo kun la kraniaj nervoj etikeditaj.]] [[Dosiero:Nervous system diagram-es.svg|eta|300px|La homa nerva sistemo.]] === Periferia nerva sistemo === {{Ĉefartikolo|Periferia nerva sistemo}} La '''[[periferia nerva sistemo]]''' estas formita per la kraniaj kaj spinaj [[nervo]]j, kiuj eliras de la centra nerva sistemo kaj kiuj trairas la tutan korpon, enhavantaj aksonojn de neŭraj vojoj kun diversaj funkcioj kaj, per la periferiaj [[ganglio]]j kiuj troviĝas en la itinero de la nervoj kaj kiuj enhavas neŭronajn korpojn, nome la nuraj ekster la [[centra nerva sistemo]].<ref name="testut3" /> * [[Cerba nervo|Kraniaj aŭ cerbaj nervoj]], nomitaj ankaŭ kraniaj paroj, estas 12 nervoparoj kiuj sendas sensan informon devenan de la kolo kaj de la kapo al la centra nervosistemo aŭ sendas movigajn ordonojn por la kontrolo de la skeleta muskolaro de la kolo kaj de la kapo.<ref name=cero/><ref name="testut3" /> ** I. [[Flarnervo]]. Estas nervoparo nur sensohava, kondukas la nervajn impulsojn generitajn de la odorsubstancoj el la [[nazo]] ĝis la encefalo. ** II [[Optika nervo]]. Same nur sensohava, transportas la vidinformon el la okulo ĝis la encefalo. ** III [[Nervus oculomotorius|Okulmova nervo]]. Ĝi havas movofibrojn kiuj kontrolas la okulmovon kaj estas parasimpatiajn kiuj modifas la diametron de la pupilo. ** IV Troklea nervo. Ĝia funkcio estas moviga sur unu de la muskoloj kiuj movas la okulan globon. ** V [[Triopa nervo|Triopa]] aŭ triĝemina nervo. Estas miksa nervoparo kiu konsistas de unu sensa parto kaj unu moviga parto por maĉado. ** VI Nervo ''abducens'' aŭ Ekstera Okulmovigilo. Intervenas en la okulmovo, estas nur moviga. ** VII Vizaĝa nervo. Estas miksa nervo kiu konsistas de sensohavaj (por antaŭlango) kaj movigaj fibroj (por vizaĝo). ** VIII Vestiblokoklea nervo. Transportas al la cerbo la aŭdan kaj sensan informon devena de la [[interna orelo]] (ekvilibr-orientiĝo). ** IX Glosofaringa nervo. Estas miksa nervo. La parto sensohava transportas informojn devenajn de la lango kaj de la faringo. ** X [[Vaga nervo]]. Estas kaj sensohava kaj moviga, kaj krome havas [[Simpata nerva sistemo|parasimpatajn fibrojn]] kiuj agadas sur diversaj organoj, inter kiuj la [[stomako]] kaj la [[koro]]. ** XI Akcesora (spina) nervo. Estas moviga nervo kiu funkciigas inter aliaj la [[Sternoklaviomastoidea muskolo|sternoklaviomastoidean muskolon]], ebligante la turnon de la kapo. ** XII [[Langaj nervoj|Sublanga nervo]]. Estas moviga nervo por la muskolaro de la lango. * [[Spina nervo|Spinaj nervoj]]. Temas pri totalo de 31 paroj da nervoj kun po du partoj aŭ radikoj kiuj kuniĝas inter si: nome unu sensa kaj unu moviga. La sensa parto estas kiu kondukas la informon el la riceviloj ĝis la [[mjelo]], dum la moviga parto estas kiu sendas la impulsojn el la mjelo ĝis la korespondaj plenumiloj.<ref name="testut3" /> Ili distribuiĝas jene:<ref name=cero>Gary A. Thibodeau kaj Kevin T. Patton [http://books.google.es/books?id=3tdLbY3FA4AC&pg=PA186&dq=sistema+nervioso+perif%C3%A9rico+es&hl=es&ei=Hql3TOLLFMuMOM3RuOwG&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CFcQ6AEwBg#v=onepage&q=sistema%20nervioso%20perif%C3%A9rico%20es&f=false ''Estructura y función cuerpo humano'']. p. 186.</ref> ** 8 paroj da nukaj nervoj ** 12 paroj da nervios dorsales o torácicos ** 5 paroj da lumbaj rakiaj nervoj ** 5 paroj da sakraj rakiaj nervoj ** 1 paro da kokcigaj rakiaj nervoj === Laŭfunkcia priskribo === Divido malpli laŭanatomia sed pli laŭfunkcia, estas tiu kiu dividas la nervan sistemon laŭ la rolo kiun plenumas la diversaj neŭraj vojoj, ne konsiderante ĉu tiuj trairas parton de la centra aŭ periferia nervaj sistemoj: * La somata nerva sistemo, nomita ankaŭ nerva sistemo de la rilatvivo, estas formita per la aro de neŭronoj kiuj regulas la deziratajn, volitajn aŭ konsciajn funkciojn en la organismo, por ekzemplo la muskolan movadon. * La [[aŭtonoma nerva sistemo]], nomita ankaŭ nerva sistemo vegeta aŭ viscera, estas formita per la aro de neŭronoj kiuj regulas la nedeziratajn, nevolitajn aŭ nekonsciajn funkciojn en la organismo, por ekzemplo la intestan movadon. La vegeta sistemo estas dividebla en [[simpata nerva sistemo]] kaj parasimpata nerva sistemo; la du dividaĵoj nervofunkciigas la samajn organojn sed ĝenerale produktas malajn efikojn, agante ĉiu kiel kontraŭbalancilo de la alia. La simpata fako havas agadefikon kiu preparas la organismon por la fizika ekzercado aŭ por la fuĝo el ebla danĝero, dum la parasimpata fako kondukas ĝenerale al reagoj pli proksimaj al la malstreĉiĝo. [[Dosiero:Blausen 0703 Parasympathetic Innervation esp.jpg|thumb|Parasimpata nerva sistemo.]] ** La '''parasimpata nerva sistemo''' okazigas la funkciigon de la peristaltaj kaj sekreciaj funkciojn de la digesta kaj urina sistemoj kaj samtempe helpas la malstreĉiĝon de sfinkteroj por la forigo de la ekskreciaĵoj kaj urino; ĝi okazigas ankaŭ la bronkokonstrikton kaj la sekrecion en la spiraparato; helpas la [[vazodilatado]]n por redistribui la sangofluon al la visceroj kaj por helpi la seksan ekscitiĝon, okazigas [[miozo]]n kuntirigante la pupilan sfínkteron kaj helpas la alkutimigon de la okulo al la proksimaj vidaĵoj kuntirigante la ciliaran muskolon. Diference de la simpata nerva sistemo, ĝi inhibicias la funkciojn se temas pri la konduto de fuĝo helpante la malpliigon de la korbatada frekvenco. La parasimpata nerva sistemo tendencas ignori la modelon de korpa metamerigo nervofunkciigante la plimulton de la korpo pere de la [[vaga nervo]], kiu estas funkciigita el la kapo ([[mjela plilongigo]]). La nervoj kiuj zorgas por funkciigi la kapon mem estas ordonigitaj el la mezencefalo kaj mjela plilongigo. La nervoj kiuj zorgas pri la funkciigo de la digest-urinaj aparatoj pli distaj kaj seksorganoj estas ordonigitaj el la mjelaj fakoj S2a ĝis S4a. [[File:Blausen 0838 Sympathetic Innervation esp.jpg|thumb|Simpata nerva sistemo]] ** La '''[[simpata nerva sistemo]]''' pliigas la [[Porminuta korbatado|korbatan frekvencon]], stimulas la [[Anserhaŭto|hararstarigon]] kaj [[Ŝvito|ŝvitigon]], helpas kaj faciligas la mekanismojn de aktivado de la somata nerva sistemo por la laŭvola muskola kuntiriĝo, okazigas la bronkodilatigon de la spiraj vojoj por helpi la rapidan oksigenigon, helpas la vazkuntirigon redirektante la sangofluon al la muskoloj, koro kaj nerva sistemo, okazigas la [[midriazo]]n por la plej bonan vidkapablon de la medio, kaj stimulas la [[Surrena glando|surrenajn glandojn]] por la sintezo kaj elŝarĝo [[adrenalino|adrenalina]]. Male ĝi inhibicias la peristalzon kaj pliigas la tonon de la urinaj kaj digestaj sfinkteroj, ĉio por eviti la nevolontan forigon de ekskreciaĵoj. Ĉe maskloj ĝi finigas la seksan ekscitigon pere de la procezo de la [[ejakulo]]n. La simpata sistemo sekvas la modelon de korpa metamerigo nervofunkciigante la plimulton de la korpo, inkludante la kapon, pere de la mjelaj segmentoj T1 ĝis L2. ** Digesta nerva sistemo. La digesta nerva sistemo estas formata per aro de neŭronoj en la muroj de la digesta sistemo. Ĝi plenumas gravan funkcion en la kontrolo de la stomakintesta movado. Ĝi konsistas el du nervaj pleksoj: nome de Meissner kaj de Auerbach, kiuj generas la modelojn kiuj okazigas la stomakintestan movadon. Ĉar temas pri aŭtomata mekanismo ekster la persona volo, la digesta nerva sistemo estas inkludita ene de la aŭtonoma nerva sistemo, sed oni konsideras ĝin ento sendependa disde la simpata kaj la parasimpata.<ref>Romero-Trujillo, Jorge Oswaldo, Frank-Márquez, Nadine kaj Cervantes-Bustamante, Roberto [http://ojs.actapediatrica.org.mx/index.php/APM/article/view/568 Sistema nervioso entérico y motilidad gastrointestinal] 9a de julio 2014, en ''Acta Pediátrica de México'', volumo 33a, numero 4a, pp. 207-214, alirita la 16an de marto 2018, ISSN = 2395-8235, doi = 10.18233/APM33No4pp207-214.</ref> === Malsanoj === La nerva sistemo povas suferi nombrajn malsanojn de diversa origino: infektaj, heredaj, degeneraj, cerbovaskulaj (pro tuŝo al la sangoduktoj), senmjeligaj aŭ tumoraj.<ref> Cheryl Chrisman; Carlos Morales (2003). [https://www.worldcat.org/title/manual-de-neurologia-practica/oclc/55515356 Manual de neurología práctica.] Multimédica. ISBN 849328114X. OCLC 55515356. </ref> * Infektaj. Tiuj povas esti okazigitaj per [[bakterio]]j, [[viruso]]j aŭ [[parazito]]j. Kelkaj el la plej oftaj estas la [[meningito]] kaj la cerba [[absceso]]. * Heredaj. Inter la heredaj malsanoj kiuj tuŝas la funkciadon de la nerva sistemo estas la [[malsano de Huntington]]. * Degeneraj. En tiu grupo estas la [[malsano de Parkinson]] kaj la [[malsano de Alzheimer]]. * Vaskulaj. La difekto de la sangoduktoj kiuj alportas sangon al la nerva sistemo povas okazigi gravajn damaĝojn en la nervaj strukturoj se tiuj restas kelkajn minutojn sen ricevi alporton de oksigeno. Tiu mekanismo okazas en la cerba [[embolio]] kaj en la cerba [[infarkto]]. * Senmjeligaj. La [[multloka sklerozo]] okazas pro difekto de la mjelujo kiu ĉirkaŭas la aksonojn kiuj eliras el la neŭronoj. * Tumoraj. Diversaj tipoj de [[kancero]] povas tuŝi la nervan sistemon unuarange, inter ili la astrocitomo, la oligodendrogljomo kaj la meningiomo. * Aliaj nervomalsanoj estas [[epilepsio]], kranitraŭmato. [[Neŭralgio]] estas [[simptomo]] okazigita de malsukceso ĉe la nerva sistemo konsistanta en sensa malordo aŭ forta [[doloro]], kvankam la moviga funkcio ne estis tuŝita. Se ĝi tuŝas la periferiajn nervojn, ĝi povas okazigi suferon ĉe la zono koresponda al la koncerna nervo. == Nerva sistemo en animaloj == === Nerva sistemo laŭ filumo === [[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|maldekstre|Meduzoj havas la plej simplan kaj primitivan formon de nerva sistemo kiu ricevas la nomon de nerva reto.]] ==== Kniduloj ==== La filumo de la [[kniduloj]] inkludas inter aliaj organismoj la hidrojn kaj [[meduzo]]jn. Ili havas la plej simplan kaj primitivan formon de nerva sistemo kiu ricevas la nomon de nerva reto. En nerva reto la neŭronoj estas disaj sen struktura organizado kompleksa kaj ne ekzistas en ili [[encefalo]]. ==== Platvermoj ==== La filumo de la [[platvermo]]j inkludas ĉirkaŭ 20 000 speciojn, inter kiuj estas kelkaj de parazita vivo kiel la ''[[taenia solium]]'' aŭ [[tenio]] kiu vivas en la homa [[intesto]]. Ilia nerva sistemo montras komencojn de kapigo kaj 2 nervajn ŝnuretojn longitudajn kiuj povas esti konsiderataj centra primitiva nerva sistemo. Aliflanke la nerva histo enhavas jam nombrajn interneŭronojn, tio estas neŭronoj de konekto inter la sentivaj kaj la motoraj kiuj pliigas la kompleksecon de la cirkvitoj. ==== Anelidoj ==== La grupo de la [[anelidoj]] inkludas nombrajn speciojn, el kiuj unu de la plej karakteraj estas la [[tervermo]]. Tiuj animaloj havas nervan sistemon formitaj per duobla ventra nerva ŝnureto kaj du ganglioj situantaj en ĉiu metamero. Ili posedas cerbon kiu estas formita per la unio de du dorsaj ganglioj kiuj estas komunikataj pere de konektoj al la nerva ventra ŝnureto. ==== Moluskoj ==== Ene de la grupo de la [[moluskoj]] estas la [[cefalopodoj]] (kalmaroj kaj polpoj). Tiuj havas cerbon kaj sentan sistemon kiu atingas grandan disvolvigon. La cerbo estas kompare tre granda rilate al tiu de aliaj senvertebruloj pro kio la cefalopodoj atingas altajn kapablojn de memoro kaj lernado.<ref name="ocho"> Richard W. Hill; Gordon A. Wyse; Margaret Anderson ([2006]). [https://www.worldcat.org/title/fisiologia-animal/oclc/642372805 Fisiología animal.] Médica Panamericana. ISBN 8479039906. OCLC 642372805. </ref> La grupo de la [[duvalvulo]]j, kiu inkludas la anodontojn kaj [[mitulo]]jn, havas nervan sistemon malpli disvolvigitan ol tiu de la cefalopodoj, probable pro sia loksida vivo. Ili ne havas encefalon, sed disponas de variaj ganglioj kiuj kontrolas diversajn funkciojn, inter ili du ganglioj cerbo-pleŭraj ambaŭflanke de la [[ezofago]] kiu kontrolas la sentorganojn kaj la kavaĵon de la mantelo (moluskoj).<ref name="ocho" /> [[Dosiero:Insect anatomy-es.svg|eta|300px|La nerva sistemo de la [[insekto]]j estas de tipo hiponeŭra, ĉar tiu estas formita ventre rilate al la digesta sistemo. Purpurkolore sube en la bildo.]] ==== Artropodoj ==== La artropodoj estas la animaloj plej abundaj kaj variaj de la Tero, inkludas la [[insekto]]jn, [[araneedoj]]n kaj krustulojn. Ili posedas nervan sistemon bone disvolvigitan kiu ebligas havi kompleksan kaj kunordigitan konduton. Ilia centra nerva sistemo estas de tipo ganglia kaj konsistas en ĉeno de ganglioj segmentohavaj unuigitaj pere de ventra nerva ŝnureto, kelkaj ganglioj fuzias en la cefala regiono kaj rezultas en cerbo.<ref name="ocho" /> ==== Ekinodermoj ==== La grupo de la [[ekinodermo]]j inkludas la [[marstelo]]n kaj la [[eĥino]]. Tiuj animaloj posedas nervan sistemon sed ne havas encefalon kiu centrigas la aktivecon. Ili disponas el tri nervajn ringojn situantajn en diversaj ebenaĵoj ĉirkaŭ la digesta dukto.<ref>Amelia Ocaña Martín; Ángel Pérez Ruzafa. [http://wpd.ugr.es/~litoraldegranada/el-litoral/el-litoral-sumergido/fauna/equinodermos/ «Equinodermos. El Litoral de Granada».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210921235116/http://wpd.ugr.es/~litoraldegranada/el-litoral/el-litoral-sumergido/fauna/equinodermos/ |date=2021-09-21 }} litoraldegranada.ugr.es. Konsultita la 18an de Marto 2018. Equinodermos. El Litoral de Granada.</ref> ==== Vertebruloj ==== La nerva sistemo de la vertebruloj konsistas de [[encefalo]] bone disvolvigita kaj spina medolo. La periferia nerva sistemo estas formita de diversaj nervoj kiuj estas konektataj kun la centra nerva sistemo. Tiuj nervoj estas de tipo aferenta (transportas sentan informaron al la centra nerva sistemo) aŭ eferentaj (transportas motorajn ordonojn el la cerbo ĝis la organoj). Ekzistas ankaŭ periferiaj ganglioj kiuj estas grupoj de neŭronoj ligitaj al kelkaj el la nervoj sed oni ne devas konfuzi tion kun la ganglia sistemo de la artropodoj.<ref name="ocho" /> == Vidu ankaŭ == * [[Neŭrofiziologio]] * [[Neŭrologio]] * [[Glia ĉelo]] * [[Neŭrono]] * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * [http://www.scholarpedia.org/article/Nervous_system Nervous system] William E. Skaggs, Scholarpedia * {{Cite book | last = Bear | first = M. F. | author2 = B. W. Connors | author3 = M. A. Paradiso | title = Neuroscience: Exploring the Brain | location = Philadelphia | publisher = Lippincott | date = 2006 | edition = 3a | isbn = 0-7817-6003-8 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/neuroscienceexpl00mark }} * {{Cite book | editor = Binder, Marc D. | editor2 = Hirokawa, Nobutaka | editor3 = Windhorst, Uwe | title = Encyclopedia of Neuroscience | publisher = Springer | date = 2009 | isbn = 978-3-540-23735-8 | url = https://www.springer.com/biomed/neuroscience/book/978-3-540-23735-8}} * {{Cite book | author-link = Eric R. Kandel | last = Kandel | first = ER |author2=Schwartz JH |author3=Jessell TM | title = Principles of Neural Science | title-link = Principles of Neural Science | edition = 5th | publisher = McGraw-Hill | location = New York | date = 2012 | isbn = 978-0-8385-7701-1 }} * Squire, L. ''et al.'' (2012). ''Fundamental Neuroscience, 4a eldono''. Academic Press; {{ISBN|0-12-660303-0}} * {{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/bravenewbraincon00andr|titolo=Brave New Brain: Conquering Mental Illness in the Era of the Genome|familia nomo=Andreasen|persona nomo=Nancy C.|dato=4a de Marto 2004|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-514509-0}} * Damasio, A. R. (1994). ''Descartes' Error: Emotion, Reason, and the Human Brain. '' New York, Avon Books. {{ISBN|0-399-13894-3}} (Hardcover) {{ISBN|0-380-72647-5}} (Paperback) * Gardner, H. (1976). ''The Shattered Mind: The Person After Brain Damage. '' New York, Vintage Books, 1976 {{ISBN|0-394-71946-8}} * Goldstein, K. (2000). ''The Organism. '' New York, Zone Books. {{ISBN|0-942299-96-5}} (Hardcover) {{ISBN|0-942299-97-3}} (Paperback) * {{Citaĵo el libro|url=https://mitpress.mit.edu/9780262123105|titolo=The Anatomy of Bias: How Neural Circuits Weigh the Options|familia nomo=Lauwereyns|persona nomo=Jan|dato=Februaro 2010|loko=Cambridge, Massachusetts|eldoninto=The MIT Press|ISBN=978-0-262-12310-5}} {{Havenda artikolo|Nerva sistemo}} {{Projektoj|q=Nerva sistemo|ReVo=sistem.nervo0o}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nerva sistemo| ]] pmtn7w76uhr9g1qe5r7wdx4ap240b3t 0 3214 9441637 9266758 2026-07-30T07:18:29Z Sj1mor 12103 9441637 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orikteropo |troveblo de fosilioj = frua [[mioceno]] ĝis nun |dosiero = Orycteropus_afer_stuffed.jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalia]] |regno2 = besto |filumo = [[Chordata]] |klaso = [[Mammalia]] |superordo = [[Afrotheria]] |ordo = '''Tubulidentata''' |ordo aŭtoritato = [[Thomas Henry Hŭley|Hŭley]], 1872 |familio = '''Orycteropodidae''' |genro = '''''Orycteropus''''' |genro aŭtoritato = [[Georges Cuvier|G. Cuvier]], 1798 |statuso = LC |statuso ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008 | assessors = Lindsey, P., Cilliers, S., Griffin, M., Taylor, A., Lehmann, T. & Rathbun, G. | year = 2008 | id = 41504 | title = Orycteropus afer | downloaded = 8-an de oktobro 2012}}</ref> |statuso sistemo = iucn3.1 |tendenco = unknown |dunomo = Orycteropus afer |dunomo aŭtoritato = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1766) |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |vikispecio = Orycteropus afer |komunejo = Orycteropus afer }} [[Dosiero:Erdferkel-drawing.jpg|eta|dekstra|300px|Desegnaĵo pri orikteropoj]] '''Orikteropo''' (''Orycteropus afer''), foje ankaŭ nomata '''terporko''' laŭ rekta traduko de ĝia [[afrikansa lingvo|afrikansa]] nomo ''aardvark'', estas [[noktulo|nokta]] insektovora [[mamulo]], la sola vivanta ano de la [[zoologio|zoologia]] ordo de [[tubetodentuloj]] (''Tubulidentata''). Ĝi troviĝas preskaŭ ĉie en Afriko sude de [[Saharo]] (esceptoj estas nur iuj [[ĝangalo|ĝangalaj]] kaj [[dezerto|dezertaj]] areoj, kie malfacilas fosi) kondiĉe de loka dispono pri sufiĉe da [[termito]]j aŭ [[formiko]]j. En frua [[plejstoceno]], [[arealo]] de orikteropo estis multe pli vasta kaj inkluzivis [[Suda Eŭropo|Sudan Eŭropon]] kaj [[Sud-Okcidenta Azio|Sudokcidentan Azion]]. Populacioj de orikteropoj en [[Alĝerio]] kaj laŭ valo de [[Nilo]] formortis jam en niaj tempoj. Sur [[Madagaskaro]] vivis (supozeble) proksima genro ''[[Plesiorycteropus]]'', kiu formortis antaŭ ĉ. 1000 jaroj. La matura orikteropo atingas longon de pli ol 1,5 m kaj pezon de ĉ. 65&nbsp;kg. Ĝi fosas rapide per siaj akraj ungegoj, kreante por si nestojn en la tero aŭ disŝirante termitajn kaj formikajn koloniojn, kies kolonianojn ĝi kaptas per sia longa (30&nbsp;cm) glueca [[lango]]. Unue pro evidenta simileco oni metis orikteropon en la familion de [[formikomanĝuloj]], sed nun oni scias, ke la similaj ecoj en konduto kaj aspekto estas rezulte de [[konverĝa evoluo]]. Vere, plej proksimaj konataj parencoj de orikteropoj estas [[makrosceliduloj]]. Krome, parencaj estas [[sireno (besto)|sirenoj]], [[prokaviuloj]], [[tenreko]]j kaj [[elefanto]]j. == Priskribo == Kiel evidentas de la nomo, unu el plej notindaj ecoj de tubetodentuloj estas iliaj [[dento]]j. Dentoj de tubetodentuloj ne havas [[denta pulpo|pulpon]], sed konsistas je maldikaj, vertikalaj, paralelaj tuberoj de vazodentino (iom ekzota formo de [[dentino]]) kun individuaj sangaj kanaloj, kiujn tenas kune [[denta cemento|cemento]]. La dentoj ne havas [[denta emajlo|emajlon]] kaj konstante elfrotiĝas kaj rekreskas. Ĵusnaskintaj orikteropoj naskiĝas kun [[incizivo]]j kaj [[kanino]]j, sed baldaŭ ili forfalas. Plenkreskaj bestoj havas nur [[vangodento]]jn, kaj ilia [[denta formulo]] estas <math>\frac{0.0.2-3.3}{0.0.2.3}</math> [[Genetiko|Genetike]], orikteropo estas [[viva fosilio]] kaj ĝiaj [[kromosomo]]j estas tre bone konservitaj, havante multajn ecojn de plej fruaj [[placentuloj]], kiujn ili havis antaŭ dispartiĝo je plej grandaj nunaj [[taksono]]j.<ref> {{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2676377.stm|titolo=Great Uncle Aardvark?|alirdato=2008-01-10|dato=2003-01-20|eldoninto=BBC NEWS online — Science/Nature}} </ref> Aspekto de orikteropo estas tre ekzota. Ĝi estas diste simila al [[porko]] kun tre longa [[muzelo]], longaj [[oreloj]], preskaŭ kiel ĉe [[leporo]]j, kaj longa, muskoloza [[vosto]], simila al tiu de [[kanguruo]]. Ĝia korpo havas iom arkan formon kaj estas kovrita per maldensa, kruda hararo. La antaŭaj manoj havas nur po 4 fingrojn, sed la malantaŭaj havas ĉiujn 5. Ĉiu fingro havas grandan, fortikan [[ungego]]n kiu havas formon de ŝovelilo kaj estas adaptita por fosado. Buŝo estas malgranda kaj tubeca je formo, el kiu la besto povas protrudi longegan gluecan langon. La internaj strukturoj de [[nazo]] estas tre disvolvitaj kaj ebligas akutan [[flaro|flarpovon]]. Sur la muzelo estas abundaj [[vibriso]]j, per kiuj orikteropoj sentas vojon en siaj subteraj tuneloj. Kiel ĉe multaj noktaj animaloj, vidpovo de orikteropo estas monokroma. Kutime, plenkreska orikteropo pezas inter 40 kaj 65&nbsp;kg kaj longas inter 1 kaj 1.3 metroj. Tre grandaj specianoj iam atingas longon de 2.2 metroj<ref name="eb"> {{Cite encyclopedia | title = Aardvark | encyclopedia = [[Encyclopaedia Britannica]] }} </ref> kune kun la vosto (kiu per si mem povas esti ĉ. 70&nbsp;cm longa)<ref name="eb"/> La natura [[koloro]] de orikteropoj estas pale-flava ĝis griza, sed plej ofte ĝi estas malpura je grundo pro fosado. Inoj ofte havas brile-blankan pinton ĉe la vosto, kiu, verŝajne, helpas al idoj sekvi patrinon en mallumo. Hararo de orikteropo estas maldensa, sed ĝi havas tre dikan, malmolan kaj fortikan [[haŭto]]n, preskaŭ netrapikeblan por iuj ajn [[insekto]]j. Ofte orikteropoj dormas en [[formiko|formikaj]] nestoj, kie ili ĵus manĝetis, kaj kiam ili vekiĝas ili estas kovritaj je [[formika acido]]. Tiel ili fiodoras por plimulto de [[rabobesto]]j. == Konduto == [[Dosiero:Orycteropus afer.jpg|eta|maldekstra|Orikteropo ripozas en zoo de [[Himeji]].]] Orikteropo estas [[noktulo|nokta]] kaj solema animalo, kiu ripozas en siaj ternestoj dum tago kaj furaĝas nokte. Ĝi estas t.n. ''formikovoro'', t.e. manĝas preskaŭ ekskluzive [[formiko]]jn kaj [[termito]]jn.<ref name=EoM>{{Citaĵo el libro|titolo=The Encyclopedia of Mammals|aŭtoro=van Aarde, Rudi J.|jaro=1984|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Facts on File|ISBN=0-87196-871-1|paĝoj=466–467|redaktinto=Macdonald, D.}}</ref> La sola [[frukto]], kiun manĝas orikteropo, estas aparta speco de [[kukumo]], kiu pro tio nomiĝas [[terporka kukumo]]. Orikteropoj eliras el siaj ternestoj vespere, en krepuskoj aŭ baldaŭe post sunsubiro. Furaĝzono de aparta speciano estas averaĝe en radiuso ĉ. 20-30 kilometrojn for de la ternesto<ref name="eb"/>. Ĝia fortega flarpovo helpas al orikteropo facile trovi nestojn de koloniaj [[insekto]]j, dum ĝiaj longaj kaj potencaj oreloj helpas eviti rabobestojn. Kiam ĝi alvenas al nesto de formikoj aŭ termitoj, ĝi rapidege disfosas ĝin per siaj ungegoj kaj kaptas enormajn kvantojn de la insektoj per sia longa (ĝis 30&nbsp;cm), glueca lango. Onikalkule, orikteropo povas kapti ĝis 50000 da insektoj dum unu nokto.<ref name="eb"/> Respondaj atakoj de la insektoj estas senfrutaj, ĉar neniu insekto povas tramordi aŭ trapiki dikegan, malmolan haŭton de terporko. Orikteropo estas noteble rapida fosisto, kaj facile trafosas eĉ plej malmolan grundon aŭ kruston de termita nesto. Dum fosado, ĝi scipovas fermi siajn nazotruojn por protekti sian senseman nazon de terpolvo. Krom insektaj nestoj, terporkoj fosas multajn ternestojn kaj tuneloj por loĝi. Krom ĉefa ternesto, kie orikteropo tagumas kaj pariĝas, ĝi havas multajn rifuĝejajn tunelojn tra tuta sia furaĝareo. Ĉefa ternesto estas kutime tre granda kaj disvolvita, ĝis 13 metroj longa, kun multaj branĉoj kaj eliroj, kaj orikteropo kontinue rekonstruas kaj replanas ĝin.<ref name=EoM /> Ofte ĝi tute forlasas oldan terneston kaj fosas la novan en nova loko. Forlasitaj ternestoj de orikteropoj estas kutime reuzataj far malpli grandaj animaloj, kiel [[afrika sovaĝa hundo]].<ref name="eb"/> Orikteropoj estas tre solema. Plej ofte nur paroj dum pariĝa sezono aŭ inoj kun siaj idoj kunekzistas en sama ternesto. Se terporko estas atakita en sia tunelo, ĝi faligas la tunelon post si aŭ retroturnas kaj atakas per ungegoj. [[Dosiero:Aardvarks.jpg|eta|maldekstra|Orikteropa ino kun ido]] Terporkoj pariĝas nur dum aparta sezono. Inoj preskaŭ ĉiam naskas po unu ido post 7-monata periodo de [[gravedeco]]. Ĵusnaskinta terporkido pezas ĉ. 2 kilogramojn. Ĝi povas iri ekster la ternesto post nur du semajnoj de aĝo, kapablas manĝi termitojn paralele kun lakto post 14 semajnoj kaj ne plu besonas lakton post 16 semajnoj.<ref name="eb"/><ref name=EoM/> Ĉe ses monatoj de aĝo ĝi povas fosi proprajn ternestojn, sed plej ofte plu restas kun sia patrino ĝis [[pariĝa sezono]]. Plej kutime ĝi estas fiziologie sekse fekunda je sekvanta pariĝa sezono. En kapteco orikteropoj vivas ĝis 24 jaroj<ref name="eb"/>, sed en naturaj kondiĉoj la [[vivdaŭro]] estas supozeble malpli longa. Naturaj malamikoj de orikteropoj estas [[leo]]j, [[leopardo]]j, [[hieno]]j kaj [[pitono]]j. Ilin ankaŭ ofte atakas [[ĉashundo]]j. Kutime oriteropo penas eviti rabobestojn kaŝante sin en ternestojn aŭ forkuri de ili. Orikteropoj povas kuri je zigzaga maniero, konfuzante la atakanton. Kiam nenio helpas, ili luktas, atakante per siaj ungegoj, brakoj kaj vosto. Foje ili falas dorsen kaj luktas per ĉiuj kvar piedoj. Ofte orikteropo restas dum longa tempo en formika nesto, kaj, elirante, ĝi fiodoras je [[formika acido]]. Multaj rabobestoj trovas tiun odoron malplezura kaj ne atakas la orikteropon. Krome, dikega haŭto de orikteropo ankaŭ servas por ioma protekto. == Ekologio == Tiuj [[Afrotropiso|afrotropisaj]] bestoj vivas tra tuta [[subsahara Afriko]]. Ili troveblas en [[savano]]j, [[herbejo]]j, [[duonarbaro]]j kaj [[arbustaro]]j. Ili ĝenerale tre bone adaptiĝas al iu ajn ekologia zono, se tie la grundo estas sufiĉe mola for fosi kaj se ekzistas sufiĉe grandaj kvantoj de [[formiko]]j kaj [[termito]]j.<ref name=awf> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.awf.org/content/wildlife/detail/aardvark|titolo=Aardvark|alirdato=2008-01-10|eldoninto=African Wildlife Foundation}} </ref> == Mitologio kaj popola kulturo == [[Dosiero:Cerebus112and113.jpg|eta|dekstra|Kovrilo de unu el tomoj de [[Cerebus the Aardvark]].]] Orikteropo estas populara en Afrika [[folkloro]] pro ĝia diligenta serĉo por manĝaĵoj kaj nevundebleco kontraŭ insektoj. [[Haŭsoj|Haŭsaj]] sorĉistoj kreas [[amuleto]]n el orikteropaj [[koro]], [[kranio]] kaj ungegoj, kiujn ili kunbindas per [[radiko]] de certa arbo. Se oni vindas la amuleton en pecon de haŭto kaj surhavas ĝin sur sia brusto, ĝi povas, laŭkrede, doni al la posedanto eblon trairi tra muroj en la nokto. Onidire, la amuleton plej ofte uzas ŝtelistoj kaj junuloj, kiuj celas viziti junajn knabinojn sen permeso de iliaj gepatroj.<ref> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.themagicalbuffet.com/Issues/Vol02_Iss07/Article_049.html|titolo=Cute as a Button but a Pain in my Butt: The Aardvark|alirdato=2008-01-10|persona nomo=Rebecca}} </ref> En Eŭropa kaj Usona popola kulturo orikteropoj ofte aperas kiel roluloj. Ekzemple, la [[ĉefrolulo]] de populara porinfana televidserio [[Arthur (televidserio)|Arthur]], tradukata en multajn lingvojn kaj dissendata en pli ol 100 landoj, estas orikteropo.<ref>http://www.wkyc.com/news/local/news_article.aspx?storyid=107290&catid=3</ref> En alia animacia serio, [[The Ant and the Aardvark]], unu el ĉefroluloj estas blua orikteropo, kiu ade provas (malsukcese) kapti kaj manĝi sian kontraŭulon, la formikon (ambaŭ estas voĉitaj far [[John Byner]]). Orikteropo de nomo Cerebus estas ĉefrolulo de Usona [[komikso|komiksa]] serio [[Cerebus the Aardvark]] far [[Dave Sim]] kaj [[Gerhard (komiks-artisto)|Gerhard]], kiu daŭris ekde [[1977]] ĝis [[2004]] kaj estis supozeble la plej longa [[bildliteraturo|bildliteratura]] serio en historio de homaro. Dub kreo de komiksa heroo [[Spiderman]], [[Stan Lee]] kaj [[Steve Ditko]] unue alvenis al ideo de homa-orikteropa superheroo "Aardvarkman", kiu povu kontroli hordojn de formikoj. Tamen tia superheroo estis nekongrua kun sociaj stereotipoj de la tempo. Kiel Ditko klarigis, "la ideo de longa malbela lango ŝajnis aparteni al io nature malbona, kaj lango tiom longa kun buŝo tiom malgranda ŝajnis ridinda". Eventuale la orikteropa temo gvidis ilin al ideo de Spiderman kun liaj gluecaj retoj, kaj skizoj de Aardvarkman estis reuzitaj por kreo de supermalamiko Toad (''la [[Bufo]]'').<ref>DeFalco, Tom; Lee, Stan (2001). O'Neill, Cynthia. ed. Spider-Man: The Ultimate Guide. New York: Dorling Kindersley. ISBN 0-7894-7946-X.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--{{Commons|Orycteropus afer}}--> {{-}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Tubetodentuloj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] t1co31l4h5gi587c1z0qmychx6gnzq8 0 4247 9441726 9427984 2026-07-30T08:55:50Z Sj1mor 12103 9441726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Paris Comedie-Francaise.jpg|eta|400ra|Ekzemplo de teatro: la [[Comédie-Française]] (akvarelo de A. Meunier, Parizo, 18a jarcento).]] [[Dosiero:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|eta|240ra|Interno de moderna teatro]] [[Dosiero:Teatro alla Scala interior Milan.jpg|eta|240ra|<center>interno de la [[Teatro alla Scala]] en [[Milano]]]] [[Dosiero:Bernhardt Hamlet2.jpg|200ra|eta|[[Sarah Bernhardt]] kiel [[Hamleto]], en 1899]] '''Teatro''' (de la greka θέατρον, ''theatrón'' aŭ «kontemplejo» kaj tio siavice el θεάομαι theáomai, "vidi", "rigardi", "observi") estas [[belarto]] pri verkado kaj aranĝado de rakontoj (ĉu fikciaj ĉu bazitaj sur realaj eventoj) prezentotaj al spektantoj fare de [[aktoro]]j, [[kantisto]]j, [[dancisto]]j aŭ per [[marioneto]]j. Ĝi konsistas je kombino de parolado, gestoj, scenaro, muziko, sono kaj spektaklo. Ĝi estas ankaŭ la [[literatura ĝenro]] kiu enhavas la [[teatraĵo|verkojn pripensitajn por ludado sur scenejo]], antaŭ publiko. La [[Monda Tago pri Teatro]] celebriĝas en la dato de [[27-a de marto]]. Konstruaĵo en kiu oni prezentas teatraĵojn nomiĝas [[teatrejo]], sed foje ankaŭ la vorto "teatro" estas uzata en la senco de "teatrejo". Ekzemple laŭ [[Francisko Azorín]] '''teatro''' estas ''Loko adaptita por ludi scenojn, komedion, dramon, pere de aktoroj aŭ marionetoj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 198.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la greka ''theatron'', el ''thedomai'' (rigardi), kaj de tie la latina ''theatrum''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Priskribo == Teatro baziĝas sur [[movo]], [[bildo]] kaj [[teksto]]; tial, ĝi estis iome anstataŭata de modern-teknika [[kinarto]]. Kutime ĝi estas montrata kiel spektaklo sur [[scenejo]] interne de teatra konstruaĵo, sed la scenejon oni povas prepari ankaŭ subĉiele, ekzemple, en parko, aŭ en malnova [[kastelo]] aŭ antikva [[amfiteatro]]—fakte, preskaŭ ie ajn. Ĉiukaze kaj ĉefe ekde la 20a jarcento la teatra agado ĝuas la apogon kaj helpon de multaj teknikaj rimedoj:<ref>M. Carlson, ''Journal of Dramatic Theory and Criticism'', [https://journals.ku.edu/index.php/jdtc/article/view/1642/1606], 2011</ref> dekomence lumigo, poste sonreproduktado, moveblaj scenejoj, bildoprojekciado, maŝinaro, ktp., kaj lastatempe ĉio kondukita per [[komputilo]]j. Muzikigita teatro estas [[opero]], aŭ ties pli leĝeraj kuzoj [[opereto]], [[muzikalo]] kaj [[baleto]]. Male, senvorta teatro estas [[pantomimo]]. Ofte en teatraĵoj rolas [[homo]]j, sed ankaŭ ekzistas teatro per [[pupo (ludilo)|pupoj]], aŭ eĉ per nure [[ombro]]j. Teatraĵa rolludanto nomiĝas [[aktoro]]. Teatro havas multajn radikojn en [[cirko]]. Samkiel [[filozofio]], teatro ekfloris en variaj grandiozaj kulturoj kiel tiuj de [[Grekio]], [[Romio]], [[Hindio]] kaj [[Ĉinio]]. Tamen iaforma teatraĵo ekzistis en senescepte ĉiuj kulturoj. [[Indonezio]] estas grava lando por [[ombroludo|ombroteatro]]. Moderna okcidenta teatro venas en granda parto de malnovgreka dramo, de kiu ĝi pruntas teknikan terminologion, klasifikon en ĝenrojn, kaj multajn el siaj temoj, rolularojn, kaj historielementojn. Teatrakademiulo [[Patrice Pavis]] difinas teatrecon, [[teatra lingvaĵo|teatran lingvaĵon]], scenverkadon, kaj la specifecon de teatro kiel sinonimajn esprimojn kiuj diferencigas teatron de la aliaj prezentartoj, literaturo, kaj disde la [[arto]]j ĝenerale.<ref>Pavis (1998, 345 kaj 346).</ref> == Historio de teatro == === Klasika kaj helenisma Grekio === [[Dosiero:Phlyax scene Louvre CA7249.jpg|eta|maldekstre|200ra|Majstro (dekstre) kaj lia sklavo (maldekstre) en greka fliakso-teatraĵo, ĉirkaŭ 350/340 a.K.]] {{Ĉefartikolo|Helena teatro}} La [[urboŝtato]] [[Ateno]] estas kie okcidenta teatro originis.<ref>Brown (1998, 441), Cartledge (1997, 3–5), Goldhill (1997, 54). Brown verkis, ke la antikva greka teatro "estis esence la kreo de [[klasika Ateno]]: ĉiuj dramaturgoj kiuj estis poste konsiderataj kiel klasikuloj estis aktivaj en Ateno en la 5a kaj 4a jarcentoj a.K. (la epoko de Atena demokratio), kaj ĉiuj survivantaj verkoj datas el tiu periodo" (1998, 441). "La dominanta kulturo de Ateno en la kvina jarcento", Goldhill verkis, "oni povas diri, ke ili inventis teatron" (1997, 54).</ref> Ĝi estis parto de pli larĝa kulturo de teatreco kaj ludeco en [[klasika Grekio]] kiu inkludis [[festivalo]]jn, religiajn ritojn, [[politiko]]n, [[juro]]n, [[atletiko]]n kaj [[gimnastiko]]n, [[muziko]]n, [[poezio]]n, [[nupto]]jn, entombigojn, kaj [[simpozio]]jn.<ref>Cartledge (1997, 3, 6), Goldhill (1997, 54) kaj (1999, 20-xx), kaj Rehm (1992. 3). Goldhill argumentas ke kvankam aktivaĵoj kiuj formas "integran parton de la ekzercado de civitanaro" (kia kiam "la atena civitano parolas en la Asembleo, ekzercas en la gimnastikejo, kantas ĉe simpozio, aŭ amallogas junulon") ĉiu havas sian "propran reĝimon montriĝi kaj reguladi," kvankam la termino "ludado" havigas "utilan heŭristikan kategorion por esplori la konektojn kaj koincidojn inter tiuj diferencaj areoj de aktiveco" (1999, 1).</ref> Partopreno en la multaj festivaloj de la urboŝtato - kaj partopreno ĉe la [[Dionizo|Dionizaj festivaloj]] kiel aŭskultanto (aŭ eĉ kiel partoprenanto en la teatraj produktadoj) aparte - estis grava parto de civitaneco.<ref>Pelling (2005, 83).</ref> Civita partopreno ankaŭ implikis la taksadon de la retoriko de oratoroj konstatita en prezentoj en la tribunalo aŭ politika asembleo, kiuj ambaŭ estis komprenitaj kiel analoge al la teatro kaj ĉiam pli absorbis sian dramecan vortprovizon.<ref>Goldhill (1999, 25) kaj Pelling (2005, 83–84).</ref> La grekoj ankaŭ evoluigis la konceptojn de teatrokritiko, funkciante kiel kariero, kaj teatra arkitekturo.<ref>Dukore (1974, 31), Janko (1987, ix), kaj Ward (1945, 1).<!-- These citations only support "criticism" - need others for professional actors and architecture --></ref> La teatro de antikva Grekio konsistis el tri specoj de teatraĵo: [[tragedio]], [[komedio]], kaj la satira teatraĵo.<ref>Brockett kaj Hildy (2003, 15–19).</ref> La originoj de teatro en antikva Grekio, laŭ [[Aristotelo]] (384-322 a.K.), la unua teoriulo de teatro, troveblas en la festivaloj kiuj honoris [[Dionizo]]n. La prezentoj estis kondukitaj en duonronda aŭskultejoj tranĉitaj en montoflankoj, kapablaj je sidigado de 10,000-20,000 homoj. La scenejo konsistis el dancejo (orkestro), vestoĉambro kaj scen-konstrua areo (skeno). Ĉar la vortoj estis la plej grava parto, bona akustiko kaj klara elsendado estis plej gravaj. La aktoroj (ĉiam viroj) portis [[masko]]jn konvenajn al la [[rolulo]]j kiujn ili reprezentis, kaj ĉiu eble ludos plurajn partojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.credoreference.com/entry/chambdictwh/theatre|titolo=Credo Reference Library Login Page}}</ref> Atena tragedio - la plej malnova pluviva formo de tragedio - estas speco de danco-dramo kiu formis gravan parton de la teatra kulturo de la urboŝtato.<ref>Brown (1998, 441), Cartledge (1997, 3–5), Goldhill (1997, 54), Ley (2007, 206), kaj Styan (2000, 140). Taxidou notas ke "plej fakuloj nune nomigas kiel 'Greka' tragedio la tragedion de 'Ateno', kio estas historie ĝusta" (2004, 104).</ref> Emerĝinte iam dum la 6-a jarcento a.K., ĝi floris dum la 5-a jarcento a.K. (de kies fino ĝi komencis disvastiĝi ĉie en la greka mondo), kaj daŭre estis populara ĝis la komenco de la [[Helenisma Epoko]].<ref>Brockett kaj Hildy (2003, 32–33), Brown (1998, 444), kaj Cartledge (1997, 3–5). Cartledge verkis ke kvankam [[klasika Ateno|atenanoj]] de la 4a jarcento juĝis [[Esĥilo]]n, [[Sofoklo]]n, kaj [[Eŭripido]]n "kiel senegaluloj de la [[ĝenro]], kaj regule honorigis iliajn verkojn per revivigoj, tragedio mem ne estis simple fenomeno de la 5a jarcento, la produkto de mallongdaŭra orepoko. Se ne atingante la kvaliton kaj altecon de la 'klasikuloj' de la 5a jarcento, originaj tragedioj tamen plue estis verkitaj kaj produktitaj kaj konkurencis grandnombre tra la restanta vivo de la demokratio — kaj trans ĝi" (1997, 33).</ref> Neniuj tragedioj de la 6-a jarcento a.K. kaj nur 32 el la pli ol milo kiuj estis faritaj dum la 5-a jarcento a.K. pluvivis.<ref>Brockett kaj Hildy (2003, 15) kaj Kovacs (2005, 379). Ni havas sep de Esĥilo, sep de Sofoklo, kaj dekok de Eŭripido. Aldone, ni havas ankaŭ ''[[Ciklopoj (teatraĵo)|Ciklopoj]]'', satira verko de Eŭripido. Kelkaj kritikoj ekde la 17a jarcento argumentis, ke unu el la tragedioj kiujn la klasika tradicio atribuas kiel de Eŭripido —''[[Rezo (teatraĵo)|Rezo]]''— estas 4a-jarcenta verko de nekonata aŭtoro; modernaj fakuloj konsentas kun la klasikaj aŭtoritatoj kaj atribuas la verkon al Eŭripido; vidu Walton (1997, viii, xix). (Tiu necerteco koncernas al la nombro de 31 tragedioj de Brockett kaj Hildy.)</ref> Ni havas kompletajn tekstojn pluekzistantajn fare de Esĥilo, Sofoklo, kaj Eŭripido.<ref>Brockett kaj Hildy (2003, 15). La teorio ke ''[[Prometeo Ligita]]'' ne estis verkita de [[Esĥilo]] aldonas kvaran, anoniman teatroverkiston al tiuj kies verkoj survivis.</ref> [[Dosiero:Dionysos mask Louvre Myr347.jpg|200ra|dekstra|eta|Terakota masko de [[Dionizo]]. Grekio, Mirino, dua jarcento antaŭ nia erao]] La originoj de tragedio restas obskuraj, kvankam ekde la 5-a jarcento a.K. ĝi estis institucio aligita en konkuradoj (''agon'') aranĝitaj kiel parto de festadoj festantaj [[Dionizo]]n (la [[dio]] de [[vino]] kaj [[fekundeco]]).<ref>Brockett kaj Hildy (2003, 13–15) kaj Brown (1998, 441–447).</ref> Ĉar konkursantoj en la konkurado de la Dionizaj Urbofestivaloj (la plej prestiĝa el la festivaloj kiuj enscenigis dramon) dramistoj estis postulataj por prezenti tetralogion de ludoj (kvankam la individuaj verkoj ne estis nepre ligitaj per rakonto aŭ temo), kiuj kutime konsistis el tri tragedioj kaj unu [[satirusa dramo]].<ref>Brown (1998, 442) kaj Brockett kaj Hildy (2003, 15–17). Estis esceptoj, kiel ĉe la verko de [[Eŭripido]] nome ''[[Alcesto]]'' en 438 a.K. Estis ankaŭ apartaj konkurencoj ĉe la Dionizaj Urbofestivaloj por ludado de [[Ditirambo|ditiramboj]] kaj, post 488–7 a.K., de [[Komedio|komedioj]].</ref> La prezentado de tragedioj ĉe la Dionizaj Urbofestivaloj eble komenciĝis jam je 534 a.K.; oficialaj registroj (''didaskaliai'') komenciĝas de 501 a.K., kiam la satirusa teatraĵo estis lanĉita.<ref>Brockett kaj Hildy (2003, 13, 15) kaj Brown (1998, 442). Rehm proponas la jenan argumenton kiel pruvo ke tragedio ne estis instituciigita ĝis 501 a.K.: "The specific cult honoured at the City Dionysia was that of Dionysus Eleuthereus, the god 'having to do with Eleutherae', nome urbo ĉe la limo inter [[Beotio]] kaj [[Atiko]] kiu havis templon al Dionizo.</ref> La plej multaj atenaj tragedioj dramigas la okazaĵojn de greka mitologio, kvankam ''La Persoj'' - kiu enscenigas la persan respondon al novaĵo de ilia armea malvenko ĉe la [[Batalo de Salamis]] en 480 a.K. - estas la rimarkinda escepto en la pluviva dramo.<ref>Brown (1998, 442). Vernant kaj Vidal-Naquet (1988, 245).</ref> Kiam Esĥilo gajnis unuan premion por ĝi ĉe la Grandurba Dionizia en 472 a.K., li skribis tragediojn dum pli ol 25 jaroj, ankoraŭ kiam ĝia tragedia traktado de lastatempa historio estas la plej frua ekzemplo de dramo kiu pluvivis.<ref>Brown (1998, 442) kaj Brockett kaj Hildy (2003, 15–16).</ref> Pli ol 130 jarojn poste, la filozofo [[Aristotelo]] analizis 5-ajarcentan atenan tragedion en la plej malnova pluviva laboro de drameca teorio - lia ''Poetiko'' (ĉ. 335 a.K.). Atena komedio estas konvencie dividita en tri periodojn, "Malnova Komedio", "Meza Komedio", kaj "Nova Komedio". Malnova Komedio hodiaŭ pluvivas plejparte en la formo de la dek unu pluvivaj teatraĵoj de [[Aristofano]], dum Meza Komedio estas plejparte perdita (konservita nur en relative mallongaj fragmentoj en verkintoj kiel ekzemple Ateneo de Naŭkratis). Nova Komedio estas konata ĉefe de la grandaj papirusfragmentoj de [[Menandro]]. Aristotelo difinis komedion kiel reprezentadon de ridindaj homoj kiu implikas iun specon de erarego aŭ malbeleco kiu ne kaŭzas doloron aŭ katastrofon.<ref>Aristotelo, ''Poetiko'', [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Aristot.+Poet.+1449a linio 1449a]: "Komedio, kiel jam dirite, estas reprezentado de malsupra popolo, ne je la plena senco de la malbona mondo, sed tio ridinda estas specio de malalta aŭ malbela. Ĝi konsistas je ia erarego aŭ malbeleco kiu ne kaŭzas doloron aŭ katastrofon, evidenta ekzemplo estas la komedia masko kiu estas malbela kaj distordita sed ne doloriga'."</ref> === Romia teatro === [[Dosiero:Pompeii - Villa del Cicerone - Mosaic - MAN.jpg|eta|maldekstre|Mozaiko priskribanta maskitajn aktorojn dum ludado: du virinoj konsultas "sorĉistinon"]] Okcidenta teatro formiĝis kaj disetendiĝis konsiderinde sub la romianoj. La romia historiisto Livio skribis ke la romianoj unue travivis teatron en la 4-a jarcento a.K., kun prezento de etruskaj aktoroj. [21] Beacham argumentas ke ili konis "antaŭ-teatrajn praktikojn" por iom da tempo antaŭ ol tio registrita kontakto. [22] La teatro de antikva Romo estis flora kaj varia arta ĝenro, intervalante de festival elfaroj de strata teatro, nuddanco, kaj akrobatado, ĝis la okazigo de Plaŭto larĝe allogaj situacikomedioj, ĝis la alt-stilaj, vorte kompleksaj tragedioj de seneko. Kvankam Romo havis indiĝenan tradicion de efikeco, la Helenigo de romia kulturo en la tria jarcento a.K. havis profundan kaj fortigantan efikon al romia teatro kaj instigis al la evoluo de latina literaturo de la plej alta kvalito por la scenejo. La nuraj pluvivaj romiaj tragedioj, efektive la nuraj teatraĵoj de iu speco de la Romia Imperio, estas dek-dramoj- naŭo de ili pallilara- atribuita al Lucuis Annaeus Seneca (4 b.c.-65-a.d. ) , la Corduba-born-stoikulfilozofo kaj tutoro de Nerono. === Post-klasika teatro en la Okcidento === {{Ĉefartikolo|Baroka teatro}} [[Dosiero:Corral de Comedias de Almagro.jpg|eta|260ra|[[Teatrokorto]] de [[Almagro (Hispanio)|Almagro]], ununura konservita en Hispanio tia kia ĝi estis en la 17a jarcento.]] Teatro akceptis multajn alternajn formojn en la Okcidento inter la 15-a kaj 19-a jarcentoj, inkluzive de amaskomunikiloj, ''[[commedia dell’arte]]'' kaj [[melodramo]]. La ĝenerala tendenco estis fore de la poezia dramo de la grekoj kaj de la [[Renesanco]] kaj direkte al pli naturalisma proza stilo de dialogo, precipe post la [[Industria revolucio]]. Teatro prenis grandan paŭzon dum 1642 kaj 1660 en Anglio pro la Interrego de Kromvelo. Teatro estis vidita kiel io pekema kaj la puritanoj provis tre forte movi ĝin for el sia socio. Pro tiu stagna periodo, post kiam Karolo la 2-a venis reen al la trono en 1660 en la Restarigo, teatro (inter aliaj artoj) eksplodis pro multe da influo de Francio, kie Karlo estis en ekzilo la jaroj antaŭa al lia regado. Unu el la grandaj ŝanĝoj estis la nova teatrodomo. Anstataŭe de la tipoj en la elizabeta epoko kiuj estis kiel la Globa Teatro, ronda kun neniu loko por la aktoroj por vere prepari por la venonta ago kaj kun neniu "teatredukado", ĝi transformita en lokon de rafinado, kun scenejo plej antaŭe kaj iom stadionsidigado antaŭ ĝi. Tiun manieron, sidigado estis pli prioritatita ĉar kelkaj sidlokoj estis evidente pli bonaj ol aliaj ĉar la sidigado jam ne estis la tuta vojo ĉirkaŭ la scenejo. La reĝo havus la plej bonan sidlokon en la domo: la mezo mem de la teatro, kiu ricevis la plej vastan vidon de la scenejo same kiel la plej bona maniero vidi la sintenon kaj malaperopunkton ke la scenejo estis konstruita ĉirkaŭe. Philippe Jacques de Loutherbourg estis unu el la plej influaj scenejaj dekoraciistoj de la tempo pro sia uzo de etaĝa areo kaj pejzaĝo. Pro la tumulto antaŭ tiu tempo, ekzistis daŭre iu konflikto koncerne kio devus kaj ne devus esti surŝmirita la scenejo. Jeremy Collier, predikisto, estis unu el la kapoj en tiu movado tra sia peco ''A Short View of the Immorality and Profaneness of the English Stage''. La kredoj je tiu papero estis plejparte tenitaj fare de ne-teatraj irantoj kaj la resto de la puritanoj kaj tre religiaj de la tempo. La ĉefdemando estis se vidante ion malmorala sur scenefikkonduto en la vivoj de tiuj kiuj observas ĝin, konflikton kiu estas trankviligi disvolviĝi hodiaŭ. La dekoka jarcento ankaŭ prezentis virinojn al la scenejo, kiu estis rigardita kiel malkonvena antaŭe. Tiuj virinoj estis rigardis kiel famuloj (ankaŭ pli nova koncepto, dank'al kelkaj ideoj sur individuismo kiuj komencis esti naskita en Renaissance Humanism) sed aliflanke, estis daŭre tre nove kaj revoluciulo kiu ili estis sur la scenejo kaj kelkaj diris ke ili estis neĝentilhomecaj kaj malestimis. Karolo la 2-a ne ŝatis junajn virojn ludantajn la rolojn de junaj virinoj, tiel ke li demandis ke virinoj ludas siajn proprajn rolojn. Ĉar virinoj estis permesitaj sur la scenejo, dramistoj havis pli da libero kun rakontosurprizoj kiel vestado de ili supren kiel viroj kaj mallarĝaj fuĝoj de morale gluiĝemaj situacioj kiel formoj de komedio. [[Dosiero:Harlekin Columbine Tivoli Denmark.jpg|eta|maldekstre|Kolombino kaj Arlekeno de la ''[[Commedia dell'arte]]'' en moderna teatro.]] Komedioj estis plenaj de la ido kaj tre multe en modo, kie la intrigo sekvas iliajn amvivojn: ofte juna petola heroo konfesante lian amon al la ĉasta kaj libera inklina heroino proksime de la fino de la teatraĵo, tre kiel The School for Scandal (La Lernejo por Skandalo) de Sheridan. Multaj el la komedioj estis formitaj post la franca tradicio, al plejparte Molière, denove aklamante reen al la franca influo alportita reen fare de la reĝo kaj la Reĝfamilianoj post ilia ekzilo. Molière estis unu el la pintaj komediaj dramistoj de la tempo, revoluciigi la manierkomedion estis skribita kaj farita kombinante ''[[Commedia dell'arte]]'', francan komedion kaj satiron por krei iujn el la plej longa fortteksaĵo kaj la plej multajn influajn satirajn komediojn. Tragedioj estis simile venkaj en sia signifo de korektadopolitika rajtigoj, aparte distingiva pro la lastatempa Restarigo al la krono. Ili ankaŭ estis imitoj de franca tragedio, kvankam la francoj havis pli grandan distingon inter komedio kaj tragedio, dum la angloj falsis la liniojn foje kaj metanta kelkajn komediajn partojn en siaj tragedioj. Oftaj formoj de ne-komediaj ludoj estis sentimentalaj komedioj same kiel io kiuj poste estus nomitaj tragediebourgeoise, la tragedio de kunvivado, estis pli popularaj en Anglio ĉar ili aplikis pli al la anglaj sentemoj. === 20-a jarcento === Tra la 19-a jarcento, la popularaj teatraj formoj de Romantikismo, melodramo, viktoria burleskaĵo kaj la belfiguraj teatraĵoj de Skribisto kaj Sardou kolapsis al la problemteatraĵoj de Naturalism kaj Realism; la farsoj de Feydeau; La opereca Tutarta verko de Wagner; muzikalo (inkluzive de la operoj de [[Gilbert kaj Sullivan]]); La salonkomedioj de F. C. Burnand, W. S. Gilbert kaj Wilde; Simboleco; proto-ekspresionismo en la malfruaj verkoj de [[August Strindberg]] kaj [[Henrik Ibsen]]; kaj edvarda opereto. Tiuj tendencoj daŭrigis tra la 20-a jarcento en la realismo de Stanislavski kaj Lee Strasberg, la politika teatro de [[Erwin Piscator]] kaj [[Bertolt Brecht]], la tielnomita Absurda Teatro de Samuel Beckett kaj Eugène Ionesco, amerikaj kaj britaj muzikaloj, la kolektivajn kreadojn de firmaoj de aktoroj kaj direktoroj kiel ekzemple tiu de Joan Littlewood Teatrorenkontiĝo, eksperimenta kaj postmoderna teatro de Robert Wilson kaj Robert Lepage, la postkolonia teatro de August Wilson aŭ Tomson Highway, kaj tiu de Augusto Boal Theatre of the Oppressed (Teatro de la Premita). === Orientaj teatraj tradicioj === [[Dosiero:FullPagadeYakshagana.jpg|alternative=Jakŝagana rolulo|eta|Jakŝagana rolulo kun sia krono.|150ra]] [[Jakŝagana]] estas tradicia teatra formo, kiu estas kombino de danco, muziko, dialogo, kaj kostumo. Ĝi estas indiĝena artformo de la gubernio [[Karnataka]] en suda [[Barato]]. Jakŝagana laŭvorte signifas ‘la kanton (gaana) de naturaj spiritoj (jakŝa)’. La nomo Jakŝagana estas uzita jam de 200 jaroj. Ĝi evoluiĝis el la muziko kaj teatro dum la periodo de movado Bhakti. La kostumoj estas plene de riĉaj koloroj. La koloroj dependas de la roluloj kaj ankaŭ la formo de Jakŝagana. La kostumoj estas faritaj el ligno, speguletoj kaj kolorŝtonoj. === Moderna teatro === [[Eksperimenta teatro]] estas ĝenerala termino por diversaj movadoj en la historio de okcidenta teatro, kiu en la 20-a jarcento oponis kontraŭ al la tiam regantaj konvencioj pri verkado kaj produktado de scenejaj [[dramo]]j. Ĝi ankaŭ starigis sin kontraŭ la teatra skolo de ''Naturalismo''. La termino 'Eksperimenta Teatro' estas uzata pli-malpli interŝanĝeble kun la titolo [[Avangardo|Avangarda]] teatro. [[Stratoteatro]] aŭ strata teatro estas terminoj uzeblaj por nomi ajnan tipon de surscenejigo, dramigo aŭ ludado, kun arta aŭ spektakla celo, farata sur urbaj scenejoj, kun ioma grado de improvizado, subĉiele kaj senpage. En la laŭtemaj vortaroj tiu teatro-tipo estas difinita kiel teatrostilo prezentata "en lokoj ekster la tradiciaj teatraj konstruaĵoj". Tiu teatrotipo intencas plej ofte du precizajn celojn: nome alproksimigo de la teatra spektaklo al publiko, kiu partikulare ne tiom venas al la tradiciaj teatraj instalaĵoj, kaj duarange ebligo de iu tipo de interagado inter la aktoroj kaj la publiko. == Tipoj == [[Dosiero:Actor as Papposilen Antikensammlung Berlin.jpg|eta|maldekstre|Aktoro kiel pappo-sileno, ''Antikensammlung'', Berlino.]] === Dramo === [[Satirusa dramo]] estas ĝenro de teatro nome de la atika dramo, kies enkonduko laŭtradicie ŝuldiĝas al Pratinas (ĉ. la jaro 500). La nomo estas pro la el [[satirusoj]] konsistanta ĥoro. === Muzikalo === === Komedio === {{Ĉefartikolo|Komedio}} '''Komedio''' estas la uzo de [[humuro]] en [[spektaklo|spektakla]] [[belarto]]. Ĝi ankaŭ signifas spektaĵon, kiu forte uzas humuron. La termino originale devenas de la teatro, kie ĝi ofte simple aludas al ajna [[teatraĵo]] kun amuziga agado kaj (plejparte) [[feliĉa fino]], kontraste al [[tragedio]]. Humuro estas esenca elemento de komedioj. === Tragedio === {{Ĉefartikolo|Tragedio}} [[Dosiero:Dionysos mask Louvre Myr347.jpg|200ra|dekstra|eta|Terakota masko de [[Dionizo]]. Grekio, Mirino, dua jarcento antaŭ nia erao]] '''Tragedio''' estas teatraĵo plej ofte [[liriko|lirika]], kiu devenas de la [[antikveco|antikva]] [[Grekio|greka]] teatro. Oni kontrastigas ĝin al la [[komedio]], kaj en [[antikva Grekio]] ankaŭ al [[satirusa dramo]]. La vorto ''tragedio'' devenas de la malnova [[greka lingvo]] kaj signifas ''"kaprokanton"'' (greke: ''tragodia''). Por la [[kulto]] de [[Dionizo]] oni paradis kun [[masko]] kaj [[felo]] de [[kapro]]j (greke: ''tragos''), tio reprezentis la dion mem aŭ unu de la akompanintaj [[satiruso]]j. La kerno de tragedio estas, ke homo volas preteriri la al li destinitan sorton. Tamen ''tragedio'' ne signifas, kiel kutime, ke io estas tragika, terure trista, sed ke iu troviĝas en nesolvebla dilemo kaj tiel iĝas ''"senkulpe kulpa"'', kiel ekzemple ĉe [[Edipo]], [[Oresto]], [[Fedra]], [[Hamleto]] aŭ [[Anakin Skywalker]]. Kelkaj tragedioj plenas je sangaj mortoj (ekz ''Baĵazet'' de [[Racine]]) aliaj povas esti sen iu ajn [[morto]], sed porĉiame disiro (''Bérénice'' de Racine). === Improvizo === Improvizo povas esti ingredienco de kutimaj teatraĵoj, en kiuj oni povas trudi intencajn improvizaĵojn pro volo de la geaktoroj aŭ por solvi neatenditajn cirkonstancojn. Tamen ĝi povus ankaŭ iĝi la kerno de la spektaklo. Foje skemo de tiucela tendenco konsistas en elekto fare de publikano temon el multaj elektebloj ene de urno, vazo ktp., kaj sekve la trupo improvizas teatran disvolvigon de la proponita intrigo. === Alternativa teatro === {{Ĉefartikolo|Alternativa teatro}} '''Alternativa''' ('''marĝena''' aŭ '''randa''' aŭ '''sendependa''') '''teatro''' (ankaŭ anglisme '''Frinĝa''', el la {{Lang-en|Fringe theater}}) estas alternativa, noviga teatro, kiu ne apartenas al la [[ĉeftendenco|ĉeftendenca]], institucia teatro spektebla en [[Teatrejo|teatrejoj]]. La esprimo rilatas kaj al la teatraj grupoj kaj la kultura fenomeno. Tiuj teatraj grupoj funkciigas tra la mondo, en preskaŭ ĉiuj lokoj, verŝajne ĉie kie estas teatro. Specialaj festivaloj regule estas okazigitaj por tiuj prezentoj. Notindas ke en tiuj festivaloj ne estas [[ĵurio]] kaj premioj ne estas aljuĝitaj. == Teorioj de teatro == [[Dosiero:Fundus Nationaltheater Mannheim.jpg|eta|maldekstre|Rekvizitejo de la Nacia Teatro, [[Mannheim]], [[Germanio]].]] [[Teatroscienco]] - ankaŭ etikedebla teatra scienco, teatraj studoj kaj teatrologio - estas la scienca studo de teatraj fenomenoj de la antikvo ĝis la nuntempo. Aŭtoroj kaj verkoj same kiel eventoj (teatraj prezentadoj) estas kovritaj. Teatraj studoj interkovras, interalie, kun literaturaj kaj amaskomunikilaj studoj, do kun [[literaturscienco]] kaj [[amaskomunikila scienco]]. == Teknikaj aspektoj de teatro == [[Teatra arto]] estas speco de arta kaj kreiva agado, en kiu verkoj de tiel nomata "primara" kreemo estas materialigitaj en la formo de ia sistemo de signoj kaj ofte estas destinitaj por traduko en unu aŭ alian specifan materialon. Tradicie, la prezentartoj distingiĝas de la aliaj bazaj ĝenroj de arto: [[literaturo]], [[muziko]] kaj la [[bildartoj]], kun apartaj interkovroj kun la lastaj du. Aldone al la kernaj disciplinoj de teatro, [[kabaredo]] kaj [[danco]], [[filmo]] kaj aliaj formoj de [[Amaskomunikilo|amaskomunikila]] arto , same kiel [[Spektaklo|spektakla]] arto, estas foje ankaŭ konsiderataj prezentartoj. Alternative, ili estas klasifikitaj kiel belartoj aŭ rigardataj kiel sendependaj artformoj. == Teatra organizado kaj administrado == [[Teatra kritiko]] traktas la kritikan raportadon ([[Recenzo|recenzon]]) de [[Teatraĵo|teatraĵoj]]. Profesie temas pri fako de [[ĵurnalismo]], kiu taksas teatrajn verkojn. Ĝi kovras diversajn aspektojn de prezentadoj: de [[Teatroreĝisoro|reĝisorado]] kaj [[Scenografio|sceneja aranĝo]] ĝis muziko, [[koreografio]] kaj [[aktorado]]. Teatra kritiko diferencas de [[literatura kritiko]] per tio, ke ĝi baziĝas sur ununura, nur parte ripetebla evento sursceneje. Ĝi kunigas preskaŭ ĉiujn artojn en kuntekston de reciproka reflektado kaj komentado. Tiel farante, ĝi estas kaj priskriba kaj interpreta, klasifika kaj taksa. La stilo de teatra kritiko estas plenlonga, sen sciencaj pretendoj; ĝia publiko estas kaj laikoj kaj fakuloj. Ĝian efikon malfacilas taksi, ĝi dependas plejparte de la reputacio de la kritikisto kaj la publikaĵo. Ĝi povas influi kulturan kaj financan politikon. La kriterioj kaj intencoj de la juĝo ofte estas kontestataj == Teatrospecoj == [[Dosiero:Sarah bernhardt05i.jpg|eta|dekstra|Georges Clairin: [[Sarah Bernhardt]] kiel ''[[Kleopatro]]'']] :[[Tragedio]] - [[Komedio]] - [[Dramo]] - [[Revuo]] - [[Skeĉo]] - [[Vodevilo]] - [[Intermezo]] - [[Farso]] - [[Artokomedio]] - [[Marioneto|Pupteatro]] - [[Ombroludo|Ombroteatro]] - [[Pantomimo]] - [[Stratoteatro]] - [[Cirkartoj]] - [[Improvizoteatro]] - [[Esperanta Teatro]] == Gravaj elementoj == :[[Libreto]] - [[Reĝisoro]] - [[Aktoro]] - [[Scenejo]] - [[Teatrejo]] - [[Koreografio]] - [[Rekvizito|Rekvizitaro]] == Famaj teatraĵ-aŭtoroj == :[[Vittorio Alfieri]] - [[Jean Anouilh]] - [[Aristofano]] - [[Beaumarchais]] - [[Samuel Beckett]] - [[Jacinto Benavente]] - [[Cyrano de Bergerac]] - [[Bertolt Brecht]] - [[Antonio Buero Vallejo]] - [[Albert Camus]] - [[Pedro Calderón de la Barca]] - [[Pierre Corneille]] - [[Georges Courteline]] - [[Anton Ĉeĥov]] - [[Karel Čapek]] - [[Esĥilo]] - [[Eŭripido]] - [[Georges Feydeau]] - [[Dario Fo]] - [[Federico García Lorca]] - [[David Garrick]] - [[Jean Giraudoux]] - [[Carlo Goldoni]] - [[Sacha Guitry]] - [[Ludvig Holberg]] - [[Victor Hugo]] - [[Henrik Ibsen]] - [[Eugène Ionesco]] - [[Alfred Jarry]] - [[Heinrich von Kleist]] - [[Eugène Labiche]] - [[Pierre Carlet de Marivaux|Marivaux]] - [[Christopher Marlowe]] - [[Menandro]] - [[Arthur Miller]] - [[Molière]] - [[Tirso de Molina]] - [[Alfred de Musset]] - [[Marcel Pagnol]] - [[Harold Pinter]] - [[Plaŭto]] - [[Jean Racine]] - [[Jules Romains]] - [[Edmond Rostand]] - [[Lope de Rueda]] - [[Jean-Paul Sartre]] - [[Arthur Schnitzler]] - [[Ŝekspiro|William Shakespeare]] - [[Sofoklo]] - [[Terentio]] - [[Ramón María del Valle-Inclán]] - [[Lope de Vega]] == Famaj aktoroj kaj kantistoj == [[Dosiero:Marcel_Marceau_(cropped).jpg|eta|maldekstre|170ra|{{centre|[[Marcel Marceau]] en [[1977]]}}]] :[[Sarah Bernhardt]] - [[Enrico Caruso]] - [[Maria Callas]] - [[Therese Giehse]] - [[Lotte Lenya]] - [[Marcel Marceau]] - [[Bernhard Minetti]] - [[Will Quadflieg]] - [[Paul Robeson]]- [[Helene Weigel]] == Famaj roluloj == :[[Antigona]] - [[Arlekeno]] - [[Don Juan (literaturo)|Don Juan]] - [[Edipo]] - [[Elektra]] - [[Ifigenia]] - [[Medea]] - [[Oresto]] - [[Prometeo]] == Famaj teoriistoj, reĝisoroj kaj aliaj teknikistoj == :[[Aristotelo]] - [[Bertolt Brecht]] - [[Axel Corti]] - [[Friedrich Nietzsche]] - [[Erwin Piscator]] - [[Konstantin Stanislavski]] == Famaj scenejoj == [[Dosiero:teatro_amazonas.jpg|eta|220ra|<center>La ''[[Teatro Amazonas]]'' en [[Manaŭo]]]] :[[Aalto-Teatro]] - [[Teatrokorto de Almagro]] - [[Teatro Amazonas]] - [[Areno de Verono]] - [[Teatro Argentina]] - [[Dramateatro Bochum]] - [[Bolŝoj-Teatro]] - [[Broadway (teatro)|Broadway]] - [[Teatro Colón]] - [[Teatro La Fenice]] - [[Franca Komedio]] - [[Globusteatro]] - [[Drama teatro de Kaŭnaso]] - [[Gran Teatre del Liceu]] - [[Her Majesty’s Theatre]] - [[Metropola Operejo]] - [[Teatrejo Odéon]] - [[Operejo Bastille]] - [[Operejo Garnier]] - [[Nacia Teatro (Prago)]] - [[Royal Opera House]] - [[Teatro alla Scala]] - [[Operdomo de Sidnejo]] - [[Ŝtata Operejo Unter den Linden]] - [[Viena Ŝtata Operejo]] == Famaj verkoj == [[Dosiero:1925 Urbestro Zalamea.jpg|eta|dekstre|150ra|Kovrilpaĝo de la verko ''[[La Urbestro de Zalamea]]'' en Esperanto.]] :[[L'Avarulo]] - [[La dresado de la megero]] - [[Hamleto]] - [[Hernani (Victor Hugo)|Hernani]] - [[La jeso de la knabinoj]] - [[Knock]] - [[Makbeto]] - [[La malsanulo pro imago]] - [[La mizantropo]] - [[La Nobela Burĝo]] - [[Otelo]] - [[Peer Gynt]] - [[Peribáñez y el Comendador de Ocaña]] - [[Ollantay]] - [[Reĝo Edipo]] - [[Reĝo Ubu]] - [[Rikardo Tria (Shakespeare)|Rikardo la Tria]] - [[Romeo kaj Julieto]] - [[Somermeznokta sonĝo]] - [[La Urbestro de Zalamea]] == Teatro kaj Esperanto == {{Ĉefartikolo|Esperanto-teatro}} [[Dosiero:2008-07-24 uk pilipovicx 01.JPG|eta|''Kabaredo'' de [[Saša Pilipović]] dum [[UK 2008]]]] Pro la propra specificeco de la esperantlingva komunumo la disvolvigo de teatro en Esperanto suferas pro manko de stabila grupigita loĝantaro kiu estus eltena por la produktado de kaj verkoj kaj ludado en [[Esperanto]]. Tio estas malavantaĝo kompare kun la abunda produktado en aliaj branĉoj de la literaturo kiaj poezio, romano, eseo ktp. Tiele ekde la komenco oni devis dependi de la agado dum [[kongreso]]j kaj similaj esperantaj aranĝoj. Ĉar kutime la publiko ripetas ĉeeston en tiaj eventoj, ne havas sencon la pluhavo de verkoj aŭ ludado dum sinsekvaj jaroj, kio limigas la montradon de tiaj spektakloj al nur kelkaj okazoj en regionaj oportunoj por ludado, eble ĝis kvar aŭ kvin fojojn por ĉiu muntaĵo. Tio malhelpas la ekonomian kaj energikonsuman klopodon kaj bremsas la teatran disvolvigon. Tio ankaŭ influas sur la manko de profesieco kaj kontinueco en tiaj sferoj. Nur kaze de esperantlingvanoj kiuj krome kaj aparte disvolvigas sian profesion ekster la esperantaj medioj pere de gepatraj aŭ naciaj lingvoj, tiuj povas ofte profiti sian sperton kaj ankaŭ ofte siajn proprajn muntaĵojn por prezenti dignajn spektaklojn antaŭ la esperanta komunumo. Dum la fino de la 20a jarcento elstaris produktaĵoj de la Drama Grupo de Studenta Esperanto-Klubo el [[Zagrebo]] kaj de la [[Bulgara Esperanto-Teatro]] ([[1980-aj jaroj]]). Ankaŭ en Francio kaj el [[Parizo]] kaj el [[Tuluzo]] venis al kongresoj diversaj produktaĵoj. Ekde fino de la [[1990-aj jaroj]] disvastiĝis la agado de kroata [[Vida Jerman]] kaj de serba [[Saša Pilipović]] kiuj prezentiĝis jam en la [[UK 1998]] okazinta en [[Montpellier]], [[Francio]], kie tiu laste menciita prezentis la verkon ''Rekviemo por la Perdintoj'' fare de teatra trupo de gimnazio el [[Jagodina]] dum la spektaklo prezentita de Vida Jerman estis "La rompita virino" de [[Simone de Beauvoir]]; samokaze la verkon ''Meluzina, la granda Feino'', prezentis [[Solen']], ([[La Krizalido|Teatro Krizalido]]). En 2001, la [[86-a Universala Kongreso de Esperanto]] okazis en [[Zagrebo]], [[Kroatio]], kaj tie en la Nacia Teatro Vida Jerman prezentis verkon "La lasta tago en la vivo de [[Maria Teresia]]" kun ege alta sukceso de publiko kaj prestiĝo. Saša Pilipović prezentis la verkon "La malfermilo" de Victor Lanoŭ. En [[2003]], la [[88-a Universala Kongreso de Esperanto]] okazis inter la 26-a de julio kaj 2-a de aŭgusto en [[Gotenburgo]], [[Svedio]]. Tiam ''La Kabaredo'' estis prezentita de [[Saša Pilipović]] kaj Sanja Matejić, ''Aniaro'' de [[Jerzy Fornal]] kaj ''Magia prezentado'' de grupo de diversaj rolantoj. En [[2005]], la [[90-a Universala Kongreso de Esperanto]] inter la 23-a kaj 30-a de julio okazis en [[Vilno]], [[Litovio]]. Tiam teatraĵoj estis ''[[Familia etoso]]'' de [[Agnès Jaoui]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]], prezentita de la [[Teatra Trupo de Tuluzo]], ''Kiel mortigi sian edzinon'' de Antonio Amurri en esperanto-traduko de [[Tereza Kapista]], prezentita de Shelter Sceno (Slavica Stojanov, Saša Pilipović kaj Ana Pilipović), kaj ''Litovio de Barbora'' laŭ dramo de J. Grušas, prezentita de Birutė Prekeviciute el Malgranda Teatro de Kaunas. [[Dosiero:Jalto-SAT-Kongreso.JPG|eta|Teatraĵo de Ĉeĥov en Jalto dum SAT-Kongreso en 2012]] La [[91-a Universala Kongreso de Esperanto]] okazis en [[Florenco]] ([[Italio]]) inter la 29-a de [[julio]] kaj la 5-a de [[aŭgusto]] [[2006]]; tiuokaze prezentitaj teatraĵoj estis ''Stil-Ekzercoj'', nome adapto de la konata verko de [[Raymond Queneau]] fare de Henrri De Sabates, kaj ''Mikel kaj la monstro'' kaj ''Pacaj batalantoj'' de [[Paul Gubbins]] fare de la grupo ''Verda Ranaro''. La [[96-a Universala Kongreso de Esperanto]] okazis ekde la [[23-a de julio|23-a]] ĝis la [[30-a de julio]] [[2011]] en [[Kopenhago]], la ĉefurbo de [[Danio]]. Grava okazintaĵo estis la prezentado de la teatraĵo ''[[Dek tagoj de kapitano Postnikov]]'' laŭ romano de [[Mikaelo Bronŝtejn]] fare de la asocio de dramaj artistoj de Serbio ''Savez Dramskih Umetnika Srbije'' kun [[Saŝa Pilipoviĉ]] en la rolo de [[Aleksandar Postnikov]], kun profesia aligo de modernaj teknikaj rimedoj (projekciado, lumbildoj ktp.). En la [[98-a Universala Kongreso de Esperanto]] okazinta en [[Rejkjaviko]] ([[Islando]]) la 23-an de julio 2013 la grupo teatro DOMA el [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) prezentis la verkon ''RUR'' de [[Karel Ĉapek]]. Ankaŭ en [[SAT-kongreso]]j oni prezentis foje gravajn teatraĵojn kiel dum la [[77-a SAT-Kongreso 2004]] okazinta en [[Bratislavo]] inter la 14-a kaj la 21-a de aŭgusto; tiuokaze oni prezentis la verkojn ''Kesto da venenaj serpentoj'', ludita de la teatra grupo de ESO Bratislavo, kaj ''La rifuĝinto'' de Trevor Holton, ludita de SAT-anoj el [[Aŭstralio]]. Dum la [[79-a SAT-Kongreso 2006]] okazinta en [[Beogrado]] inter la 19a kaj la [[26a de aŭgusto]] aktoris ĉefe [[Jerzy Fornal]] kiu ludis ''Brando'' kaj ''Trompo'', de Emilija Lapenna, kaj ''Arlekeno'', de Janusz Korĉak. Dum la [[83-a SAT-Kongreso 2010]] okazinta en [[Braŝovo]], [[Rumanio]], inter la 1-a kaj la 6-a de aŭgusto, oni prezentis ''La kalva kantistino'', de [[Eŭgeno Ionesko]], laŭ traduko de Georges Lagrange. Dum la [[85-a SAT-Kongreso 2012]] okazinta en [[Jalto]], tiam [[Ukrainio]], inter la 11-a kaj la 18-a de aŭgusto, oni prezentis diversajn mallongajn teatraĵojn de [[Anton Ĉeĥov]] fare de la loka teatra Esperanto grupo en la korto de la muzeo-domo de Ĉeĥov reĝisorite de [[Jefim Zajdman]]. Dum la [[87-a SAT-Kongreso 2014]] okazinta inter la 9-a de aŭgusto kaj 16-a de aŭgusto en [[Dinano]], [[Francio]], oni prezentis du teatraĵojn, nome la bretona legendo "La fabo" fare de Laurent Peuch kaj la vigla adaptaĵo de la vodvila teatroverko "Karakalo" de Dumanoir kaj Clairville zorge de la grupo "Kvak kaj Duono". [[Paul Gubbins]] en sia artikolo ''Sub la spoto. Movado kaj movadanoj en la originala dramarto Esperanta''<ref> [[Paul Gubbins]], ''Sub la spoto. Movado kaj movadanoj en la originala dramarto Esperanta'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 704-714.</ref> analizas ĝenerale la esperantan teatron ĉefe rilate al Esperanto mem kaj partikulare mencias kelkajn gravan mejloŝtonajn verkojn. Pli ol 40 % de la originalaj Esperantaj teatraĵoj koncernas Esperanton mem, sed mankas al la Esperanta teatro ĝuste kohera kaj konsekvenca engaĝiĝo kun la socio, kio ja estas en naciaj teatroj. Inter tiuj verkoj kiuj ja pritraktas Esperanton estas "La duonokulvitro" de [[M. Baissac|Baissac]] (1905), "Dum kongreso" de F. Crozat (1909) kaj "En la barcelona kongreso" de Vicente Inglada (1910). En "Duonsurda" de Jeanne Flourens (1907) temas pri maturiĝo de adoleskantino, sed fine oni vizitas d-ron Zamenhof. La temo de denaskismo aperas en "La familio de Anto Speri" de [[Giorgio Silfer]]. En multaj teatraĵoj movado kaj movadanoj nur dekoracias, kiel en "Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?" de Fernand Maréchal (1908). Kelkaj verkoj temas pri Zamenhof mem, kiel "Zamenhof private" de [[Stefan MacGill]] (1986) kaj "Ni vivos!" de [[Julian Modest]] (1983). Tiuj verkoj kiuj traktas esperantan vivon ofte estas parodie kritikemaj, kiel "Reveno" de Atanas D. Atanasov (1927) kaj "Nia diligenta kolegaro" de Marko Nikolić (2006). Kelkaj esperantaj teatraĵoj ne temas pri Esperanto mem, sed en la fono kuŝas la interna ideo, kiel en "Dum tondras kanonoj" de [[Julio Baghy]] (1957) pri milito, aŭ "Virino ĉe la landlimo" kaj "Liberiĝo" de [[Marjorie Boulton]] (1959). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === En Esperanto === * (eo) [[Julian Modest]], ''La teatro - eterna kaj bezonata'', [[Monato (gazeto)|Monato]], [[Antverpeno]], julio 1993, nº 7, paĝoj 22-23. Eseo pri teatro en la historio kaj en kulturo. * <abbr>(eo)</abbr> [[Belka Beleva]], ''Teatro sen lingva bariero: Travivitaj rememoroj'', Sofio, Bulgara Esperanto-Asocio, 1986, 127 <abbr>p.</abbr> === En aliaj lingvoj === {{Div col|cols = 3}} * Aston, Elaine, kaj George Savona. 1991. Theatre as Sign-System: A Semiotics of Text and Performance. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''. ISBN 978-0-415-04932-0. * Banham, Martin, eld. 1998. The Cambridge Guide to Theatre. Cambridge: Cambridge UP. ISBN 0-521-43437-8. * Beacham, Richard C. 1996. The Roman Theatre and Its Audience. Cambridge, MA: Harvard UP. ISBN 978-0-674-77914-3. * Benedetti, Jean. 1999. Stanislavski: His Life and Art. Reviziita eldono. Origina eldono publikigita en 1988. Londono: Methuen. ISBN 0-413-52520-1. * ---. 2005. The Art of the Actor: The Essential History of Acting, From Classical Times to the Present Day. Londono: Methuen. ISBN 0-413-77336-1. * ---. 2008. "Stanislavski on Stage". In Dacre and Fryer (2008, 6–9). * Benjamin, Walter. 1928. The Origin of German Tragic Drama. Trans. John Osborne. London and New York: Verso, 1998. ISBN 1-85984-899-0. * Brown, John Russell. 1997. What is Theatre?: An Introduction and Exploration. Boston and Oxford: Focal P. ISBN 978-0-240-80232-9 . * Brandon, James R., eld. 1997. The Cambridge Guide to Asian Theatre.' 2nd, rev. ed. Cambridge: Cambridge UP. ISBN 978-0-521-58822-5. * Burt, Daniel S. 2008. The Drama 100: A Ranking of the Greatest Plays of All Time. New York: Facts on File. ISBN 978-0-8160-6073-3. * Carlson, Marvin. 1993. Theories of the Theatre: A Historical and Critical Survey from the Greeks to the Present. Etendigita eld. Ithaca and London: Cornell UP. ISBN 0-8014-8154-6. * Carnicke, Sharon M. 1998. Stanislavsky in Focus. Russian Theatre Archive Ser. London: Harwood Academic Publishers. ISBN 90-5755-070-9. * ---. 2000. "Stanislavsky's System: Pathways for the Actor". In Hodge (2000, 11–36). * Counsell, Colin. 1996. Signs of Performance: An Introduction to Twentieth-Century Theatre. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''. ISBN 978-0-415-10643-6. * Dacre, Kathy, kaj Paul Fryer, eld. 2008. Stanislavski on Stage. Sidcup, Kent: Stanislavski Centre Rose Bruford College. ISBN 1-903454-01-8. * Deal, William E. 2007. Handbook to Life in Medieval and Early Modern Japan. Oxford: Oxford UP. ISBN 978-0-19-533126-4. * [[Gilles Deleuze|Deleuze, Gilles]] kaj [[Félix Guattari|Guattari, Félix]]. 1972. Anti-Œdipus. Trans. Robert Hurley, Mark Seem and Helen R. Lane. London and New York: Continuum, 2004. Vol. 1 . New Accents Ser. London and New York: Methuen. ISBN 0-416-72060-9. * Dukore, Bernard F., ed. 1974. Dramatic Theory and Criticism: Greeks to Grotowski. Florence, KY: Heinle & Heinle. ISBN 978-0-03-091152-1. * Elam, Keir. 1980. The Semiotics of Theatre and Drama. New Accents Ser. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''. ISBN 978-0-415-03984-0. * Felski, Rita, eld. 2008. Rethinking Tragedy. Baltimore: Johns Hopkins UP. ISBN 0-8018-8740-2. * Fergusson, Francis. 1949. The Idea of a Theater: A Study of Ten Plays, The Art of Drama in a Changing Perspective. Princeton, NJ: Princeton UP, 1968. ISBN 0-691-01288-1. * Gauss, Rebecca B. 1999. Lear's Daughters: The Studios of the Moscow Art Theatre 1905–1927. American University Studies ser. 26 Theatre Arts, vol. 29. New York: Peter Lang. ISBN 978-0-8204-4155-9. * Gordon, Mel. 1983. Lazzi: The Comic Routines of the Commedia dell'Arte. New York: Performing Arts Journal. ISBN 0-933826-69-9. * Gordon, Robert. 2006. The Purpose of Playing: Modern Acting Theories in Perspective. Ann Arbor: U of Michigan P. ISBN 978-0-472-06887-6. * Harrison, Martin. 1998. The Language of Theatre. London: Routledge. ISBN 978-1-85754-374-2. * Hartnoll, Phyllis, eld. 1983. The Oxford Companion to the Theatre. 4th ed. Oxford: Oxford UP. ISBN 978-0-19-211546-1. * Hodge, Alison, ed. 2000. Twentieth-Century Actor Training. London and New York: Routledge. ISBN 978-0-415-19452-5. * Janko, Richard, trans. 1987. Poetics with Tractatus Coislinianus, Reconstruction of Poetics II and the Fragments of the On Poets. By Aristotle. Cambridge: Hackett. ISBN 978-0-87220-033-3. * Johnstone, Keith. 1981. Impro: Improvisation and the Theatre Rev. ed. London: Methuen, 2007. ISBN 0-7136-8701-0. * Jones, John Bush. 2003. Our Musicals, Ourselves: A Social History of the American Musical Theatre. Hanover: Brandeis UP. ISBN 1-58465-311-6. * Kuritz, Paul. 1988. The Making of Theatre History. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-547861-5. * Leach, Robert. 1989. Vsevolod Meyerhold. Directors in perspective ser. Cambridge: Cambridge UP. ISBN 978-0-521-31843-3. * ---. 2004. Makers of Modern Theatre: An Introduction. London: Routledge. ISBN 978-0-415-31241-7. * Leach, Robert, kaj Victor Borovsky, eds. 1999. A History of Russian Theatre. Cambridge: Cambridge UP. ISBN 978-0-521-03435-7. * Meyer-Dinkgräfe, Daniel. 2001. Approaches to Acting: Past and Present. London and New York: Continuum. ISBN 978-0-8264-7879-5. * Meyerhold, Vsevolod. 1991. Meyerhold on Theatre. Ed. and trans. Edward Braun. Revised edition. London: Methuen. ISBN 978-0-413-38790-5. * Milling, Jane, kaj Graham Ley. 2001. Modern Theories of Performance: From Stanislavski to Boal. Basingstoke, Hampshire and New York: Palgrave. ISBN 978-0-333-77542-4. * Mitter, Shomit. 1992. Systems of Rehearsal: Stanislavsky, Brecht, Grotowski and Brook. London and NY: Routledge. ISBN 978-0-415-06784-3. * Moreh, Shmuel. 1986. "Live Theater in Medieval Islam." In Studies in Islamic History and Civilization in Honour of Professor David Ayalon. Ed. Moshe Sharon. Cana, Leiden: Brill. 565–601. ISBN 978-965-264-014-7. * O'Brien, Nick. 2010. Stanislavski In Practise. London: Routledge. ISBN 978-0415568432. * Pavis, Patrice. 1998. Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis. Trans. Christine Shantz. Toronto and Buffalo: U of Toronto P. ISBN 978-0-8020-8163-6. * Peterson, Richard A. 1982. "Five Constraints on the Production of Culture: Law, Technology, Market, Organizational Structure and Occupational Careers." The Journal of Popular Culture 16.2: 143–153. * Pfister, Manfred. 1977. The Theory and Analysis of Drama. Trans. John Halliday. European Studies in English Literature Ser. Cambridige: Cambridge University Press, 1988. ISBN 978-0-521-42383-0. * Rayner, Alice. 1994. To Act, To Do, To Perform: Drama and the Phenomenology of Action. Theater: Theory/Text/Performance Ser. Ann Arbor: University of Michigan Press. ISBN 978-0-472-10537-3. * Rehm, Rush. 1992. Greek Tragic Theatre. Theatre Production Studies ser. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-11894-8. * Richmond, Farley. 1998. "India." In Banham (1998, 516–525). * Richmond, Farley P., Darius L. Swann, and Phillip B. Zarrilli, eds. 1993. Indian Theatre: Traditions of Performance. U of Hawaii P. ISBN 978-0-8248-1322-2. * Roach, Joseph R. 1985. The Player's Passion: Studies in the Science of Acting. Theater:Theory/Text/Performance Ser. Ann Arbor: U of Michigan P. ISBN 978-0-472-08244-5. * Speirs, Ronald, trans. 1999. The Birth of Tragedy and Other Writings. By Friedrich Nietzsche. Ed. Raymond Geuss and Ronald Speirs. Cambridge Texts in the History of Philosophy ser. Cambridge: Cambridge UP. ISBN 0-521-63987-5. * Spolin, Viola. 1967. Improvisation for the Theater. Third rev. ed Evanston, Il.: Northwestern University Press, 1999. ISBN 0-8101-4008-X. * Taxidou, Olga. 2004. Tragedy, Modernity and Mourning. Edinburgh: Edinburgh UP. ISBN 0-7486-1987-9. * Ward, A. C. 1945. Specimens of English Dramatic Criticism XVII-XX Centuries. The World's Classics ser. Oxford: Oxford UP, 2007. ISBN 978-1-4086-3115-7. * Williams, Raymond. 1966. Modern Tragedy. London: Chatto & Windus. ISBN 0-7011-1260-3. {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Improvizita teatro]] * [[Supratekstigo]] * [[Amatora teatro]] * [[Aŭdvida]] * [[Kvara muro]] * [[Historio de la hungara teatro]] * [[Kabaredo]] * [[Monda Tago pri Teatro]] * ''[[Music hall]]'' == Eksteraj ligiloj == === Filmetoj de teatro en Esperanto === * [https://www.youtube.com/watch?v=bkYodqVgINo en Jutubo] ''Karakalo'' de Kvak' kaj Duono en SAT-kongreso 2014 * [https://www.youtube.com/watch?v=ieveSGVvXBI en Jutubo] "Pikniko sur la batalkampo" de [[Fernando Arrabal]], prezentita de Bulgara Esperanto-Teatro en 1987 en [[Zagrebo]]. Aktoris: Belka Beleva, Teo Jurukov, Luna Davidova, Rossen B. Siromahov, Nikolaj Uzunov, Veneta Zjumbjuleva, Ivan Zlatarev. * [https://www.youtube.com/watch?v=mwm21hŜU1A&spfreload=10 en Jutubo] "La kanto de la ora arbaro" pupteatraĵo de Vibeke Helgesen (Bekkestua, Norvegio), ludita en la 21a Pupteatra Internacia Festivalo okazinta en Zagrebo en [[1988]]. * [https://www.youtube.com/watch?v=KjIQ1qHuOZY en Jutubo] "Analfateto", verko de Branislav Nušić, estis prezentita de la Drama Grupo de Studenta Esperanto-Klubo el Zagrebo, okaze de la 25-jariĝo de Studenta Esperanto-Klubo el Zagrebo, la 3an de aprilo [[1982]]. * [https://www.youtube.com/watch?v=BRicbBOQL1U en Jutubo] eltiraĵo el la verko "Vizaĝalvizaĝe" (Face a face), prezentita de Bululu, Théâtre de Marionnettes (Parizo). * [https://www.youtube.com/watch?v=Fkv9F4zPGSY en Jutubo] Monologo de Karasko, [[Abel Montagut]], prezentita en la 71a Hispana Kongreso de Esperanto, okazinta en [[Almagro]], majo 2012. * [https://www.youtube.com/watch?v=NrUItlMDTrE en Jutubo] Monologo * [https://www.youtube.com/watch?v=PUMe3lAEtrY en Jutubo] Bulgara Esperanto-Teatro ludis la intermezon de Mikaelo Cervanto ([[Miguel de Cervantes]]) "La kaverno de Salamanko" (La cueva de Salamanca), en la 47a Hispana Esperanto-Kongreso okazinta en Madrido en [[1987]]. * [https://www.youtube.com/watch?v=2rjSkPVE0gE en Jutubo] Monologo de Liven Dek nome ''Konsilu min, doktoro Zamenhof'' prezentita en la Urba Teatro de Arundo (Ronda), ene de la spektaklo "Vivu la teatro", organizita de Miguel Fernández por la 73aHispana Kongreso de Esperanto, kaj 18a Andaluzia E-Kongreso, majo 2012. * [https://www.youtube.com/watch?v=d7_u8nfcELE en Jutubo] La ensemblo "Teatro DOMA" prezentis adapton de la verko "R.U.R" de la Ĉeĥa verkisto [[Karel Čapek]] (eldonita de Kava-Pech), en la 25a Internacia Esperanto-Konferenco (OSIEK), okazinta en Svitavy (Ĉeĥio) de la 14a ĝis la 20a de julio 2012. * [https://www.youtube.com/watch?v=tF9sr7EI1qg en Jutubo] En la [[98-a Universala Kongreso de Esperanto]] okazinta en [[Rejkjaviko]] ([[Islando]]) la 23-an de julio 2013 la grupo teatro DOMA el [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) prezentis la verkon ''RUR'' de [[Karel Ĉapek]]. === Aliaj === * [http://www.bl.uk/projects/theatrearchive/homepage.html Theatre Archive Project (UK)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121031195651/http://www.bl.uk/projects/theatrearchive/homepage.html |date=2012-10-31 }} [[British Library]] & [[Universitato de Sheffield|University of Sheffield]]. * [http://www.bris.ac.uk/theatrecollection/ University of Bristol Theatre Collection] * [http://www.arthurlloyd.co.uk Music Hall and Theatre History of Britain and Ireland] * [http://theaterforschung.de/institution.php4?ID=835&PHPSESSID=a1fe3476aa18e21680eaec30f9e6ab53 Lobby für Theater im 16. Deutschen Bundestag] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150203114334/http://theaterforschung.de/institution.php4?ID=835&PHPSESSID=a1fe3476aa18e21680eaec30f9e6ab53 |date=2015-02-03 }} * [http://www.theaterkompass.de/ Theaterkompass] * [http://www.buehnenverein.de/ Deutscher Bühnenverein] * [http://www.theaterportal.de/ Theaterportal: Spielpläne deutschsprachiger Bühnen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150528214928/http://www.theaterportal.de/ |date=2015-05-28 }} * [http://www.volkstheater.ch/ Zentralverband Schweizer Volkstheater (ZSV)] * [http://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/nav/classification/1830188 Digitale Bibliothek von historischer Theaterliteratur] * [http://www.theaterforschung.de/ Fachportal für Theaterforschung] * [http://www.bundestheater.at/ Österreichische Bundestheater] * [http://www.theaterparadies-deutschland.de/ Umfangreiche Linksammlung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150511042525/http://www.theaterparadies-deutschland.de/ |date=2015-05-11 }} zu den Theatern, Bühnen und Gruppen im deutschsprachigen Raum. * [http://www.goethe.de/kue/the/deindex.htm Artikel und Dossiers zum Thema Theater in Deutschland, Goethe-Institut] * [http://www.theateraustria.net/ Informationen über Theater, Flamenco und Oper] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141222065424/http://www.theateraustria.net/ |date=2014-12-22 }} * [http://www.theaterschweiz.ch/ Schweizerischer Bühnenverband (SBV)] * [http://www.theaterverzeichnis.de/ Deutsches Theaterverzeichnis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150702135314/http://www.theaterverzeichnis.de/ |date=2015-07-02 }} * [http://www.inthega.de/ Interessengemeinschaft der Städte mit Theatergastspielen] * [http://theaterpur.net/ Online Magazin theater : pur] {{Projektoj|ReVo=teatr}} {{Havenda artikolo|Teatro}} [[File:Banner - Helsinki 5.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teatro| ]] [[Kategorio:Literaturo]] [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Spektakloj]] dz8khwy5p0oa7zojoxste2l6z11tp5r 0 5099 9441414 9384086 2026-07-29T17:07:22Z Aidas 3488 /* Naskiĝoj */ 9441414 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''25-a de majo''' estas la 145-a tago de la jaro (la 146-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 220 tagoj restas. Je la 25-a de majo okazis, interalie: == Eventoj == * [[-585]]: [[Suneklipso]] antaŭkalkulita de [[Taleso de Mileto]] * [[-240]]: Unua registrita [[apsido]] de [[Haleja kometo]] * [[451]]: [[Sasanidoj]] venkis ribeliĝintajn [[armenoj]]n en la [[batalo de Avarajr]] * [[1085]]: Reĝo [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]] liberigis [[Toledo]]n de la [[maŭroj|maŭra]] regado * [[1223]]: [[Pollando]]: [[Ujazd]] iĝis urbo de [[Opola provinco]] * [[1420]]: [[Infanto]] [[Henriko la Navigisto]], kreinto de la [[portugala kolonia imperio]], estis nomumita Granda Superulo de la [[Ordeno de Kristo]] * [[1455]]: Venko de pola armeo kontraŭ la prusa en batalo de [[Bagrationovsk|Iława Pruska]] * [[1477]]: [[Nurenbergo|Nurenberga]] artisto [[Veit Stoß]] komencis laboron pri la [[retablo de Krakovo]] por [[Mariapreĝejo (Krakovo)|Mariapreĝejo]], mendita de la Krakova Urba Konsilio * [[1521]]: [[Marteno Lutero]] estis deklarita eksterleĝulo kaj [[herezo|herezulo]] de la [[Sankta Romia Imperio|imperia]] [[dieto (asembleo)|dieto]] * [[1579]]: [[Ivano la Terura]] sendis leteron al [[Don (rivero)|Donaj]] [[kozakoj]] - la tago konsiderata kiel fonda por la kozakoj * [[1632]]: [[Tridekjara milito]]: [[Albrecht von Wallenstein]] rekonkeris [[Prago]]n de [[Saksio|saksianoj]] * [[1659]]: [[Richard Cromwell]] rezignis pri posteno lordo-protektanto de [[Anglio]] kaj [[Skotlando]] * [[1676]]: [[Skania Milito]]: senrezulta [[marbatalo]] apud [[Rügen]] * [[1720]]: Al [[Marsejlo]] alnavigis de [[Proksima Oriento]] ŝipo, kies malsaniĝinta ŝipanaro kaŭzis dujaran [[pesto]]-[[epidemio]]n kun pli ol 40 mil mortintaj viktimoj * [[1787]]: En [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] kunsidis [[Usona Kongreso]], kiu pretigis projekton de [[Usona Konstitucio]] kun intenco revizii la [[Artikoloj de Konfederacio|Artikolojn de Konfederacio]] * [[1810]]: [[Revolucio de Majo]]: en [[Argentino]] formiĝis unua registaro sendependa de [[Hispana koloniado de Ameriko|hispanaj regantoj]], establita dum la katastrofokaza kunveno ''[[cabildo abierto]]'' * [[1821]]: [[Klemens von Metternich]] iĝis kanceliero de [[Aŭstra imperio]] * [[1842]]: [[Prago]]: aŭstro [[Christian Doppler]] priskribis fenomenon konatan poste kiel [[efiko de Doppler]] * [[1846]]: [[Napoleono la 3-a]] fuĝis de la fortikaĵo [[Ham (Francio)|Ham]], kie li estis enprizonigita pro provo de [[puĉo]], kaj iris al [[Anglio]] * [[1850]]: Al [[Zoo de Londono]] alvenis [[Amfibia hipopotamo|Nila hipopotamo]] * [[1869]]: [[Viena Ŝtata Operejo]] malfermiĝis per prezento de ''[[Don Giovanni]]'' de [[Mozart]] * [[1872]]: En [[Bohemio]] post pluvego sekvis [[inundo]] kaj rompiĝis [[digo]] de lageto en la regiono de [[Plzeň]] - 337 homoj mortis dum la inundo * [[1881]]: [[Nacia himno]] de [[Venezuelo]] ''[[Gloria al Bravo Pueblo]]'' oficialiĝis * [[1895]]: la verkisto [[Oscar Wilde]] estis kondamnita al dujara [[katorgo|peza punlaboro]] pro [[samseksemo]] * [[1901]]: [[Argentino]]: [[Club Atlético River Plate|Atleta Klubo Rivero Plata]] fondiĝis en [[Bonaero]] * [[1911]]: Plurjara diktatoro de Meksiko [[Porfirio Díaz]] estis faligita * [[1913]]: Aŭstra-hungara oficiro de kontraŭspionejo kaj samtempe [[spiono]] de la [[Rusia Imperio]] [[Alfred Redl]] sinmortigis pro malkaŝiĝo unu tagon pli frue * [[1914]]: Brita [[Ĉambro de komunuloj]] donis al Irlando pli da [[suvereneco]], tamen la enlanda regado ne estis efektivigita ĉar la unua mondmilito kaj [[Paska Ribelo]] en 1916 ŝanĝis politikan scenon * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Dua [[batalo]] de [[Ipro]] finiĝis senrezulte, dum kiu la germana armeo uzis [[veneno|venenajn]] [[gaso]]jn - aliancanaj perdoj ĉ. 70 mil [[viktimo]]j, la germanaj 35-40 mil * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Ĉeĥio]]: eksplodo en [[municio|municia]] fabriko en [[Plzeň]] mortigis ĉirkaŭ 202 homojn * [[1922]]: [[Lenin]] travivis unuan el serio de [[apopleksio]]j, kiuj igis lin malkapabla por regi * [[1924]]: [[Litova Olimpika Komitato]] fondiĝis * [[1926]]: En [[Parizo]] estis pafmortigita prezidento de [[Ukraina Popola Respubliko]] en [[ekzilo]] [[Simon Petljura]] * [[1931]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Asocio]] de [[Sindikato]]j fondiĝis * [[1935]]: [[Jesse Owens]] akiris 4 mondrekordojn dum 45 minutoj en [[An-Arbaro]] * [[1938]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: 313 personoj pereis en aeratako al [[Alakanto]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: En [[invado en Pollandon|okupata Pollando]] en la [[distrikto Chełm]] [[SS (organizo)|SS]] pafmortigis 12 [[poloj]]n, 100 estis deportitaj al [[Germanio]]; en [[Nederlando]] [[Arthur Seyß-Inquart]] iĝis komisaro de [[Tria Regno]] * [[1941]]: [[[Dua mondmilito]]: [[Salzburg]]: ĉefo de Supera Komandantaro de [[Wehrmacht]] generalo [[Alfred Jodl]] informis finnan ĉefon de Ĝenerala [[Stabo]] pri la [[Operaco Barbaroso|germana operaca planado]] kontraŭ [[Sovetunio]] * [[1942]]: [[Volinio]]: en [[Kiverci|Kiwerce]] germana ĝendarmaro kun [[kunlaborismo|kunlaborisma]] ukraina polico murdis 270 [[judoj]]n; filmo [[Casablanca (filmo)|''Casablanca'']] komencis surbendiĝi en [[Usono]] * [[1943]]: [[Dua mondmilito]]: itala 244-a aviada skadro atakis [[Sudanhavenurbo]]n kaj [[aerodromo]]n apud [[Asmero]]; nokte Bomba Skadro de [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Duseldorfo]]n * [[1944]]: komenciĝis germana armea operaco celinta mortigi [[Josip Broz Tito]] kaj likvidi [[stabo]]n de Supera Popolliberiga [[militisto|Militistaro]] kune kun [[Jugoslavaj Partizanoj]]; [[Itala kampanjo|Itala Fronto]]: polaj regimentoj okupis parton de la [[Provinco de Frozinono]], [[Dua Pola Korpuso]] konkeris [[Piedimonte San Germano]] * [[1945]]: [[Jugoslava Popola Armeo]] finis sian retiriĝon de [[Karintio]] (lime de antaŭmilita [[Aŭstrio]]), kion ĝi komencis la 19-an de majo; [[Aliancanoj]]: ĉefoj de kunligitaj [[stabo]]j decidis pri paraŝuta operaco al [[japana insularo]] la 1-an de novembro 1945; nokte 21-a Bomba Korpuso atakis [[Tokio]]n * [[1946]]: [[Jordanio]] fariĝis sendependa de Britio * [[1948]]: [[Pollando]]: en [[Varsovio|Varsovia]] prizono estis ekzekutita [[Witold Pilecki]], aŭtoro de la [[raportoj de Pilecki]] pri [[holokaŭsto]] el la [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]], kondamnita pro spionado * [[1954]]: En [[Vjetnamio]] pereis hungara foto-[[raportisto]] [[Robert Capa]] * [[1955]]: Brita ekspedicio grimpis [[Kangchenjunga]]n, la trian laŭ alteco [[montopinto]]n de la mondo * [[1960]]: [[Muzeo Tikotin de Japana Arto]] malfermiĝis en israela [[Hajfo]] - unusola en [[Mezoriento]] * [[1961]]: [[Projekto Apollo]]: usona prezidento [[John F. Kennedy]] dum [[Usona Kongreso|parolado al Kongreso]] prezentis projekton sendi sur la [[Luno]]n ĝis fino de la [[1960-aj jaroj]] homon kun ties sekura reveno [[Tero|Teren]] * [[1961]]: Prezidento [[John F. Kennedy]] fondis specialan unuon de la usona [[mararmeo]] - ''[[SEAL]]'' * [[1963]]: [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] fondiĝis en [[Adis-Abebo]] * [[1965]]: Usona bluso-muzikisto [[Sonny Boy Williamson II]] trovita morta * [[1969]]: Premiero de la usona filmo ''[[Midnight Cowboy]]'' * [[1973]]: Al usona [[kosmostacio]] [[Skylab]] alvenis ĝia unua skipo * [[1977]]: Premiero de la sciencfikcia fantazia filmo [[Star Wars Episode IV: A New Hope|''Stelaj Militoj - Nova Espero'']], reĝisorita de [[George Lucas]] * [[1979]]: [[Malaperigo]]: usona knabo [[Etan Patz]] malaperis en [[Nov-Jorko]] * [[1981]]: Ŝtatestroj de ses landoj en la [[Persa Golfo]] subskribis ĉarton oficiale kreante la [[Kunlabora Konsilio de la Golfo|Kunlaboran Konsilion de la Golfo]] * [[1993]]: [[Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio]] kreiĝis per rezolucio de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1997]]: En [[Pollando]] [[referendumo]] decidis pri akcepto de la [[Konstitucio de Pola Respubliko]] * [[2000]]: [[Israelo]] finis 22-jaran okupon de suda [[Libano]] * [[2002]]: [[Estonio]]: la 47-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2002|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Talino]] * [[2003]]: [[Néstor Kirchner]] iĝis prezidento de Argentino * [[2006]]: [[Pilgrimado]] de papo [[Benedikto la 16-a]] al [[Pollando]] komenciĝis * [[2008]]: [[Michel Sulaiman]] iĝis [[prezidento de Libano]] * [[2009]]: Sekureca Servo de [[Ukrainio]] komencis oficialan enketadon pri [[Holodomoro]] en la jaroj 1932-1933 kiel [[genocido]] farita de [[Sovetunio]]; [[Nord-Koreio]] sukcese faris duan [[Nuklea testo|nuklean teston]]; en [[Varsovio]] kreiĝis [[Radio Wnet]] kiel [[interkona retejo]] kaj [[interreta radio]] * [[2010]]: Prezidento de Egiptio [[Hosni Mubarak]] malfermis aerhavenon en [[provinco Saŭhaĝ]] * [[2010]]: [[Ducentjariĝo de Argentino]] celebrata * [[2012]]: Kadre de la dua testa flugo de la usona [[Kosmoŝipo Dragon]] unuafoje komerca [[kosmoŝipo]] ligiĝis kun la [[Internacia Kosmostacio]]; [[Siria enlanda milito]]: 108 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 300 vundiĝis en la [[masakro de Hula (Sirio)|masakro de Hula]] farita de siria armeo kaj porregistara milico ŝahiba kontraŭ civiluloj en Hula apud [[Homs]] * [[2014]]: [[Petro Poroŝenko]] gajnis antaŭtempan prezidentan baloton en [[Ukrainio]]; [[Eŭropaj balotoj 2014|Balotoj]] por la [[Eŭropa Parlamento]] finiĝis * [[2016]]: Post dujara enprizonigo en [[Rusio]] pilotino [[Nadija Savĉenko]], akuzita pri pafmortigo de rusiaj ĵurnalistoj, revenis en [[Ukrainio]]n, interŝanĝita kontraŭ du rusiaj militkaptitaj oficiroj * [[2018]]: En [[Eŭropa Unio]] ekvalidis la [[Ĝenerala Datum-Protekta Regularo]] * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Kievo]] forprenis la titolon de honora civitano al [[Leonid Breĵnev]]; Rusio elpelas 5 diplomatojn de [[Svedio]] kaj fermas diplomatiejon; [[Finnlando]] promesis sendi al Ukrainio militistan armilaron valoran 109 milionojn da eŭroj; [[Brita parlamento]] agnoskis [[Holodomoro]]n [[genocido]] de ukraina [[nacio]] * [[2025]]: Koincide kun Tago de la Urbo [[Kievo]] nokte okazis plej amasa ĝis nun aeratako de preskaŭ 300 [[senpilota aviadilo|senpilotaj aviadiloj]] kaj ĉ. 70 diversaj raketoj - en Kievo 12 personoj estis mortigitaj, pli ol 60 vunditaj, en [[Ĵitomira provinco]] pereis tri infanoj. Ukrainio samnokte sendis pli ol 100 senpilotajn aviadilojn al armeaj celoj en Rusio == Naskiĝoj == * [[1550]]: [[Camillo de Lellis]], itala ordenfondinto kaj sanktulo * [[1572]]: [[Morico (Hesio-Kaselo)|Morico]], landgrafo de [[Hesio-Kaselo]] (m. [[1632]]) * [[1692]]: [[Georg Raphael Donner]], aŭstra skulptisto (m. [[1741]]) * [[1713]]: [[John Stuart, 3a Grafo de Bute]], skota nobelo, ĉefministro de [[Granda Britio]] (m. [[1792]]) * [[1802]]: [[Johann Friedrich von Brandt]], germana [[naturscienco|natursciencisto]], [[bestoscienco|bestosciencisto]] kaj kuracisto (m. [[1879]]) * [[1803]]: [[Edward George Bulwer-Lytton]], angla verkisto kaj politikisto (m. [[1873]]) * [[1803]]: [[Ralph Waldo Emerson]], usona eseisto, [[oratoro]] kaj [[transcendismo|transcendisto]] (m. [[1882]]) * [[1818]]: [[Jacob Burckhardt]], svisa historiisto (m. [[1897]]) * [[1822]]: [[Károly Bisztray]], hungara juĝisto kaj verkisto (m. [[1911]]) * [[1822]]: [[Heinrich Keil]], germana klasika filologo kaj pedagogo (m. [[1894]]) * [[1838]]: [[Domokos Szász]], hungara reformita episkopo (m. [[1899]]) * [[1846]]: [[Naim Frashëri]], albana historiisto, ĵurnalisto, tradukisto kaj nacia poeto de [[Albanio]] (m. [[1900]]) * [[1849]]: [[František Ženíšek]], ĉeĥa pentristo kaj desegnisto (m. [[1916]]) * [[1854]]: [[Otakar Mokrý]], ĉeĥa poeto kaj tradukisto (m. [[1899]]) * [[1856]]: [[Louis Félix Marie Franchet d'Esperey]], franca generalo kaj marŝalo (m. [[1942]]) * [[1863]]: [[Heinrich Rickert]], germana filozofo (m. [[1936]]) * [[1864]]: [[Franz Langheinrich]], germana poeto kaj rakontisto (m. [[1945]]) * [[1865]]: [[Pieter Zeeman]], nederlanda fizikisto Nobelpremiita (m. [[1943]]) * [[1865]]: [[Frederiko Aŭgusto la 3-a (Saksio)]], reĝo (m. [[1932]]) * [[1869]]: [[Georgi Stamatov]], germana verkisto (m. [[1942]]) * [[1877]]: [[Ágoston Stefán]], [[rutenoj|rutena]]-hungara politikisto, komisaro, advokato, ĵurnalisto (m. [[1945]]) * [[1879]]: [[Max Aitken]] (Lordo Beaverbrook), brita politikisto (m. [[1964]]) * [[1883]]: [[Eduard Weitsch]], germana reformpedagogo kaj popolkleriga teoriisto * [[1887]]: [[Pio el Pietrelcina]], itala [[kapucenoj|kapuceno]], [[stigmato|stigmatulo]], [[miraklo]]-farinto, katolika sanktulo (m. [[1968]]) * [[1889]]: [[Igor Sikorski]], rusia, usona pioniro de [[aviado]] (m. [[1972]]) * [[1890]]: [[Zseni Várnai]], hungara poetino, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1981]]) * [[1905]]: [[Mieczysław Bekker]], pola inĝeniero kaj inventisto, konstruinta kadre de la [[Projekto Apollo]] lunan [[veturilo]]n LRV (m. [[1989]]) * [[1908]]: [[Béla Blédy]], rumania hungara lingvisto kaj leksikografo (m. [[1962]]) * [[1921]]: [[Mieczysław Albert Krąpiec]], pola filozofo-[[tomismo|tomisto]], dominikano, [[humanismo|humanisto]] (m. [[2008]]) * [[1922]]: [[Enrico Berlinguer]], itala politikisto, [[ĝenerala sekretario]] de la [[Itala Komunista Partio]] (m. [[1984]]) * [[1922]]: [[Bogodar Winid]], pola spertulo pri geografio kaj [[kartografio]] (m. [[1996]]) * [[1923]]: [[Mária Bisztrai]], hungara aktorino kaj teatrestrino (m. [[2020]]) * [[1925]]: [[Rosario Castellanos]], meksika verkistino, ĵurnalisto kaj diplomato (m. [[1974]]) * [[1926]]: [[Miles Davis]], usona ĵaztrumpetisto, bandestro kaj komponisto, kuninventisto de [[modala ĵazo]] kaj kunevoluiganto de [[ĵazroko]] (m. [[1991]]) * [[1927]]: [[Robert Ludlum]], usona verkisto, aktoro kaj produktoro de [[trilero]]j (m. [[2001]]) * [[1928]]: [[Frigyes Hidas]], hungara komponisto (m. [[2007]]) * [[1931]]: [[Krystyna Kersten]], pola historiistino (m. [[2008]]) * [[1934]]: [[Rudolf Szigethy]], rumania hungara bibliografo * [[1935]]: [[Ferenc Pap]], rumania hungara historiisto kaj tradukisto (m. [[2016]]) * [[1937]]: [[Irén Hantz-Lám]], rumania hungara geografia fakverkistino (m. [[2019]]) * [[1937]]: [[László Szentgyörgyi]], rumania hungara inĝeniero, universitata profesoro * [[1939]]: [[Ian McKellen]], brita aktoro * [[1941]]: [[Vladimir Voronin]], prezidento de Moldavio * [[1944]]: [[Csaba Kegyes]], rumania hungara inĝeniero pri konstruado * [[1951]]: [[François Bayrou]], ĉefministro de Francio * [[1951]]: [[Vladislav Hasala]], ĉeĥa esperantisto, filatelisto (m. [[2020]]) * [[1952]]: [[Petar Stojanov]], prezidento de Bulgario * [[1954]]: [[Vilmos Nagy (informatikisto)|Vilmos Nagy]], rumania hungara informatikisto * [[1956]]: [[János Jenő Székely]], hungara skulptisto * [[1961]]: [[Tite]] aŭ je plena nomo ''Adenor Leonardo Bacchi'', brazila futbala trejnististo * [[1963]]: [[Yann Martel]], kanada verkisto kaj vojaĝisto * [[1964]]: [[Ivan Bella]], slovaka inĝeniero, kolonelo, kosmonaŭto * [[1965]]: [[Yahya Jammeh]], prezidento de [[Gambio]] * [[1969]]: [[Anne Heche]], usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1973]]: [[Germano D'Abramo]], itala matematikisto, fizikisto kaj astronomo * [[1978]]: [[Florian Schaffenrath]], aŭstra filologo * [[1984]]: [[Marion Raven]], norvega [[popmuziko|popmuzika]] kantistino * [[1987]]: [[Kamil Stoch]], pola [[skisaltado|skisaltisto]] * [[1996]]: [[Timon Dzienus]], germana politikisto == Mortoj == * [[615]]: [[Bonifacio la 4-a]], papo, sanktulo (n. nekonata) * [[709]]: [[Aldhelm]], anglosaksa sanktulo, latinlingva verkisto ((n. ĉ. [[635]]) * [[735]]: [[Bede (historiisto)|Bede]], anglosaksa historiisto, monaĥo, teologo, sanktulo de [[anglikanismo]], [[katolikismo]] kaj [[ortodoksismo]] * [[992]]: [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]], unua [[princo]] de [[Pollando]] * [[1085]]: [[Gregorio la 7-a]], papo, sanktulo (n. ĉirkaŭ [[1015]]) * [[1261]]: [[Aleksandro la 4-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[1185]]) * [[1555]]: [[Gemma Frisius]], germana fizikisto, matematikisto, kartografo, filozofo kaj fabrikanto de tergloboj (n. [[1508]]) * [[1681]]: [[Pedro Calderón de la Barca]], hispana poeto kaj dramisto (n. [[1600]]) * [[1693]]: [[Madame de La Fayette]], franca verkistino (n. [[1634]]) * [[1782]]: [[Johann Caspar Goethe]], germana juristo (n. [[1710]]) * [[1786]]: [[Petro la 3-a (Portugalio)|Petro la 3-a]], [[reĝo de Portugalio]] (n. [[1717]]) * [[1789]]: [[Anders Dahl]], sveda botanikisto kaj kuracisto (n. [[1751]]) * [[1798]]: [[Asmus Carstens]], germana kaj dana pentristo * [[1805]]: [[William Paley]] angla pastro, kristana [[apologetiko|apologetikisto]], filozofo kaj [[utilismo|utilisto]] (n. [[1743]]) * [[1810]]: [[Johann Damascen von Kleimayrn]], germana juristo kaj teologo (n. [[1735]]) * [[1838]]: [[János Pergel]], hungara historiisto, jursciencisto (n. [[1791]]) * [[1848]]: [[Annette von Droste-Hülshoff]], germana verkistino (n. [[1797]]) * [[1862]]: [[István Zajzoni Rab]], hungara poeto kaj ĵurnalisto (n. [[1832]]) * [[1875]]: [[Ferdinande von Schmettau]], prusa patriotino kontraŭnapoleona (n. [[1798]]) * [[1899]]: [[Rosa Bonheur]], franca pentristino kaj skulptistino, unua virino premiita per la [[honora legio]] (n. [[1822]]) * [[1907]]: [[Jan Gebauer]], ĉeĥa [[filologo]], [[lingvisto]], [[slavistiko|slavisto]] (n. [[1838]]) * [[1913]]: [[Gábor Bálint]], hungara lingvisto, poligloto, la unua hungara pioniro de [[Esperanto]] (n. [[1844]]) * [[1913]]: [[Alfred Redl]], aŭstra-hungaria spiono (n. [[1864]]) * [[1914]]: [[Ferenc Kossuth]], hungara politikisto, ministro, inĝeniero (n. [[1841]]) * [[1917]]: [[Maksim Bahdanoviĉ]], belorusa poeto (n. [[1891]]) * [[1920]]: [[György Jarnó]], aŭstrohungara komponisto, kapelmajstro (n. [[1868]]) * [[1921]]: [[Émile Combes]], ĉefministro de Francio (n. [[1835]]) * [[1926]]: [[Simon Petljura]], ukraina verkisto kaj ĵurnalisto, prezidento de [[Ukraina Popola Respubliko]] (n. [[1879]]) * [[1931]]: [[Hans von Arnim]], germana klasika filologo (n. [[1859]]) * [[1934]]: [[Gustav Holst]], angla komponisto kaj pedagogo (n. [[1874]]) * [[1943]]: [[František Xaver Svoboda]], ĉeĥa verkisto (n. [[1860]]) * [[1945]]: [[Ishii Kikujiro]], japana ŝtatviro kaj diplomato (n. [[1866]]) * [[1948]]: [[Witold Pilecki]], pola [[kavalerio|rotestro]], organizanto de [[rezistomovado]] en [[Aŭŝvico]], aŭtoro de la unuaj [[Raportoj de Pilecki|raportoj pri holokaŭsto]] (n. [[1901]]) * [[1951]]: [[Paula von Preradović]], kroata verkistino kaj rakontistino (n. [[1887]]) * [[1954]]: [[Robert Capa]], hungara [[militfotisto]] (n. [[1913]]) * [[1965]]: [[Adorján Divéky]], hungara historiisto, instruisto, profesoro (n. [[1880]]) * [[1971]]: [[Gustav-Adolf Mossa]], franca pentristo (n. [[1883]]) * [[1972]]: [[Asta Nielsen]], dana aktorino (n. [[1881]]) * [[1981]]: [[Ruby Violet Payne-Scott]], aŭstralia radioastronomino (n. [[1912]]) * [[1983]]: [[Idris (Libio)|Idris]], reĝo de [[reĝlando Libio]] (n. [[1890]]) * [[1983]]: [[Sándor Koch]], hungara mineralogo (n. [[1896]]) * [[1985]]: [[Marin Ljubin]], bulgara oficisto, dekomenca membro de la [[Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj]], redaktoro de "[[Bulgara Esperantisto]]" (n. [[1903]]) * [[1986]]: [[Margit Dajka]], hungara aktorino (n. [[1907]]) * [[1992]]: [[Magda Papp]], rumania hungara aktorino, kantistino (n. [[1917]]) * [[1999]]: [[Hans-Georg Beck]], germana filologo, teologo kaj fakulo pri bizanciaj studoj (n. [[1910]]) * [[2006]]: [[Desmond Dekker]], jamajka [[skao|skaa]] kaj [[regeo|regea]] kantisto kaj komponisto (n. [[1941]]) * [[2010]]: [[Gabriel Vargas]], meksika verkisto kaj [[bildstrio|bildstriisto]] (n. [[1918]]) * [[2010]]: [[Dónát Bíró]], rumania hungara etnografo, lokhistoriisto (n. [[1930]]) * [[2011]]: [[Leonora Carrington]], meksika artistino, superrealisma pentristino, kaj verkistino (n. [[1917]]) * [[2014]]: [[Herb Jeffries]], usona aktoro, ĵaza kantisto kaj de [[kontreo]] (n. [[1913]]) * [[2014]]: [[Wojciech Jaruzelski]], pola generalo (n. [[1923]]) * [[2020]]: [[Oswaldo Fumeiro Alvarez]], brazila futbalisto kaj trejnisto (n. [[1956]]) * [[2020]]: [[George Floyd]], [[afrik-usonanoj|afrik-usonano]], kies morto dum manifestacio kaŭzis [[tumulto]]jn (n. [[1973]]) * [[2026]]: [[Sonny Rollins]], usona saksofonisto (n. [[1930]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Bede (historiisto)|Sankta Beda la Honorinda]], [[sacerdoto]] kaj [[doktoro de la eklezio]], sankta [[Gregorio la 7-a]], [[papo]] * [[Tago de Afriko]] - memorigo pri fondo de la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] en 1963 * [[Tago de la malaperintaj infanoj]] * [[Nacia tago]] en [[Argentino]], tago de la patrujo ([[1810]]) * [[Nacia tago]] en [[Jordanio]], tago de la sendependiĝo ([[1946]]) * Entuziasmuloj de [[Douglas Adams]] - [[Mantuka tago]] * Entuziasmuloj de [[Terry Pratchett]] – Tago de [[siringo]] * Internacia Tago de la [[Heroo]]j de Batalo kontraŭ [[Totalismo]] (ekzekuto de pola rotestro [[Witold Pilecki]]) == Tagoj de [[semajno]] == La '''25-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:25-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|25]] [[Kategorio:25-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0525]] e8zh79ytu5ew4acbvcu7mqa7gh5vq1m 0 5136 9441447 9424924 2026-07-29T18:26:11Z Sj1mor 12103 9441447 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAŭgusto}} {{Aŭgusto}} La '''21-a de aŭgusto''' estas la 233-a tago de la jaro (la 234-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 132 tagoj restas. Je la 21-a de aŭgusto okazis, interalie: == Eventoj == * [[959]]: ''Eraclus'' iĝis 25-a [[episkopo]] de [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]] * [[1157]]: [[Ferdinando la 2-a (Leono)|Ferdinando la 2-a]] iĝis [[reĝo de Leono]] * [[1192]]: [[Minamoto no Yoritomo]] iĝis [[ŝoguno]] kaj [[de facto]] reganto de [[Japanio]] * [[1346]]: [[Reĝlando Bohemio]]: en Supra [[Luzacio]] fondiĝis [[sesurbaro]] * [[1415]]: Henriko la Naviganto konkeris [[Ceŭto]]n * [[1526]]: Malkovro de [[Marŝala Insularo]] * [[1609]]: Kontraŭuloj de [[Bresta religia unio]] faris en [[Vilno]] sensukcesan atencon kontraŭ kunfondinto de ties [[eklezio]] [[Ipacij Pacej]] * [[1621]]: Dum pola-sveda milito la sveda armeo komencis sieĝi [[Rigo]]n * [[1656]]: Dum [[Rusa carlando|rusa]]-sveda milito [[svedoj]] komencis [[sieĝo]]n de Rigo * [[1677]]: En [[Gdańsk]] estis subskribita pola-sveda [[traktato]] direktita kontraŭ [[Brandenburgio]] * [[1673]]: [[Franca-Nederlanda milito]]: venko de nederlanda ŝiparo en la [[marbatalo]] apud [[Texel]] * [[1680]]: [[Ribelo de Puebloj]]: [[Pueblo-indianoj]] transprenis [[Santa Fe (Nov-Meksiko)|Santa Fe]] * [[1745]]: [[Sicilio]]: "[[kaŝtanarbo de la cent ĉevaloj]]" sur la orienta deklivo de [[Etna]] iĝis protektata - la plej dika kaj plej maljuna [[arbo]] de Eŭropo * [[1745]]: Nupto de grandprinco [[Petro la 3-a (Rusio)|Petro la 3-a]] kun [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]] * [[1791]]: [[Prago]]: unua [[ekspozicio]] de [[industrio|industriaj]] produktoj sur la [[Eŭropo|eŭropa kontinento]] estis malfermita en [[Clementinum]] okaze de la [[kronado]] de la ĉeĥa reĝo [[Leopoldo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 2-a]] * [[1791]]: [[Haitio]]: ribelo de [[sklaveco|sklavoj]] komenciĝis * [[1799]]: Rusia imperiestro [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] subskribis dekreton por enigi [[Malta kruco|maltan krucon]] sur la kronon en [[blazono de Rusio]] * [[1810]]: [[Karolo la 14-a Johano (Svedio)|Karolo la 14-a Johano]] iĝis reĝo de Svedio * [[1811]]: En [[Rößel]] en [[orienta Prusio]] laŭ verdikto en [[Königsberg]] oni murdis sur [[brulŝtiparo]] Barbara Zdunk, akuzitan pri bruligoj kaj [[sorĉado]] - la lasta tiuspeca [[ekzekuto]] en [[Eŭropo]] * [[1821]]: [[Polinezio]]: [[Ĵarvisinsulo]] malkovrita * [[1831]]: En [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] eksplodis ribelo de [[sklavo]]j sub gvido de [[Nat Turner]] * [[1842]]: [[Tasmanio]]: [[Hobarto]] iĝis urbo * [[1847]]: [[Norvegio]]: [[Ordeno de Sankta Olavo]] establiĝis * [[1852]]: [[Tlingitoj]] detruis [[Fort Selkirk|Forton Selkirk]] en [[Jukonio]] * [[1866]]: Sur [[Kreto (insulo)|Kreto]] eksplodis [[ribelo]] kontraŭ [[Otomana Imperio]] * [[1879]]: [[Graflando Mayo]]: [[revelacio]] de [[Sankta Maria]] en irlanda urbo Knock * [[1897]]: Germana [[kemiisto]] Felix Hoffmann unuafoje sintezis [[heroino]]n * [[1911]]: Pentraĵo ''[[La Gioconda]]'' de [[Leonardo da Vinci]] estis ŝtelita de [[Luvro]] - retrovita du jarojn poste * [[1914]]: Plena [[suna eklipso]] vidata en [[Gronlando]] kaj nord-orienta [[Eŭropo]] * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Aŭstra-hungara-rusa [[batalo]] de Rasna ([[Bresta regiono]], [[Rusia imperio]]) ekardis; [[Polaj Legioj (1914-1918)|Polaj Legioj]] venkis taĉmentojn de la rusa 6-a divizio * [[1920]]: [[pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]] Soldataro komencis dutagan konkeron de okupitaj de [[bolŝevismo|bolŝevikoj]] [[Lautenburg]] en [[okcidenta Prusio]], kaj de [[Zambrów]], [[Hrubieszów]], [[Przasnysz]] kaj [[Bialistoko]] en [[Podlaĥio]] * [[1925]]: [[Kontraŭkomunismo]]: sur deklivoj de [[Varsovio|Varsovia]] [[Citadelo]] oni plenumis verdiktojn de [[mortpuno]] per [[pafekzekutado]] kontraŭ 3 atencintoj, membroj de komunista batalgrupo * [[1933]]: [[Dua Pola Respubliko]]: oni detruis [[Bismarck-turo]]n en [[Mysłowice]] * [[1936]]: Prezidento de Pollando [[Ignacy Mościcki]] dekretis pri establo de Fortikigita Areo [[Hel (terlango)|Hel]] * [[1938]]: [[Adolf Hitler]] utiligis germanan kompanion de [[Horthy Miklós]] por aliĝi al la registaro de [[Ĉeĥoslovakio]] * [[1939]]: [[judoj|Judaj]] [[komercisto]]j donacis al la pola armeo aĉetitan [[armilo|armilaĵon]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: [[Okupado|okupacia]] administrado de [[Varsovio]] markis specialajn [[vagono]]jn por [[judoj]] alveturantaj al Varsovio; [[Coyoacán]] ([[Meksiko]]): rezulte de atenco, farita tagon pli frue, kiun plenumis soveta agento [[Ramón Mercader]], pereis ekzilita soveta revoluciulo [[Lev Trockij]] * [[1941]]: [[Gestapo]] pafmortigis en [[Nowy Sącz]] 32 [[ostaĝo]]jn, venĝe pro liberigo el [[malsanulejo]] de la sekreta kuriero [[Jan Karski]]; [[konspiro|konspira]] "[[Biuletyn Informacyjny]]" avertas kontraŭ pluraj komunistaj agitejoj en Pollando alvokantaj al flankatakoj * [[1942]]: [[Sovetunio|Sovetaj]] aviadiloj bombis [[Varsovio]]n, nokte de la 20-a/21-a de aŭgusto; [[Operaco Reinhardt]]: germanoj komencis likvidi [[geto]]jn en [[Mińsk Mazowiecki]] (antaŭ [[deportado]] murdis ĉ. 1 300 judojn) kaj [[Wieruszów]], en [[Poznano]] senkapigis 12 [[poloj]]n kaj en [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] [[SS (organizo)|SS]] pafmortigis [[Pola Partio Socialista|socialiston]] Stanisław Dubois; [[Pola Rezistomovado]]: en [[Varsovia geto]] oni [[atenco|atencis]] kontraŭ komandanto de [[Judenrat|Juda Ordiga Servo]], kiu estis vundita; [[Kaŭkazo]]: germanaj montaraj pafistoj grimpis sur [[Elbruso]]n kaj fiksis [[flago]]n de la [[Tria Regno]] * [[1943]]: [[Volinia masakro]]: [[ukrainoj]] murdis en vilaĝo Kisielówka 87 polojn; [[Ordnungspolizei|germana polico]] [[deportado|deportis]] de malliberejo en [[Częstochowa]] al [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] 11 virinojn * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: nazioj eksplodigis varsovian malliberejon [[Pawiak]], kun virina filio "Serbia"; en [[Śródmieście|la distrikto urbocentro]] ribelantoj funkciigis 4 novajn farejojn de [[grenado]]j, [[flamĵetilo]]j kaj de memflamiĝantaj kontraŭkirasaj grenadoj; 700 [[Pola Enlanda Armeo|polaj]] soldatoj de [[Kampinos|apudvarsovia arbaro]] malsukcese atakis por helpe veni al Malnova Urbo; unua regula [[batalo]] de Surkonty (apud [[Lida]]) post la [[soveta invado en Pollandon]] en 1939 inter la [[Pola Enlanda Armeo]] kaj la [[Ruĝa Armeo]]; [[Porajmos]]: foriro de la lasta transporto de por[[ciganoj|cigana]] [[koncentrejo]] el Hodonín apud [[Kunštát]] al la ekstermejo [[Aŭŝvico]]; [[Operaco Overlord]]: kanadaj-polaj [[armitaj fortoj]] konkeris strategie gravan urbon [[Falaise (Calvados)|Falaise]] - 50 mil germanaj soldatoj de la Armea Grupo B kapitulacis * [[1945]]: Malproksim-Orienta Fronto: en [[Koreio]] soveta trupo atingis havenon [[Vonsano]] (Genzan), sur [[Saĥaleno]] la soveta 56-a Armea Korpuso atingis havenon [[Poronajsk]] (Ŝikuka) * [[1946]]: [[Komunista krimo]]: en [[Gdansko]] estis kondamnita al mortpuno [[Danuta Siedzikówna]], 17-jara flegistino de la [[Pola Enlanda Armeo]] * [[1955]]: [[Pola Popola Respubliko]]: poeto Adam Ważyk publikigis en semajnrevuo ''Poemat dla dorosłych'' (Poemo por plenkreskuloj), kun kritiko de komunistaj regopovoj kiujn li pli frue apogis * [[1957]]: [[Sovetunio]]: [[kosmokonkuro|lanĉo de la unua]] [[interkontinenta balistika misilo]] sub gvido de [[Sergej Korolov]] * [[1959]]: [[Havajo]] fariĝis [[subŝtatoj de Usono|50-a ŝtato de Usono]] * [[1968]]: [[Invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion]]: Nokta interveno de la 20-a/21-a de aŭgusto fare de la armeoj de kvin ŝtatoj de la [[Varsovia Traktato]] kaj la posta [[okupado]] de [[Ĉeĥoslovakio]] haltigis reformojn de la [[Praga Printempo]] - tiukuntekste estis eldonita proklamo al Ĉiuj Homoj de la [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko|Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko]]; [[Nicolae Ceauşescu]], gvidanto de [[Socialisma Respubliko Rumanio]], publike kondamnis la sovetian invadon, kuraĝigante [[rumanoj]]n prepari sin kontraŭ eblaj sovetaj [[reprezalio]]j * [[1969]]: [[Ĉeĥoslovakio]]: en la unua datreveno de la invado de fremdaj trupoj okazis amasaj manifestacioj, subpremitaj per [[tanko]]j - dum stratbataloj en [[Brno]] kaj [[Prago]] oni pafmortigis po du homoj; aŭstralia turisto ekbruligis la [[Moskeo Al-Aksa|Moskeon Al-Aksa]] en [[Jerusalemo]], ĉefa katalizilo pri formado de la [[Organizaĵo de Islama Kunlaboro]] * [[1973]]: ''Deklaro de la Socialisma Movado de Ĉeĥoslovakaj Civitanoj'' estis publikigita - ĝi malakceptis la politikon de la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] kaj la [[okupado]]n de la respubliko skizante programon de [[socialismo|socialisma]] kaj [[demokratio|demokrata]] disvolviĝo; [[Kanado]] kaj [[Vjetnamio]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn * [[1977]]: [[Mobilizo]] en [[Etiopio]] * [[1981]]: [[Klimata ŝanĝo]]: unua raporto de [[sciencisto]]j pri minaco de [[tutmonda varmiĝo]] * [[1982]]: [[Libano]]: evakuo de [[Organizaĵo por Liberigo de Palestino]] komencita * [[1986]]: [[Kameruno]]: [[subita eligo de gaso el lago]], [[karbona dioksido]], el la fundo de vulkana lago [[Nyos]] mortigis 1700 homojn * [[1988]]: Ĉirkaŭ 4000 homoj partoprenis neaŭtorizitan [[manifestacio]]n en [[Prago]] okaze de la 20-a datreveno de la [[Invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion|eventoj de aŭgusto 1968]] * [[1989]]: [[Revolucioj de 1989]]: Dum protestoj kontraŭ la [[Invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion|sovetia interveno de 1968]], 320 civitanoj de [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko|Ĉeĥoslovakio]] kaj 56 eksterlandanoj estis arestitaj en Prago, inkluzive de reprezentantoj de la hungara opozicio [[Tamás Deutsch]] kaj [[György Kerényi]] * [[1991]]: [[Latva Soveta Socialisma Respubliko]] proklamis sian sendependecon (de Sovetunio); [[Aŭgusta puĉo]] kontraŭ [[Miĥail Gorbaĉov]] malsukcesis * [[1994]]: [[Ernesto Zedillo Ponce de León]] iĝis prezidento de Meksiko * [[2001]]: [[NATO]] decidis sendi pacajn [[trupo]]jn al [[Nord-Makedonio]] * [[2006]]: [[Rusio]] pagis la lastan parton de sia kaj soveta ŝuldoj al la [[Klubo de Parizo]] (23,7 [[miliardo]]jn da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]]) * [[2007]]: [[Uragano Dean]] detruis [[Jukatano]]n mortigante 45 personojn * [[2008]]: [[Prezidento de Hungario]] [[László Sólyom]] kaj - nome de la hungara registaro - ministro pri kulturo [[István Hiller]] pardonpetis [[Ĉeĥio]]n kaj [[Slovakio]]n pro la hungara milita agreso en 1968 * [[2009]]: [[Slovakio]] malebligis la planitan viziton, kiel nedezirindan, de la hungara prezidento [[László Sólyom]] al [[Komárno]], kie li partoprenus la solenan inaŭguron de la ĉevala statuo de la reĝo [[Stefano la 1-a (Hungario)|Sankta Stefano]] * [[2010]]: [[Aŭstralio]]: dum balotado venkis oficanta [[Aŭstralia Laborista Partio]]; el [[muzeo]] en [[Gizo]] apud [[Kairo]] oni ŝtelis pentraĵon de [[Vincent van Gogh]] konatan kiel ''Papavoj'' aŭ ''Vazo kun floroj'' * [[2013]]: [[Siria enlanda milito]]: rezulte de atako per [[sarino (gaso)|sarino]], farita de nekonata flanko en [[Ghuta]] 355-1821 personoj pereis kaj 3600 vundiĝis en antaŭurboj de [[Damasko]], kontrolata de opozicio * [[2017]]: Plena [[suna eklipso]] videbla en [[Koheraj subŝtatoj (Usono)|Koheraj subŝtatoj]] * [[2020]]: [[Minsko]]: kadre de amasaj protestoj post falsigita prezidenta [[voĉdonado]] en [[Belorusio]] formiĝis "[[pento]]-[[ĉeno]]" de la amasa ekstermejo de [[poloj]] kaj [[belorusoj]] en [[Kurapaty]] ĝis [[aresto|arestejo]] ĉe la str. Akrescina kun partopreno de kelkaj miloj da [[homo]]j * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: la defenda ukraina [[artilerio]] la pasintan tagon en [[Ĥersona provinco]] detruis rusan komandejon kaj du [[municio|municiejojn]], mortigante 75 rusiajn soldatojn; en okupata [[Nova Kaĥovka]] homforkaptiĝis du direktorinoj de [[altlernejo]]j; laŭ [[ekonomio|ekonomia]] Lernejo en [[Kievo]] la ukrainaj perdoj ekde la invado jam superas 113 mld [[usona dolaro|USD]]; laŭ Sekureca Servo de Ukrainio nur 1 el 20 rusiaj [[pafaĵo]]j trafas al militistaj objektoj; laŭ ukraina [[stabo]] de la invadkomenco Rusio perdis 45 200 soldatojn — kaj faris pli ol 43 mil [[krimo]]jn == Naskiĝoj == * [[1165]]: [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a]], reĝo de Francio (m. [[1223]]) * [[1567]]: [[Francisko el Sales]], romkatolika sanktulo, [[doktoro de la Eklezio]] (m. [[1622]]) * [[1607]]: [[Bonifaz Negele]], aŭstra [[benediktanoj|benediktano]], abato de [[Abatejo Kremsmünster]] (m. [[1678]]) * [[1660]]: [[Hubert Gautier]], franca inĝeniero (m. [[1737]]) * [[1674]]: [[István Wesselényi]], hungara grandbienulo, taglibroverksto (m. [[1734]]) * [[1735]]: [[Tobias Furneaux]], angla [[navigisto]] kaj oficiro de [[reĝa mararmeo]] (m. [[1781]]) * [[1741]]: [[Christian Heinrich Wolke]], germana reformpedagogo, adepto de filantropismo (m. [[1825]]) * [[1765]]: [[Vilhelmo la 4-a (Britio)|Vilhelmo la 4-a]], reĝo de Britio, Irlando kaj Hanovro (m. [[1837]]) * [[1773]]: [[Jens Christian Djurhuus]], feroa poeto, kiu kiel la unua verkis en la [[feroa lingvo]] (m. [[1853]]) * [[1779]]: [[Carl Gottlieb Weisser]], germana skulptisto (m. [[1815]]) * [[1789]]: [[Augustin Louis Cauchy]], franca matematikisto (m. [[1857]]) * [[1798]]: [[Jules Michelet]], franca historiisto, verkisto, filozofo (m. [[1874]]) * [[1816]]: [[Charles Gerhardt]], franca kemiisto (m. [[1856]]) * [[1821]]: [[Andreo Kim Taegon]], unua katolika [[pastro]] koredevena, martiro kaj sanktulo (m. [[1846]]) * [[1823]]: [[Lajos Csernátony]], hungara ĵurnalisto (m. [[1901]]) * [[1851]]: [[Maria Milsom]], [[franca esperantisto|franca esperantistino]] el [[Ĝenevo]], sekretario de la biblioteka komitato de [[Svisa Esperanto-Societo]], tradukistino kontribuanta al "[[Espero Katolika]]" (m. [[1933]]) * [[1858]]: [[Rudolfo de Habsburgo-Loreno (kronprinco)|Rudolfo de Habsburgo-Loreno]], aŭstra ĉefprinco (m. [[1889]]) * [[1860]]: [[Imre Csicsáky]], hungara poeto, tradukisto, estetikisto (m. [[1935]]) * [[1860]]: [[Paul Gottfried Christaller]], germana profesoro pri [[desegnado]] kaj [[arto]], esperantiginta filozofian traktaĵon ''[[Al Eterna Paco]]'' de [[Immanuel Kant]], [[Esperanto-vortaristo]] (m. [[1951]]) * [[1862]]: [[Emilio Salgari]], itala ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1911]]) * [[1871]]: [[Wilhelm Capelle]], germana klasika filologo (m. [[1961]]) * [[1875]]: [[Elemér Bányai]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1915]]) * [[1878]]: [[Richard Girulatis]], germana trejnisto pri futbalo (m. [[1963]]) * [[1887]]: [[James Paul Moody]], angla maristo, la sesa oficiro sur [[Titanic]] (m. [[1912]]) * [[1889]]: [[Alajos Gaál]], hungara kuracisto, redaktoro, publicisto (m. [[1967]]) * [[1896]]: [[Rudolf Haferkorn]], germana inĝeniero pri [[elektrotekniko]], gvidanto de la Terminologia Sekcio de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta]], direktoro de la Sekcio por la Teknika Vortaro de la [[Akademio de Esperanto]], kontribuanto de "[[Scienca Revuo]]", distingita per [[Meritmedalo de GEA]] (m. [[1988]]) * [[1898]]: [[Zoltán Bálint]], rumania hungara psikologo (m. [[1978]]) * [[1901]]: [[Tibor Joó]], hungara filozofo, historifilozofia verkisto, bibliotekisto (m. [[1945]]) * [[1902]]: [[Angel Karalijĉev]], bulgara verkisto de porinfana literaturo (m. [[1972]]) * [[1904]]: [[Count Basie]], [[afro-usonanoj|afrik-usona]] ĵazmuzikisto, komponisto kaj [[svingo (muzikstilo)|svingmuzikisto]] (m. [[1984]]) * [[1908]]: [[Kamill Feleki]], hungara aktoro, [[voĉoaktoro]] (m. [[1993]]) * [[1916]]: [[Consuelo Velázquez]], meksika komponistino (m. [[2005]]) * [[1917]]: [[Leonid Hurwicz]], pol-usona Nobelpremiita [[ekonomikisto]] kaj matematikisto (m. [[2008]]) * [[1925]]: [[Jorge Rafael Videla]], prezidento de Argentino (m. [[2013]]) * [[1928]]: [[Art Farmer]], usona ĵaz-[[trumpetisto]] (m. [[1999]]) * [[1929]]: [[Vija Artmane]], latva aktorino (m. [[2008]]) * [[1931]]: [[Lajos Seres-Sturm]], rumania hungara kuracisto, universitata profesoro (m. [[2013]]) * [[1932]]: [[Menashe Kadishman]], israela skulptisto (m. [[2015]]) * [[1934]]: [[Gennadij Ajgi]], rusia ĉuvaŝa poeto, verkisto kaj tradukisto (m. [[2006]]) * [[1934]]: [[John L. Hall]], usona fizikisto Nobelpremiita * [[1937]]: [[Donald Dewar]], ĉefministro de Skotlando (m. [[2000]]) * [[1937]]: [[Gábor Flóra (ĵurnalisto)|Gábor Flóra]], rumania hungara ĵurnalisto kaj redaktoro * [[1939]]: [[Festus Mogae]], prezidanto de Bocvano 1998-2008 (m. [[2026]]) * [[1940]]: [[Endre Szemerédi]], hungara-usona matematikisto kaj [[komputikisto]] * [[1941]]: [[György Vukán]], hungara dentkuracisto, pianisto kaj komponisto (m. [[2013]]) * [[1943]]: [[Maria Kaczyńska]], pola ekonomikistino (m. [[2010]]) * [[1945]]: [[Basil Poledouris]], usona filmkomponisto (m. [[2006]]) * [[1951]]: [[László Pillich]], rumania hungara sociografo, redaktoro, politikisto * [[1953]]: [[Géza Szőcs (poeto)|Géza Szőcs]], hungara poeto, politikisto kaj ĉefsekretario de [[Romániai Magyar Demokrata Szövetség]] (m. [[2020]]) * [[1957]]: [[John Howe]], kanada libro-[[ilustristo]] * [[1960]]: [[Samu Csinta]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro * [[1963]]: [[Mohamedo la 6-a (Maroko)|Mohamedo la 6-a]], reĝo de Maroko * [[1965]]: [[Miĥail Kuznecov]], rusia militisto, partopreninto de liberigo de la ostaĝoj dum la [[terorisma atako en Beslano]], [[Heroo de Rusio]] * [[1967]]: [[Petr Zelenka]], ĉeĥa filmreĝisoro kaj scenaristo * [[1975]]: [[Csaba Lestyán]], rumania hungara grafikisto * [[1976]]: [[Pecka Péter László]], rumania hungara aktoro * [[1981]]: [[Éva Patkó]], rumania hungara reĝisorino kaj universitata instruistino * [[1984]]: [[Alizée]], franca kantistino * [[1986]]: [[Usain Bolt]], jamajka [[kurtadistanca kuro|kuristo]], trifoja ora [[olimpiko|olimpika]] medalisto * [[1988]]: [[Robert Lewandowski]], pola [[futbalisto]] == Mortoj == * [[672]]: [[Kobun]], imperiestro de Japanio (n. [[648]]) * [[1131]]: [[Baldueno la 2-a (Jerusalemo)|Baldueno la 2-a]], [[Graflando de Edessa|grafo de Edessa]], krucista reganto de [[Jerusalema reĝlando]] * [[1157]]: [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio]], reĝo de Leono kaj de Kastilio (n. [[1105]]) * [[1245]]: [[Aleksandro de Hajleso]], angla filozofo kaj teologo (n. [[1185]]) * [[1271]]: [[Alfonso (Potevo)|Alfonso]], franca [[grafo]] (n. [[1220]]) * [[1583]]: [[Johann Eichorn]], germana libropresisto kaj eldonisto (n. [[1524]]) * [[1614]]: [[Erzsébet Báthory]], hungara grafino (n. [[1560]]) * [[1690]]: [[Mikaelo Teleki (patro)|Mikaelo Teleki]], hungara politikisto, kanceliero de [[Transsilvanio]] (n. [[1634]]) * [[1757]]: [[Johann Samuel König]], svisa matematikisto, profesoro kaj predikisto (n. [[1712]]) * [[1814]]: [[Benjamin Thompson]], usona-angla fizikisto kaj [[inventisto]] (n. [[1753]]) * [[1836]]: [[Henri Navier]], franca inĝeniero (n. [[1785]]) * [[1838]]: [[Adelbert von Chamisso]], germana natursciencisto kaj verkisto (n. [[1781]]) * [[1849]]: [[Moritz Daffinger]], aŭstra pentristo kaj skulptisto (n. [[1790]]) * [[1853]]: [[Maria Quitéria]], brazila [[Johana de Arko]], leŭtenanto, [[nacia heroo]] (n. [[1792]]) * [[1876]]: [[Ildefons Cerdà]], hispana inĝeniero, patro de la [[urboplanado]] de [[moderna arkitekturo]] (n. [[1815]]) * [[1884]]: [[Giuseppe De Nittis]], itala pentristo (n. [[1846]]) * [[1910]]: [[Bertalan Székely]], hungara pentristo (n. [[1835]]) * [[1913]]: [[Ferenc Pfaff]], hungara arkitekto, profesoro (n. [[1851]]) * [[1922]]: [[József Csiszér]], rumania hungara redaktoro kaj ĵurnalisto (n. [[1884]]) * [[1925]]: [[Armand Caumont]], svisa instruisto kaj esperantisto el [[Laŭzano]], kontribuanta dum la unua mondmilito al "[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]" (n. ĉirkaŭ [[1842]]) * [[1925]]: [[Osip Makovej]], ukraina poeto, lingvisto, socia aganto (n. [[1867]]) * [[1940]]: [[Lev Trockij]], rusia revoluciulo, kreinto de la [[Ruĝa Armeo]], kunkreinto de teorio pri [[konstanta revolucio]] kaj de [[trockiismo]], kritikisto de [[stalinismo]] (n. [[1879]]) * [[1943]]: [[Henrik Pontoppidan]], dana verkisto Nobelpremiita (n. [[1857]]) * [[1947]]: [[Ettore Bugatti]], itala inventisto kaj aŭtomobila produktisto (n. [[1881]]) * [[1957]]: [[Harald Sverdrup (oceanografo)|Harald Sverdrup]], norvega [[oceanografio|oceanografo]] kaj [[meteologio|meteologo]] (n. [[1888]]) * [[1964]]: [[Karl Rudolf]], aŭstra teologo kaj animzorgada organizanto (n. [[1886]]) * [[1969]]: [[Tibor Vályi-Nagy]], hungara kuracisto, onkologo, profesoro (n. [[1912]]) * [[1982]]: [[Antal Nyárády]], rumania hungara botanikisto (n. [[1920]]) * [[1986]]: [[Thad Jones]], usona ĵaztrumpetisto kaj komponisto (n. [[1923]]) * [[1987]]: [[István Szerdahelyi]], hungara [[lingvisto]], instruisto de la [[rusa lingvo]], pedagogo, fondinto kaj [[lekcio|lekcianto]] de Esperanto-fako ĉe [[ELTE]], [[esperantologio|esperantologo]], [[interlingvisto]] kaj [[vortaro|vortaristo]] (n. [[1924]]) * [[1988]]: [[Ferenc Incze]], rumania hungara pentristo (n. [[1910]]) * [[1989]]: [[Raul Seixas]], brazila kantisto kaj komponisto (n. [[1945]]) * [[1993]]: [[György Sebestyén]], rumania hungara arkitekto, universitata profesoro (n. [[1920]]) * [[1994]]: [[Nils Olsson]], sveda [[esperantisto]], [[dumviva membro de UEA]], ano de la [[Societo Zamenhof]] (n. [[1911]]) * [[1995]]: [[Subrahmanyan Chandrasekhar]], barata-usona Nobelpremiita [[astrofiziko|astrofizikisto]] kaj matematikisto (m. [[1910]]) * [[2000]]: [[Andrzej Zawada]], pola [[Tatroj|tatristo]], [[Alpoj|alpisto]] kaj [[Himalajo|himalajisto]], kunaŭtoro de libroj pri [[montogrimpado]] (n. [[1928]]) * [[2001]]: [[Juan Antonio Villacañas]], hispana verkisto kaj poeto (n. [[1922]]) * [[2006]]: [[Bismillah Ĥan]], barata muzikisto (n. [[1916]]) * [[2010]]: [[Christoph Schlingensief]], germana filma kaj teatra reĝisoro (n. [[1960]]) * [[2012]]: [[Lucian O. Meysels]], aŭstra kaj israela ĵurnalisto (n. [[1925]]) * [[2018]]: [[Stefán Karl Stefánsson]], islanda aktoro kaj kantisto (n. [[1975]]) * [[2021]]: [[Roman Malinowski]], pola ekonomikisto kaj politikisto, Alta Protektanto de [[UK 1987]] (n. [[1935]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: Memoro de Sankta [[Pio la 10-a]], [[papo]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''21-a de aŭgusto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:21-a de aŭgusto| ]] [[Kategorio:Aŭgusto|21]] [[Kategorio:21-a tago de la monato|#08]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0821]] 6n5swqjw35kjg4wa9oxsdh2sl4im1r4 0 5294 9441622 9339543 2026-07-30T06:39:13Z Sj1mor 12103 9441622 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''27-a de marto''' estas la 86-a tago de la jaro (la 87-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 279 tagoj restas. Je la 27-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-196]]: [[Ptolemea dinastio de Egipto]]: [[Rozeta ŝtono]] estis starigita - [[granodiorito|granodiorita]] [[steleo]] malkovrita en 1799 * [[-47]]: En [[Antikva Egiptio]] la potenco de [[Kleopatro]] estas redonita helpe de [[Julio Cezaro]] * [[997]]: [[Pollando]]: ĉeĥa episkopo [[Adalberto el Prago]] okazigis amasan [[bapto|baptadon]] en [[Gdańsk]] * [[1272]]: [[Pontifikeco]]: surtroniĝis la [[papo]] [[Gregorio la 10-a]] post kiam li [[pastro|pastriĝis]] nur la [[19-an de marto]] de la sama jaro. * [[1306]]: [[Roberto Bruso]] kroniĝis kiel [[listo de skotlandaj monarkoj|reĝo de Skotlando]] * [[1309]]: Papo [[Klemento la 5-a]] [[ekskomuniko|ekskomunikis]] kaj [[interdikto|interdiktis]] [[Venecio]]n, malpermesante komercajn interrilatojn kun ĝi, pro ties transpreno de [[Ferrara]], papa [[feŭdo]] * [[1329]]: Papo [[Johano la 22-a]] en la [[buleo (papo)|buleo]] ''In agro dominico'' kondamnis 17 [[tezo]]jn de la germana teologo, filozofo kaj mistikulo [[Majstro Eckhart]] kaj 11 konsideris suspektindaj * [[1351]]: [[Hereda milito de Bretonio]]: Batalo de la Tridek okazis * [[1357]]: [[Ĉeĥio]]: oficiale ekfunkciis [[burgo]] [[Karlštejn]] apud [[Beroun]], fondita de [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] * [[1513]]: [[hispanio|Hispana]] [[esploristo]] [[Juan Ponce de Leon]] estis unua [[eŭropo|eŭropano]], kiu ekvidis [[Nordameriko]]n ([[Florido]]) opiniante ĝin [[insulo]] * [[1521]]: Dum la [[milito]] inter Krono de Pola Reĝlando kaj la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] ŝipoj el [[Gdańsk]] konkeris sur la laguno de [[Vistulo]] ŝipon ''Kneiphof'' * [[1528]]: [[Aŭgsburgo|Aŭgsburgaj]] bankistoj ricevis de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] rajton [[koloniigo|koloniigi]] [[Venezuelo]]n * [[1613]]: [[Kanado]]: en [[Novlando kaj Labradoro|Novlando]] naskiĝis unua [[angla lingvo|anglalingva]] infano * [[1625]]: [[Karlo la 1-a (Anglio)|Karlo la 1-a]] iĝis reĝo de Anglio, Skotlando kaj Irlando * [[1753]]: Papo [[Benedikto la 14-a]] konsentis vendi la pentraĵon [[Siksta Madono]] al la pola reĝo [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 3-a]] * [[1764]]: [[Jozefo la 2-a]], la plej aĝa filo de [[Maria Tereza de Aŭstrio]], elektiĝis reĝo de Germanio * [[1793]]: [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]] alligis al la [[Rusia Imperio]] Dekstrabordan [[Ukrainio]]n (laŭ [[Dnepro]]) * [[1794]]: [[Usona Kongreso]] decidis konstruon de ses [[fregato]]j kiel protekto kontraŭ [[berbereskaj piratoj]] - [[Usona Mararmeo]] fondiĝis * [[1818]]: [[Kongresa Pollando]]: inaŭguro en [[Varsovio]] de la unua kunsido de [[Sejmo (Pollando)|pola sejmo]] dum kiu ĝin solene alparolis [[imperiestro]] [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] * [[1850]]: Unua eŭropa [[setlado|setlejo]] [[San-Diego (Kalifornio)|San-Diego]] iĝis urbo de [[Kalifornio]] * [[1854]]: [[Krimea Milito]]: [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] kaj la [[Dua Franca Imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia Imperio]] * [[1860]]: Patentigo de [[korktirilo]] * [[1886]]: [[Indianoj|Indiano]] [[Geronimo]] kapitulacis al la usona militistaro - fino de la [[apaĉoj|apaĉaj]] militoj * [[1896]]: [[Esoterismo]]: aperis “Alvião”, ĵurnalo [[Spiritismo|spiritisma]] publikita en urbo [[Taubaté]], [[San-Paŭlio]]. * [[1898]]: [[Ĉinio]] luigis al la [[Rusia imperio]] por 25 jaroj [[haveno]]n [[Dalian]] kaj [[fortreso]]n [[Luŝun|Port Arthur]] * [[1899]]: [[Guglielmo Marconi]] sukcesis unuan sendratan [[telegrafo|telegrafan]] ligon trans la [[Manika Markolo|Maniko]]; en [[Varsovio]] oni fondis unuan [[elektrotekniko|elektroteknikan]] asocion, kun eniris interalie [[Janusz Groszkowski]] kaj [[Marian Mazur]] * [[1902]]: [[Brita Hindio]]: en [[Kolkato]] ekfunkciis unua elektra [[tramo|tram]]-linio * [[1906]]: Germana astronomo [[August Kopff]] malkovris asteroidon [[595 Polikseno|Polikseno]] * [[1910]]: En [[incendio]] de dancejo en la hungara vilaĝo [[Ököritófülpös]] 312 personoj pereis * [[1914]]: Belga [[kirurgo]] Albert Hustin faris unuan nesenperan transfuzon de [[sango]] * [[1917]]: En [[Montekarlo]] okazis premiero de la opero ''[[La rondine|La hirundo]]'' de [[Giacomo Puccini]]; [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]]: [[Portempa Registaro de Rusio|Konsilio de Laboristaj kaj Soldataj Delegitoj]], [[de facto]] regopova en [[Rusio]] post la [[Februara revolucio]], anoncis deklaracion pri agnosko de la [[sendependeco]] de Pollando * [[1918]]: Parlamento de [[Besarabio]] voĉdonis pri kunligo de la teritorio kun [[Rumanio]] — ĝi aliĝis kune kun [[Moldavio (lando)|Moldavio]]; Konsilio de [[Belorusa Popola Respubliko]] anoncis, ke ĝi transprenas la plenan regopovon en [[Belorusio]] * [[1920]]: [[Ĉinio]] agnoskis sendependecon de [[Pollando]]; [[Hermann Müller]] iĝis [[Regna Kanceliero (Germanio)|kanceliero de la Germana Regno]] * [[1924]]: [[Kanado]] agnoskis [[Sovetunio]]n * [[1925]]: [[Ratifo]] de [[konkordato]] inter [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Apostola Seĝo]] (ankaŭ pri [[Libera Urbo Dancigo]]) * [[1933]]: [[Japanio]] forlasis la [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]], kondamnita pro [[okupado]] de [[Manĉurio]] * [[1939]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: [[Batalo de Madrido]] finiĝis * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: [[Heinrich Himmler]] ordonis konstruon de [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]]; [[Batalo de Atlantiko]]: en [[markolo]] [[Skagerrak]] pereis nazia-germana [[submarŝipo]] ''U-22'' kune kun 27-persona [[skipo]]; [[Finnlando]]: reorganizo de la kabineto de [[Risto Ryti]] * [[1941]]: [[Heinrich Himmler]] eldonis direktivojn pri [[Volksdeutsche|germana nacieca listo]] por [[germanigo|germanigi]] en [[Silezio]] ĝis 620 mil personojn; [[Jugoslavio]]: amasaj manifestacioj en [[Beogrado]] kaj aliaj urboj de [[Serbio]] kun apogo por la nova registaro; [[Mediteraneo]]: itala ŝiparo eknavigis direkte al [[Kreto (insulo)|Kreto]] - sciigitaj [[britoj]] haltigis [[konvojo]]jn al [[Grekio]], kaj el [[Pireo]] kaj [[Aleksandrio]] direktis [[militŝiparo]]n al la maro, [[Batalo de Kabo Tenaro]] komenciĝis * [[1942]]: Germanoj murdis ĉiujn [[paciento]]jn kaj parton de personaro de [[Judoj|Juda]] Malsanulejo en [[Lublin]]; [[Francio]]: komenco de la [[deportado]] de 69 mil [[judoj]] al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]]; nokte britaj maristoj parte sukcesis detrui [[doko]]n en [[Saint-Nazaire]]; batalo de konvojoj PQ-13 kaj QP-9 en [[Arkta Oceano]] komencita (ĝis 31-a de marto) * [[1943]]: [[Varsovio]]: venĝe al operaco de pola rezistado germanoj pafmortigis 140 politikajn kaptitojn en [[Pawiak]]; venko de usona ŝiparo kontraŭ la japana en batalo de [[Komandorski-insularo]]; brita [[konvojo|konvoja]] [[aviadila ŝipo]] ''HMS Dasher'' sinkis pro interna [[eksplodo]] apud [[Skotlando]] - 379 personoj pereis el inter 528 [[maristo]]j; Francio de [[reĝimo de Vichy|Vichy]]: rekonstruo de la kabineto de [[Pierre Laval]]; nokte [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Berlino]]n * [[1944]]: Germanaj unuoj murdis en [[Kaŭno]], [[koncentrejo]] establita ene de juda [[geto]], ĉirkaŭ 1800 personojn; volontulaj ukrainaj taĉmentoj de [[Waffen-SS]] kaj [[Wehrmacht]] ekstermis polan vilaĝon Smoligów ([[distrikto Hrubieszów]]) — pereis 300 [[poloj]], 50 [[ukrainoj]] kaj [[germanoj]]; [[Volinia masakro]]: [[ukrainoj]] atakis polan setlejon Ksawerówka murdinte dekkelkajn personojn; [[Ordnungspolizei|germana polico]] enterigis en [[juda tombejo]] en [[Lublin]] 27 [[vivo|vivantajn]] judojn; taĉmentoj de germana polico bruligis po unu [[vilaĝo]] en [[distrikto Hrubieszów]] kaj [[distrikto Chełm]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: la rusa armeo okupis [[Horodenka]] (nun en [[Ivanofrankivska provinco]]) kaj Briceni (nun [[Moldava Respubliko]]); nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Bristol]] * [[1945]]: La soveta armeo konkeris [[Rahmel]] kaj [[Strehlen]] (poste poligitaj je novaj nomoj [[Rumia]] kaj [[Strzelin]]), [[Żory]] kaj [[Wodzisław Śląski]] (ĝis 1922 germane [[Sohrau]] kaj [[Loslau]]); soldatoj de la [[Ruĝa Armeo]] bruligis en [[Dancigo]] preĝejon al [[Sankta Josefo]] — pereis ĉirkaŭ 100 germanoj, kiuj sin kaŝis tie; Pola [[militŝipo]] "Krakowiak" kune kun norvegaj kaj britaj venkis batale kontraŭ germanaj [[destrojero]]j apud [[Nederlando]]; en Britio Ĝenerala Kunsido de Profesoroj kaj Docentoj de Polaj [[akademio|Akademiaj]] Lernejoj voĉdonis pri rekonstruo de Pollando kadre de [[landlimo]]j de la [[Dua Pola Respubliko]]; en [[Birmo]] eksplodis kontraŭjapana [[ribelo]]; [[Argentino]] formale deklaris [[milito]]n al [[Japanio]] kaj [[Nazia Germanio]]; pripafo per [[V-2]] estis limigita al [[Bruselo]], [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] kaj [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]]; [[Hungario]]: La ruĝa armeo okupis [[Kisbér]], [[Tét]], [[Celldömölk]], [[Jánoshalma]] kaj [[Tapolca]] * [[1948]]: [[Enlanda milito]] en [[Brita mandato Palestino]]: [[araboj]] atakis [[embusko|embuske]] eskorton kun provizaĵoj, veturintan al [[kibuco]] Jehiam (nord-okcidenta [[Galileo]]), mortiginte 47 [[judoj]]n * [[1957]]: [[Siberio|Siberia]] [[minado|minista]] setlejo [[Olenegorsk]] iĝis urbo; en [[Parizo]] okazis unua internacia teatra [[festivalo]], kiun unuafoje partoprenis [[teatro]]j de ambaŭ flankoj de la [[Fera Kurteno]] * [[1958]]: [[Nikita Ĥruŝĉov]] iĝis ĉefministro de [[Sovetunio]] * [[1962]]: Sciencistoj de japana universitato en [[Ĉiba (urbo)|Ĉiba]] izoligis de la [[reno]] de plenkreska [[etiopa klorocebo]] la [[ĉelo (biologio)|ĉelaron]], kiu ebligis produkti [[vakcino]]n kontraŭ [[viruso|virusaj]] [[malsano]]j * [[1964]]: [[tertremo de Alasko en 1964|Sanktvendreda Tertremo]] kun [[epicentro]] en la [[Marbrako de Princo Vilhelmo]] en [[Alasko]] estis unu el la plej fortaj tertremoj en [[Usono]] (8,4 ĝis 9,2 sur la [[skalo de Richter]]). Mortis 125 homoj. [[Cunamo]]j alvenis ĝis [[Kalifornio]] kaj [[Havajo]] * [[1968]]: En aviadila akcidento pereis [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin|Jurij Gagarin]]; generalo [[Suharto]] formale iĝis la dua prezidento de Indonezio * [[1969]]: [[NASA]] sendis [[kosmosondilo]]n ''[[Mariner|Mariner 7]]'' al [[Marso (planedo)|Marso]]; ekzekutistaj taĉmentoj de [[Haitio|haitia]] diktatoro [[François Duvalier]] murdis 11 loĝantojn de vilaĝo Cazale * [[1972]]: En [[Adis-Abebo]] oni subskribis interkonsenton finanta daŭrantan de 17 jaroj enlandan militon en [[Sudano]] * [[1975]]: Komenciĝis la konstruo de la [[naftodukto]] Trans-Alaska * [[1976]]: [[Metroo de Vaŝingtono]] ekfunkciis; [[Michel Platini]] debutis en [[franca nacia teamo de futbalo]] * [[1977]]: [[Kanarioj]]: [[Aviadila kolizio de 1977 en Los Rodeos|Aviadila kolizio en Los Rodeos]] (la plej granda en la historio) - sur [[Tenerifo]] mortis 583 personoj * [[1980]]: [[Naftoplatformo]] "Alexander Kiland" sinkis apud norvega bordo de [[Norda Maro]] mortigante 147 homojn * [[1981]]: Sendependa Aŭtonomeca [[Sindikato]] [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] okazigis la plej grandan avertan 4-[[horo|horan]] [[striko]]n, post atako de sekurecaj servoj kontraŭ aktivuloj de la movado en [[Bydgoszcz]] — la plej granda en la historio de la [[Orienta Bloko]] striko, kiun partoprenis 12-14 [[miliono]]j de [[poloj]] * [[1987]]: Kanada flugkompanio [[Canadian Airlines]] fondiĝis * [[1988]]: Israela fizikisto [[Mordechai Vanunu]] pro malkaŝo al brita gazetaro de [[nuklea armilo|nukle-armila]] programo de Israelo estis kondamnita de juĝejo en [[Jerusalemo]] je 18-jara mallibero * [[1990 ]]: En [[Londono]] malfermiĝis [[muzeo]] al [[Ŝerloko Holmso]] (la fikciula detektivo ankaŭ enestanta en Esperanto) * [[1991]]: [[Ĉeĥio]]: [[Miloslav Vlk]] iĝis [[ĉefepiskopo]] de [[Prago]] kaj [[primaso]], en [[Moraviasilezia regiono]] fondiĝis [[protektita pejzaĝa regiono Poodří]] * [[1993]]: [[Jiang Zemin]] iĝis prezidento de Ĉinio * [[1993]]: En [[Lesoto]] okazis unua depost 1970 plurpartia [[baloto]] * [[1994]]: [[Italio]]: [[Ek Italio]] de [[Silvio Berlusconi]] gajnis parlamentan balotadon * [[1995]]: Prezidento de [[Sudafrika Respubliko]] [[Nelson Mandela]] retirigis sian edzinon Winnie de la posteno de vicĉefministro * [[1998]]: En [[Usono]] ekvendiĝis la potencilo [[Viagra]] - uzata kaze de [[impotenteco]] * [[1999]]: Alianco [[Renault]]-[[Nissan]]-[[Mitsubishi]] establiĝis; Dum bombado de [[Jugoslavio]] fare de [[NATO]]-aviado, estis pafalterigita usona [[bombaviadilo]] [[Lockheed F-117 Nighthawk]] - la sola kazo detektita per malaltfrekvenca [[radaro]] * [[2000]]: En [[Burundo]] Pierre Buyoya, reprezentanto de [[tutsioj]] akceptis intertraktadon pri [[armistico]] por fini la 7-jaran [[Burunda enlanda milito|burundan enlandan militon]] kun ribelantaj [[hutuoj]] * [[2002]]: [[Israelo]]: [[palestinanoj|palestina]] sinmortiganto kun bombo mortigis dum [[Pesaĥo]] ĉirkaŭ 30 israelajn civilulojn kaj vundis ĉ. 140 aliajn en [[hotelo]] de [[Netanja]], kaŭzante du tagojn poste grandskalan militistan invadon de kontraŭteroristoj en [[Cisjordanio]]n * [[2007]]: Pli ol 90 personoj pereis en [[incendio]] de [[nafto]] elfluanta de aŭtomobilo-[[cisterno]] en niĝeria [[subŝtato Kaduna]]; [[Rusio]] kaj [[Latvio]] subskribis en [[Moskvo]] [[landlimo|landliman]] traktaton — Latvio rezignis je pretendo pri [[Pitalovo]] * [[2008]]: [[Iraka milito]]: unu el la du ĉefaj [[naftodukto]]j de [[Irako]] estis eksplodigita proksime al [[Basra]] dum bataloj inter registaraj fortoj kaj [[Ŝijaismo|ŝijaisma]] milico * [[2009]]: [[Indonezio]]: rompo de la [[akvobaraĵo]] Situ Gintung, [[baraĵlago]] en [[Tangerang]], rezultigis [[inundo]]n kun mortigo de ne malpli ol 100 homoj; [[Pakistano]]: atencbombisto mortigis 48-70 personojn dum [[vendreda preĝo]] en [[moskeo]] de Jamrud, apud [[Ĥajbar-pasejo]], ĉ. 100 vundiĝis - la atakon konfirmis [[Talibana Movado de Pakistano]] * [[2010]]: Ĉefministro de [[Ŝlesvigo-Holstinio]] malfermis [[vikingoj|vikingan]] muzeon [[Haithabu]], proksime al [[Schleswig]]; unua epizodo de ''[[Victorious]]'', usona [[situacia komedio]], aperis * [[2011]]: [[Rusio]]: [[somera tempo]] ekvalidis por la tuta jaro * [[2012]]: [[Turkio]] ĉesigis agadon de sia [[ambasado]] en [[Damasko]] * [[2014]]: [[Rezolucio 68/262 de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] subtenis la teritorian integrecon de [[Ukrainio]], agnoskante [[Krimeo]]n kaj [[Sebastopolo]]n kiel ĝiajn neapartigeblajn partojn * [[2015]]: Somaliaj teroristoj de [[Al Ŝabab]] atakis hotelon en [[Mogadiŝo]] postlasante ne malpli ol 20 mortigitojn * [[2016]]: [[Orienta Pakistano]]: dum [[Pasko|Paska]] dimanĉo en bomba atenco de sinmortiganto en [[Lahore]] pereis pli ol 75 [[kristanismo|kristanoj]] (plejparte virinoj kaj ĉirkaŭ 30 infanoj), kaj pli ol 300 vundiĝis - ĉefministro [[Naŭaz Ŝarif]] anoncis tritagan nacian [[funebro]]n * [[2020]]: [[Nord-Makedonio]] iĝis 30-a membro-ŝtato de [[NATO]]; Long[[perioda kometo]] ''C/2020 F3 (NEOWISE)'' kun [[retrograda orbito]] estis malkovrita - julie videbla per [[nuda okulo]] en [[Koĉero (konstelacio)|konstelacio Koĉero]]; [[Vatikano]]: papo [[Francisko (papo)|Francisko]] solece sur pro la [[kronvirusa pandemio]] malplena [[Placo Sankta Petro]] [[preĝo|preĝis]], [[beno|benante]] al la [[Urbi et orbi|urbo kaj la mondo]] == Naskiĝoj == * [[972]]: [[Roberto la 2-a (Francio)|Roberto la 2-a]], [[listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] el dinastio [[Kapetidoj]] (m. [[1031]]) * [[1416]]: [[Francisko de Paola]], itala [[ermito]], fondinto de la [[Ordeno de la Minimuloj]], katolika sanktulo (m. [[1507]]) * [[1546]]: [[Johannes Piscator]], germana kalvinista teologo, biblitradukisto, profesoro en la [[Universitato de Strasburgo]] (m. [[1625]]) * [[1562]]: [[Jakob Gretser]], germana [[jezuitoj|jezuito]], historiisto, dramverkisto, filologo, latinisto, erudiciulo kaj profesoro pri filozofio kaj teologio en la [[Universitato de Ingolstadt]] (m. [[1625]]) * [[1592]]: [[Juraj Tranovský]], slovaka [[pastoro]], religia poeto verkanta en la [[ĉeĥa]] kaj [[latine]], komponisto (m. [[1637]]) * [[1659]]: [[Thomas Bartholin, la Juna]], dana historiisto, naturalisto kaj antikvaĵisto (m. [[1690]]) * [[1676]]: [[Ferenc Rákóczi la 2-a]], regnestro de [[Hungario]] kaj [[Transilvanio]], gvidanto de liberecbatalo kontraŭ [[Habsburgoj]], verkisto, [[nacia heroo]] (m. [[1735]]) * [[1746]]: [[Carlo Maria Buonaparte]], itala juĝisto kaj diplomato, patro de [[Napoleono Bonaparte]] (m. [[1785]]) *[[1752]]: [[Johann Heinrich Ehrich]], germana pedagogo kaj lernejestro aktivinta en Rusujo * [[1768]]: [[Joseph Schreyvogel]], aŭstra teatra intendanto kaj verkisto (m. [[1832]]) * [[1770]]: [[Sophie Mereau]], germana verkistino kaj tradukistino, reprezentantino de [[romantismo]] (m. [[1806]]) * [[1784]]: [[Sándor Kőrösi Csoma]], hungara [[orientalisto]], [[vojaĝisto]], pioniro de [[tibetologio]], aŭtoro de la unuaj laboraĵoj pri la [[tibeta lingvo]] (m. [[1842]]) * [[1785]]: [[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]], duko de [[Normandio]], filo de [[Marie-Antoinette]] (m. [[1795]]) * [[1797]]: [[Alfred de Vigny]], franca verkisto kaj poeto, aŭtoro de la termino ''[[fipoeto]]j'' (m. [[1863]]) * [[1806]]: [[August Bielowski]], pola poeto, historiisto, [[slavistiko|slavisto]], direktoro de [[Ossolineum]] en [[Lvovo]] (m. [[1876]]) * [[1809]]: [[Georges Eugène Haussmann]], franca [[urbo|urbisto]], kreanto de la granda trakonstruado de [[Parizo]] dum la [[Dua Franca Imperio]] (m. [[1891]]) * [[1822]]: [[Henri Murger]], franca novelisto kaj poeto, aŭtoro de la ''[[Scènes de la vie de bohème]]'' (pri [[bohemiismo]]) (m. [[1861]]) * [[1824]]: [[Lőrinc Schlauch]], hungara kardinalo, kunestro de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. [[1902]]) * [[1828]]: [[Georg Bleibtreu]], germana pentristo de armeaj kaj historiaj scenoj, litografo kaj dizajnisto, patro de [[Karl Bleibtreu]] (m. [[1892]]) * [[1845]]: [[Wilhelm Conrad Röntgen]], germana malkovrinto de [[iksradio]]j, unua Nobel-premiito pri [[fiziko]] (m. [[1923]]) * [[1847]]: [[Otto Wallach]], germana Nobelpremiita kemiisto okupiĝinta pri [[Volatila oleo|volatilaj oleoj]] (m. [[1931]]) * [[1851]]: [[Ruperto Chapí]], hispana komponisto de [[zarzuelo]]j (m. [[1909]]) * [[1851]]: [[Vincent d'Indy]], franca komponisto kaj muzikteoriisto (m. [[1931]]) * [[1853]]: [[Sándor Márki]], hungara historiisto, profesoro, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. [[1925]]) * [[1861]]: [[József Koszta]], hungara pentristo, laŭreato de [[Kossuth-premio]] (m. [[1949]]) * [[1871]]: [[Heinrich Mann]], germana verkisto, kies romano estis filmigita kiel [[Der Blaue Engel|''La blua anĝelo'']], kontraŭulo de [[militarismo|militarismaj]] tendencoj (m. [[1950]]) * [[1876]]: [[Elemér Horkay]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, verkisto (m. [[1924]]) * [[1879]]: [[Sándor Garbai]], hungara politikisto, [[sindikatisto]] (m. [[1947]]) * [[1883]]: [[Marie Under]], estona poetino esperantigata de [[Hilda Dresen]], konata de la ''[[Elektitaj Versaĵoj de Marie Under]]'' (m. [[1980]]) * [[1886]]: [[Sergej Kirov]], [[bolŝevikoj|bolŝeviko]], sovetia politikisto, murdita (m. [[1934]]) * [[1886]]: [[Clemens Holzmeister]], aŭstra arkitekto kaj instruisto (m. [[1983]]) * [[1886]]: [[Ludwig Mies van der Rohe]], germana arkitekto kaj instruisto (m. [[1969]]) * [[1888]]: [[Sasaki Macue]], japana instruistino de la angla kaj [[Esperanto]], gvidantino de [[Klara Rondeto]] en [[Tokio]], membrino de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (m. [[1933]]) * [[1888]]: [[Karl Kliem]], germana oficisto, stariginto de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-monumento]] en la nuna banloko [[Duszniki-Zdrój]], kunfondinto de [[Silezia Esperanto-Ligo]], estrarano de [[Germana Esperanto-Asocio]], aŭtoro de germana-esperanta duakta teatraĵo * [[1888]]: [[Alexei Mateevici]], rumana poeto de [[Besarabio]], kies poemo ''[[Limba noastră]]'' iĝis [[nacia himno]] (m. [[1917]]) * [[1889]]: [[László Dienes]], hungara sociologo kaj verkisto (m. [[1953]]) * [[1891]]: [[Lajos Zilahy]], hungara verkisto, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] kaj [[Societo Kisfaludy]] (m. [[1974]]) * [[1892]]: [[Edward Wiesenfeld]], pola dentkuracisto kaj tradukisto, plurfoja laŭreato de [[Internaciaj Floraj Ludoj]], reprezentanto de [[Konkordo (societo)|Konkordo]] dum [[UK 1924]] kaj [[UK 1925]], redaktoro de la ''[[Galerio de Zamenhofoj]]'' kaj de la ''Verkoj de [[Felikso Zamenhof|FeZ]]'', fondinto de [[Esperanto-movado en Pollando|Pola Instituto de Esperanto]], membro de [[Lingva Komitato]], ĉefkunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', viktimo de nazia [[koncentrejo]] * [[1893]]: [[Draguljob Mihajloviĉ]], serba generalo, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]], distingita per la [[Legion of Merit]] (m. [[1946]]) * [[1893]]: [[Károly Mannheim]], hungara filozofo, sociologo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto (m. [[1947]]) * [[1894]]: [[Sándor Károly (verkisto)|Sándor Károly]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (m. [[1964]]) * [[1897]]: [[Czesław Pruski]], pola juristo kaj [[esperantisto]], populariganta Esperanton en Rusio kaj Pollando, murdita (m. [[1941]]) * [[1899]]: [[Francis Ponge]], franca verkisto, membro de [[franca rezistado]], proksima al la stilo de [[Nova Romano]] (m. [[1988]]) * [[1901]]: [[Carl Barks]], usona [[bildliteraturisto]], verkisto kaj pentristo, konata pro siaj [[komikso]]j pri [[Donaldo Anaso]] (m. [[2000]]) * [[1902]]: [[Émile Benveniste]], franca [[orientalisto]], rekonstruanto de la [[hindeŭropa pralingvo]] (m. [[1976]]) * [[1905]]: [[László Kalmár (matematikisto)|László Kalmár]], hungara matematikisto okupiĝanta pri [[analitiko]] kaj [[kibernetiko]] (m. [[1976]]) * [[1905]]: [[Rudolf Christoph von Gersdorff]], germana oficiro de [[Abwehr]], kies soldatoj malkovris [[masakro de Katin|korpojn de murditaj polaj oficiroj]], planinto de sinmortiga [[atenco]] kontraŭ Hitler, postmilite bonfaranto (m. [[1980]]) * [[1909]]: [[Golo Mann]], germana historiisto kaj publicisto, filo de [[Thomas Mann]] (m. [[1994]]) * [[1911]]: [[Imre Mikó (juristo)|Imre Mikó]], rumania hungara juristo, tradukisto, verkisto (m. [[1977]]) * [[1912]]: [[James Callaghan]], [[britaj ĉefministroj|ĉefministro de Britio]] (m. [[2005]]) * [[1914]]: [[Karel Šolc]], ĉeĥa teknika oficisto, merita por [[Flandra Ligo Esperantista]], diplomito de [[Internacia Esperanto-Instituto]] instruanta en [[Somera Esperanto-Kolegio en Doksy]] laŭ [[Cseh-metodo]] (m. [[1970]]) * [[1915]]: [[Jonescu-Capatana]], rumana [[esperantisto]], sekretario de Rumana Esperantista Societo, redaktoro kaj eldonisto de "[[Vegetarano]]" (m. nekonata) * [[1917]]: [[László Keresztes]], rumania hungara agronomo, instruisto * [[1919]]: [[Éva Horváth]], rumania hungara kuracistino, fakverkistino en pluraj revuoj (m. nekonata) * [[1923]]: [[Endoo Ŝuusaku]], japana verkisto (m. [[1996]]) * [[1924]]: [[Sarah Vaughan]], usona [[ĵazo|ĵaz]]-kantistino kaj pianistino (m. [[1990]]) * [[1925]]: [[Charles Henry Plumb, Baron Plumb|Charles Henry Plumb]], brita politikisto, prezidanto de la [[Eŭropa Parlamento]] (m. [[2022]]) * [[1927]]: [[François Furet]], franca historiisto pri la [[franca revolucio de 1789]] (m. [[1997]]) * [[1927]]: [[Ilona Tóth Kovács]], rumania hungara aktorino, kantistino * [[1934]]: [[István Csurka]], hungara dramisto, redaktoro, politikisto (m. [[2012]]) * [[1934]]: [[Ioanis Paleokrasas]], greka politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2021]]) * [[1937]]: [[Zoltán Brassai]], rumania hungara ĉefkuracisto de [[Szatmár]] * [[1941]]: [[Ivan Gašparovič]], slovaka profesoro pri [[jurfilozofio]], prezidento de [[Slovakio]] * [[1941]]: [[Zsuzsanna Molnár]], rumania hungara pentristino * [[1942]]: [[Michael York]], brita filma, televida kaj teatra aktoro, [[Produktoro (kinematografio)|produktoro]] * [[1943]]: [[Antal Solymos]], hungara [[ŝlagro]]muzikisto, gitaristo, tekstopoeto * [[1944]]: [[Margit Köllő]], rumania hungara tekstilartistino * [[1944]]: [[Alan C. Gilmore]], nov-zelanda astronomo, malkovrinto de 40 [[asteroido]]j * [[1945]]: [[András Jeles]], hungara reĝisoro, scenaristo, dramverkisto * [[1947]]: [[Gabi Jobba]], hungara aktorino, kantistino, deklamistino kaj [[esperantistino]] rolinta en [[UK 1983]] (m. [[1983]]) * [[1950]]: [[Krzysztof Śliwiński]], [[arkivisto]] de [[Pola Esperanto-Asocio]], [[scienca popularigo| populariganto de Oriento]] kaj [[Esperanto]] kadre de [[PSEK]] kaj [[Muzeo pri Azio kaj Pacifiko]], kunfondinto de [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]], ekskurs-gvidanto de [[Esperantotur]], ĉefkontribuanto al [[Vikipedio en Esperanto]] pri [[Tagoj en historio]] ekde [[2010]], kaj de [[Pollingva Vikipedio]] ekde [[2021]], [[esoterismo|esoterulo]] kaj vegetarano * [[1952]]: [[Maria Schneider (aktorino)|Maria Schneider]], franca aktorino, konata de la filmo ''[[Ultimo tango a Parigi|Lasta tango en Parizo]]'' (m. [[2011]]) * [[1854]]: [[Mária Lukáts]], rumania hungara grafikistino, pentristino * [[1955]]: [[Mariano Rajoy]], hispana politikisto, estro de [[Popola Partio (Hispanio)|Popola Partio]] * [[1957]]: [[Erika Gergely]], rumania hungara pentristino * [[1960]]: [[Renato Russo]], brazila muzikisto, membro de la muzikgrupo [[Legião Urbana|Urba Legio]] (m. [[1996]]) * [[1962]]: [[Alexa Szlávics]], hungara pentristino, grafikistino kaj poetino * [[1963]]: [[Quentin Tarantino]], usona reĝisoro, scenaristo, [[produktoro]] kaj aktoro * [[1963]]: [[Xuxa]], brazila televid-prezentistino, porinfana pop-kantisto, komponanto de porinfanaj muzikaĵoj, aktorino, modelo kaj entreprenistino * [[1964]]: [[András Kispál]], hungara komponisto, gitaristo, tekstopoeto * [[1965]]: [[Fabienne Berthelot-Ertl]], franca esperantistino, prezidantino de [[Junulara Esperantista Franca Organizo]], edzino de [[István Ertl]], kies ''Memrakonton de pacientino kiu suferas [[mamkancero]]n'' publikigis "[[Beletra Almanako]]" (m. [[2018]]) * [[1965]]: [[Marek Dziekan]], pola [[Arabio|arabisto]], [[orientalisto]], [[Arablingva literaturo|arablingva literaturisto]], spertulo pri [[islamismo]] * [[1969]]: [[Mariah Carey]], usona [[pop-muziko|popmuzika]] kantistino, komponistino, tekstistino * [[1970]]: [[Leila Pahlavi]], princino de Irano, filino de [[ŝaho]] [[Mohamed Reza Pahlavi]] (m. [[2001]]) * [[1975]]: [[Nóbel Kudelász]], hungara poeto, prozisto * [[1978]]: [[Benedek Nagy (filo)|Benedek Nagy]], rumania hungara ekonomikisto, universitata instruisto * [[1985]]: [[Alison Carroll]], brita gimnastino kaj modelino * [[1988]]: [[Jessie J]], angla kantistino kaj [[kantaŭtoro]] == Mortoj == * [[718]]: [[Ruperto de Salcburgo]], [[episkopo de Worms]], unua episkopo de [[Salcburgo]], sanktulo (n. ĉirkaŭ [[650]]) * [[1184]]: [[Georgo la 3-a (Kartvelio)|Georgo la 3-a]], reĝo de Kartvelio el [[Bagratida dinastio]] (n. [[1200]]) * [[1350]]: [[Alfonso la 11-a]], reĝo de la [[Regno de Kastilio]] (n. [[1311]]) * [[1378]]: [[Gregorio la 11-a]], papo, lasta [[papado en Avinjono|malliberulo en Avinjono]] (n. ĉirkaŭ [[1336]]) * [[1472]]: [[Janus Pannonius]], latinlingva kroata-hungara poeto, episkopo, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1434]]) * [[1482]]: [[Maria (Burgonjo)|Maria]], dukino de [[Burgonjo]], [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] kaj [[Duklando Brabanto|Brabanto]] (n. [[1457]]) * [[1537]]: [[Joannis ab Indagine]], germana [[kartuzianoj|kartuziano]], [[astrologo]], spertulo pri [[aŭgurado]] kaj [[kiromancio]] (n. ĉirkaŭ [[1467]]) * [[1598]]: [[Teodoro de Bry]], flandra [[kartografio|kartografo]], desegnisto, gravuristo kaj eldonisto (m. [[1528]]) * [[1613]]: [[Sigmundo Báthori]], reganto de [[Transilvanio]], frato de [[Stefano Báthori]] (n. [[1572]]) * [[1625]]: [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]], reĝo de Anglio kaj Skotlando kadre de [[persona unio]], el dinastio [[Stuartoj]], (n. [[1566]]) * [[1739]]: [[Hieronymus Florentinus Quehl]], germana orgenisto kaj komponisto (n. [[1694]]) * [[1759]]: [[August Johann Rösel von Rosenhof]], germana entomologo kaj desegnisto (n. [[1705]]) * [[1770]]: [[Giovanni Battista Tiepolo]], itala pentristo lime de [[baroko]] kaj [[rokoko]], laboranta ankaŭ en Germanio kaj Hispanio (n. [[1696]]) * [[1820]]: [[Gerhard von Kügelgen]], germana romantikista pentristo, konata de [[portreto]]j kaj [[historia pentrado]] (n. [[1772]]) * [[1867]]: [[Prideaux John Selby]], angla ornitologo, botanikisto, artisto kaj [[terposedanto]] (n. [[1788]]) * [[1878]]: [[George Gilbert Scott]], angla [[novgotiko|novgotika]] arkitekto (n. [[1811]]) * [[1879]]: [[Dezydery Chłapowski]], pola generalo, partoprenanto de [[Napoleonaj Militoj]] kaj de la [[Novembra ribelo]], entreprenisto, pioniro de la pola [[pozitivismo]] (n. [[1788]]) * [[1889]]: [[John Bright]], brita radikala kaj liberala politikisto, [[oratoro]], [[kvakerismo|kvakero]] (n. [[1811]]) * [[1898]]: [[Syed Ahmad Khan]], [[islamo en Barato|barata filozofo]], reformisto de [[islamo]] (n. [[1817]]) * [[1898]]: [[Franciska de Braganzo]], brazila princino, [[infanto|infantino]] de Portugalio (n. [[1824]]) * [[1909]]: [[Gyula Kautz]], hungara ekonomikisto, juristo, politikisto (n. [[1829]]) * [[1915]]: [[Sifo]], ĉina verkisto kaj la unua [[anarkiismo|anarĥiisto]], fondinto, redaktoro kaj eldonisto de ĉina Esperanto-semajngazeto "La Voĉo de la Popolo", kunfondinto de Esperanto Asocio en [[Ŝanhajo]], [[vegetarismo|vegetarano]] (n. [[1884]]) * [[1922]]: [[John Anderson (esperantisto)|John Anderson]], skota pastro, [[centjarulo]] kaj siatempe la plej aĝa [[esperantisto]] en la mondo (n. [[1821]]) * [[1923]]: [[Wawrzyniec Hajda]], pola [[minado|ministo]], popola silezia [[bardo]], aktivulo kaj [[profeto]] pri renaskiĝo de Pollando (n. [[1844]]) *[[1929]]: [[August Reinbrecht]], germana politikisto kaj juristo (n. [[1882]]) * [[1931]]: [[Arnold Bennett]], angla verkisto, kritikisto kaj eseisto, kies [[novelo]]jn esperantigis [[Alfred Edward Wackrill]] (n. [[1867]]) * [[1937]]: [[Alfred Michaux]], franca adokatestro parolanta [[Novlatino (Courtonne)|novlatinon]], iniciatinto kaj organizanto de [[UK 1905]] dum kiu li gastigis [[L.L. Zamenhof]], konata de sennombraj paroladoj pri [[Esperanto]] en [[Francio]], [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]], membro de la [[Akademio por Interlingua]] (n. [[1859]]) * [[1938]]: [[William Stern]], germana psikologo kaj filozofo, enkondukinta [[nocio]]n ''[[intelekta kvociento]]'' (n. [[1871]]) * [[1942]]: [[Julio González]], hispana skulptisto kaj pentristo loĝanta en [[Parizo]], kies verkoj estas en [[Muzeo Reĝino Sofia]], [[Centro Georges Pompidou]] kaj en [[Valencio]] (n. [[1876]]) * [[1949]]: [[Eliŝeva Biĥovski]], rusia, sovetia poetino, verkistino, literatura kritikisto kaj tradukistino (n. [[1888]]) * [[1967]]: [[Jaroslav Heyrovský]], ĉeĥa Nobelpremiita kemiisto, kreinto de polarografio (n. [[1890]]) * [[1968]]: [[Jurij Gagarin]], soveta kosmonaŭto, unua spacvojaĝanto en la [[ekstertero]], [[Heroo de Sovetunio]] (n. [[1934]]) * [[1972]]: [[M. C. Escher]], nederlanda artisto utiliganta [[optika iluzio|optikan iluzion]] (n. [[1898]]) * [[1984]]: [[Kálmán Henter]], hungara kuracisto, [[oftalmologio|oftalmologo]] (n. [[1910]]) * [[1998]]: [[Nadija Hordijenko Andrianova]], ukraina ĵurnalistino, [[Esperanto-verkisto|Esperanto-verkistino]], tradukistino de i.a. ''[[Ukrainaj popolaj fabeloj]]'' kaj por "[[Vsesvit]]", "[[PACO (revuo)|Paco]]", "[[Hungara Vivo]]", [[fakdelegito|fakdelegitino]] pri [[literaturo]] kaj [[ĵurnalismo]] el [[Kievo]], konata de sia esperantlingva "lirika aŭtobiografio" (n. [[1921]]) * [[2000]]: [[Ian Dury]], angla rokkantisto kaj [[kantaŭtoro]] (n. [[1942]]) * [[2002]]: [[Billy Wilder]], usona reĝisoro, scenaristo, produktoro, konata de [[The Apartment|''La apartamento'']] (n. [[1906]]) * [[2004]]: [[Gerome Kamrowski]], usona artisto, reprezentanto de [[superrealismo]] (n. [[1914]]) * [[2006]]: [[Stanisław Lem]], pola sciencfikcia verkisto, filozofo, [[futurologo]], eseisto, tradukita i.a. en [[esperanto]] (n. [[1921]]) * [[2007]]: [[Paul Lauterbur]], usona kemiisto Nobelpremiita pri [[medicino]] pro kuneltrovo de [[magneta resonanca bildigo]] (n. [[1929]]) * [[2010]]: [[Vasilij Smislov]], soveta, rusia [[grandmajstro]] kaj [[mondĉampiono pri ŝako]] (n. [[1921]]) * [[2012]]: [[Adrienne Rich]], usona poetino, verkistino, [[radikala feminismo|radikala feministino]] (n. [[1929]]) * [[2012]]: [[Richárd Schaaser]], hungara aktoro, membro de la [[Ŝtata Hungara Teatro de Kluĵo]] (n. [[1931]]) * [[2015]]: [[Rik Battaglia]], itala filma aktoro rolinta en pli ol 100 filmoj, interalie en la [[filmoj laŭ romanoj de Karl May]] (n. [[1927]]) * [[2018]]: [[Stéphane Audran]], franca kina, televida kaj teatra aktorino (n. [[1932]]) * [[2019]]: [[Jan Kobylański]], pola entreprenisto el [[Urugvajo]], diplomato, prezidanto de pola diasporo en [[Latin-Ameriko]] (m. 2019) * [[2019]]: [[Friedrich Achleitner]], aŭstra verkisto kaj arkitekturteoriisto, membro de [[Viena Grupo]] (n. [[1930]]) * [[2019]]: [[Valerij Fjodoroviĉ Bikovskij]], sovetia, rusia piloto kaj [[kosmonaŭto]] (n. [[1934]]) * [[2020]]: [[Sen Rodin]], sveda-itala hortkulturisto, instruisto kaj esperantisto, kiu publikigis [[rakonto]]jn en "[[La nica literatura revuo]]", "Monda kulturo", "[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]", "[[Norda Prismo]]", "[[Nuntempa Bulgario]]" kaj "[[Monato (gazeto)|Monato]]", mortinta pro [[kronvirusa malsano de 2019|kronvirusa malsano]] kun sia edzino [[Júlia Sigmond]] (n. [[1930]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * Rememoroj en katolika [[liturgia jaro]]: [[Ruperto de Salcburgo]], germana episkopo, sanktulo de [[Katolika Eklezio]] kaj [[Orienta Kristanismo]] * [[Angolo]] – Tago de Venko * [[Birmo]] – Festo de Armitaj Fortoj * [[Monda Tago pri Teatro|Internacia Tago de Teatro]] – fiksita en 1961 == Tagoj de [[semajno]] == La '''27-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{projektoj|commonscat=27 March}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; [[Kategorio:27-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|27]] [[Kategorio:27-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0327]] osksudt7t6e4ntyv8exktad3eyj9lsb 0 5332 9441697 9336077 2026-07-30T07:47:17Z Sj1mor 12103 9441697 wikitext text/x-wiki {{KalendaroNovembro}} {{Novembro}} La '''26-a de novembro''' estas la 330-a tago de la jaro (la 331-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 35 tagoj restas. Je la 26-a de novembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-43]]: [[Dua triumviraro]] interkonsentita de [[Aŭgusto Cezaro]], [[Marko Antonio]] kaj [[Marko Lepido]] * [[579]]: [[Pelagio la 2-a]] iĝis papo * [[1276]]: Ĉeĥa reĝo [[Premysl Otakar la 2-a]] en [[Vieno]] ĵuris fidelecon al la romia-germana reĝo [[Rudolfo la 1-a (Bohemio)|Rudolfo la 1-a]], akceptis en [[feŭdo]] la [[landoj de Krono ĉeĥa|landojn de Krono ĉeĥa]] kaj rezignis pri alpaj landoj, [[Aŭstrio]] kaj [[Ĥebio]] - sekve estis absolvita de la imperia [[interdikto]] * [[1335]]: Dum kunveno en [[Visegrád]] arbitracia juĝejo ordonis al [[ordeno de germanaj kavaliroj]] redoni al [[Pollando]] [[Kujavio]]n kaj la Landon de [[Dobrzyń nad Wisłą|Dobrzyn]] - la verdikton anoncis [[reĝlando Bohemio|reĝo de Bohemio]] [[Johano de Luksemburgio]] kaj reĝo de Hungario [[Karolo la 1-a (Hungario)|Karolo la 1-a]] * [[1346]]: [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kroniĝis en la [[katedralo]] de [[Bonn]] kiel kontraŭreĝo de Germanio * [[1394]]: [[Ĉefurbo]] de [[Koreio]] iĝis Hanjan (nuntempa [[Seulo]]) * [[1476]]: [[Vlad la 3-a Drakulo]] helpe de hungara kaj moldava armeoj regajnis tronon * [[1504]]: [[Filipo la 1-a (Kastilio)|Filipo la 1-a]] iĝis reĝo de Kastilio * [[1580]]: [[Francio]]: [[hugenotoj]] interpaciĝis kun [[katolikismo|katolikoj]] * [[1715]]: [[Konfederacio]] de [[Tarnogród]] kreiĝis - pola [[nobelo|nobelaro]] kontraŭstaris al restadanta [[saksoj|saksa]] armeo kaj samtempe al la reĝo de Pollando [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] * [[1741]]: Unua Silezia Milito: [[Karolo la 7-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 7-a]] de [[Bavario]] transprenis [[Prago]]n per neatendita manovro * [[1751]]: [[Adolfo Frederiko (Svedio)|Adolfo Frederiko]] iĝis reĝo de Svedio * [[1764]]: En [[Francio]] oni likvidis ordenon de [[jezuito]]j * [[1778]]: [[James Cook]] malkovris insulon [[Maui]] en [[Havajo]] * [[1801]]: Angla kemiisto Charles Hatchett malkovris [[niobio]]n * [[1809]]: [[Milito de Hispana Sendependiĝo]]: venko de franca armeo super la hispana en batalo de Alba de Tormes * [[1812]]: [[Franca invado al Rusio]]: [[batalo de Berezina]] komenciĝis apud [[Barisaŭ]], dum retiriĝado de la [[Grande Armée]] de [[Moskvo]] mem * [[1861]]: [[Flago de Kolombio]] oficialiĝis * [[1862]]: [[Lewis Carroll]] sendis sian rakonton ''[[La aventuroj de Alicio en Mirlando]]'' al dekjaraĝa [[Alice Liddell]] * [[1894]]: Lasta [[caro]] de Rusio [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] nuptis [[Aleksandra Teodorovna (Alix de Hesio-Darmstadt)|Aleksandra Teodorovna]] * [[1895]]: Papo [[Leono la 13-a]] refunkciigis [[Kopta Katolika Eklezio|Koptan Katolikan Eklezion]] en [[Egiptujo]] * [[1906]]: Usona pasaĝera ŝipo "Californian" ekservis, konata pro helpevito al sinkiĝanta ''[[RMS Titanic]]'' * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Britio]]: granda interna eksplodo detruis HMS ''Bastionon'' proksime al insulo [[Sheppey (insulo)|Sheppey]], mortigante 741 homojn surŝipe * [[1916]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Grekio]] deklaris militon al [[Germanio]] * [[1917]] Pola [[registaro]] de Jan Kucharzewski fondiĝis, kreita de Regenta Konsilio; "[[The Guardian]]" publikigis sekretan [[interkonsento Sykes-Picot|interkonsenton Sykes-Picot]] el 1916 inter [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj [[Francio]] pri disdivido de [[Mezoriento]]; [[Kanado]]: en [[Montrealo]] fondiĝis [[NHL]], ligo de [[glacihokeo|glacihokeaj]] kluboj en [[Nordameriko]] * [[1918]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Ostrów Wielkopolski]] oni likvidis t.n. Ostrovan Respublikon, kreitan de germanoj, sen partopreno de poloj; Granda Serba Asembleo voĉdonis en [[Podgorico]] pri enigo de [[Montenegro]] al [[Serbio]] * [[1921]]: [[Poloj]] en [[Libera Urbo Dancigo]] vivigis Macierz Szkolna de [[Gdańsk]] (kleriga organizaĵo) * [[1922]]: Brita [[egiptologo]] kaj arkeologo [[Howard Carter]] eniris en netuŝitan [[tombo]]n de [[faraono]] [[Tutanĥamono]] en [[Valo de la Reĝoj]], malkovritan la 4-an de novembro * [[1924]]: Proklamo de [[Mongola Popola Respubliko]] * [[1937]]: Armita frenezulo Josef Thomas eniris al [[listo de kancelieroj de Germanio|Kancelario de Tria Regno]] kun intenco pafmortigi [[Adolf Hitler]], kie li estis senpovigita kaj transdonita al [[Gestapo]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: centraj germanaj regopovoj decidis likvidi germanajn taĉmentojn de "memdefendo" (Selbstschutz) - en la regiono [[Gdansk]]-[[Okcidenta Prusio]] ĝi nombris ĉ. 38 mil personojn; [[Sovetunio]] rompis neagresan pakton kun [[Finnlando]] * [[1940]]: [[Manika Markolo]]: sur torpedita de germanoj helpa patrolŝipo FC "Medoc" pereis ties komandoro Roman Wiktor Stankiewicz; [[Italio]]: marŝalo [[Pietro Badoglio]] demisiis * [[1942]]: [[Novjorko]]: premiero de filma [[melodramo]] [[Casablanca (filmo)|''Casablanka'']]; en [[Bosnio]] laŭ iniciato de [[komunisto]]j kreiĝis [[antifaŝismo|Antifaŝisma]] Konsilio de Nacia Liberigo; dekrete de ĝenerala komisaro Adrian Renteln oni malpermesis uzi [[Listo de urboj de Litovio|litovajn nomojn de urboj]] en germanlingaj skriboj kaj surskriboj; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Tiĥvin]]-regiono al kontraŭatako transiris la soveta 52-a Armeo kaj la Memstara 4-a Armeo; [[Danio]]: dutagaj kontraŭregistaraj kaj kontraŭgermanaj manifestacioj finitaj, kaŭzitaj de berlina akto; generalo Georges Catroux proklamis sendependecon de [[Libano]] * [[1943]]: [[Pacifiko]]: [[Usona mararmeo]] sinkigis 3 japanajn [[destrojero]]jn apud [[Kabo Sankta Georgo]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la Belorusa Fronto de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis [[Homel]]; usona 8-a Aviada Armeo atakis [[Bremeno]]n * [[1944]]: Al [[Pollando]] alvenis lasta [[aviadilo]] de Okcidento kun necesaĵoj por [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]]; [[Heinrich Himmler|H. Himmler]] ordonis neniigi [[kremacio|krematoriojn]] en la germana-[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazia]] koncentrejo [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: sur teritorio de orienta [[Slovakio]] trupoj de la sovetunia 4-a Ukraina Fronto konkeris [[Michalovce]] kaj [[Humenné]]; dua atako al [[Tokio]] de la [[Usona Aerarmeo]]; en [[Londono]] 168 personojn pereis pro atako de germana raketo [[V-2]] en [[ĉiovendejo]]n; [[Belgio]]: komenciĝis atakoj al [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] per raketoj [[V-1]] kaj [[V-2]] * [[1945]]: Unua el la libroj de [[Astrid Lindgren]] pri la aventuroj de ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' aperis * [[1949]]: [[Historio de Barato]]: Akcepto de la [[Konstitucio de Barato]], kiu ekvalidis la 26-an de januaro 1950 * [[1950]]: [[Korea milito]]: en [[Nord-Koreio]], fortoj de [[Ĉina Popola Respubliko]] amase kontraŭatakis [[Sud-Koreio|sudkoreajn]] kaj usonajn trupojn * [[1954]]: [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]: en [[Moskvo|Moskva]] malliberejo [[Butirka]] estis pafmortigita generalo Jonas Žemaitis, oficiro de ĝenerala [[stabo]] de litova armeo, kiu de 1945 ĝis 1951 gvidis kontraŭsovetan [[partizano|partizanan]] movadon en [[Litovio]] * [[1955]]: [[Belorusio]]: remalfermo de la [[Muzeo]] de [[Adam Mickiewicz]] en [[Navahrudak]]; En 100-a datreveno de la morto de [[Adam Mickiewicz]] oni reinaŭguris en [[Krakovo]] milite detruitan kaj rekonstruitan monumenton, laŭ [[metalrubo]]j trovitaj en [[Hamburgo]] * [[1962]]: [[Usono]] decidis forigi [[misilo|misilajn]] bazojn el [[Turkio]] * [[1965]]: [[Kosmoesploro]]: [[Francio]] lanĉis de [[Saharo]] [[satelito]]n ''Astérix-1'', fariĝante la tria spaca potenco post [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] * [[1966]]: [[Tajdocentralo de la Rance]]: en Francio oni funkciigis unuan en la mondo [[Hidroelektra centralo|hidroelektran centralon]] por [[tajda energio]] apud la [[Côte d'Émeraude|smeralda marbordo]] en [[Rance]] * [[1968]]: Laŭ propono de Pollando akceptita de [[Unuiĝintaj Nacioj]] [[konvencio]] ekskludis fortempiĝon de [[militkrimo]]j kaj [[krimoj kontraŭ la homeco]] * [[1970]]: [[Gvadelupo]]: en [[Bas-Tero]] falis 38,1 mm da [[pluvo]] en unu minuto - la plej peza dokumentita pluvego en la historio; papo [[Paŭlo la 6-a]] sian 9-an [[apostolo|apostolan]] viziton direktis al [[Teherano]] * [[1972]]: Premiero de la sporta aŭtomobilo [[Fiat X1/9]] * [[1973]]: [[Maŭritanio]] iĝis membro de la [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[1974]]: En [[Francio]] [[Simone Veil]] parolis defendante sian leĝproponon pri malkrimigo de [[aborto]] * [[1976]]: [[Bill Gates]] kaj [[Paul Allen]] ricevis [[Registrita marko|registritan markon]] de [[Mikrosofto]] * [[1977]]: [[Francio]]: [[Metroo de Marsejlo]] parte ekfunkciis * [[1981]]: [[Milita stato en Pollando]]: En la tuta Pollando komencis agadon [[armeo|Armeaj]] Teritoriaj Operacaj Grupoj * [[1982]]: [[Belgoj|Belgo]] Roger Noël estis kondamnita de armea juĝejo en [[Varsovio]] al 3 jaroj de mallibero pro livero de disaŭdigiloj al [[Radio Solidareco]] - liberigita post 143 tagoj * [[1983]]: Sovetia [[subkolonelo]] [[Stanislav Petrov]] rimarkis difekton en la sovetia misila frua averta sistemo preventante eblan [[nuklea milito|nuklean militon]], la [[tria mondmilito|trian mondmiliton]]; el [[monŝranko]]j de [[Flughaveno London Heathrow]] oni rabis 26 mln da [[brita pundo|britaj pundoj]] * [[1986]]: [[Iraka-irana milito]]: irana [[balistika misilo]] falis al kvartalo de [[Bagdado]] mortigante 103 personojn * [[1987]]: [[Pola Popola Respubliko]]: ministro pri internaj aferoj generalo [[Czesław Kiszczak]] skribis al ĝenerala [[akuzisto]] kun alvoko pri mallongigo de la verdikto al murdistoj de pastro [[Jerzy Popiełuszko]] * [[1989]]: Lastaj militistaj taĉmentoj de [[Vjetnamio]] forlasis [[Kamboĝo]]n * [[1991]]: Sur usona [[atomo|atoma]] [[armea spaco]] en [[Nevado]] [[britoj]] faris la lastan [[nuklea testo|nuklean teston]]; [[Pollando]] estis akceptita al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1993]]: [[Germanio]] agnoskis [[Kurdistana Laborista Partio|Kurdistanan Laboristan Partion]] terorisma organizo fermante ĝin kune kun ĉiuj filioj * [[1994]]: Sensukcesa [[sturmo]] de [[Grozno]], organizita de opozicio kontraŭa al [[Ĝoĥar Dudajev]] kun neoficiala apogo de la [[Armitaj Fortoj de Rusia Federacio]] * [[1994]]: papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis 30 novajn [[kardinalo]]jn * [[1995]]: [[Kartvelio]]: [[Eduard Ŝevardnadze]] iĝis prezidento * [[1996]]: [[Belorusio]]: [[referendumo]] aprobis plilongigon de la prezidenteco de [[Aljaksandr Lukaŝenko]] de 4 ĝis 7 jaroj kun rajtigo eksigi parlamenton * [[1998]]: [[Tony Blair]] kiel unua ĉefministro de Britio alparolis en [[Irlando|irlanda]] parlamento; 209 personoj pereis en kunpuŝiĝo de [[trajno]]j en barata [[subŝtato]] [[Panĝabio]] * [[2000]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] aprobis novan version de Vatikana Konstitucio - [[fundamenta leĝo de la Vatikano]] * [[2003]]: Lasta flugo de la pasaĝeraviadilo [[Konkordo (aviadilo)|''Konkordo'']] * [[2006]]: [[Rafael Correa]] gajnis prezidentan balotadon en Ekvadoro * [[2007]]: [[Sud-Koreio|Sudkorea]] urbo Yeosu estis elektita organizanto de [[internacia ekspozicio]] 2012 (al tio strebis ankaŭ maroka [[Tanĝero]] kaj pola [[Vroclavo]]) * [[2008]]: [[Barato]]: en [[Mumbajo|Bombajo]] komenciĝis en fervoja stacidomo [[Chhatrapati Shivaji]] 10 teroristaj atakoj, kiuj daŭris ĝis la 29-an de novembro - 175 personoj pereis (en tio du atencintoj), 293 vundiĝis; en [[katedralo]] de [[Vavelo]] okazis denova funebra ceremonio (post eltombigo) de pola generalo [[Władysław Sikorski|W. Sikorski]]; * [[2010]]: Ŝtata [[Dumao]] de [[Rusio]] akceptis rezolucion pri kondamno de la [[masakro de Katin|krimo de Katin]] * [[2011]]: [[NASA]] lanĉis [[kosmosondilo]]n ''[[Marsa Scienca Laboratorio]]'', konatan kiel ''[[Curiosity]]'' * [[2015]]: [[António Costa]] iĝis ĉefministro de Portugalio * [[2017]]: En [[Toruń]] okazis internacia [[konferenco]] "[[Memoro]] kaj [[Espero]]" dediĉita al la [[Muzeo al poloj savintaj judojn|memoro de poloj savantaj judojn]] dum la [[dua mondmilito]], kun ŝtata reprezentantaro de Pollando kaj [[Israelo]] * [[2018]]: [[Kosmoesploro]]: sur [[Marso (planedo)|Marso]] grundiĝis usona [[kosmosondilo]] de [[NASA]] ''[[Insight]]''; [[Militjuro]] estis trudita en [[Ukrainio]] - daŭris ĝis la 26-a de decembro * [[2019]]: [[Albanio]]: 51 personoj pereis kaj ĉ. 900 vundiĝis en [[tertremo]] == Naskiĝoj == * [[1472]]: [[Simonĉjo]], itala infano, kies morton oni utiligis por akuzi judojn pri [[rito|rita]] murdo, beatigita (m. [[1475]]) * [[1604]]: [[Johann Bach]], germana komponisto, la plej juna reprezentanto de la [[familio Bach]] (m. [[1673]]) * [[1689]]: [[Johann Jacob Mascov]], germana juristo kaj historiografo (m. [[1761]]) * [[1731]]: [[William Cowper]], angla poeto, aŭtoro de kristanaj himnoj (m. [[1800]]) * [[1754]]: [[Georg Forster]], [[naturscienco|natursciencisto]], kunfondinto de [[vojaĝo|vojaĝ]]literaturo, profesoro pri [[natura historio]] en [[Vilna Universitato|Ĉefa Lernejo Litova]] (m. [[1794]]) * [[1809]]: [[Károly Földváry]], hungara honvedkolonelo (m. [[1883]]) *[[1814]]: [[Louise Aston]], germana verkistino feminista * [[1817]]: [[Charles-Adolphe Wurtz]], franca kemiisto, kies nomo troviĝas en la [[Listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo]] (m. [[1884]]) * [[1827]]: [[Ellen G. White]], usona [[profeto|profetino]], verkistino, kunfondintino de [[adventismo]], [[vegetaranismo|vegetaranino]] (m. [[1915]]) * [[1847]]: [[Maria Fjodorovna]], dana princino, imperiestrino de Rusio (m. [[1928]]) * [[1857]]: [[Ferdinand de Saussure]], svisa lingvosciencisto (m. [[1913]]) * [[1862]]: [[Marc Aurel Stein]], hungara [[orientalisto]] kaj arkeologo (m. [[1943]]) * [[1873]]: [[Alfred Mittey]], franca Esperanto-pioniro, kunfondinto de [[framasonismo|framasona]] [[loĝio]] "Esperanto", partoprenanto de [[UK 1938]], dum kiu li kunfondis Denaskan Esperantistaron, iĝante ties vicprezidanto (m. [[1952]]) * [[1875]]: [[Kálmán Dékáni]], hungara ĉefbibliotekisto en la [[Librejo Teleki-Bolyai]] (m. [[1925]]) * [[1875]]: [[Gábor Ajtai Nagy]], hungara, rumania hungara redaktoro (m. [[1942]]) *[[1881]]: [[Karl Konrad]], germana pedagogo kaj historiisto * [[1883]]: [[Mihály Babits]], hungara poeto, verkisto, tradukisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' kaj ''[[Biblioteko Tutmonda]]'' (m. [[1941]]) * [[1885]]: [[Heinrich Brüning]], kanceliero de Germanio (m. [[1970]]) * [[1889]]: [[Árpád Kostyala]], hungara, rumania hungara ĵurnalisto, tradukisto (m. [[1965]]) * [[1894]]: [[Norbert Wiener]], usona matematikisto, [[mirinfano]], gimnazia kolego de [[Ludoviko Zamenhof]], kreinto de [[kibernetiko]], kontribuinto al [[stokastiko]] (m. [[1964]]) * [[1897]]: [[Mózes Kahána]], hungara verkisto, kunlaboranto de la revuo "[[Korunk]]" (m. [[1974]]) * [[1903]]: [[Alice Herz-Sommer]], ĉeĥa-israela pianistino, postvivanto de [[holokaŭsto]]-koncentrejo en [[Terezín]], [[muzikpedagogo]], paco-aktivistino, [[centdekjarulo]] kaj esperantistino (m. [[2014]]) * [[1910]]: [[Gyula Csehi]], hungara literaturteoriisto, universitata profesoro (m. [[1976]]) * [[1910]]: [[Karl Schulze]], germana juristo kaj [[esperantisto]]-[[tradukisto]] de [[beletro]], aŭtoro de artikoloj en "[[Der esperantist]]" (m. [[1983]]) * [[1912]]: [[Eugène Ionesco]], franca dramisto, reprezentanto de [[Absurda Teatro]], membro de [[Franca Akademio]], kies ''Kalva kantistino'' estis prezentita en la [[Teatro Esperanto de Parizo]] (m. [[1994]]) * [[1913]]: [[Łukasz Ciepliński]], pola soldato de la [[Asocio de Armita Batalado]], partoprenanto de la [[invado en Pollando|defenda milito de 1939]] kaj [[batalo de Bzura]], komandanto de [[Libero kaj Sendependo]], ekzekutita, kandidato por [[beatigo]] (m. [[1951]]) * [[1918]]: [[Huber Matos]], kuba politisto, kontraŭulo de komunistaj influoj en la [[Kuba Revolucio]], kondamnita al 20 jaroj de mallibero (m. 2014) * [[1919]]: [[Ryszard Kaczorowski]], pola [[skoltismo|skolto]], socia aganto, politikisto, malliberulo de [[gulago]]j, prezidanto de la Asocio de Pola [[Skoltismo]] ekster la Lando-Limoj, lasta [[pola ekzila registaro|prezidento de Pollando en ekzilo]], pereinta en [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010|kraŝo de pola registara aviadilo]] (m. [[2010]]) * [[1922]]: [[Charles M. Schulz]], usona [[bildliteraturo|bildliteraturisto]] (m. [[2000]]) * [[1925]]: [[Edward Kajdański]], pola verkisto, ĵurnalisto kaj diplomato, [[konsulo]] en [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], aŭtoro de pli ol 30 libroj pri Ĉinio, interalie pri [[Michał Boym]] (m. [[2020]]) * [[1926]]: [[Ralf Wolter]], germana aktoro kaj kantisto, rolinta [[Sam Hawkens]] en ''[[Winnetou]]'' * [[1930]]: [[Uladzimir Karatkjeviĉ]], belorusa verkisto, poeto, dramaturgo, kinoscenaristo kaj publicisto (m. [[1984]]) * [[1931]]: [[Adolfo Pérez Esquivel]], argentina Nobelpremiita artisto, aktivulo pri la [[rajto de memdetermino]], [[civila malobeo|neperforta movado]] kaj [[teologio de liberigo]] * [[1933]]: [[Antal Madarász]], hungara instruisto, geografo (m. [[1978]]) * [[1934]]: [[Jamshid Mashayekhi]], irana aktoro * [[1939]]: [[Tina Turner]], usona [[Ritmenbluso|ritmenblusa]] kantistino kaj aktorino * [[1942]]: [[Dang Thuy Tram]], vjetnama batalkirurgistino, murdita (m. [[1970]]) * [[1945]]: [[Magdolna Csutak]], rumania hungara, aŭstria ceramikistino * [[1948]]: [[Elizabeth Blackburn]], aŭstralia-usona Nobelpremiita biologino, etikistino * [[1951]]: [[Ilona Staller]], hungara pornoaktorino ("[[Cicciolina]]") * [[1952]]: [[Miklós Onucsán]], rumania hungara grafikisto, ceramikisto * [[1958]]: [[István Ferenc Magyar]], rumania hungara dizajnisto, pentristo * [[1962]]: [[Antal Bege]], hungara [[matematikisto]], katedrestro de la [[Transilvania Hungara Universitato Sapientia]] (m. [[2012]]) *[[1962]]: [[Reinhart Guib]], episkopo transilvania de la protestantoj *[[1963]]: [[Karim Al-Ĝaŭhari]], germana ĵurnalisto kaj islamologo * [[1969]]: [[Ferenc Vastag]], rumania hungara boksisto * [[1981]]: [[Natasha Bedingfield]], brita kantistino nomumita al [[Grammy Award]] * [[1996]]: [[Louane]], naskonome ''Anne Peichert'', franca kantistino == Mortoj == * [[399]]: [[Siricio]], papo uzinta unuafoje la titolon [[papo]], agnoskita de [[romia imperiestro]] [[Valentiniano la 2-a]], konsekrinto de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]], kontraŭulo de [[seksumado]], sanktulo * [[1252]]: [[Blanka de Kastilio]], reĝino de Francio, katolika sanktulino (n. [[1188]]) * [[1504]]: [[Izabela la 1-a (Kastilio)|Izabela la 1-a]], reĝino de Kastilio, sub kies regado [[Hispanio]] iĝis [[kolonio|kolonia]] [[imperio]] (n. [[1451]]) * [[1516]]: [[Giovanni Bellini]], itala pentristo de [[Quattrocento]] (n. ĉ. [[1433]]) * [[1589]]: [[David Voit]], germana teologo * [[1695]]: [[Gregório de Matos]], renoma poeto kaj advokato dum la [[kolonia Brazilo]] (n. [[1636]]) * [[1772]]: [[János Lázár (grafo)|János Lázár]], hungara grafo, verkisto, tradukisto (n. [[1703]]) *[[1817]]: [[Henriette Sophie Wilhelmine von Seebach]], anino de la rondoj ŝileraj kaj goetaj en Vajmaro/Germanujo * [[1849]]: [[Julius Eduard Hitzig]], germana verkisto kaj juristo (n. [[1780]]) * [[1851]]: [[Jean-de-Dieu Soult|Nicolas Jean-de-Dieu Soult]], marŝalo de Francio (n. [[1769]]) * [[1855]]: [[Adam Mickiewicz]], pola poeto, filozofo, mistikulo, politika publicisto, tradukisto, [[militisto]], universitata [[lekcio|lekciisto]], [[slavoj|slava]] [[bardo]] de [[romantismo]], aŭtoro de pola [[nacia eposo]] ''[[Sinjoro Tadeo]]'' (n. [[1798]]) * [[1857]]: [[Joseph von Eichendorff]], germana poeto, reprezentanto de la germana [[romantikismo]] (n. [[1788]]) * [[1862]]: [[Julia Pardoe]], brita verkistino, novelistino kaj historiistino (n. [[1806]]) *[[1878]]: [[Theodor Muther]], germana juristo kaj historiisto * [[1889]]: [[Károly Koller]], hungara fotisto, pentristo (n. [[1838]]) * [[1892]]: [[Mór Wahrmann]], hungara [[judismo|judreligia]] politikisto, apoganto de la politiko de [[Ferenc Deák]] (n. [[1832]]) *[[1892]]: [[Charles Martial Lavigerie]], franca kardinalo kaj ordenfondinto * [[1896]]: [[Benjamin Apthorp Gould]], usona astronomo listiginta [[konstelacio]]jn de la suda [[ĉielosfero]], la unua doktoro pri [[astronomio]] (n. [[1824]]) * [[1911]]: [[Paul Lafargue]], franca kuracisto, filozofo kaj verkisto pri historio de [[marksismo]] (n. [[1842]]) * [[1926]]: [[Eliška Krásnohorská]], ĉeĥa poetino kaj tradukistino (n. [[1847]]) * [[1934]]: [[Miĥajlo Hruŝevskij]], ukraina historiisto, politikisto, akademiano, unua prezidento de Ukrainio (n. [[1866]]) * [[1939]]: [[Hermann Julius Kolbe]], germana entomologo specialiĝinta pri [[koleoptero]]j (n. [[1855]]) * [[1939]]: [[Arne Novák]], ĉeĥa literatura kaj vidarta historiisto kaj kritikisto, bohemiisto kaj germanisto (n. [[1880]]) * [[1940]]: [[Harold Sidney Harmsworth, Lordo Rothermere]], brita politikisto kaj gazetmagnato (n. [[1868]]) * [[1940]]: [[Helena Zamenhof]], pola [[esperantistino]], edzino de [[Felikso Zamenhof]] (n. [[1874]]) * [[1943]]: [[Edward O'Hare]], usona vickolonelo, [[flug-aso]] (n. [[1914]]) * [[1948]]: [[Lajos Kozma (arkitekto)|Lajos Kozma]], hungara arkitekto pri internaj spacoj, [[fasonisto]], grafikisto, ilustristo kaj altlerneja instruisto (n. [[1884]]) * [[1950]]: [[Hedwig Courths-Mahler]], germana verkistino (n. [[1867]]) * [[1952]]: [[Sven Hedin]], sveda geografo, fotisto, esploristo de [[Silka Vojo]], aŭtoro de la detalaj [[mapo]]j de [[Pamiro]], [[Taklamakano]], [[Tibeto]] kaj [[Himalajo]], verkisto, membro de [[Sveda Akademio]] (n. [[1865]]) * [[1956]]: [[Tommy Dorsey]], usona ĵazmuzikisto, [[trombonisto]] (n. [[1905]]) * [[1956]]: [[Imre Szalacsy-Rácz]], hungara instruisto, verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1900]]) * [[1957]]: [[Theodor Čejka]], ĉeĥa instruisto, [[nestoro]] de [[Esperanto-movado]], aŭtoro de [[lernolibro]]j kaj [[vortaro]]j, redaktoro de "[[Internacia Pedagogia Revuo]]", "[[Revuo Internacia]]", "[[Bohema Esperantisto]]" kaj "[[Germana Esperantisto]]", membro de [[Lingva Komitato]], partoprenanto de [[UK 1921]], tradukisto de la verkoj de [[Tomáš Garrigue Masaryk|ĉeĥoslovaka prezidento]] (n. [[1878]]) * [[1959]]: [[Gustav Adolf Canaval]], aŭstra ĵurnalisto kaj eldonisto (n. [[1898]]) * [[1966]]: [[Sigismundo Pragano]], rumana advokato en [[Bukareŝto]], membro de la [[Akademio de Esperanto]], profesoro pri la [[rumana lingvo]], [[rumana literaturo]] kaj [[Esperanto]] en la [[Universitato de Amsterdamo]], konata de traduko de la rakontoj ''[[Rumana Bonhumoro]]'' (n. [[1907]]) * [[1968]]: [[Arnold Zweig]], germana verkisto, [[cionismo|cionisto]], [[pacismo|pacisto]] (n. [[1887]]) * [[1969]]: [[La Niña de los Peines]], hispana-cigana kantistino de [[flamenko]] (n. [[1890]]) * [[1969]]: [[Márton Lőrincz]], hungara luktisto, olimpia ĉampiono (n. [[1911]]) * [[1970]]: [[György Bartók (filozofo)|György Bartók]], hungara filozofo (n. [[1882]]) * [[1972]]: [[Erzsébet Surány]], rumania hungara grafikistino, ilustristino (n. [[1911]]) * [[1981]]: [[Max Euwe]], nederlanda mondĉampiono de [[ŝakludo]] (n. [[1901]]) * [[1984]]: [[Zoltán Gombos]], hungara/usona eldonisto, redaktoro (n. [[1904]]) * [[1985]]: [[Sergej Gerasimov]], sovetia reĝisoro, scenariisto kaj aktoro, profesoro de [[VGIK]] (n. [[1906]]) *[[1986]]: [[Erich Wurzer]], germana skulptisto * [[1988]]: [[István Orbán (inĝeniero)|István Orbán]], rumania hungara inĝeniero, tradukisto (n. [[1933]]) * [[1994]]: [[István Fényi]], hungara poeto, tradukisto (n. [[1919]]) * [[2000]]: [[Jack Schwarz]], nederlanda filozofo, humanisto, [[naturkuracado|naturkuracisto]] kaj [[edukado|edukisto]] (n. [[1924]]) * [[2001]]: [[Regine Hildebrandt]], germana politikistino, ministrino (n. [[1941]]) * [[2006]]: [[Mário Cesariny de Vasconcelos]], portugala poeto kaj pentristo (n. [[1923]]) * [[2008]]: [[Edna Parker]], usona longvivulino (n. [[1893]]) * [[2008]]: [[Helena Wolińska]], pola [[stalinismo|stalinista]] [[akuzisto|akuzistino]] akuzita pri senrajta aresto de pli ol 20 personoj kaj [[Justica murdo|justicaj murdoj]] (n. [[1919]]) * [[2009]]: [[Katalin Stahl Jencsik]], rumania hungara rapiristino (n. [[1946]]) * [[2016]]: [[Peter Hans Kolvenbach]], nederlanda kleriko, pastro de [[Katolika Armena Eklezio]], lekciisto de [[ĝenerala lingvistiko]] kaj de [[orientalisto|orientaj lingvoj]], rektoro de [[Pontifika Gregoria Universitato]], ĝenerala superulo de la [[jezuitoj|Societo de Jesuo]] (n. [[1928]]) * [[2018]]: [[Bernardo Bertolucci]], itala reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1941]]) * [[2018]]: [[Stephen Hillenburg]], usona muzikisto, verkisto, [[komikisto]] kaj aktoro (n. [[1961]]) * [[2021]]: [[Stephen Sondheim]], usona komponisto kaj tekstverkisto (n. [[1930]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Nacia tago]] en [[Mongolio]], fondiĝo de la ŝtato ([[1924]]); plia tago estas la [[11-a de julio]] (sendependiĝo de [[Ĉinio]] en 1921) * [[Ukrainio]]: Memor-Tago pri [[Viktimo]]j de [[Malsatego]] kaj Politikaj [[Reprezalio]]j ([[Holodomoro]]) - celebrata ĉiun 4-an [[sabato]]n de [[novembro]] ekde la 26-a de novembro 1998 * [[Barato]]: [[konstitucio|Konstitucia]] Tago * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Siricio]], papo (unua, kiu uzis ĉi tiun titolon); [[Jan Berchmans]], belga jezuito, teologo, sanktulo == Tagoj de [[semajno]] == La '''26-a de novembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:26-a de novembro| ]] [[Kategorio:Novembro|26]] [[Kategorio:26-a tago de la monato|#11]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1126]] h8zyvt87ev29hive16kov1jbyqlzy67 0 7211 9441323 9421395 2026-07-29T14:39:04Z Sj1mor 12103 9441323 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|speco}} {{Informkesto organizaĵo}} {|class="infobox" {{Biologia klasifikado}} |} '''Specio''' estas unuo de la [[Plantoscienco|planta]], [[Bestoscienco|besta]] kaj aliaj vivaĵaj klasifikoj, nome unu el la bazaj unuoj de la [[biologia klasado]] kaj unu [[taksonomia rango]]. Specio estas ofte difinata kiel la plej granda grupo de [[organismo]]j kapablaj [[Hibrido|interreproduktiĝi]], [[reproduktado|produktante]] [[Fekundeco|fekundan]] idaron. Ĉiuj specianoj povas interkruciĝi kaj heredigi siajn ecojn, naski fekundajn idojn. Ekzemple, [[mulo]]j aŭ [[hino]]j, kies gepatroj estas [[ĉevalo]] kaj [[azeno]], ne formas propran specion, ĉar ili estas nefekundaj hibridaj bestoj. Ĉar en multaj kazoj tiu difino estas taŭga, la malfacilo difini specion estas konata kiel ''speciproblemo''. Diversaj mezuroj estas ofte uzataj, kiel simileco de [[DNA]], [[morfologio]], aŭ [[ekologia niĉo]]. Pro specifaj surloke adaptitaj trajtoj oni povas, krome, plu subdividi speciojn en "infraspeciajn" taksonojn precipe [[subspecio]]j, kaj en [[botaniko]] oni uzas ankaŭ aliajn [[taksono]]jn kiel [[vario]]j, subvarioj kaj [[Formo (botaniko)|formoj]]. Oni nomas specion per [[Binoma nomenklaturo|binoma nomo]] ekde la popularigo de la moderna klasigo fare de [[Linneo]]. Laŭ [[hipotezo]]j la specioj kiuj havis saman praulon estas lokigitaj en unu [[genro]], baze dekomence sur similaĵoj. La simileco de specioj estas juĝata baze sur komparo de fizikaj atributoj, kaj kiam disponeblas, laŭ sekvencoj de [[DNA]]. Ĉiu specio ricevas [[Dunoma nomsistemo|dupartan nomon]], nome "dunoma nomo", aŭ pli ĝuste "duobla nomo". La unua parto de dunoma nomo estas [[genro|genra nomo]], nome de la genro al kiu la specio apartenas. La dua parto estas nomata ĉu specia aŭ specifa nomo (en zoologio) aŭ specia aŭ specifa epiteto (en botaniko, kio povas esti uzata ankaŭ en zoologio). Ekzemple, ''Boa constrictor'' estas unu el kvar specioj de la serpenta genro ''Boa''. Dum la genro ĉiam estas majuskle, la specio neniam. La dunoma nomo estas verkita en kursiva se presita kaj substrekita aŭ intercitile se manverkita. Uzebla difino de la vorto "specio" kaj fidindaj metodoj identigi partikularan specion estas esenca por starigo kaj testi biologiajn teoriojn kaj por mezuri [[biodiverseco]]n, kvankam oni povas konsideri ankaŭ aliajn taksonomiajn nivelojn kiaj familioj en larĝskalaj studoj.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | last1=Sahney | first1=S. | last2=Benton | first2=M.J. | last3=Ferry | first3=P.A. | year=2010 | title=Links Between Global Taxonomic Diversity, Ecological Diversity and the Expansion of Vertebrates on Land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume = 6 | pages = 544–547 | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204}}</ref> Al [[formortinta]]j specioj konataj nur el fosilioj estas ĝenerale malfacile atribui precizajn taksonomiajn rangojn, kaj pro tio oni uzas pli altajn taksonomiajn nivelojn kiaj familioj ofte por fosil-bazaj studoj.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates" /><ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759 | author=Sahney, S. kaj Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume=275 | format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898 | pages=759–65 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181111191327/http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759 |date=2018-11-11 }}</ref> La totala nombro de ne-bakteriaj kaj de ne-arkeaj specioj en la mondo estis ĉirkaŭkalkulita je 8.7 milionoj,<ref name="plos">{{cite journal | author= Mora, C. et al. | title=How Many Species Are There on Earth and in the Ocean?|journal= PLoS Biology |date=23an de Aŭgusto, 2011|doi=10.1371/journal.pbio.1001127 | editor1-last= Mace | editor1-first= Georgina M | last2= Tittensor | first2= Derek P. | last3= Adl | first3= Sina | last4= Simpson | first4= Alastair G. B. | last5= Worm | first5= Boris | volume= 9 | issue= 8 | pages= e1001127 | pmid=21886479 | pmc=3160336}}</ref><ref name="Guardian">{{Cite news | date =2011-08-23 | title =Planet Earth is home to 8.7 million species, scientists estimate | url =http://www.guardian.co.uk/environment/2011/aug/23/species-earth-estimate-scientists | accessdate =2014-02-24 | location=London | work=The Guardian | first=Suzanne | last=Goldenberg |deadurl = no|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130930184419/http://www.theguardian.com/environment/2011/aug/23/species-earth-estimate-scientists|archivedate = 2013-09-30}}</ref> kun antaŭaj ĉirkaŭkalkuloj game el du milionoj al 100 milionoj.<ref name="SciDaily">{{Cite web | date =2003-05-26 | title =Just How Many Species Are There, Anyway? | url =http://www.sciencedaily.com/releases/2003/05/030526103731.htm | accessdate =2014-02-24 |deadurl = no|archivedate = 2003-05-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20030528081017/http://www.sciencedaily.com/releases/2003/05/030526103731.htm|publisher = Science Daily}}</ref> == Kio estas specio == En biologio, same kiel en ĉiuj areoj de la scienco, la difinoj estas gravaj. Termino devas havi koncizan difinon kaj esti universala, ĝi devas inkludi ĉiujn ekzistantajn kazojn. Tamen la [[biologio]] estas scienco de esceptoj, ne pro la disciplino mem sed pro la kampo studata. La vivo estas tiel diversa ke ajna difino prezentas sian escepton. Estas pro tio ke estas tiel malfacile difini specion, difino kiu eble estu valida por ĉiuj regnoj: [[bakterioj]] (eŭbakterioj kaj arkeoj), [[protistoj]], [[fungoj]], [[plantoj]] kaj [[bestoj]]. La plej komuna difino, la plej uzita, kaj eble la plej malnova (pro tio ke ĝi inkluzive citas ion similan en la [[Biblio]]) estas tiu kiu diras ke specio estas formita de individuoj kiuj povas reproduktiĝi inter si kaj okazigi individuojn kiuj estas fekundaj. Ĉi tiu estas malfacila difino por apliki al bakterioj kaj iuj plantoj, sed tio okazigus alian debaton. Malgraŭ la limigoj de ĉi tiu difino estis tre uzita pro tio ke ĝi estas tre oportuna, estas facile aplikebla al la bestoj kiuj onin ĉirkaŭas kaj ĝi permesis la disvolviĝon de la [[taksonomio]] el la tempoj de [[Linneo]]. De tiam ĝis nun miloj da natursciencistoj dediĉis sin trairi la planedon studante kaj katalogante la tutan biodiversecon ĉeestantan en la [[biosfero]]. Ĉi tiuj natursciencistoj estis rapide konsciaj de la enorma vario, de la granda kvanto de aspektoj, formoj, koloroj, grandecoj kiujn prezentas la vivantaj estaĵoj. Malgraŭ tio, multaj estaĵoj havas similajn morfologiajn karakterojn. Estas tiam kiam ŝprucis la unua demando: ĉu du tre estaĵoj similaj inter si apartenas al la sama specio? La dua demando ankaŭ estis ofte preterlasata: kiel aperis ĉiu ĉi tiu diverseco? La biologio dum pluraj jarcentoj provas koni la respondon al ambaŭ demandoj. Oni jam scias ke la biodiverseco generiĝis el procezo nomita biologia evoluado aŭ simple [[evoluo]], kies mekanismoj ankoraŭ estas sub plena studo. Estas dekoj de sciencaj revuoj dediĉitaj al la temo kaj centoj de internaciaj kongresoj kie oni pridiskutas ĉi tiujn aspektojn. La evoluado estas tia kaj hodiaŭ oni ne povas kompreni la biologion sen ĝi. Kaj same kiel ekzistas la evoluado ekzistas la specioj. Kaj la individuoj de ĉiu el ili aŭ bone ne povas reproduktiĝi kun estaĵoj de aliaj specioj, aŭ, se ili faras ĝin, ilia idaro ne estas fekunda. Ekzistas multaj kaŭzoj kiuj povas malpermesi kruciĝon de individuoj de malsamaj specioj. Oni povas citi kelkajn, sed estas multaj pliaj: * Variadoj en la [[kariotipo]]. Reordigoj kromosomaj (fuzioj aŭ translokiĝoj) kiuj neebligas ke la procezoj reproduktaj povu efektiviĝi al ĉela nivelo. La fuzio de [[gameto]]j portus al neebla individuo. * Diferencoj tempaj en la epoko de pariĝo. Ĉi tio faras ke la individuoj ne estas reprodukte sinkronigitaj por pariĝo. * Variadoj en la flora formulo, kiu ilin faras ne atingeblaj al la [[poleno]] de la floroj de aliaj specioj. * Plumaro ĉe birdoj. La [[plumaro]] ĉe birdoj eble estu la plej okulfrapa kazo de la graveco de la [[koloro]] en la rekono de estaĵoj de la sama specio kaj de la epoko de reproduktado. Variadoj en la plumaro kaŭzas ke individuoj de sama specio jam ne rekonas kiel tiaj tiujn kiuj generis variadon kaj kiuj iris al [[speciigo]]. * Kanto de la birdoj. La kanto ludas gravan rolon en la reproduktado de multaj birdoj, ties variado povas porti same al ne esti rekonita de la individuoj de ties specio. == Historio kaj evoluo de la speciokoncepto == [[Dosiero:John Ray from NPG.jpg|dekstra|eta|John Ray]] [[Dosiero:Carl von Linné.jpg|dekstra|eta|[[Carl Linnaeus]] kredis je fikseco de specioj.]] En la plej fruaj verkoj de scienco, specio estis simple individua organismo kiu reprezentis grupon da similaj aŭ preskaŭ identaj organismoj. Neniuj aliaj rilatoj preter tiu grupo estis implicitaj. [[Aristotelo]] uzis la vortojn ''genro'' kaj ''specio'' por signifi senmarkajn kaj specifajn kategoriojn. Aristotelo kaj aliaj antaŭ-darvinismaj sciencistoj komprenis la speciojn kiel klaraj kaj senŝanĝaj, kun "esenco", kiel la kemiaj elementoj. Kiam fruaj observantoj komencis evoluigi sistemojn de organizo por vivantaj aĵoj, ili komencis meti antaŭen izolitajn speciojn en kuntekston. Multaj el tiuj fruaj spekulativaĵoj nun estus konsideritaj arbitraj kaj tiuj inkludis parencecon bazitan sur koloro (ĉiuj plantoj kun flavaj floroj) aŭ konduto ([[serpento]]j, [[skorpio]]j kaj iaj acerbaj [[formiko]]j). [[John Ray]] (1686), angla natursciencisto, estis la unua se temas pri doni biologian difinon de la esprimo specioj.<ref>''Historia plantarum generalis'', in the volume published in 1686, Tome I, Libr. I, Chap. XX, page 40 (Quoted in Mayr, Ernst. 1982. ''The growth of biological thought: diversity, evolution, and inheritance.'' Cambridge, Mass.: Belknap Press: 256)</ref> En la [[18-a jarcento]] sveda sciencisto [[Carolus Linnaeus]] klasifikis organismojn laŭ facile observitaj diferencoj, sed ĉefe laŭ kunhavo de similaj trajtoj.<ref>{{Cite book|first1=P. H.|last1=Davis|first2=V. H.|last2=Heywood|year=1973|title=Principles of Angiosperm Taxonomy|location=Huntington, New York|publisher=Robert E. Krieger Publishing Company|page=17}}</ref> Kvankam lia sistemo da klasifiko ordigas organismojn laŭ gradoj da simileco, li ekfaris asertojn pri la rilato inter similaj specioj.<ref>{{Cite book|first1=James L.|last1=Reveal|first2=James S.|last2=Pringle|title=Flora of North America|year=1993|chapter=7. Taxonomic Botany and Floristics|location=New York and Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-505713-9|pages=160-161}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Principles of Animal Taxonomy|familia nomo=Simpson|persona nomo=George Gaylord|jaro=1961|loko=New York and London|eldoninto=Columbia University Press|paĝoj=56-57}}</ref> En tiu tempo, estis daŭre ĝenerale kredite ke ekzistas neniu organika ligo inter specioj, ne grave kiom similaj ili prezentiĝis. Tiu vido estis influita per eŭropa scienca kaj religia edukado tiutempe, kiu diris ke la kategorioj da vivo estas diktitaj fare de [[dio]], en hierarkia skemo. Kvankam ekzistas ĉiam diferencoj (kvankam foje malgrandaj) inter individuaj organismoj, Linné klopodis identigi individuajn organismojn kiel modelaj de la specio, kaj konsideris aliajn ne-modelajn organismojn kiel deviaj kaj neperfektaj. Ekde la [[19-a jarcento]] la plej multaj natursciencistoj komprenis ke specioj povas ŝanĝi formon dum tempo, kaj ke la historio de la planedo disponigis sufiĉe da tempo por gravaj ŝanĝoj. [[Jean-Baptiste Lamarck]], en sia verko de 1809 nome ''Philosophie zoologique'', proponis unu el la unuaj logikaj argumentoj kontraŭ kreismo. La nova emfazo estis dum determinado kiel specio povis ŝanĝiĝi dum tempo. Lamarck sugestis ke organismo povis pludoni lernitan trajton al siaj idoj, t.e., la longa kolo de la [[ĝirafo]] estis ricevita el generacioj de ĝirafoj etendantaj al atingo la foliojn de pli altaj arbopintoj (tiu bonkonata kaj simplisma ekzemplo, aliflanke, ne trompas justecon al la larĝo kaj subtileco de la ideoj de Lamarck). Kun la akcepto de la naturselektada ideo de [[Charles Darwin]] en la [[1860-aj jaroj]], aliflanke, la opinio de Lamarck de cel-orientita evoluo, ankaŭ konata kiel [[Teleologio|teleologia proceso]], estis superbrilita. Lastatempa intereso en heredo de lernitaj karakterizaĵaj centroj ĉirkaŭ epigenezaj procezoj, ekz. metiligo, kiuj ne influas DNA-sekvencojn, sed anstataŭe ŝanĝas esprimon en hereda maniero. Tiel, Nov-Lamarkismo, ĉar ĝi tiele foje estas nomita, estas ne defio al la evoluteorio per natura selektado. [[Charles Darwin]] kaj [[Alfred Wallace]] disponigis kion sciencistojn nun pripensas kiel la plej potenca kaj konvinka [[Evoluismo|evoluci-teorio]]. Darwin argumentis ke estis populacioj tiuj kiuj evoluigis, kaj ne individuoj. Lia argumento dependis per radikala perspektivo de tiu de Linné: prefere ol difinado de specioj en idealaj esprimoj (kaj serĉado idealan reprezentanton kaj malaprobado de devioj), Darwin konsideris varion inter individuoj kiel natura. Li plue argumentis ke vario, longe for de esti problema, fakte disponigas la klarigon por la ekzisto de apartaj specioj. La verko de Darwin uzis la komprenon de [[Thomas Malthus]] ke la indico da kresko de biologia [[populacio]] ĉiam devancos la indicon de kresko de la resursoj en la medio, kiel ekzemple la manĝaĵprovizado. Kiel rezulto, Darwin polemikis, ne ĉiuj membroj de populacio povos pluvivi kaj reproduktiĝi. Tiuj kiuj averaĝe faris tion, estis tiuj kiuj posedis variojn - tamen burĝonantajn - kiuj faras ilin iomete pli bone adaptitaj al la medio. Se tiuj variaj trajtoj estas heredaj, tiam ankaŭ la idoj de la pluvivantoj posedos ilin. Tiel, super multaj generacioj, adaptaj varioj akumuliĝos en la populacio, dum kontraŭ-adaptaj trajtoj tendencos esti eliminitaj. Darvino cerbumis pri la problemoj klasifiki speciojn en ''La origino de specioj''. Tiukadre li komparis tiun problemon kun la komplekseco klasigi [[lingvo]]jn kaj kompreni iliajn evoluojn ĝis la [[lingva diverseco]]. Li argumentis jene: {{Citaĵo|Eble estus utile ilustri ĉi tiun vidpunkton pri klasifikado per la ekzemplo de lingvoj. Se oni posedus kompletan familian arbon de la homaro, genealogia aranĝo de la homaj popoloj provizus la plej bonan klasifikon de la diversaj lingvoj nun parolataj tra la mondo; kaj se ĉiuj formortintaj lingvoj, kaj ĉiuj mezaj kaj malrapide ŝanĝiĝantaj dialektoj devus esti inkluzivitaj, tiaj aranĝo estus, mi kredas, la sola ebla aranĝo. Tamen povus okazi ke iu tre antikva lingvo estus malmulte modifiĝinta, kaj estus naskinta kelkajn novajn lingvojn, dum aliaj estus multe modifiĝintaj (pro la disvastiĝo, kaj posta izoliĝo, kaj statoj de civilizeco de la pluraj popoloj, devenintaj de komuna popolo) kaj estus naskinta multajn novajn lingvojn kaj dialektojn. La diversaj gradoj de diferenco inter la lingvoj de la sama fonto, devus esti esprimitaj per grupoj subordigitaj sub grupoj; sed la ĝusta kaj eĉ nura ebla aranĝo ankoraŭ estus genealogia; kaj ĉi tio estus strikte natura, ĉar ĝi ligus ĉiujn lingvojn, formortintajn kaj modernajn, per plej proksimaj rilatoj, kaj provizus la parencecon kaj originon de ĉiu lingvo.<ref>Charles Darwin, ''La origino de la specioj'', 1859.</ref>}} == Difino == Biologoj kaj taksonomoj faris multajn klopodojn por difini speciojn, dekomence el [[Morfologio (biologio)|morfologio]] alproksimiĝante al [[genetiko]]. Fruaj taksonomoj kiel [[Lineo]] povis nur priskribi tion kion ili vidis: tio estis poste formaligita kiel la koncepto de tipologia aŭ morfologia specio. [[Ernst Mayr]] emfazis reproduktan izoligon, sed tio, kiel ĉe aliaj specikonceptoj, estas malfacile aŭ eĉ maleble testeblaj.<ref name="Zelnio"/><ref>{{cite journal |last1=Mallet |first1=James |title=A species definition for the modern synthesis |journal=Trends in Ecology & Evolution |date=1995 |volume=10 |issue=7 |pages=294–299 |doi=10.1016/0169-5347(95)90031-4 |pmid=21237047 }}</ref> Postaj biologoj klopodis por rafini la difinon de Mayr per konceptoj pri rekono kaj kohero, inter aliaj.<ref>{{cite journal |last1=Masters |first1=J. C. |last2=Spencer |first2=H. G. |title=Why We Need a New Genetic Species Concept |journal=Systematic Zoology |date=1989 |volume=38 |issue=3 |pages=270–279 |doi=10.2307/2992287 |jstor=2992287}}</ref> Multaj el la konceptoj estas tre similaj aŭ koincidas, kaj tial ili estas malfacile enkalkuleblaj: la biologo R. L. Mayden registris ĉirkaŭ 24 konceptojn,<ref name=Claridge1997>{{cite book |last1=Mayden |first1=R. L. |editor1-last=Claridge |editor1-first=M. F. |editor2-first=H. A. |editor2-last=Dawah |editor3-first=M. R. |editor3-last=Wilson |title=A hierarchy of species concepts: the denouement of the species problem |work=The Units of Biodiversity – Species in Practice Special Volume 54 |date=1997 |publisher=Systematics Association}}</ref> kaj la filozofo pri scienco John Wilkins enkalkulis 26.<ref name="Zelnio">{{cite web |title=Species Concepts |url=https://blogs.scientificamerican.com/evo-eco-lab/species-concepts/ |publisher=''[[Scientific American]]''|access-date=14a de Marto 2017 |date=20a de Aprilo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314154734/https://blogs.scientificamerican.com/evo-eco-lab/species-concepts/ |archive-date=14a de Marto 2017 |df=dmy-all }}</ref> Wilkins poste grupigis la specikonceptojn en sep bazaj konceptotipoj: (1) apomiksa specio por senseksaj organismoj (2) biospecioj por reproduktantaj izolaj seksaj organismoj (3) [[ekospecio]]j bazitaj sur [[ekologia niĉo|ekologiaj niĉoj]] (4) evoluciaj specioj bazitaj sur la stirpo (5) genetika specio bazita sur la genaro (6) morfospecio bazita sur la formo aŭ fenotipo kaj (7) taksonomia specio, nome specio se determinita de taksonomo.{{sfn|Zachos|2016|p=79}} === Tipologia aŭ morfologia specio === [[Dosiero:Eurasian_blue_tit_Lancashire.jpg|eta|maldekstre|Ĉiuj plenkreskaj [[Blua paruo|bluaj paruoj]] kunhavas la saman koloraron, senerare identigante ''morfospecion''.<ref>{{cite book |last1=Gooders |first1=John |title= Kingfisher Field Guide to the Birds of Britain and Ireland|page=246 |publisher=Kingfisher Books |date=1986 |isbn=978-0-86272-139-8}}</ref>]] Tipologia specio estas grupo de organismoj en kiu individuoj kunhavas certajn fiksitajn trajtojn (tipo), tiel ke eĉ nekleraj personoj ofte rekonas la saman taksonon same kiel faras modernaj taksonomoj.<ref name="Gould 1980">{{cite book |last1=Gould |first1=Stephen Jay |author-link=Stephen Jay Gould |chapter=A Quahog is a Quahog |title=En: The Panda's Thumb: More Reflections in Natural History |location=New York |publisher=W.W. Norton & Company |date=1980 |pages=[https://archive.org/details/pandasthumb000step/page/204 204–213] |isbn=978-0-393-30023-9 |chapter-url=https://archive.org/details/pandasthumb000step/page/204 }}</ref><ref name="Maynard Smith">{{cite book |last=Maynard Smith |first=John |author-link=John Maynard Smith |title=Evolutionary Genetics |publisher=Oxford University Press |date=1989 |pages=273–274 |isbn=978-0-19-854215-5 }}</ref> La aroj de variaĵoj aŭ fenotipoj ene de specimenoj (kiel pli longaj aŭ pli mallongaj vostoj) diferencigus la specion. Tiun metodon oni uzis kiel "klasika" metodo determini specion, same kiel ĉe Lineo, frue en la kadro de la evolucia teorio. Tamen, diferencaj fenotipoj ne neces estas diferencaj specioj (ekz. kvar-flugila ''[[Drosophila]]'' naskiĝinta el duflugila patrino ne estas diferenca specio). Specioj nomitaj tiumaniere estas nomitaj ''morfospecioj''.<ref>{{cite journal |last=Ruse |first=Michael |author-link=Michael Ruse |title=Definitions of Species in Biology |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |volume=20 |issue=2 |pages=97–119 |year=1969 |jstor=686173 |doi=10.1093/bjps/20.2.97|s2cid=121580839 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Lewin |first=Ralph A. |author-link=Ralph A. Lewin |title=Three Species Concepts |journal=Taxon |year=1981 |volume=30|issue=3 |pages=609–613 |doi=10.2307/1219942|jstor=1219942 }}</ref> En la 1970-aj jaroj, Robert R. Sokal, Theodore J. Crovello kaj Peter Sneath proponis variadon en la koncepto de morfologia specio, nome [[fenetiko|fenetika]] specio, difinita kiel aro de organismoj kun simila [[fenotipo]] unu rilate al alia, sed kun diferenca fenotipo disde aliaj aroj de organismoj.<ref>{{harvnb|Claridge|Dawah|Wilson|1997|p=404}}</ref> Tio diferencas el la koncepto de morfologia specio en tio ke ĝi inkludas nombran mezuradon de distanco aŭ simileco rilate al entoj de aro bazite sur plurvariaj komparoj de difinita granda nombro de fenotipaj trajtoj.<ref>{{cite journal |last=Ghiselin |first=Michael T. |author-link=Michael Ghiselin |title=A Radical Solution to the Species Problem |journal=Systematic Biology |volume=23 |issue=4 |pages=536–544 |year=1974 |doi=10.1093/sysbio/23.4.536|url=https://philpapers.org/rec/GHIARS }}</ref> === Specio per rekono kaj kohero === Specio per rekono de partnero estas grupo de sekse reproduktantaj organismoj kiuj rekonas unu la alian kiel eblaj partneroj.<ref>Claridge et al.:408–409.</ref><ref>{{cite book |last=Paterson |first=H. E. H. |date=1985 |title=Monograph No. 4: The recognition concept of species |work=Species and Speciation |editor1-last=Vrba |editor1-first=E. S. |publisher=Transvaal Museum |location=Pretoria}}</ref> Etendante tion por ebligi post-parigan izoladon, specio per kohero estas la plej inkluda populacio de individuoj kiuj havas la eblon aliti al fenotipa kohero pere de esencan kohermekanismoj; ne gravas ĉu populacioj povas interhibridiĝi sukcese, ili plue estas ankoraŭ diferencaj koherspecioj se la kvanto de hibridiĝo ne estas sufiĉa por komplete miksi iliajn respektivajn [[genprovizo]]jn.<ref name="Mallet">{{cite encyclopedia |last=Mallet |first=James |author-link=James Mallet |title=Species, Concepts of |url=http://www.ucl.ac.uk/taxome/jim/Sp/species.pdf<!--preprint--> |publisher=Blackwell |editor1-last=Calow |editor1-first=P. |encyclopedia=Encyclopaedia of Ecology and Environmental Management |pages=709–711 |isbn=978-0-632-05546-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019152621/http://www.ucl.ac.uk/taxome/jim/Sp/species.pdf |archive-date=19a de Oktobro 2016 |df=dmy-all |date=28a de Septembro 1999 }}</ref> Pluan disvolvigon de la rekonkoncepto havigas la biosemiotika koncepto de specio.<ref>{{cite journal |last=Kull |first=Kalevi |author-link=Kalevi Kull |date=2016 |title=The biosemiotic concept of the species |journal=Biosemiotics |volume=9 |pages=61–71 |url=https://www.academia.edu/23574109 |doi=10.1007/s12304-016-9259-2 |s2cid=18470078 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207144820/http://www.academia.edu/23574109/The_Biosemiotic_Concept_of_the_Species |archive-date=7a de Februaro 2018 |df=dmy-all }}</ref> === Genetika simileco kaj strikoda specio === [[Dosiero:Cytochrome C Oxidase 1OCC in Membrane 2.png |thumb |Oni uzas regionon de [[geno]] por la [[enzimo]] de [[citokromo]] c oksidazo por distingi specion en la datumbazo de Sistemoj por Strikodo de Specioj.]] En [[mikrobiologio]], genoj povas libere moviĝi eĉ inter dedistance rilataj bakterioj, eble etendante la tutan bakterian atingokapablon. Kiel ĝenerala regulo, mikrobiologoj komprenis, ke membroj de la taksonoj ''[[B<!--Domain, so caps-->acteria]]'' kaj ''[[A<!--Domain, so caps-->rchaea]]'' kun 16S [[ribosomo|ribosomaj]] [[RNA]] gensekvencoj pli similaj ol 97% unu al alia bezonas esti testita pere de [[DNA]]–DNA hibridiĝo por decidi ĉu ili apartenas al la sama specio.<ref>{{cite journal |last1=Stackebrandt |first1=E. |last2=Goebel |first2=B. M. |title=Taxonomic note: a place for DNA-DNA reassociation and 16S rRNA sequence analysis in the present species definition in bacteriology |journal=International Journal of Systematic Bacteriology |year=1994 |volume=44 |issue=4 |pages=846–849 |doi=10.1099/00207713-44-4-846 |doi-access=free }}</ref> Tiu koncepto estis ampleksigita en 2006 al simileco de 98.7%.<ref>{{cite journal |last1=Stackebrandt |first1=E. |last2=Ebers |first2=J. |title=Taxonomic parameters revisited: tarnished gold standards |journal=Microbiology Today |year=2006 |volume=33 |issue=4 |pages=152–155 |url=https://microbiologysociety.org/uploads/assets/uploaded/a8800d1f-de21-432d-a5399c13c9ad1643.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180325022016/https://microbiologysociety.org/uploads/assets/uploaded/a8800d1f-de21-432d-a5399c13c9ad1643.pdf |archive-date=25a de Marto 2018 |df=dmy-all }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180325022016/https://microbiologysociety.org/uploads/assets/uploaded/a8800d1f-de21-432d-a5399c13c9ad1643.pdf |date=2018-03-25 }}</ref> La metodo per averaĝa nukleotida identeco kvantigas genetikan distancon inter kompletaj [[Genomo|genomoj]], uzante regionojn de ĉirkaŭ 10 000 [[Baza paro|bazaj paroj]]. Kun sufiĉa informaro el genomoj de unu genro, oni povas uzi algoritmojn por kategoriigi speciojn, kiel ekzemple ĉe la bakterio de la [[avelo]] nome ''Pseudomonas avellanae'' en 2013,<ref name="Land 2015">{{cite journal |doi=10.1007/s10142-015-0433-4 |pmid=25722247 |title=Insights from 20 years of bacterial genome sequencing |journal=Functional & Integrative Genomics |volume=15 |issue=2 |pages=141–161 |year=2015 |last1=Land |first1=Miriam |last2=Hauser |first2=Loren |last3=Jun |first3=Se-Ran |last4=Nookaew |first4=Intawat |last5=Leuze |first5=Michael R. |last6=Ahn |first6=Tae-Hyuk |last7=Karpinets |first7=Tatiana |last8=Lund |first8=Ole |last9=Kora |first9=Guruprased |last10=Wassenaar |first10=Trudy |last11=Poudel |first11=Suresh |last12=Ussery |first12=David W. |pmc=4361730}} [[Dosiero:CC-BY icon.svg |50ra]] Tiu artikolo enhavas citaĵojn el tiu fonto, kiu estas disponebla sub la permesilo [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230810181030/https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |date=2023-08-10 }} license.</ref> and for all sequenced bacteria and archaea since 2020.<ref>{{cite journal |last1=Parks |first1=D. H. |last2=Chuvochina |first2=M. |last3=Chaumeil |first3=P. A. |last4=Rinke |first4=C. |last5=Mussig |first5=A. J. |last6=Hugenholtz |first6=P. |title=A complete domain-to-species taxonomy for Bacteria and Archaea |journal=Nature Biotechnology |date=Septembro 2020 |volume=38 |issue=9 |pages=1079–1086 |doi=10.1038/s41587-020-0501-8 |pmid=32341564 |url=https://www.researchgate.net/publication/340954053 |biorxiv=10.1101/771964 |s2cid=216560589 }}</ref> Oni proponis [[strikodo]]n de [[DNA]] kiel rimedo por distingi speciojn kongrue eĉ por esti uzata ankaŭ de nespecialistoj.<ref>{{cite web |title=What Is DNA Barcoding? |url=http://www.barcodeoflife.org/content/about/what-dna-barcoding |publisher=Barcode of Life |access-date=11a de Oktobro 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701081215/http://www.barcodeoflife.org/content/about/what-dna-barcoding |archive-date=1a de Julio 2017 |df=dmy-all }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170701081215/http://www.barcodeoflife.org/content/about/what-dna-barcoding |date=2017-07-01 }}</ref> Unu el la strikodoj estas regiono de mitokondria DNA ene de la geno por [[citokromo]] c oksidazo. Datumbazo, nome ''Barcode of Life Data System'', enhavas DNA strikodajn sekvencojn el ĉirkaŭ 190 000 specioj.<ref name=Ratnasingham>{{cite journal |last1=Ratnasingham |first1=Sujeevan |last2=Hebert |first2=Paul D. N. |title=BOLD: The Barcode of Life Data System (http://www.barcodinglife.org) |journal=Molecular Ecology Notes |year=2007 |volume=7 |issue=3 |pages=355–364 |doi=10.1111/j.1471-8286.2007.01678.x |pmid=18784790 |pmc=1890991}}</ref><ref name=Stoeckle>{{cite journal |last=Stoeckle |first=Mark |title=DNA Barcoding Ready for Breakout |journal=GeneWatch |date=Novembro–Decembro 2013 |volume=26 |issue=5 |url=http://www.councilforresponsiblegenetics.org/genewatch/GeneWatchPage.aspx?pageId=510 |access-date=25a de Marto 2018 |archive-date=3a de Aprilo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140403101448/http://www.councilforresponsiblegenetics.org/genewatch/genewatchpage.aspx?pageid=510 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140403101448/http://www.councilforresponsiblegenetics.org/genewatch/genewatchpage.aspx?pageid=510 |date=2014-04-03 }}</ref> Tamen, scientistoj kiel Rob DeSalle esprimis siajn opiniojn ke klasika taksonomio kaj DNA strikodo, kiujn ili konsideras misnomilojn, bezonas esti rekunigitaj, ĉar ili limigas speciojn diference.<ref name=DeSalleEgan2005>{{cite journal |last1=DeSalle |first1=R. |last2=Egan |first2=M. G. |last3=Siddall |first3=M. |title=The unholy trinity: taxonomy, species delimitation and DNA barcoding |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=360 |issue=1462 |year=2005 |pages=1905–1916 |doi=10.1098/rstb.2005.1722 |pmid=16214748 |pmc=1609226}}</ref> [[Introgresio|Genetika introgresio]] pere de [[Endosimbioto|endosimbiotoj]] kaj aliaj vektoroj povas plue fari strikodojn neefektivaj en la identigo de specioj.<ref>{{cite journal |last1=Whitworth |first1=T. L. |last2=Dawson |first2=R. D. |last3=Magalon |first3=H. |last4=Baudry |first4=E. |doi=10.1098/rspb.2007.0062 |pmid=17472911 |pmc=2493573 |title=DNA barcoding cannot reliably identify species of the blowfly genus Protocalliphora (Diptera: Calliphoridae) |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=274 |issue=1619 |pages=1731–1739 |year=2007 }}</ref> === Filogenetika aŭ kladika specio === [[Dosiero:Cladistic species.svg|eta|maldekstre|La koncepto pri filogenetika aŭ kladika specio asertas, ke specio estas la plej malgranda stirpo kiu estas distingata per unika aro de jen genetikaj aŭ morfologiaj trajtoj. Oni ne faris plendojn pri reprodukta izoligo, kio faras la koncepton utila ankaŭ en paleontologio kiam disponeblas nur fosilia pruvaro.]] Filogenetika aŭ [[Kladistiko|kladika specio]] estas "la plej malgranda agregaĵo de populacioj (seksaj) aŭ stirpoj (neseksaj) diagnozigeblaj pere de unika kombinaĵo de karakteraj statoj en kompareblaj individuoj (semaforontoj)".<ref name="Nixon1990">{{cite journal |last1=Nixon |first1=K. C. |last2=Wheeler |first2=Q. D. |year=1990 |title=An amplification of the phylogenetic species concept |journal=Cladistics |volume=6 |issue=3 |pages=211–223 |doi=10.1111/j.1096-0031.1990.tb00541.x |s2cid=84095773 }}</ref> La empiria bazo – observitaj karakteraj statoj – havigas la pruvaron por subteni hipotezojn pri evolucie diverĝaj stirpoj kiuj eltenis sian heredan integrecon tra tempo kaj spaco.<ref>Wheeler, Quentin D.; Platnick, Norman I. 2000. The phylogenetic species concept (sensu Wheeler & Platnick). En: {{harvnb|Wheeler|Meier2000|pp=55–69}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Giraud |first1=T. |author2=Refrégier, G. |author3=Le Gac, M. |author4=de Vienne, D. M. |author5=Hood, M. E. |year=2008 |title=Speciation in Fungi |journal=Fungal Genetics and Biology |volume=45 |issue=6 |pages=791–802 |doi=10.1016/j.fgb.2008.02.001|pmid=18346919 }}</ref><ref>{{cite book |last=Bernardo |first=J. |year=2011 |chapter=A critical appraisal of the meaning and diagnosability of cryptic evolutionary diversity, and its implications for conservation in the face of climate change |pages=380–438 |title=Climate Change, Ecology and Systematics. Systematics Association Special Series |editor1-first=T. |editor1-last=Hodkinson |editor2-first=M. |editor2-last=Jones |editor3-first=S. |editor3-last=Waldren |editor4-first=J. |editor4-last=Parnell |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-76609-8}}.</ref><ref>Brower, Andrew V. Z. kaj Randall T. Schuh. (2021). Biological Systematics: Principles and Applications. Cornell University Press, Ithaca, NY.</ref> Oni povas uzi molekulajn markilojn por determini diagnozajn genetikajn diferencojn en la nuklea aŭ mitokondria [[DNA]] de variaj specioj.<ref name="Giraud2008">{{cite journal |author1=Giraud, T. |author2=Refrégier, G. |author3=Le Gac, M. |author4=de Vienne, D. M. |author5=Hood, M. E. |year=2008 |title=Speciation in Fungi |journal=Fungal Genetics and Biology |volume=45 |issue=6 |pages=791–802 |doi=10.1016/j.fgb.2008.02.001|pmid=18346919 }}</ref><ref name="Nixon1990" /><ref name="Taylor2000">{{cite journal |author1=Taylor, J. W. |author2=Jacobson, D. J. |author3=Kroken, S. |author4=Kasuga, T. |author5=Geiser, D. M. |author6=Hibbett, D. S. |author7=Fisher, M. C. |year=2000 |title=Phylogenetic species recognition and species concepts in fungi |journal=Fungal Genetics and Biology |volume=31 |issue=1 | pages=21–32 |doi=10.1006/fgbi.2000.1228 |pmid=11118132|s2cid=2551424 |url=https://semanticscholar.org/paper/a348655a221e2e67d7e922b8e431d0f3883212ac }}</ref> Por ekzemplo, en studo farita pri [[fungoj]], studante nukleotidajn trajtojn uzante kladikajn speciojn produktis la plej akuratajn rezultojn en agnoskado de nombraj fungospecioj de ĉiuj studitaj konceptoj.<ref name="Taylor2000" /><ref>{{Cite journal|last1=Taylor |first1=J. W. |last2=Turner |first2=E. |last3=Townsend |first3=J. P. |last4=Dettman |first4=J. R. |last5=Jacobson |first5=D. |title=Eukaryotic microbes, species recognition and the geographic limits of species: Examples from the kingdom Fungi |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=361 |issue=1475 |pages=1947–1963 |year=2006 |pmc=1764934 |doi=10.1098/rstb.2006.1923 |pmid=17062413}}</ref> Versioj de la koncepto de filogenetika specio kiuj emfazas monofilion aŭ diagnozeblecon{{sfn|Zachos|2016|pp=91–92}} povas konduki al disigo de ekzistantaj specioj, por ekzemplo ĉe ''[[Bovidae]]'', agnoskante malnovajn subspeciojn kiel speciojn, spite la fakto ke ne estas reproduktaj barierojn, kaj ke4 la populacioj povas koincidi morfologie.<ref>Groves, C.; Grubb, P. 2011. Ungulate taxonomy. Baltimore, MD: The Johns Hopkins University Press.</ref> Aliaj nomis tiun alproksimiĝon "taksonomia inflacio", malfortigante la koncepton de specio kaj farante taksonomion nestabila<ref>{{cite journal |last1=Heller |first1=R. |author2=Frandsen, P. |author3=Lorenzen, E. D. |author4=Siegismund, H. R. |year=2013 |title=Are there really twice as many bovid species as we thought? |journal=Systematic Biology |volume=62 |issue=3 |pages=490–493 |doi=10.1093/sysbio/syt004 |pmid=23362112 |doi-access=free}}</ref> Krome aliaj defendas tiun alproksimiĝon, konsiderante "taksonomian inflacion" pejorativa kaj la kontraŭan konsideron kiel "taksonomia konservativismo"; postulante, ke estas politike taŭga disigi speciojn kaj agnoski pli malgrandajn populaciojn al specinivelon, ĉar tio signifas, ke ili povas pli facile esti inkluditaj en la kategorio de [[endanĝerita specio]] en la [[IUCN]] [[ruĝa listo]] kaj povas ricevi konservocelajn leĝaron kaj financon.<ref>{{cite journal |last1=Cotterill |first1=F. |author2=Taylor, P. |author3=Gippoliti, S. |year=2014 |title=Why one century of phenetics is enough: Response to 'are there really twice as many bovid species as we thought?' |journal=Systematic Biology |volume=63 |issue=5|pages=819–832 |doi=10.1093/sysbio/syu003|display-authors=etal |pmid=24415680 |doi-access=free }}</ref> Male al la koncepto de biologia specio, kladika specio ne dependas el la reprodukta izolado – ties kriterioj estas sendependaj de procezoj kiuj estas integraj en aliaj konceptoj.<ref name="Nixon1990"/> Tiel, ĝi aplikiĝas al neseksaj stirpoj.<ref name="Giraud2008"/><ref name="Taylor2000"/> Tamen, ĝi ne ĉiam havigas klarajn dividojn kaj intuiciajn kontentigajn limojn inter taksonoj, kaj povas postuli plurajn fontojn de pruvaro, same kiel pli ol unu polimorfan lokon, por atingi laŭdeblajn rezultojn.<ref name="Taylor2000"/> === Evolucia specio === Evolucia specio, sugestita de [[George Gaylord Simpson]] en 1951, estas "ento komponita de organismoj kiuj retenas sian identecon disde aliaj tiaj entoj laŭlonge de la tempo kaj de la spaco, kaj kiu havas sian propran sendependan evolucian itineron kaj historiajn tendencojn".<ref name=Claridge1997/><ref>{{cite journal |last1=Laporte |first1=L. O. F. |title=Simpson on species |doi=10.1007/BF01058629 |journal=Journal of the History of Biology |volume=27 |issue=1 |pages=141–159 |year=1994 |pmid=11639257|s2cid=34975382 }}</ref> Tio diferencas disde la koncepto de biologia specio inkludante daŭron laŭlonge de tempo. Wiley kaj Mayden asertis, ke ili vidas la koncepton de evolucia specio kiel "identa" al la koncepto de [[Willi Hennig]] pri specio-kiel-stirpo, kaj asertis, ke la koncepto de biologia specio, "la kelkaj versioj" de la filogenetika specio, kaj la ideo, ke specioj estas samtipaj kiel pli altaj taksonoj ne estas kongrua por biodiversecaj studoj (kun la intenco ĉirkaŭkalkuli la nombron de specioj akurate). Ili krome sugestis, ke la koncepto funkcias por specioj kaj de neseksa kaj de seksa reproduktado.<ref>{{harvnb|Wheeler|Meier|2000|pp=70–92<!--The ESC-->, 146–160<!--A critique from the ESC perspective-->, 198–208<!--A defence of the ESC-->}}</ref> Versio de la koncepto estas la koncepto de Kevin de Queiroz pri "Ĝenerala Stirpo de Specioj".<ref>{{cite book |last=de Queiroz |first=Kevin |year=1998 |chapter=The general lineage concept of species, species criteria, and the process of speciation |pages=57–75 |editor1=D. J. Howard |editor2=S. H. Berlocher |title=Endless forms: species and speciation |publisher=Oxford University Press }}</ref> === Ekologia specio === Ekologia specio estas aro de organismoj adaptitaj al preciza aro de rimedoj, kion oni nomas "[[ekologia niĉo]]", en la medio. Laŭ tiu koncepto, populacioj formas la diskretajn fenetikajn arojn kiujn oni rekonas kiel specioj ĉar la ekologiaj kaj evoluciaj procezoj kontrolantaj kiel rimedoj estas dividitaj tendencas produkti tiujn arojn de organismoj.<ref name="ridley">{{cite book |last=Ridley |first=Mark |author-link= |title=Evolution |publisher=Blackwell Science |chapter=The Idea of Species |edition=2nd |page=719 |isbn=978-0-86542-495-1}}</ref> === Genetika specio === Genetika specio kiel difinita de Robert Baker kaj Robert Bradley estas aro de genetike izolataj interreproduktaj populacioj. Tio estas simila al la koncepto de Mayr pri Biologia Specio, sed fokusas al genetiko pli ol al reprodukta izolado.<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Robert J. |last2=Bradley |first2=Robert D. |title=Speciation in Mammals and the Genetic Species Concept |journal=Journal of Mammalogy |date=2006 |volume=87 |issue=4 |pages=643–662 |doi=10.1644/06-MAMM-F-038R2.1 |pmid=19890476 |pmc=2771874}}</ref> En la [[21-a jarcento]], genetikan specion oni establas per komparado de la DNA sekvencoj, sed aliaj metodoj estis disponeblaj jam pli frue, kiel komparado de [[kariotipo]]j (aroj de [[kromosomo]]j) kaj "aloenzimoj" ([[enzimo|enzimaj]] variaĵoj).<ref name="BakerBradley2006">{{cite journal |last1=Baker |first1=Robert J. |last2=Bradley |first2=Robert D. |title=Speciation in Mammals and the Genetic Species Concept |journal=Journal of Mammalogy |volume=87 |issue=4 |year=2006 |pages=643–662 |doi=10.1644/06-MAMM-F-038R2.1|pmid=19890476 |pmc=2771874 }}</ref> === Grava evoluciunuo === Grava evoluciunuo, laŭ anglalingva internacia kategorio "evolutionarily significant unit" (ESU) aŭ "natura specio"<ref>{{cite web |author=Government of Canada. Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada |url=http://www.cosepac.gc.ca/eng/sct0/assessment_process_e.cfm |title=COSEWIC's Assessment Process and Criteria |publisher=Cosepac.gc.ca |access-date=7a de Aprilo 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412232417/http://www.cosepac.gc.ca/eng/sct0/assessment_process_e.cfm |archive-date=12a de Aprilo 2015 |df=dmy-all }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150412232417/http://www.cosepac.gc.ca/eng/sct0/assessment_process_e.cfm |date=2015-04-12 }}</ref> estas populacio de organismoj konsiderataj distingitaj kadre kaj por celoj de konservado.<ref>{{cite web |last1=DeWeerdt |first1=Sarah |title=What Really is an Evolutionarily Significant Unit? |url=http://conservationmagazine.org/2002/07/what-really-is-an-evolutionarily-significant-unit/ |publisher=University of Washington |access-date=1a de Decembro 2016 |date=29a de Julio 2002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205155325/http://www.conservationmagazine.org/2002/07/what-really-is-an-evolutionarily-significant-unit/ |archive-date=5a de Februaro 2017 |df=dmy-all}}</ref> === Kronospecio === [[Dosiero:Chronospecies.svg|eta|altdekstre|[[Kronospecio]] estas difinita en unusola stirpo (firma linio) kies [[kompara anatomio|morfologio]] ŝanĝiĝas laŭlonge de la tempo. Iam, paleontologoj opinias, ke sufiĉa ŝanĝo okazis ke du specioj (A kaj B), apartigitaj en tempo kaj anatomio, iam ekzistis.]] {{Ĉefartikolo|Kronospecio}} En [[paleontologio]], disponante nur de [[kompara anatomio]] (morfologio) el [[fosilio]]j kiel pruvaro, oni povas apliki la koncepton de [[kronospecio]]. Dum [[anagenezo]] (evolucio, ne necese inkludanta branĉigon), paleontologoj intencas identigi sekvencon de specioj, el kiuj ĉiu deriviĝas el filetike formortinta specio tra konstanta, malrapida kaj pli malpli unuforma ŝanĝiĝo. En tia temposekvenco, paleontologoj taksas kiom multan ŝanĝon oni postulas por ke morfologie diferenca formo estu konsiderata diferenca specio el ties prauloj.<ref>{{cite web |title=Chronospecies |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095611471 |publisher=Oxford Reference |access-date=12a de Januaro 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001151656/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095611471 |archive-date=1a de Oktobro 2014 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |last1=Carr |first1=Steven M. |title=Evolutionary species and chronospecies |url=https://www.mun.ca/biology/scarr/Evolutionary_vs_Chronospecies.html |publisher=Memorial University Newfoundland and Labrador |access-date=12a de Januaro 2018 |date=2005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310075417/http://www.mun.ca/biology/scarr/Evolutionary_vs_Chronospecies.html |archive-date=10a de Marto 2016 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dzik |first=J. |year=1985 |title=Typologic versus population concepts of chronospecies: implications for ammonite biostratigraphy |journal=Acta Palaeontologica Polonica |volume=30 |issue=1–2 |pages=71–92 |url=https://www.app.pan.pl/archive/published/app30/app30-071.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313080626/http://www.app.pan.pl/archive/published/app30/app30-071.pdf |archive-date=13a de Marto 2017 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last1=O'Brien |first1=Michael J. |last2=Lyman|first2=R. Lee |title=Applying Evolutionary Archaeology: A Systematic Approach |url=https://books.google.com/books?id=IkAOBwAAQBAJ&pg=PA146 |year=2007|publisher=Springer |isbn=978-0-306-47468-2|pages=146–149|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207144819/https://books.google.com/books?id=IkAOBwAAQBAJ&pg=PA146|archive-date=7a de Februaro 2018|df=dmy-all}}</ref> === Virusa kvazaŭspecio === {{Ĉefartikolo|Virusa kvazaŭspecio}} [[Viruso]]j havas enormajn populaciojn, estas dubinde vivaj estaĵoj, ĉar ili konsistas de malmulte pli ol serio de DNA aŭ RNA en proteina ŝirmaĵo, kaj mutacias rapide. Ĉiuj tiuj faktoroj faras ke konvenciaj specikonceptoj estas tre neaplikeblaj.<ref>{{cite journal |last=Van Regenmortel |first=Marc H. V. |title=Logical puzzles and scientific controversies: The nature of species, viruses and living organisms |journal=Systematic and Applied Microbiology |volume=33 |issue=1 |pages=1–6|year=2010 |doi=10.1016/j.syapm.2009.11.001 |pmid=20005655 }}</ref> Virusa kvazaŭspecio estas grupo de genotipoj rilatigitaj per similaj mutacioj, konkurencaj ene de tre alta mutacigena medio, kaj tial regita per mutaci–selekta ekvilibro. Oni antaŭdiris, ke virusa kvazaŭspecio je malalta sed evolucie neŭtrala kaj tre forte konektita (tio estas, ebena) regiono en la adaptopejzaĝo superkonkurencus kvazaŭspecion situan je pli alta sed pli mallarĝa adaptopinto en kiu la ĉirkaŭaj mutaciantoj estas netaŭgaj, nome "kvazaŭspecia efiko" aŭ "survivado de la plej ebena". Ne estas sugesto ke virusa kvazaŭspecio similas al tradicia biologia specio.<ref name=Nimwegen1999>{{cite journal |last1=van Nimwegen |first1=Erik |last2=Crutchfield |first2=James P. |last3=Huynen |first3=Martijn |title=Neutral evolution of mutational robustness |date=August 1999 |journal=PNAS |volume=96 |issue=17 |pages=9716–9720 |doi=10.1073/pnas.96.17.9716 |pmid=10449760 |pmc=22276 |bibcode=1999PNAS...96.9716V |arxiv=adap-org/9903006 |doi-access=free }}</ref><ref name="WilkeWang2001">{{cite journal |last1=Wilke |first1=Claus O. |last2=Wang |first2=Jia Lan |last3=Ofria |first3=Charles |last4=Lenski |first4=Richard E. |last5=Adami |first5=Christoph |title=Evolution of digital organisms at high mutation rates leads to survival of the flattest |journal=Nature |volume=412 |issue=6844 |year=2001 |pages=331–333 |doi=10.1038/35085569|pmid=11460163 |url=https://authors.library.caltech.edu/56230/2/412331a0_S1.pdf |bibcode=2001Natur.412..331W |s2cid=1482925 }}</ref><ref name="ElenaAgudelo-Romero2008">{{cite journal |last1=Elena |first1=S. F. |last2=Agudelo-Romero |first2=P. |last3=Carrasco |first3=P. |last4=Codoñer |first4=F. M. |last5=Martín |first5=S. |last6=Torres-Barceló |first6=C. |last7=Sanjuán |first7=R. |display-authors=3 |title=Experimental evolution of plant RNA viruses |journal=Heredity |volume=100 |issue=5 |year=2008 |pages=478–483 |doi=10.1038/sj.hdy.6801088 |pmid=18253158 |pmc=7094686 |doi-access=free }}</ref> La [[Internacia Komitato pri Taksonomio de Virusoj]] ekde 1962 disvolvis universalan taksonomian skemon por virusoj; tio stabiligis la virusan taksonomion.<ref>{{Cite book |title=Virus Taxonomy Classification and Nomenclature of Viruses: Ninth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses |last1=King |first1=Andrew M.Q. |last2=Lefkowitz |first2=E. |last3=Adams |first3=M. J. |last4=Carstens |first4=E. B. |publisher=Elsevier |year=2012 |isbn=978-0-12-384684-6 |url=http://www.sciencedirect.com/science/book/9780123846846#ancp4 |access-date=13a de Aprilo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210163802/http://www.sciencedirect.com/science/book/9780123846846#ancp4 |archive-date=10a de Decembro 2017 |url-status=live }}</ref><ref name="fauquet2005">{{cite journal |last1=Fauquet |first1=C. M. |last2=Fargette |first2=D. |title=International Committee on Taxonomy of Viruses and the 3,142 unassigned species |journal=Virology Journal |volume=2 |pages=64 |year=2005 |pmid=16105179 |pmc=1208960 |doi=10.1186/1743-422X-2-64 }}</ref><ref name="gibbs2013">{{cite journal |last=Gibbs |first=A. J. |title= Viral taxonomy needs a spring clean; its exploration era is over |journal=Virology Journal |volume=10 |pages=254 |year=2013 |pmid= 23938184 |pmc=3751428 |doi=10.1186/1743-422X-10-254 }}</ref> === Biologia specikoncepto de Mayr === [[Dosiero:Ernst Mayr PLoS.jpg|eta|maldekstre|[[Ernst Mayr]] proponis la amplekse uzatan koncepton pri biologia specio pro reprodukta izolado en 1942.]] Plej ĵusaj lernolibroj uzas la difinon fare de [[Ernst Mayr]] en 1942,<ref>{{cite book |last=Mayr |first=Ernst |author-link=Ernst Mayr |year=1942 |title=Systematics and the Origin of Species |url=https://archive.org/details/systematicsorigi0000mayr_p8z7 |url-access=registration |publisher=Columbia University Press |place=New York}}</ref><ref>Wheeler, pp. 17–29</ref> konata kiel "koncepto pri biologia specio" kiel bazo por plua studado de la difino de specio. Ĝi estas nomata ankaŭ koncepto pri reproduktado aŭ izolado. Tio difinas speciojn kiel<ref name="Queiroz">{{cite journal |last=de Queiroz |first=K. |title=Ernst Mayr and the modern concept of species |journal=PNAS |volume=102 |issue=Supplement 1 |pages=6600–6607 |year=2005 |pmid=15851674 |pmc=1131873 |doi=10.1073/pnas.0502030102|doi-access=free|bibcode=2005PNAS..102.6600D }}</ref> {{Citaĵo|grupoj de faktaj aŭ eblaj interreproduktaj naturaj populacioj, kiuj estas reprodukte izolataj el aliaj tiaj grupoj.<ref name="Queiroz"/>}} Oni argumentis, ke tiu difino estas natura konsekvenco de la efiko de seksa reproduktado kadre de la dinamiko de [[natura selektado]].<ref>{{cite journal |last1=Hopf |first1=F. A. |last2=Hopf |first2=F. W. |date=1985 |title=The role of the Allee effect on species packing |journal=Theoretical Population Biology |volume=27 |pages=27–50 |doi=10.1016/0040-5809(85)90014-0}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bernstein |first1=H. |last2=Byerly |first2=H. C. |last3=Hopf |first3=F. A. |last4=Michod |first4=R.E. |title=Sex and the emergence of species |journal=Journal of Theoretical Biology |volume=117 |issue=4 |pages=665–690 |date=1985 |pmid=4094459 |doi=10.1016/S0022-5193(85)80246-0|bibcode=1985JThBi.117..665B }}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernstein |first1=Carol |last2=Bernstein |first2=Harris |title=Aging, sex, and DNA repair |publisher=Academic Press |location=Boston |year=1991 |isbn=978-0-12-092860-6}}</ref><ref>{{cite book |last=Michod |first=Richard E. |title=Eros and Evolution: A Natural Philosophy of Sex |url=https://archive.org/details/erosevolutionnat0000mich |url-access=registration |publisher=Addison-Wesley |year=1995 |isbn=978-0-201-44232-8 }}</ref> Oni polemikis pri la uzado fare de Mayr de la adjekto "eblaj"; kelkaj fakaj interpretadoj ekskludas nekutimajn aŭ artefaritajn pariĝadojn kiuj okazas nur en kaptiveco, aŭ kiu okazas ĉe animaloj kapablaj pariĝi, sed kiuj ne faras tion normale en la naturo.<ref name="Queiroz"/> == Specikomplekso == En [[biologio]], [[specikomplekso]] estas grupo de tre proksime rilataj specioj kiuj estas tre similaj laŭ aspekto ĝis grado ke la limoj inter ili estas ofte neklaraj. Terminoj foje uzataj sinonime ser kun pli precizaj signifoj estas: '''kripta specio''' por du aŭ pliaj specioj kaŝitaj sub unu specinomo, parencaj specioj por du kriptaj specioj kiuj estas la plej proksimaj parencoj unu de alia, kaj '''speciaro''' por grupo de tre proksime rilataj specioj kiuj loĝas en la sama habitato. Kiel neformalaj taksonomiaj rangoj, ankaŭ ''specigrupo'', ''specikuniĝo'', kaj '''superspecio''' estas foje uzataj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Fontoj == * Claridge, M. F.; Dawah, H. A.; Wilson, M. R., eds. (1997). ''Species: The Units of Biodiversity''. Chapman & Hall. ISBN 978-0-412-63120-7. * Wheeler, Quentin; Meier, Rudolf, eld. (2000). ''Species Concepts and Phylogenetic Theory: A Debate''. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-10143-1. * Zachos, Frank E. (2016). ''Species Concepts in Biology: Historical Development, Theoretical Foundations and Practical Relevance''. Springer. ISBN 978-3-319-44964-7. == Vidu ankaŭ == * [[Biologia klasado]] * [[Domanio]] * [[Regno (biologio)|Regno]] * [[Specia epiteto (zoologio)]] * [[Filumo]] * [[Klaso (biologio)|Klaso]] * [[Ordo (biologio)|Ordo]] * [[Familio (biologio)|Familio]] * [[Genro (biologio)|Genro]] * [[Homo]] * [[Evoluismo]] * [[Holotipo]] == Bibliografio == === En Esperanto === * Guillaume Armide en tripaĝa artikolo komentas pri kontraŭspeciismo kaj batalon por la rajtoj de bestoj precize laŭ la rubriko "Bestaj rajtoj" kaj profitas la okazon por aldoni sian tradukon de la Montreala Deklaracio pri Besta Ekspluatado.<ref>Guillaume Armide, "Kontraŭspeciismo havas sian Fundamenton", [[Kontakto (gazeto)|Kontakto]], nº 310, aprilo 2002, pp. 18-20.</ref> === Alilingve === == Vidu ankaŭ == [[Speciismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=speci}} * [http://kimura.univ-montp2.fr/~adv/arbredelavie/index.php (fr)Arbre de la vie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927215456/http://kimura.univ-montp2.fr/~adv/arbredelavie/index.php |date=2007-09-27 }} * [http://www.treebase.org/treebase/index.html (fr)Treebase] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031008080523/http://www.treebase.org/treebase/index.html |date=2003-10-08 }} * [http://tolweb.org/tree/phylogeny.html (fr)Projet Tree of Life] * [http://perezyvan.free.fr/Gabriel_Neve/PDFcours2006/TP2_2006.pdf (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lcl2.di.uniroma1.it/termextractor TermExtractor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070214092612/http://lcl2.di.uniroma1.it/termextractor/ |date=2007-02-14 }} (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology_(computer_science)|Ontology construnction. {{Portalo Biologio}} {{Havenda artikolo|Specio}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Species|revizio=1168743592}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Taksonomiaj rangoj]] [[Kategorio:Specioj| ]] tbyn7ki819zy2ysl0mjqcm2mtq36qe8 0 8192 9441732 9074472 2026-07-30T09:17:25Z Sj1mor 12103 9441732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Biogeographic_timetable_of_Madagascar_-_journal.pone.0062086.g003.png|eta|Listo de la biodiverseco de bestoj en [[Madagaskaro]].]] La vorto '''biodiverseco''' aŭ '''biologia diverseco''' estas kunfandiĝo de la vortoj [[biologio]] kaj diverseco, indikas la diversecon de vivoformoj en [[ekologia sistemo]]. La dirmanieron ''biological diversity'' inventis [[Thomas Lovejoy]] en [[1980]] kaj la terminon ''biodiversity'' inventis [[W.G. Rosen]] en 1985 dum la preparado de ''National Forum on Biological Diversity'' ke organizis ''National Research Council'' en [[1986]]. Unuafoje ĝi aperis en eldono en [[1988]] dum la [[entomologio|entomologisto]] [[E.O. Wilson]] uzas ĝin por la titolo de la raporto<ref>Edward O.Wilson, (direktoro de eldono), Frances M.Peter, (kunligita direktoro de eldono), ''Biodiversity'', National Academy Press, march 1988 ISBN 0-309-03783-2 ; ISBN 0-309-03739-5 (pbk.), [http://darwin.nap.edu/books/0309037395/html/R2.html interreta eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060913154719/http://darwin.nap.edu/books/0309037395/html/R2.html|date=2006-09-13}}</ref> de tiu forumo.<ref>Global Biodiversity Assessment. UNEP, 1995, Annex 6, Glossary. ISBN 0-521-56481-6, uzita kiel fonto por [http://bch-cbd.naturalsciences.be/belgium/glossary/glos_b.htm "Biodiversity", Glossary of terms related to the CBD], Belgian Clearing-House Mechanism, ttt-ejo vidita je la 26-an de aprilo 2006.</ref> La vorto ''biodiversity'' ŝatiĝis pli efikoplena komunike ol ''biological diversity''. Ekde [[1986]], la terminon kaj la koncepton uzis multe [[biologio|biologoj]], [[ekologio|ekologoj]], [[Politika ekologio|ekologiistoj]], estroj kaj civitanoj. La uzo de la termino okazis dum la konscio de malapero de specioj de lastaj dekjaroj. == Lingva biologia diverseco == '''Lingva biologia diverseco''' temas pri la paralela rilato inter la malkresko de biologia diverseco kaj la malkresko de diverseco de lingvoj kaj kiun oni esploras en [[ekolingvistiko]]<ref>(en) ''[https://www.researchgate.net/publication/283071712_Biological_Diversity_and_Language_Diversity_Parallels_and_Differences Biological diversity and language diversity: parallels and differences]'' (PDF), Tove Skutnabb-Kangas and David Harmon, artikolo por la manlibro 'Handbook of Ecolinguistics', redaktitaj de Hermine Penz kaj Alwin Fill, eld. Routledge, New York.</ref>. “Lingvaj ekologioj kaj biologiaj ekologioj interrilatas per homa scio, uzo kaj administrado de la naturmedio kaj per la lingvoj uzataj por transdoni ĉi tiun scion kaj praktikon ..." (Maffi 2002)<ref name=":0">(en) Victoria Tauli-Corpuz, ''[http://siteresources.worldbank.org/EXTENVMAT/Resources/3011350-1271279658247/VP1-TauliCorpuz.pdf The Importance of Indigenous Peoples in Biodiversity Conservation]'' (la graveco de indiĝenaj popoloj en la konservado de biologia diverseco), UN Permanent Forum on Indigenous Issues, World Bank, Annual review • julio 2008–junio 2009.</ref>. La perdo de flaŭro, faŭno, kaj [[Mikroorganismo|mikroorganismoj]] kaj la detruo de ekosistemoj ne nur estas fizikaj perdoj. Ĉio tio ankaŭ signifas la perdon de scio-sistemoj, kulturoj, lingvoj, kaj identecoj de ekzemple indiĝenaj popoloj<ref name=":0" />. La 28-an de februaro 2018 estis fondita en Meksiko ''Dialogo'', transnacia agadgrupo por lingvaj biodiverseco kaj juro. Ĝi havas du laborlingvojn: la hispana kaj Esperanto, ĉi lasta pro respekto al ĉiuj lingvaj minoritatoj. La agadgrupo subtenas la [[Esperanta PEN-Centro|Esperantan PEN-centron]]. == Geografio == Aparte riĉaj je biodiversecoj estas: * [[Centra Ameriko]] (Vidu artikolon [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]]) * [[Peruo]]: Pro sia geofizika naturo kun montarvico deklivante de ekvatoriaj [[pluvarbaro]]j ĝis eternaj neĝoj, sed ankaŭ ĝis relative malvarma oceano kaj dezerto, Peruo ĝuas multecon da [[mikroklimato]]j kaj tial biodiversecon. Ankaŭ la tradicia sinteno de ĝia loĝantaro de jarmiloj faras, ke tie kultiviĝatas 182 specioj de plantoj, inter ili nur kelkaj iĝis famaj tutmonde ([[terpomo]], de kiu ekzistas en Peruo 2.000 varioj, [[Tomato]], [[maizo]], [[tabako]], [[amaranto]]). Nombro de vegetaj specioj, kiuj uzatas kiel [[kuracplanto]]j far la tieaj indiĝenoj, estas 1.408, entute pr. 4.500 specioj uzatas. == Mezuro pri specia diverseco == La absoluta nombro de la specioj, kiuj ekzistas en certa vivejo, (nomata "abundeco") ne estas bona mezuro de diverseco, ĉar ne ĉiuj vivejoj estas same favoraj al multeco de specioj. (Aliflanke oni dezirus, ke la ekstermiĝo de ekzistinta specio efiku negative al diverseco.) Por tamen kompari inter diversaj vivejoj oni enkondukis jenajn mezurajn nombrojn: Estu ''S'' la nombro de la specioj (en la vivejo), ''N'' la suma nombro de ĉiuj individuoj, ''n_i'' la nombro de la individuoj de la ''i''-a specio: === Diverseco === La plej ofte uzata mezuro estas la indekso de ''[[Claude Shannon|Shannon]]'': [[Shannonindekso]] :<math>D = -\sum p_i \cdot \log(p_i)\qquad\mbox{kie }~p_i = \frac{n_i}{N}</math> Tiu "diverseco" estas maksimuma, se ĉiuj specioj havas identan nombron de individuoj (kio ne konsideras la tre malsimilan mason de la specianoj): :<math>D_{max} = \log(S)</math> Tiu maksimuma diverseco kreskas logaritme kun la nombro ''S'' de specioj. Se oni deziras sendependecon de tiu nombro, oni normigas dividante per la logaritmo de ''S'' por ricevi la "egalnivelecon" ({{Lang-en|evenness}}): === Egalniveleco === :<math>H = \frac{D}{\log(S)}</math> == Kio estas specio == En biologio, same kiel en ĉiuj areoj de la scienco, la difinoj estas gravaj. Termino devas havi koncizan difinon kaj esti universala, ĝi devas inkludi al ĉiuj ekzistantaj kazoj. Tamen la biologio estas la scienco de la esceptoj, ne pro la disciplino en sed pro la kampo studata. La vivo estas tiel diversa ke ajna difino prezentas sian escepton. Estas pro tio ke estas tiel malfacile difini specion, difino kiu eble estu valida por ĉiuj regnoj: [[bakterioj]] (eŭbakterioj kaj arkeoj), [[protistoj]], [[fungoj]], [[plantoj]] kaj [[bestoj]]. La plej komuna difino, la plej uzita, kaj eble la plej malnova (pro tio ke ĝi inkluzive citas ion similan en la [[Biblio]]) estas tiu kiu diras ke specio estas formita de individuoj kiuj povas reproduktiĝi inter si kaj okazigi individuojn kiuj estas fekundaj. Ĉi tiu estas malfacila difino por apliki al bakterioj kaj iuj plantoj, sed tio okazigus alian debaton. Malgraŭ la limigoj de ĉi tiu difino estis tre uzita pro tio ke estas tre oportuna, estas facile aplikebla al la bestoj kiuj onin ĉirkaŭas kaj ĝi permesis la disvolviĝon de la taksonomio el la tempoj de [[Linneo]]. De tiam ĝis nun miloj da natursciencistoj dediĉis sin trairi la planedon studante kaj katalogante la tutan biodiversecon ĉeestantan en la [[biosfero]]. Ĉi tiuj natursciencistoj estis rapide konsciaj de la enorma vario, de la granda kvanto de aspektoj, formoj, koloroj, grandecoj kiujn prezentas la vivantaj estaĵoj. Malgraŭ tio, multaj estaĵoj havas similajn morfologiajn karakterojn. Estas tiam kiam ŝprucis la unua demando: ĉu du tre estaĵoj similaj inter si apartenas al la sama specio?. La dua demando ankaŭ estis ofte preterlasata: kiel aperis ĉiu ĉi tiu diverseco?. La biologio dum pluraj jarcentoj provas koni la respondon al ambaŭ demandoj. Oni jam scias ke la biodiverseco generiĝis el procezo nomita biologia evoluado aŭ simple [[evoluo]], kies mekanismoj ankoraŭ estas sub plena studo. Estas dekoj de sciencaj revuoj dediĉitaj al la temo kaj centoj de internaciaj kongresoj kie oni pridiskutas ĉi tiujn aspektojn. La evoluado estas tia kaj hodiaŭ oni ne povas kompreni la biologion sen ĝi. Kaj same kiel ekzistas la evoluado ekzistas la specioj. Kaj la individuoj de ĉiu ili aŭ bone ne povas reproduktiĝi kun estaĵoj de aliaj specioj, aŭ, se ili faras ĝin, ilia idaro ne estas fekunda. Ekzistas multaj kaŭzoj kiuj povas malpermesi kruciĝon de individuoj de malsamaj specioj. Oni povas citi kelkajn, sed estas multaj pliaj: * Variadoj en la [[kariotipo]]. Reordigoj kromosomaj (fuzioj aŭ translokiĝoj) kiuj neebligas ke la procezoj reproduktaj povu efektiviĝi al ĉela nivelo. La fuzio de [[gameto]]j portus al neebla individuo. * Diferencoj tempaj en la epoko de pariĝo. Ĉi tio faras ke la individuoj ne estas reprodukte sinkronigitaj por pariĝo. * Variadoj en la flora formulo, kiu ilin faras ne atingeblaj al la [[poleno]] de la floroj de aliaj specioj. * Plumaro ĉe birdoj. La [[plumaro]] ĉe birdoj eble estu la plej okulfrapa kazo de la graveco de la [[koloro]] en la rekono de estaĵoj de la sama specio kaj de la epoko de reproduktado. Variadoj en la plumaro kaŭzas ke individuoj de sama specio jam ne rekonas kiel tiaj tiujn kiuj generis variadon kaj kiuj iris al speciigo. * Kanto de la birdoj. La kanto ludas gravan rolon en la reproduktado de multaj birdoj, lia variado povas porti same al ne esti rekonita de la individuoj de ties specio. == Homoj == [[Homa efiko sur la medio]] aŭ antropogena efiko sur la medio estas la ŝanĝoj kiujn suferas la biofizikaj medioj kaj la ekosistemoj, la biodiverseco, kaj la naturaj rimedoj okazigitaj rekte aŭ malrekte de la homoj, inter kiuj enkalkuliĝas la [[tutmonda varmiĝo]], la media degradado (kiel la [[oceana acidiĝo]]), amasa formorto kaj [[perdo de biodiverseco]], ekologiaj krizoj kaj falego. == En Esperanto == - - La gazeto [[Unesko Kuriero]] dediĉis sian numeron 3 de Julio-Septembro 2021 al biodiverseco sub la titolo "Restarigo de viv-diverseco, revivigi vivon".<ref>[[Unesko Kuriero]], numero 3 de Julio-Septembro 2021, eldonita de El Popola Ĉinio, [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377986_epo/PDF/377986epo.pdf.multi "Restarigo de viv-diverseco, revivigi vivon",] 58 pp.</ref> La tuta enhavo de la numero rilatas iel al la temo kaj la enhavtabelo estas jena: * Agnès Bardon, ''Restarigo de viv-diverseco: revivigi vivon'' * John Vidal, ''[[Pandemio]]j: Homoj estas la kulpuloj'' * Peter Bates kaj Prasert Trakansuphakon, ''[[Indiĝenaj popoloj]]: Scipovaj gardantoj de biodiverseco'' * Intervjuo kun [[Edward Norton]], "Historio ne kompatos tiujn, kiuj negas la faktojn" * Jonatahan Lenoir, ''[[Bestomigrado|Migrado de specioj]]: Kvieta revolucio'' * Intervjuo kun Remco van Merm, "La [[mediprotektado|protekto de specioj]] suferas je manko de rimedoj" * Baker Batte Lule, ''Afriko: Revenas montaj [[gorilo]]j'' * Dena R. Spatz kaj Nick D. Holmes, ''[[Insulo]]j: Fragilaj montrofenestroj de biodiverseco'' Wang Ding, ''Protekto por [[cetaco]]j en la rivero [[Jangzio]]'' * Gary Nunn, ''[[Aŭstralio]]: Post la [[arbarincendio|arbarfajroj]]'' * Loïc Chauveau, ''[[Urbo]]j: Sovaĝa vivo floras en betonaj ĝangaloj'' * Katerina Markelova, ''[[Titikako]]: La sankta lago malkaŝas siajn sekretojn'', fotoj de Teddi Seguin/Libera Universitato de Bruxelles * Dara Greenwood, ''Kion niaj plej ŝatataj [[televidprogramo]]j diras pri ni'' * Intervjuo kun Olivette Otele, "La historio de eŭropaj [[nigrulo]]j estis frapita per parta memorperdo" * ''La stato de la [[scienco]] tra la mondo'' == Bibliografio == (angla) Maffi, L. 2002. “''Endangered Languages, Endangered Knowledge''” (Lingvoj en risko, scio en risko), International Social Science Journal 173(3): 385–393. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=biodiversec}} {{Portalo Biologio}} * [[Arboreto]] * [[Biodiverseco-riĉaĵejo]] * [[Biokomputiko]] * [[Bioto]] * [[Diverseco de la ekosistemoj]] * [[Ekologio]] * [[Ekosistemo]] * [[Genetika diverseco]] * [[Heredaĵa Biblioteko pri Biodiverseco]] * [[Invadaj specioj]] * [[Interkonsento pri Biologia Diverseco]] * [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] * [[Konserva biologio]] * [[Mediprotekto]] * [[Mutacio]] * [[Monda Biodiverseca Tago]] * [[Perdo de biodiverseco]] * [[Specidiverseco]] * [[Vaŝingtona Speciprotekta Konvencio]] * [[Vegetaĵara mapo]] == Ekstera ligilo == (angla) [http://wwf.panda.org/about_our_earth/biodiversity/ Biodiverseco.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120124010800/http://wwf.panda.org/about_our_earth/biodiversity/ |date=2012-01-24 }} ([[Monda Natur-Fonduso]]) == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|biologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekologio]] ouebrle2ingd54ziqakq43gm8nobc75 0 8198 9441531 8975371 2026-07-29T23:09:54Z Mistylavenda 260594 /* Aliaj lingvoj */ Aldonis Ĉina 9441531 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Romeo kaj Julieto | aŭtoro = William Shakespeare | eldonjaro = 1945 | eldonurbo = [[Heronsgate]] | eldoninto = The Esperanto Publishing Company Limited | paĝoj = 77 | isbn = | bildo = 1945 Romeo kaj Julieto.jpg }} '''''Romeo kaj Julieto''''' estas fama tragedio de [[William Shakespeare]], kiu unue estis enscenigata la [[29-an de januaro]] [[1595]]. La teksto estas esperantigita de [[Stephen Allen Andrew]] kaj aperis en la jaro [[1945]] ĉe [[The Esperanto Publishing Company Limited]] el [[Heronsgate]]. == Enhavo == «Romeo, Romeo! Kial estas vi Romeo?». La teatraĵo estas la [[sintezo]] de multaj rakontoj pri la [[1476|1476-a]] historio de Mariotto kaj Gianozza de Masuccio Salernitano. Temas pri la historio de Romeo Montekjo (Romeo Montecchi) kaj Julieto Kapuleto (Giulietta Capuleti), respektive filo kaj filino de du interbatalantaj familioj en [[Verono]], [[Italujo]], kiuj ekenamiĝas unu al la alia. La paro provas spiti siajn gepatrojn kaj geedziĝi. Ĉi tio fine malsukcesas, kaj ili sinmortigas. == Aliaj lingvoj == * Angle: ''Romeo and Juliet'' * Hungare: ''Rómeó és Júlia'' * Itale: ''Romeo e Giulietta'' * Portugale: ''Romeu e Julieta'' * Svede: ''Romeo och Julia'' * Hispane: ''Romeo y Julieta'' * Germane: ''Romeo und Julia'' * France: ''Roméo et Juliette'' * Dane/norvege: ''Romeo og Julie'' * Ĉine (simpligite): ''罗密欧与朱丽叶'' == Operoj == [[Dosiero:Romeo and juliet brown.jpg|eta|250ra|Romeo kaj Julieto en la fama sceno sur balkono, pentrita de [[Ford Madox Brown]].]] Ĉi tiun temon oni multe adaptis en muziko, precipe en '''[[opero]]j''' : : Georg Anton Benda (1776) : Johann Gottfried Schwanenberger (1776) : Luigi Marescalchi (1789) : Sigismund von Rumling (1790) : Nicolas Marie Dalayrac (1792) : Daniel Steibelt (1793) : Niccolò Antonio Zingarelli (Giulietta e Romeo 1796) : Bernardo Porta (1809) : Pietro Carlo Guglielmi (1810) : Nicola Vaccai (Giulietta e Romeo 1825) : Eugenio Torriani (Giulietta e Romeo 1828) : Vincenzo Bellini (I Capuleti e i Montecchi, 1830) : Anton Storch (1863) : Melesio Morales (1863) : Filippo Marchetti (1865) : [[Charles Gounod]] (1867) :: Dejazet verkis parodion pri la opero de Gounod (1867) "Rhum et eau en Juillet" ("Rumo kaj akvo dum Julio", kio sonas france proksimume kiel Roméo et Juliette). : Antonio Mercadal y Pons (1873) : Paul Xavier Désiré Marquis d'Ivry (Les amants de Verone, "la amantoj de Verono", 1878) : Frederick Delius (1901) : Harry Rowe Shelley (publ. 1901) : George Williams Louis Marshall-Hall (1912) : John Edmund Barkworth (1916) : Conrado del Campo y Zabaleta (1922) : Vincenzo Ferroni (komenco de la 20a jc.) : [[Riccardo Zandonai]] (Giulietta e Romeo 1922) : Heinrich Sutermeister (1940) : Boris Blacher (1950) : Gian Francesco Malipiero (epizodo de Mondi celesti e infernali, 1950) : Krešimir Fribec (1954) : Edmond Gaujac (1955) : Jacobo Ficher (1962) <!--: Mullins (1965) -- fonto? --> <!-- : Zanon (1969) -- fonto? --> : Bernadetta Matuszczak (1970) : Pascal Dusapin (1989) Ankaŭ estis kelkaj aliaj muzikeroj: * [[Hector Berlioz]] simfonio (1839) * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovski]] uverturo (1869) kaj [[Romeo kaj Julieto (Ĉajkovskij)|Romeo kaj Julieto]] (1872) * [[Sergej Prokofjev]] baleto (1936-1938) == Vidu ankaŭ == * ''[[Piramo kaj Tisbe]]'' * [[Romeo kaj Julieto: la sceno de la tombo‎]] * ''[[Shakespeare in Love]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/ebooks/1112 Teksto en la angla lingvo.] * [https://arkivo.esperanto-france.org/s/slipo.php?n=S1515&r=ne Katalogo de] Biblioteko Hippolyte Sebert * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Romeo%20kaj%20Julieto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14944042/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=ROMEO%20KAJ%20JULIETO&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Romeo%20kaj%20Julieto&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Roluloj de Shakespeare]] [[Kategorio:Fikciaj paroj]] [[Kategorio:Fikciaj italoj]] [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] 7behcm4hf78voyk6d2dbzqa6erfdudz 0 8857 9441641 9299612 2026-07-30T07:18:59Z Sj1mor 12103 9441641 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Vombato<ref name=msw3>{{MSW3 Groves|pages=43–44}}</ref> |troveblo de fosilioj = Ekde [[plejstoceno]] ĝis nun |dosiero = Vombatus ursinus (Wombat in snow).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Vombato en neĝo |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |infraklaso = [[Marsupiulo]]j ''Marsupialia'' |ordo = [[Diprotodontia]] |subordo = [[Vombatiformes]] |familio = '''Vombatidae''' |familio aŭtoritato = [[Gilbert Thomas Burnett|Burnett]], 1829 |specioj de subdivizio = [[Genro]]j kaj [[Specio]]j |subdivizio2 = * ''[[Vombatus]]'' ** ''[[Vombatus ursinus]]'' * ''[[Lasiorhinus]]'' ** ''[[Lasiorhinus latifrons]]'' ** ''[[Lasiorhinus krefftii]]'' * ''†[[Rhizophascolomus]]'' * ''†[[Phascolonus]]'' * ''†[[Warendja]]'' * ''†[[Ramasayia]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Vombatedoj''', '''vombatoj''' (''Vombatidae''), estas [[familio (biologio)|familio]] de [[Aŭstralio|Aŭstraliaj]] [[marsupiulo]]j, ordo '''[[vombatformaj]]'''. Krom vombatoj, el nun vivantaj bestoj al tiu subordo apartenas nur [[koalo]]j. Ili estas kompaktaj, muskolozaj kvarpieduloj kaj aspektas iom simile al malgrandaj [[urso]]j. Vombatoj troveblas en [[arbaro]]j, montoj kaj [[erikejo]]j de sud-orienta Aŭstralio kaj [[Tasmanio]]. Ili manĝas herbojn kaj radikojn, kaj fosas kompleksajn ternestojn kun fortaj dentoj kaj ungegoj. La vorto ''Vombato'' (''wombat'') devenas el lingvo de [[indiĝenaj aŭstralianoj|indiĝena]] tribo [[Eora]], kiu native loĝis en areo de nuna [[Sidnejo]]. == Karakterizaĵoj == Korpo de vombato estas profunde adaptinta al vivo en subgrundaj sistemoj de ternestoj. Vombatoj fosas longajn, branĉitajn tuneloj per siaj fortaj ungegoj kaj [[rodulo|rodul]]-similaj antaŭaj [[dentoj]]. Unu el kuriozaj adaptiĝoj de vombatoj estas [[marsupio]], kiu malfermiĝas malantaŭen. Pro ĝi la ino povas fosi sen enmeto de tero en sian poŝon kaj sur la idojn. Vombatoj estas plej kutime [[noktulo|noktaj]] aŭ [[krepuskulo|krepuskaj]] animaloj, sed ili ofte eliras el nestoj dum malvarmaj kaj malserenaj tagoj. Ili emas eviti [[homo]]jn kaj ne facile observeblas, sed lasas distingaj markoj per rompitaj [[palisaro]]j kaj tre karakteraj kubecaj [[fekaĵo]]j. [[Dosiero:Certified Wombat Faeces.jpg|maldekstra|eta|Vombata fekaĵo apud [[Cradle Mountain]] en [[Tasmanio]]]] Vombatoj estas [[herbovora]]j; plejparto de ilia dieto konsistas je [[herbo]]j el familio [[Poacoj]] kaj [[Ciperacoj]], [[arbo|arba]] [[krusto]] kaj [[radiko]]j. Iliaj [[incizivo]]j evoluis [[konverĝa evoluo|simile]] al tiuj de [[Roduloj]], ĉar ili servas por sama celo - rodi tra ligno kaj herbaro. Kiel multaj aliaj herbovoraj mamuloj ili havas grandan [[diastemo]]n inter [[incizivo]]j kaj [[vangodento]]j. La [[denta formulo]] de vombatoj estas <math>\frac{1.0.1.4}{1.0.1.4}</math> Koloro de vombata [[felo]] varias inter [[oĥra]] ĝis [[bruna]] aŭ inter [[griza]] ĝis [[nigra]]. Ĉiuj tri nun vivantaj specioj de vombatoj longas ĉ. 1 m kaj pezas inter 20 kaj 35&nbsp;kg. Plej kutime, inoj produktas po unu ido printempe, post [[gravedeco|gravedeca]] periodo de 20-22 tagoj<ref name=EoM/> Ili havas bone disvolvitan [[marsupio]]n, kie la ido restas dum 6-7 monatoj. Vombatidoj haltas bezoni [[lakto]]n post 15 monatoj kaj plej ofte estas sekse fekundaj post 18 monatoj.<ref name=EoM>{{Citaĵo el libro|titolo=The Encyclopedia of Mammals|aŭtoro=McIlroy, John|jaro=1984|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Facts on File|ISBN=0-87196-871-1|paĝoj=876–877|redaktinto=Macdonald, D.}}</ref> == Ekologio kaj konduto == [[Dosiero:Wombat-Narawntapu.jpg|eta|maldekstra|Vombato en Narawntapu Nacia Parko, Tasmania]] Vombatoj estas konataj por sia malrapidega [[metabolismo]], kiu helpas al ili travivi en sekaj kondiĉoj. [[Digesto]] de vombato averaĝe daŭras 14 tagojn.<ref name=EoM/> Pro tio vombatoj movas malrapide kaj emas elekti rektajn vojojn. Ofte por vombato estas pli facile rompi aŭ subfosi palisaron ol ĉirkaŭiri ĝin. Tamen, dum instigo vombatoj povas kuri je rapido de 40&nbsp;km/h kaj subteni tiun rapidon dum ĉ. 90 sekundoj.<ref>http://www.abc.net.au/science/scribblygum/june2006/</ref> Vombatoj protektas siajn teritoriojn ĉirkaŭ siaj ternestoj kaj ofte agreseme reagas al fremduloj. Teritorio de [[kutima vombato]] estas averaĝe ĉ. 23 [[hektaro]]j, dum teritorioj de aliaj specioj estas ne pli grandaj ol 4 hektaroj.<ref name=EoM/> [[Dingo]]j kaj [[Tasmania Diablo|Tasmaniaj diabloj]] ĉasas vombatojn. Atatkitaj, vombatoj emas kaŝi sin en plej proksima tunelo de ilia ternesto. Vombato havas rondan senvostan [[pugo]]n, tre malmolan pro granda enhavo de [[kartilago]], kaj por rabobesto estas malfacile kapti ĝin en tunelo. Ofte vombatoj lasas atakanton meti sian kapon en la tunelo kaj poste forte batas ĝin per siaj fortaj malantaŭaj kruroj. Tiuj piedbatoj povas facile kraŝi kranion de atakanto kontraŭ la plafono de la tunelo kaj plej ofte forpelas ĉiujn rabobestojn.<ref>http://www.dpiw.tas.gov.au/inter.nsf/webpages/bhan-53f7kj?open</ref> [[Homo]]j, kiuj instigas agreson de vombato, estas rekomendataj surgrimpi la arbon kaj atendi, kiam la besto trankviliĝos kaj foriros. Vombatoj povas kaŭzi profundajn vundojn per siaj dentoj kaj ungegoj. Ankaŭ ili povas faligi homon, kaŭzante riskon de rompitaj ostoj. == Specioj == En la [[Aŭstralazia ekozono|aŭstralazia]] [[Familio (biologio)|familio]] de vombatoj ekzistas tri nun vivantaj specioj en du genroj:<ref name=msw3/> * [[Kutima vombato|kutima, aŭ ursa vombato]] (''Vombatus ursinus'') * [[Norda harnaza vombato]] aŭ Jaminono (''Lasiorhinus krefftii'')<ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Lasiorhinus_krefftii.html</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Lasiorhinus_krefftii/more_info.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080602205335/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Lasiorhinus_krefftii/more_info.html |arkivdato=2008-06-02 }}</ref> * [[Suda harnaza vombato]] (''Lasiorhinus latifrons'') Ankaŭ estas konataj kvar [[formortinta specio|formortintaj]] genroj, troveblaj en [[fosilio]]j: * †''[[Rhizophascolomus]]'' * †''[[Phascolonus]]'' * †''[[Warendja]]'' * †''[[Ramasayia]]'' == Interagoj kun homoj == Fruaj koloniistoj de Aŭstralio nomas vombatojn ''badgers'' ([[melo]]j), ĉar ili estas iom similaj al meloj je aspekto kaj konduto. Laŭ ili estas nomataj urboj Badger Creek en [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]] kaj Badger Corner en [[Tasmanio]].<ref name = "b">{{Cito | Laboro = Lady Wild Life| Titolo = Common Wombat | URL = http://ladywildlife.com/animals/commonwombat.html | Alirdato =1-a de septembro|Alirjaro=2008 }}</ref> En [[Novsudkimrio]] ekzistas urbo kun nomo Wombat. Krome, laŭ vombatoj estas nomitaj: [[asteroido]] [[6827 Wombat]], [[futbala teamo]] en [[Brisbane]], kelkaj [[Usono|Usonaj]] armeaj unuoj, [[Britio|Brtita]] [[kontraŭtanka fusilo]] [[L6 Wombat]], [[Norvegio|Norvega]] [[rok-muziko|rok-grupo]] "The Wombats" kaj aliaj aĵoj. Vombatoj povas travivi en kapteco kaj eĉ estas [[dresado|dresataj]]. Oni raportas, ke se vombato lernas fidi homojn, ĝi iĝas tre amikema. En Aŭstralio multaj parkoj, [[zoo]]j kaj aliaj turistaj lokoj publike demonstras vombatojn, kaj ili estas tre popularoj. Tamen, estas konate, ke vombatoj mankas [[timo]]n kontraŭ homoj kaj ofte iĝas agresemaj sen evidentaj kialoj. Atakante, ili povas facile faligi plenkreskan homon kaj iliaj longaj, akraj dentoj ofte kaŭzas profundajn vundojn. Naturalisto [[Harry Frauca]] raportis, ke foje li ricevis mordon de vombato, kiu estis 2&nbsp;cm profunda, tra [[gumo|guma]] [[ŝuo]], [[pantalono]] kaj dika [[lano|lana]] [[ŝtrumpeto]]. Malsimile al multaj aliaj aŭstraliaj marsupiuloj, vombatoj havas relative grandan [[cerbo]]n. Ili estas rapide lernantaj kaj havas fortajn instinktojn, kaj tio ebligas ilin facile adaptiĝi al natura medio, eĉ se ili kreskis en kapteco. Vombatoj estas teritoriaj, vast-areaj furaĝuloj, [[noktulo]]j kaj havas fortan instinktan emon fosi tunelojn. Tiuj ecoj igas ilin ne taŭgaj por loĝo en homa hejmo. == Referencoj == {{Portalo|Zoologio}} {{projektoj|ReVo=vombat}} {{Referencoj}} {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Marsupiuloj]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] [[Kategorio:Familioj de mamuloj]] ggqpduk9dh9rgvo0ag6uxfq41ndvcjt 0 10760 9441451 8936349 2026-07-29T18:29:25Z Sj1mor 12103 9441451 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Ĉu Li? | aŭtoro = Henri Vallienne | eldonjaro = 1908 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 447 | isbn = | bildo = 1938 Ĉu li.jpg }} '''''Ĉu Li?''''' <ref> tiele literumita ĉe [[Geoffrey Sutton|Sutton, Geoffrey]] 2008 : ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007|Original Literature of Esperanto]]'', [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], New York, ISBN 978 1 59569 090 6, paĝoj 49-50 </ref> estas [[romano]] originale esperantlingve verkita de [[Henri Vallienne]]. La 447-paĝa libro aperis en la jaro [[1908]] en Parizo ĉe eldonejo [[Hachette]]. En [[1938]] reeldoniĝis ĉe [[Literatura Mondo]] ([[Budapeŝto]]) parto de la libro, reverkita fare de [[Kolomano Kalocsay]]. La restanta parto ĝis nun ne estas disponebla <ref> ''Historio de Esperanto'' ([[Léon Courtinat]]), paĝoj 256 & 968. </ref> Kune kun ''[[Kastelo de Prelongo]]'' tiuj du romanoj estas la unuaj originalaj romanoj en Esperanto <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4827, paĝo 404 </ref>. ==Recenzoj== {{Citaĵo|Ĝi forte tenas la atenton ĝis la lasta paĝo. Ĝi estas historio de fatala eraro, kiu persekutas senkompate siajn viktimojn. Ĉiuj komplikitaj situacioj estas lerte prezentataj kaj la motivoj de la roluloj estas tre lerte klarigataj. Troviĝas en tiu ĉi libro multaj esprimoj, kiujn ni pli vole rigardas, kiel apartaĵojn de la aŭtoro, ol kiel modelojn por la ĝenerala esperanta stilo. |1908, [[Alfred Edward Wackrill]], [[British Esperantist]], 1908, paĝo 230}} {{Citaĵo|La dua plej bona stilisto en esperantujo post [[Kabe]] verkis la romanon ''Ĉu Li?'' havantan 447 paĝojn, dum kies tralegado la intereso ĉiam pli kaJ pli grandiĝas. Kortuŝantaj, tragikaj, teruraj aventuroj sekvas unu la alian kaj spite ilia malsimplo, neniam la leganto eĉ unu momenton perdas la fadenon kiu lin gvidas en tiu [[labirinto]]. La tuta temo de l' romano estas bazita sur dunaskiteco, kiun la aŭtoro nomas [[Ĝemelo|ĝemeleco]] : iu virino naskas samtempe du infanojn el kiuj unu la tagon mem de sia naskiĝo forbrulas en sia [[lulilo]]. Post dudek jaroj la alia estas kulpigita pri mortigo, kies aŭtoro estas iu nekonato kiu eksterordinare lin similas. Se lia ĝemela frato ne estus mortinta la afero simple kaj facile klarigus. Sed nur en la fino de l' libro la aŭtoro liveras laŭ tre verŝajna kaj logika maniero la solvon de l' [[enigmo]]...La ĉarmon de la verko de Vallienne oni devas serĉi ne en la temo mem sed en ĝiaj sennombraj apartoj. Tute trafe oni nomis la romanon ''Ĉu Li'', "tragedio de eraroj", komparante ĝin kun la verko de [[Shakespeare]] ''[[La Komedio de Eraroj]]''. |1908(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] I, paĝo 256}} {{citaĵo|Jen la 57a volumo eldonita de [[Literatura Mondo]]. Ĝi aspektas tiel same alloga, kiel la ceteraj eldonaĵoj de tiu firmo. Vallienne estis homo multtalenta, kiu eĉ en tre frua epoko sukcesis verki en nia lingvo sciencajn disertaciojn, lingvajn eseojn, tradukojn de klasikaĵoj (ekz., Eneido, Meta- morfozoj), kaj ankaŭ du 500-paĝajn romanojn —[[Kastelo de Prelongo|La Kastelo de Prelongo]] [''tiel''], (1907), kaj ''Ĉu Li ?'' (1908). ''Ĉu Li?'' do estas la dua, kaj ne — kiel dirite sur la titolpaĝo— la unua originala romano en Esperanto. Malgraŭ la felietoneco kaj supraĵeco de ĉi tiuj du verkoj (kiuj por pruduloj tre certe ne taŭgas), laŭ mia juĝo ili pli bone ol iu ajn poste aperinta romano en nia literaturo sukcesas teni la intereson kaj atenton de la leganto: la personoj en ili vivas. i do ĝojas, ke oni represas ĉi tiun verkon, kaj eble represos ankaŭ la alian. La verko en sia nuna formo estas stile reviz(i)ita de K. Kalocsay. Li tre kompetente iom mallongigis la rakonton, forstrekante el ĝi balastajn ripetojn ; kaj li eĉ iugrade reverkis la tutan libron, forigante el ĝi neakcepteblajn francismojn, malĝuste uzitajn vortojn, kaj malcertajn frazojn ; unuvorte, li celis doni al ni la verkon tia, kia ĝi verŝajne estus, se Vallienne mem estus verkinta ĝin nuntempe. Ĉu jure aŭ morale li rajtas tion fari, mi ne scias, kaj mi esprimas pri tio nenian opinion ; tamen oni povas esperi, ke tia kutimo ĉe represo de malnovaj verkoj ne fariĝos ĝenerala. Komparante la du tekstojn, mi konstatas, ke en naŭ okazoj el dek la ŝanĝoj enkondukitaj de K. estas efektive kaj nedisputeble plibonigoj ; el tia komparado oni efektive povas ricevi valoran lecionon pri stilo. Nur tie kaj tie la ŝanĝo farita ne estas tiel evidente bona; kaj nur tre malofte oni sentas, ke la ŝanĝo estas bedaŭrinda. Pri du aferoj tamen mi sentas fortan bedaŭron. Ne estas bone, ke personaj nomoj (substantivoj) havu adjektivan finaĵon: por mi la Esperanta formo de ''Josephine'' estas ''Jozefino'', kaj ''Jozefa'' estas la adjektiva formo de ''Jozefo'' (ekz., la Jozefa vesto). Kaj plej multe mi bedaŭras la buĉadon de la malfeliĉa vorto ''[[ci]]'' ; de mi amata, kaj de K. persekutata. La uzo de tiu vorto ci estis por mi unu granda [[ĉarmo]] de la originala libro. Principe, estas aprobinde, ke (ĝis deca grado) Esperanta traduko de [[Eneido]] havu ne internacian sed Latinan vortordon, kaj donu al la leganto la iluzion, ke li legas Latinan lingvon : kaj same, ke en Esperanta [[romano]] oni permesu kaj eĉ celu, ke la parolo de [[franco]]j el Parizo imagigu al la leganto, ke ili efektive parolas france. Plena internacieco kaj [[unuformeco]] de stilo ne estas ĉiam kaj ĉiuokaze dezirinda, eĉ en Esperanto. |M. C. BUTLER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} {{Tekstaro de Esperanto}} ==Referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|wikisource=Ĉu li?}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/Ĉ] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://esperanto.net/literaturo/roman/libr/culi.pdf ''Ĉu Li?'' (1908)], reta libro de [[Inko (eldonejo)|Inko]] * [http://data.onb.ac.at/rec/AC04205426 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14512308/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Esperantlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1938]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Literatura Mondo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] d023x3ggjp0imyb3gch9qnodio4n45g 0 13540 9441262 9434563 2026-07-29T13:11:50Z Rhode-Moyer 183587 /* La instancoj de la Esperanta Civito */ 9441262 wikitext text/x-wiki {{Unua}}{{Informkesto organizaĵo|emblemo=Esperanta Civito - blazono.png|grandeco de emblemo=170|priskribo de emblemo=Blazono de la Esperanta Civito|fondodato=[[2001]]|lando=[[Esperantujo|Esperantio]]|estro1=[[Lorena Bellotti]] (2025-2029)|estro1_tipo=Konsulo|estro2=[[Manuela Blanco]], [[Giacomo Comincini]], [[Alessio Giordano]], Miroslava Kirova, [[Giorgio Silfer]]|estro2_tipo=Kapitulanoj|elstaruloj=[[Parlamento de la Esperanta Civito]]|elstaruloj_tipo=Leĝodona povo|lingvoj=[[Esperanto]], franca (laŭbezone)|sidejo_tipo=Ĉefaj sidejoj|sidejo=[[Ĉaŭdefono]], [[Malago]], [[Budapeŝto]], [[Stokholmo]], [[Lesjöfors|Lesjoforso]], [[Buĵumburo]], [[Pavio]]|nomo-loka=Cité esperantienne ([[franca lingvo|france]])}} La '''Esperanta Civito''' ([[Franca lingvo|france]]: ''Cité espérantienne,'' [[Angla lingvo|angle:]] ''Esperanto Citizenry)'' estas transnacia esperantista [[konsorcio]] kiu aspiras esti subjekto de [[internacia juro]]<ref>''Rimarko: Ankaŭ [[Eŭropa Unio]] estas senteritoria subjekto de internacia juro, same kiel la [[Suverena Ordeno de Malto]]. La leĝa termino 'persono' ne estas sinonimo por homa estaĵo, sed anstataŭe referas al ento kun kapableco posedi leĝajn rajtojn. Iuj spertuloj en internacia juro ne ekskludas ke eblus iam doni juran personecon al la naturo, al ekzemple malnova kvincentjaraĝa arbo aŭ al iuj bestoj (→ (angla) vikipedia artikolo '[[:en:Nonhuman_Rights_Project|non human rights project]]').''</ref>. Ĝi estas siaspece unika (''[[sui generis]]'')<ref>'''''Sui generis''''' estas uzata por indiki la maltipecon de subjekto, kiu distingiĝas per siaj unikaj, apartaj, strangaj kaj ne facile difineblaj karakterizaj trajtoj. </ref>, neteritoria politika ento<ref name=":15">(eo) Ilona Koutny, ''[https://wydawnictworys.com/media/products/9363e57ba8f35bef94c0d61751f3981e/attachments/pl_PL/komunikado-kaj-esperanto-redaktis-ilona-koutny-edition-online.pdf Komunikado kaj esperanto, Universitato Adam Mickiewicz – Interlingvistikaj Studoj]'', p. 204-205, Poznań, 2023, <nowiki>ISBN 978-83-67287-90-6</nowiki>, DOI 10.48226/978-83-67287-90-6</ref>. Ĝiaj tri ĉefaj trajtoj estas [[Federaciismo|federisma]] strukturo, [[homaj rajtoj]] kaj ''ius sermonis''<ref>'''''Ius sermonis''''', en la kazo de la Esperanta Civito temas pri la juro bazita sur la lingvo: ''esperantianeco dependas de tio, ke vi scipovas esperanton.''</ref>. Tio estas la principo laŭ kiu civitaneco estas atribuebla surbaze de lingva aparteno, lingva grupo<ref name=":11">Danke al la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj|Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj]], proklamita la 6-an de junio 1996 en Barcelono (Katalunio/Hispanio), la esperantistaro estas agnoskebla kiel lingva grupo.</ref> (la esperantianoj), anstataŭ surbaze de sango aŭ teritorio. Ĝia oficiala lingvo estas [[Esperanto]], kun la [[Franca lingvo|franca]] kiel internacia helplingvo, specife por diplomatia kaj kongresa uzo. Ĝia fondo estis oficiale proklamita la 2an de junio [[2001]]<ref name=":14">(eo) [https://www.esperantio.net/kroniko-de-la-fenomeno ''Kroniko de la fenomeno''], HeKo, la oficiala informa organo de la Civito.</ref>. == Ĝeneralaj karakterizoj == === Difino === Esperanta Civito estas konceptebla kiel provo instituciigi la Esperantan diasporon. La Pakto por la Civito estis subskribita en Svislando en 1998 kaj ĝi estis oficiale fondita la 2-an de junio 2001. La Civito estas kolektivo kiu celas firmigi la rilatojn inter la esperantistoj kiuj sentas sin apartenantaj al senŝtata diaspora lingva grupo. Ĝi ne estas ŝtato, nek movado, kaj ne havas ideologion<ref>(eo) [[Walter Żelazny|Walter Zelazny]], ''Nediŝirebla unueco de kontraŭdiraj ideoj'', [[Literatura_Foiro]], p.339, n-ro 308, decembro 2020.</ref>, ĉar ĝian civitanaron unuigas nur la respekto al la homaj rajtoj, la aprezo al federisma, necentralizita modelo, kaj prezipe la ideo ke Esperanto estas ne nur komunikilo kaj beletra perilo, sed ĉefe identigilo, parto de la identeco de esperantisto. La Civito tamen ĉerpas el tri grandaj ideologioj kiuj rilatas al Esperantio: la [[homaranismo]] de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] (en lia koncepto pri esperanta popolo), la [[sennaciismo]] de [[Eŭgeno Lanti|E.Lanti]] (ne en lia klasisma faceto), la mondfederismo de [[Edmond Privat|Privat]] (en lia pacifisma perspektivo)<ref>(eo) [[Giorgio Silfer]], Komento pri "''[https://www.esperantio.net/heko/gary-mickle-sagace-sed-ne-tute-pri-la-esperanta-civito Gary Mickle sagace (sed ne tute) pri la Esperanta Civito]''", HeKo n-ro 727 4-A, la 12-an de februaro 2020</ref>. === Celaro === La celo de la Esperanta Civito estas formi la nukleon de nova speco de transnacia Esperanta komunumo, kun la ĉefa celo reprezenti esperantistojn, kiuj sentas sin apartenantaj al memelektita senŝtata diaspora lingva grupo<ref name=":15" /><ref name=":11" /><ref>(en) Griffin Bassett, ''[https://griffinbassett.com/wp-content/uploads/2024/11/To-Craft-a-Culture-Language-Attitudes-and-the-Vitality-of-Esperanto.pdf To craft a culture: language attitudes and the vitality of Esperanto] (PDF)'', p. 5, Boston College International Studies Program, 2024</ref>. Tiucele ĝi volas antaŭenpuŝi ĝiajn transnaciajn valorojn kaj emfazi la realan funkcion de Esperanto kiel lingvo de alternativa komunikado por diaspora komunumo, pli ol eventuala dua lingvo por la tuta homaro. Laŭ la Civito (kaj laŭ L.L. Zamenhof kaj ĉefaj [[Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo|Esperanto-verkistoj]]) la esperantistaro konsistigas popolon en formo de memvola diaspora lingva minoritato<ref>Art. 1, par. 5 de la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj]]</ref> kun kelkaj paralelaj similaĵoj al la [[Ciganoj#Etimologio|romaa]] diasporo<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/heko/plu-vundas-tiu-bruna-triangulo Plu vundas tiu bruna triangulo]'', HeKo, n-ro 32 4-A, la 9-an de aprilo 2010.</ref>. * Fortigi rilatojn inter la organizaĵoj aliĝantaj al la fonda pakto; * Havi agnoskon de la identeco kaj ekzisto de la esperantlingva mondo kiel popolo<ref>(eo) G. Silfer, “''[https://www.esperantio.net/heko/la-socia-historio-de-la-esperanta-popolo-prespreta La socia historio de la esperanta popolo]''”. HeKo n-ro 911 6-B, la 29-an de majo 2026. Specife rilataj al la Esperanta Civito: “''La esperantistaro: ĉu lingva minoritato? kaj kia?”, “Centralismo aŭ feder(al)ismo: alternativo por Esperantio”, “Esperantisto, samideano, civitano: unu matrico, tri niveloj''”. Eld. LF-Koop, 2026, 250 paĝoj. Distribuo pere de la libroservo de LF-Koop.</ref>; * Fondi la esperantan civitanecon * Fondi jurajn dispoziciojn komunajn al la tuta Esperantista mondo. == Konstitucia sistemo de la Esperanta Civito == === Konstitucia Ĉarto === La fundamentaj normoj<ref>''(eo) [https://www.esperantio.net/normaro Normaro] | Esperanta Civito'', ĉe ''www.esperantio.net''</ref> de la Civito estas menciitaj en la ''Konstitucia Ĉarto'' adoptita en 2001<ref>''(eo) [https://www.esperantio.net/konstitucia-%C4%89arto Konstitucia Ĉarto] | Esperanta Civito'' , ĉe ''www.esperantio.net'' </ref> kaj baziĝas sur la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Deklaracio pri la Homaj Rajtoj]] (1948) kaj la Pakto por la Esperanta Civito (1998)<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/pakto Pakto por la Esperanta Civito] | Esperanta Civito, ĉe www.esperantio.net'' </ref>. La Pakto por la Esperanta Civito estis lanĉita en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (Svislando) en [[1998]], fare de la establoj partoprenintaj en la unua Forumo por la Esperanta Civito. Post dujara diskuto, la Konstitucia Ĉarto (Konstitucio) estas promulgita en [[Sabbioneta|Sabloneto]] (Italio)<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/konstitucia-%C4%89arto Konstitucia Ĉarto]'' ''| Esperanta Civito,'' ĉe ''www.esperantio.net''</ref> fare de la tria Forumo, kiu samtempe fariĝis unu el la du branĉoj de la Civita [[Parlamento de la Esperanta Civito|Parlamento]]. La unuaj elektoj por la Senato okazis la 15-an de decembro 2001, kiam gajnis por la unua fojo la Verda Listo. La unua Konsulo fariĝis [[Walter Żelazny]]; lia Unua Vickonsulo estis [[Ljubomir Trifonĉovski]]. === Federisma strukturo === [[Dosiero:Konstitucia sistemo de la Civito.png|eta|271x271px|Konstitucia sistemo de la Esperanta Civito.|maldekstra]] La Esperanta Civito havas federisman strukturon. Ĝia leĝodona instanco estas la ''Parlamento''. Forumo kaj Senato formas kune la ''Parlamenton''. La ''Konsulo'' estas la ĉefkandidato de la gajninta listo: li reprezentas oficiale la Civiton, prezidas la Parlamenton kaj gvidas la ekzekutivan instancon, nomatan ''Kapitulo''. La Konsulo kaj la Vickonsulo pri informado responsas pri la retagentejo [[Heroldo Komunikas|HeKo]] (Heroldo Komunikas), la oficiala organo de la Esperanta Civito. La Esperanta Civito estas subtenata de rilataj instancoj (''paktintaj establoj'') kiuj konsistigas la "federaciajn" entojn de la organizo: inter la plej gravaj estas [[Literatura Foiro]], [[Heroldo de Esperanto]], [[LF-koop]], [[Centro di Interlinguistica]] kaj la [[Esperanta PEN-Centro]]<ref>(eo) ''Establoj | Esperanta Civito,'' ĉe ''www.esperantio.net'' </ref>. La ''establoj'' aliĝintaj al la Pakto estas reprezentitaj paritete (egalrajte) en asembleo nomata ''Forumo''. La membroj aŭ abonantoj de tiuj establoj rajtas peti la civitanecon kaj tiel elekti la ''Senaton'', kie la diversaj listoj de individuaj civitanoj estas proporcie reprezentitaj. La instancoj de la Civito estas subsiduaj al la strukturoj de la establoj aliĝintaj al la Pakto: la Kapitulo ne rajtas dikti al paktintoj kion fari, ekster la Pakto, la Konstitucio kaj la komune aprobitaj direktivoj. Reciproke, la paktinta establo ne rajtas atendi intervenon de la Kapitulo ekster la cititaj normaroj. La subsidueco garantias la eventualan neŭtralecon de la paktintoj, kiuj gardas plenan aŭtonomecon ankaŭ post la aliĝo al la Pakto. {| class="wikitable" |+Listo de la paktintaj establoj en 2025<ref>https://www.esperantio.net/establoj</ref> !Lando !Establo(j) |- |{{BGR}} |Esperanto-Societo Sukceso, Esperantista Domo de Kulturo |- |{{CHE}} |[[Heroldo de Esperanto]], [[Kultura Centro Esperantista]], [[Literatura Foiro]], [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], [[Interlingvistika Centro]], [[Esperanta PEN-Centro]], Feminisma Esperanta Movado |- |{{FRA}} |Esperanto Poitou-Charentes |- |{{ITA}} |ASSI Scout, Studenta Esperanta Ligo |- |{{VEN}} |Kooperativo Esperanto-Amikaro |- |{{BDI}} |Societo Internacia por Paco Universala, Islama Esperanto Klubo, [[Afrika Esperanto-Instituto]], Civila Esperanta Servo |- |{{CMR}} |Hilelista Esperanto-Komunumo |- |{{ESP}} |[[Esperanta Naturamikaro (ENa)|Esperanta Naturamikaro]] |- |{{COD}} |Societo Solidareco Bona Volo, Unio de Esperantistoj por la Disvolvo de Uviro |- |{{HUN}} |[[Karlo Fajszi|Fajszi]] Amika Rondo |- |{{CIV}} |[[Kotdivuara Esperanto-Asocio]] |- |{{SWE}} |[[Esplora Instituto de Esperantologio]] |} === La instancoj de la Esperanta Civito === [[Dosiero:Parlamento de la Esperanta Civito (2025).png|eta|Strukturo de la [[Parlamento de la Esperanta Civito]].|286x286ra]] ==== La leĝodona povo ==== La leĝodonan povon en la Civito havas la [[Parlamento de la Esperanta Civito|Parlamento]], konsistanta el [[Parlamento de la Esperanta Civito#Forumo|Forumo]] (kiu reprezentas la establojn) kaj [[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] (kiu reprezentas la civitanojn), ambaŭ prezidataj de la Konsulo. La Parlamento estas do la suverana instanco kiu produktas normojn (vidu malsupre). {| class="wikitable" |+[[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] de la Esperanta Civito (2025-2029)<ref>https://www.esperantio.net/parlamento</ref> !Listo !Nomo !Ĉefa(j) eduklingvo(j) |- |Verda |[[Lorena Bellotti]] |itala |- |Verda |Charlotte Florence Batuseka |franca |- |Verda |[[Manuela Blanco]] |kastilia |- |Verda |[[Giorgio Di Nucci]] |itala |- |Verda |Rubèn Fernández |kastilia, kataluna |- |Verda |[[Alessio Giordano]] |itala |- |Verda |Antonio Justicia |kastilia |- |Verda |Miroslava Kirova |bulgara |- |Verda |[[Perla Martinelli]] |itala |- |Verda |Laura Miller |angla |- |Verda |[[Fernando Pita]] |portugala |- |Verda |Hubert Michael Schweizer |germana |- |Blanka |Anna Bartek ([[Anjo Amika]]) |hungara |- |Blanka |Lucien Kagina |runda, franca |- |Blanka |Abdoulrahman Bukuru |runda, franca |- |Blanka |Tihomir Lovriĉ |kroata |- |Blanka |Honoré Sebuhoro |franca |- |Blanka |Kalle Vilbaste |estona |} {| class="wikitable" |+[[Parlamento de la Esperanta Civito#Forumo|Forumo]] de la Esperanta Civito<ref>https://www.esperantio.net/establoj</ref> !Establo !Forumano(j) |- |Esperanto-Societo Sukceso |Aleksandar Holevitch |- |[[Heroldo de Esperanto]] |Herman Deceuninck, [[Giorgio Silfer]] |- |[[Kultura Centro Esperantista]] |Giuseppe Pranzo Zaccaria |- |[[Literatura Foiro]] |[[Giacomo Comincini]] |- |Esperantista Domo de Kulturo |Dimitrinka Kateva, Ivaniĉka Maĝarova |- |[[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]] |Marc Hiltbrand |- |[[Interlingvistika Centro]] |Cristina Stefani, [[Marco Picasso]] |- |[[Esperanta PEN-Centro]] |Georgi Miĥalkov |- |Esperanto Poitou-Charentes |Patrick Boursicot |- |ASSI Scout |Ariele Baldrati |- |Feminisma Esperanta Movado |Roland Eriksson |- |Studenta Esperanta Ligo |Prosper Ntuzwenimana |- |Kooperativo Esperanto-Amikaro |Mayra Núñez Hernández, Nancy Aquino Acevado |- |Societo Internacia por Paco Universala |Libéré Mudende, Frederiko Nimubona |- |Hilelista Esperanto-Komunumo |Raymond Brisebois |- |[[Esperanta Naturamikaro]] |Antonio Vazquez |- |Societo Solidareco Bona Volo |Alphonse Waseka |- |[[Karlo Fajszi|Fajszi]] Amika Rondo |Peter Szilvássy |- |[[Kotdivuara Esperanto-Asocio]] |Antoine Kouablan |- |Islama Esperanto Klubo |Annas Ahishakiye, Shabani Muruta |- |Unio de Esperantistoj por la Disvolvo de Uviro |Sylvestre Mogumbekere |- |[[Afrika Esperanto-Instituto]] |Jean-Sacha Barikumutima, Janvier Ndericimpaye |- |Civila Esperanta Servo |François-Mauriack Nunda |} ==== La ekzekutiva povo ==== La Konsulo ne nur prezidas la Parlamenton, sed ankaŭ la ĉefan ekzekutivan instancon, t.e. la Kapitulo. Estis ĝis nun Konsuloj: [[Walter Żelazny]] (2002-2006), [[Giorgio Silfer]] (2007-2011; 2018-2019), [[Marie-France Conde Rey]] (2012-2016), Chamberline Nguefack Zedong (2017-2018), [[Riichi Karibe]] (2020-2024) kaj [[Lorena Bellotti]] (2025-2029). La anstataŭanto de la Konsulo, laŭ la Konstitucio de la Civito, estas la Unua Vickonsulo. Oficis en tiu rolo [[Ljubomir Trifonĉovski]] (2002-2006; 2012-2013), [[Marie-France Conde Rey]] (2007-2011), [[Giorgio Silfer]] (2013-2019; 2023-2024), [[Julio Herrero]] (2020-2023) kaj [[Manuela Blanco]] (2025-2029). ===== Galerio de la Konsuloj ===== <gallery> Dosiero:Walter zelazny.jpg|[[Walter Żelazny]] (2002-2006). Dosiero:Giorgio Silfer.tif|[[Giorgio Silfer]] (2007-2011; 2018-2019). Dosiero:Marie-France Conde Rey.jpg|[[Marie-France Conde Rey]](2012-2016). Dosiero:Karibe Riichi 2020.jpg|[[Riichi Karibe]] (2020-2024). Dosiero:Lorena Bellotti.jpg|[[Lorena Bellotti]] (2025-2029). </gallery> ===== Galerio de la Unuaj Vickonsuloj ===== <gallery> Dosiero:Trifonĉovski 1996.jpg|[[Ljubomir Trifonĉovski]] (2002-2006; 2012-2013). Dosiero:Marie-France Conde Rey.jpg|[[Marie-France Conde Rey]] (2007-2011). Dosiero:Giorgio Silfer.tif|[[Giorgio Silfer]] (2013-2019; 2023-2024). Dosiero:Julio Herrero.jpg|[[Julio Herrero]] (2020-2023). Dosiero:Manuela Blanco Pavio.jpg|[[Manuela Blanco]] (2025-2029). </gallery> [[Dosiero:Kapitulo de la Esperanta Civito.jpg|eta|288x288ra|La Kapitulo de la Esperanta Civito (2025-2029) en la urbodomo de [[Malago]], la 1-an de aprilo 2025.]] {| class="wikitable" |+Kapitulo de la Esperanta Civito (2025-2029)<ref>https://www.esperantio.net/heko/konsultigxo-de-la-konsulino-kun-la-formita-kapitulo</ref> !Titolo !Kapitulano !Ofico |- |senatanino |[[Lorena Bellotti]] |Konsulino |- |senatanino |[[Manuela Blanco]] |vickonsulo pri internaj aferoj |- |forumano |[[Giacomo Comincini]] |vickonsulo pri informado |- |senatano |[[Alessio Giordano]] |vickonsulo pri klerigado |- |senatanino |Miroslava Kirova |vickonsulo pri socialaj aferoj |- |forumano |[[Giorgio Silfer]] |vickonsulo pri financoj |- |forumanino |Viviana Piccinini |vickonsulo pri bibliotekoj |} ==== La arbitracia povo ==== [[Dosiero:Kortumo Esperanta Civito.png|eta|368x368ra|La justica instanco de la Esperanta Civito, la Kortumo.|maldekstra]]La Kortumo estas la arbitracia instanco, kreita de la Pakto la [[10-a de aŭgusto|10an de aŭgusto]] [[1998]]. Temas do pri la plej antikva el la Civitaj instancoj: ekzemple, la unua Parlamento kaj unua Konsulo ekestis [[Zamenhofa Tago|Zamenhof-Tage]] [[2001]], kaj la unua Kapitulo la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2002]]. Oni rajtas diri ke, en la juna demokratio de Esperantio, la justica povo originis iom antaŭ la leĝodona, kiu mem originis iomete antaŭ la ekzekutiva. Sed fakte dum la unuaj jaroj la Kortumo ne plenumis justican povon: ĝia tasko estis interveni kiel paciganto okaze de konfliktoj inter la paktintaj establoj kaj doni aŭtentan interpreton pri diversaj demandoj rilate al la Pakto kaj al la Konstitucio. Krome la Kortumo funkciis (kaj plu funkcias) kiel notario por la Senataj kandidatlistoj. La Kortumon elektas la Forumo, nome la asembleo de la paktintaj establoj. Tial ke la Forumo fariĝis en [[2001]] unu el la du branĉoj de la Civita Parlamento, oni povas diri ke nur duono de la Parlamento elektas la Kortumon. Tiel ĝi restas tute sendependa de la aliaj du povoj. La Kortumo decidas pri eventuala eksigo de paktinta establo, sed la akcepto de nova paktinto apartenas al la Forumo. La eliro eblas laŭ proceduro kiu garantias ĉiujn establojn: se ekzemple establo havus grandajn ŝuldojn al alia paktinto, nur la arbitracia instanco havus la forton reguligi la aferon antaŭ ol ĝia eksiĝo. La arbitraciado kaj la aŭtenta interpretado de normoj viciĝas al alia grava tasko de la Kortumo: prepari la Civitan Kodon, bazante sin sur la [[Svislando|svisa]]. Moresson Feïdangaï, [[Stan Keable|Stano Keable]] kaj [[Vinko Ošlak|Vinko Oŝlak]] estas la nunah kortumanoj; gec-anoj Andrés Martín kaj Tiziana Rogora, la vickortumanoj.[[Dosiero:Verda Listo nova logo.jpg|eta|171x171ra|Simbolo de la nune reganta Verda Listo.]] == Politika vivo == Protagonistoj en la politika vivo de la Civito estas la partioj, kiuj partoprenas en la elektoj por la [[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] pere de listoj. Ekde la komenco ĝis nun la Verda Listo, progresema, ekologia kaj laika alianco, havis ĉiam la majoritaton. Sekve ĉiuj Konsuloj venis el tiu frakcio. La Blanka Listo, konservema kaj religie inspirita, estis konstante la ĉefa grupo de opozicio, sed ekzistis dum kelkaj jaroj ankaŭ Ruĝa Listo, socialisma. La simbolo de la Verda Listo estas ''arbo kun radikoj'', la slogano: "De Zamenhof ĝis la Esperanta Civito". La simbolo de la Blanka Listo estas ''fiŝo'', la slogano: "Por Civito inspirita de kristanaj valoroj". Ĉiujn kvin jarojn, okazas voĉdonado por la Senato de la Civito. Laŭ la Konstitucio, la plej granda listo gajnas pliajn seĝojn. En 2006, 2011 kaj 2016 la premio estis 6 pliaj seĝoj, sed en 2019 ĝi estis 2 pliaj seĝoj.<ref>https://www.esperantio.net/index.php?id=15#chIIIart17</ref> Ekzemple, en 2016, la Verda Listo gajnis 9 seĝojn pro la voĉdonoj kaj 6 seĝoj ĉar ĝi estis la plej granda listo. {| class="wikitable" |+ Rezultoj por la Senato laŭ voĉdonoj !Listoj !2001<ref name=":10">[https://www.esperantio.net/index.php?id=7 Kroniko de la fenomeno] - esperantio.net</ref> !2006<ref name=":2">[https://esperantio.net/index.php?id=233 Elektita la nova Senato] - [HeKo 318 6-C: 19 dec 06]</ref> !2011<ref name=":3">[https://esperantio.net/index.php?id=1851 Rezulto de la skrutinio por la Senato] - [HeKo 497 1-C, 17 dec 11]</ref> !2016<ref name=":4">[https://esperantio.net/index.php?id=3045 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2017-21] - [HeKo 627 5-C, 19 dec 16]</ref> !2019<ref name=":5">[https://esperantio.net/index.php?id=3953 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2020-24] - [HeKo 724 3-C, 19 dec 19]</ref> !2024<ref name=":6">Rezultoj de la skrutinioj por la Senato 2025-29 - [HeKo 853 9-C, 17 dec 24] - https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29</ref> |- |'''Verda''' |(70%) |108 (66.25%) |130 (73.44%) |103 (72.54%) |114 (70.80%) |55 (65,48%) |- |'''Blanka''' |(30%) |30 (18.40%) |24 (13.55%) |39 (27.46%) |47 (29.20%) |29 (34,52%) |- |'''Ruĝa''' | - |15 (9.20%) |23 (12.99%) |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> | - |- |'''Entute''' !? !159 !177 !142 !161 ! |} {| class="wikitable" |+Rezultoj por la Senato laŭ seĝoj !Listoj !2001<ref name=":10" /> !2006<ref name=":2" /> !2011<ref name=":3" /> !2016<ref name=":4" /> !2019<ref name=":5" /> !2024<ref name=":6" /> |- |'''Verda''' |15 |16 |15 |15 |14 |13 |- |'''Blanka''' |4 |2 |2 |4 |5 |6 |- |'''Ruĝa''' | - |1 |2 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> | - |- |'''Entute''' !19 !19 !19 !19 !19 !19 |} == Normaro == [[Dosiero:Normaro de la Esperanta Civito.png|eta|310x310ra|Hierarkio de la normoj en la konstitucia sistemo de la Esperanta Civito.]]La fundamentaj normoj de la Esperanta Civito estas la Konstitucia Ĉarto ([[2001]]), kiu originas el la Pakto por la Esperanta Civito ([[1998]]), kaj la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Universala Deklaracio pri la Homaj Rajtoj]] (1948). Grava referenco, sed sen normiga valoro (escepte de la art. 1 par. 5), estas la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj|Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj]] (1996), danke al kiu la esperantistaro estas agnoskebla kiel lingva grupo. ''Strukturaj normoj'' estas dispozicioj plenumantaj konstituciajn priskribojn, havante tial pli altrangan naturon ol ordinaraj normoj. Ekzemple, estas strukturaj normoj la reglamentoj de la parlamentaj ĉambroj. La [[Parlamento de la Esperanta Civito#Forumo|Forumo]] aprobas normojn en formo de direktivo kaj la [[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] aprobas normojn en formo de leĝo. Ambaŭ branĉoj de la [[Parlamento de la Esperanta Civito|Parlamento]] aprobas aplikajn aktojn, respektive reglamentojn kaj administrajn aktojn. Direktivoj kaj reglamentoj de la Forumo ne devigas unuopajn civitanojn, sed la establojn mem, kiuj devas konformigi siajn statutojn al ili, se necese. La Konsulo plenumas per ediktoj la direktivojn kaj reglamentojn aprobitajn de la Forumo. Leĝoj kaj administraj aktoj de la Senato devigas la civitanojn, ne la establojn aliĝintajn al la Pakto. La Konsulo plenumas per dekretoj la leĝojn kaj administrajn aktojn aprobitajn de la Senato. Okaze de manko de normo, la Civito referencas provizore al la [[Svisa juro|Svisaj Kodoj]]. La tuta normaro aperas en ''La Verda Libro de la Esperanta Civito'', mendebla tra la redakcio aŭ tra [[Esperanta Kulturservo]]. == Eksteraj rilatoj == [[Dosiero:Helvetia Esperanto-Domo.jpg|eta|225x225ra|Helvetia Esperanto-Domo en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]], sidejo de la Eŭropa Legacio.]] Kerna rimedo por la prizorgo de la eksteraj rilatoj kun la subjektoj de internacia juro kaj gravaj internaciaj organizoj estas la tiel nomataj "legacioj" (en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]], [[Stokholmo]] kaj [[Budapeŝto]], ekde 2026 ankaŭ en [[Buĵumburo]]). En ĝiaj eksteraj rilatoj la Civito celas prestiĝon ĉe internaciaj institucioj: [[Internacia klubo PEN]], ''Naturfreunde International'' ([[Naturamikoj|NFI]]), [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo]] ([[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo|ALTE]]) kaj la [[Internacia Konsilio de Virinoj]]<ref>(fr) ''[https://www.recim.org/asso/memb-fr.htm#trans Associations membres]'', Registre international des citoyens du monde.</ref>. La Esperanta Civito estis ankaŭ akceptita kiel observanto ĉe la neregistara organizaĵo [[Organizaĵo de Nereprezentitaj Nacioj kaj Popoloj|UNPO]] (Unrepresented Nations and Peoples Organization) kiel reprezentanto de la esperantoparolanta komunumo<ref>(en, eo, pl) Ilona Koutny & Ida Stria & Michael Farris,''[https://pure.uva.nl/ws/files/66437399/the_intercultural_role_of_esperanto.pdf The Intercultural Role of Esperanto - Interkultura rolo de Esperanto - Międzykulturowa rola esperantan]'' (PDF), p. 21, I, [[Universitato Adam Mickiewicz]], Institute of Ethnolinguistcs, Poznań 2021, <nowiki>ISBN 978-83-66666-31-3</nowiki>,DOI 10.48226/978-83-66666-31-3</ref>. === Rilatoj kun UEA === Komplete mankas rilatoj inter la Civito kaj [[Universala Esperanto-Asocio]]. La Civito ne pretendas reprezenti la tutan esperantan komunumon, nek ĝia ekzisto kontraŭas la laboron de centralizita movado, kiu per sia rigardo eksteren plenumas la gravan taskon de varbado kaj rekrutado – rolon, kiun komunumo de malgrandaj dimensioj, orientita ĉefe al fortika solidareca ligo inter siaj membroj, kia estas la Civito, malfacile povas plenumi. Kaj ĝuste tial la Civito kritike priskribis la nuntempan E-movadon, kie evidente percepteblas la manko de klara strategia agadplano kaj konkretaj atingoj; ĉar movado, male ol popolo, devas konstante pruvi la sencon de sia ekzisto kaj la aktualecon de sia celaro. === Rilatoj kun "Libera Folio" === Dum pluraj mandatoj, la Civito gardis malaltan opinion pri [[Libera Folio]] kaj eĉ rifuzis uzi ties nomon en oficialaj komunikoj, anstataŭigante ĝin per "skandalisma retgazeto" aŭ "nordeŭropa skandalgazeto". Tamen, tiuj tensioj koncernis nur la redakcion de revuo kaj parton de la tiama ekzekutiva povo de la Civito (ĝis la mandato 2019-2024), ili neniel envolvas la tutan civitanaron en la ĝeneralan opiniadon pri Libera Folio. == Institucioj kaj simboloj de la Esperanta Civito == [[Dosiero:Esperanta Civito - blazono.png|eta|147x147ra|Blazono de la Esperanta Civito.]] La Civito enhavas multajn trajtojn kaj instituciojn, simile al tiuj, kiuj kutime apartenas al ŝtato, krom lando kaj armeo. * Flago kaj himno (la tradiciaj esperantaj); * Civita Banko<ref>https://www.esperantio.net/civita-banko</ref> kun propono de propra valuto, la speso, la kalkulmono de la Esperanta Civito * Lingva Komitato<ref>https://www.esperantio.net/lingva-komitato</ref>; * Censado; * Moto: ''E pluribus ultra'' (''El pluraj transen''); * Novaĵagentejo: ''[[Heroldo Komunikas]]'' (HeKo)<ref>https://www.esperantio.net/</ref>; * Oficialaj festotagoj: ''– la 14-a de aprilo''''',''' Memortago de ĉiuj Pioniroj ''– la 2-a de junio''''',''' Tago de la Esperanta Lingvo ''– la 10-a de aŭgusto''''',''' Tago de la Esperanta Civito; ''– la 15-a de decembro''''',''' Tago de la Esperanta Kulturo. == Transnacia kultura identeco == Esperanta Civito organizas sin kiel institucion kun [[Transnaciismo|transnacia kulturo]], kies precipa celo estas reprezenti esperantistojn perceptantajn sian esperantistecon kiel apartenon al [[Diasporo|diaspora]] lingva grupo. La Civito konceptas Esperanton kiel identigilon kaj kulturan perilon. Laŭ la franca [[Sociolingvistiko|socilingvisto]] [[Philippe Blanchet]] la tri trajtoj necesaj al funkcianta identiĝo por lingva kaj kultura grupo<ref>(fr) Philippe Blanchet, [https://www.youtube.com/watch?v=AtOPM_ZHy-o&t=1786s Interkulturaj rilatoj kaj sento de aparteno al grupo], YouTube, la 10-an de aprilo 2017.</ref>, se aplikataj al la Esperanta Civito, estas: * unue, ke la individuo sentas ke li apartenas al la Esperanta Civito (aŭ sin deklaras Esperanta civitano); * due, ke tiuj, kiuj jam apartenas al tiu grupo, agnoskas ke la novalventinta individuo apartenas al la sama grupo; * trie, ke tiuj, kiuj ne apartenas al la Civito, agnoskas kaj ke ekzistas Esperantaj civitanoj kaj ke tiu antaŭmenciita individuo apartenas al la Esperanta Civito. == Servoj == Ne la Civito mem produktas servojn, sed la establoj aliĝintaj al la Pakto, kiuj provizas ĉiujn esperantistojn precipe per kulturaj kaj socialaj servoj. Esenca rimedo estas la nemoveblaĵoj (posedataj de esperanta establo aŭ de neesperantista kiu konsentas pri Civita servo) kie povas funkcii kursejo, somerumejo por infanoj, ripozejo k.s. Ekde 2025, la Civito disponas je centralizita retvendejo: ''[[Esperanta Kulturservo]]'', kiu provizas librojn, diskojn kaj aliajn varojn, plus aliĝojn al eventoj kaj kursoj de la paktintaj establoj<ref>https://kulturservo.esperantio.net/</ref>. == "Neŭtrala popolo" == La Civito konceptas la esperantistaron kiel popolon<ref>(itale) ''[https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/iuss_extra_silfer_ita.html Unue la Esperanta popolo]'',Treccani. <small>Alirdato: la 29-an de aŭgusto 2025</small> </ref>. Ĝia formiĝo estis la natura konsekvenco de la ĝermo engrundigita de Zamenhof kaj ŝosinta per la [[Manifesto de Raŭmo]], kies spuroj (t.n. praraŭmismaj) troveblas ĉe pluraj pioniroj de la esperantismo. El la letero de Lazaro Ludoviko Zamenhof al [[Abram Kofman|Abraham Kofman]] en Odeso, 28 Majo 1901:<blockquote>Estas vero, ke Esperanto havas nun la plej bonajn kaj brilantajn esperojn por la estonteco: kaj tamen sufiĉe instruita de la sperto mi ne estas optimisto! Estis tempo, kiam Volapük staris ankoraŭ multe pli brilante, kaj tamen… rapide kiel fulmo Volapük falis kaj el ĉiuj ĝiaj plej brilantaj esperoj restis '''nenio'''! Se eĉ ĉiuj akademioj de la mondo akceptus Esperanton, se eĉ milionoj da personoj ĝin uzadus, nenio garantias, ke en la daŭro de unu jaro ĝi subite ne estos forĵetita kaj forgesita por eterne! Se ĝi unu fojon “eliros el la modo”, ĝi plej rapide pereos por ĉiam. Lingvo Internacia fortikiĝos por ĉiam nur en tia okazo, se ekzistos ia grupo da homoj, kiuj akceptus ĝin kiel sian lingvon familian, '''heredan'''. Cento da tiaj homoj estas por la ideo de lingvo neŭtrala multege pli grava ol milionoj da aliaj homoj. Hereda lingvo de la plej malgranda kaj plej sensignifa popoleto havas vivon multege pli garantiitan kaj neestingeblan, ol senpopola lingvo, kiun uzus eĉ milionoj da homoj. Jes, mi estas profunde konvinkita, ke nek solvo de la hebrea demando, nek enradikiĝo de lingvo neŭtrala estos iam ebla sen hilelismo, t. e. sen kreo de '''neŭtrala popolo'''.<ref>L.L. Zamenhof (1929), ''Originala Verkaro'', Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig, p. 323.</ref></blockquote>Tiun vidpunkton de Zamenhof atestas ankaŭ aliaj dokumentoj, ekzemple la letero "2 Oktobro 1905" al pastoro [[Friedrich Schneeberger]], tiama prezidanto de [[Svisa Esperanto-Societo]], kie oni legas:<blockquote>La kreado de malgranda neŭtrale-homa popolo, en kiun iom post iom povus enverŝiĝi kaj solviĝi ĉiuj popoloj de la mondo, estas la tuta celo de mia vivo. La esperantismo estas nur '''parto''' de tiu ĉi ĝenerala ideo. Sed por ke la ĝenerala ideo (kiun multaj esperantistoj certe ne volos akcepti) ne malhelpu la aferon '''esperantan''', tial mi ne ligos ĝin kun la esperantismo, sed mi proponos en la [Ĝeneva] kongreso, ke ni kreu inter ni '''sekcion''' de esperantistoj-“homaranoj”.<ref>G. Waringhien (1948), ''Leteroj de L.L. Zamenhof. La tragedio de lia vivo rivelita de lia ĵus retrovita korespondo kun la francaj eminentuloj, I. 1901-1906'', Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris, 2 oktobro 1905.</ref></blockquote>Kaj el la preskaŭ samdata letero de Zamenhof al [[Emile Javal|Émile Javal]], 24 Septembro 1905:<blockquote>Tiu ĉi malgranda popoleto, kiu havus sian konstantan kulturan centron en unu el la urboj de la neŭtrala Svisujo, prezentus fundamentan grupon, kiu iom post iom ensorbus en sin ĉiam pli da homoj el ĉiuj nacioj kaj estus la komenco de la estonta lingve kaj religie unuigita homaro.<ref>G. Waringhien (1948), ''Leteroj de L.L. Zamenhof. La tragedio de lia vivo rivelita de lia ĵus retrovita korespondo kun la francaj eminentuloj, I. 1901-1906'', Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris, 24 septembro 1905.</ref></blockquote>En revuo ''Esperanto'' (15 Oktobro 1908), [[Hector Hodler]], direktoro de la gazeto kaj kunfondinto de la ĵus naskita [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA), deklaris: <blockquote>Esperanto do ne estas la propraĵo de la mondo, sed, kiel ĉiu lingvo, la propraĵo de siaj konstantaj uzantoj, la apartenaĵo de la “popolo Esperantista”. […] Tiu popolo ekzistas. Ankoraŭ tre malgranda kaj tre dissemita ĝi estas sur la vasta mondo, sed sian estadon ĝi pruvas per la vivo ĉiutaga […]. Ne, “esperantista popolo” ne estas “infana ĥimero” aŭ “ridinda metaforo”, ĉar lingvo ne povas vivi sen ''sia'' popolo. Tiu malgranda popolo ĉiutage kreskos, kaj ju pli ni multigos kaj plirealigos ligilojn, kiuj ekzistas inter ĝiaj membroj, des pli ĝi fortikiĝos kaj potenciĝos.<ref>H. Hodler (1908), ''La lingvo kaj la popolo'', en: “Esperanto”, 15 oktobro 1908, p. 1.</ref></blockquote>Ankaŭ [[Edmond Privat]] esprimis la saman opinion en prelego dum la 7-a UK, titolita ''Pri Esperanta literaturo'', sed identigante la kernon de la esperanta identeco en la originalaj poemoj:<blockquote>La franca pensulo [[Ernest Renan]], ie skribis tion ĉi: "''Ke homoj formas unu popolon, tion faras ilia memoro pri l' grandaj aferoj komune faritaj kaj ilia volo por plenumi novajn''." Precize tiun memoron kaj tiun volon oni ĉe preskaŭ ĉiu linio povas ekvidi en tiuj komunaj poemoj. Tial ili bone atestas la ekziston de nia esperantista popolo, kaj ne nur ĝian malfacilan komenciĝon, ĝian senlacan bataladon kontraŭ mokoj kaj persekutoj, ĝian pacan militadon sen iaj armiloj, krom granda morala kuraĝo kaj esperplena pacienco.</blockquote> == Censado == La membreco en la Civito, kiun ĝi nomas ''civitaneco'', estas senpaga kaj dumviva. Ĉiun kvinan jaron, la Civito faras censadon por eltrovi, kiom da civitanoj estas. La unua oficiala censado okazis en 2006 kaj trovis, ke 30% de la membroj estis virinoj kaj 70% loĝis en Eŭropo.<ref name=":8">[https://www.esperantio.net/index.php?id=217 Civita censotago 2006] - [HeKo 316 8-C, 30 nov 06]</ref> En 2019, ĝi deklaris 459 civitanojn.<ref name=":7">[https://www.esperantio.net/index.php?id=3937 Kontentiga kresko de la Civitanaro dum tri jaroj] - [HeKo 722 5-C, 30 nov 19]</ref> La censado en 2019 eltrovis ke 29.56% estis virinoj, 41 (8.9%) estis sub la aĝo de 35 kaj 8.54% ricevis la civitanecon pro familiano.<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3941 Statistika spikumo pri la Civitanaro 2019] - [HeKo 722 9-C, 4 dec 19]</ref> 53% loĝas en Eŭropo, 34% loĝas en Afriko kaj nur 8% loĝas en aliaj kontinentoj, kiel Azio kaj Ameriko.<ref name=":7" /> {| class="wikitable" |+Civitanaro !Jaro !2006<ref name=":8" /> !2011<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=1836 La Civitanaro kreskis je 46%] - [HeKo 495 4-C, 1 dec 11]</ref> !2016<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3023 La Civitanaro kreskis je preskaŭ dek procentoj] - [HeKo 625 1-C, 1 dec 16]</ref> !2019<ref name=":7" /> !2024 |- |Civitanoj |275 |401 |433 |459 |432 |} == Civitaniĝo kaj ekscivitaniĝo de la Civito == Kerna premiso por peti la Esperantan civitanecon estas percepti sian esperantistecon kiel memelektitan partoprenon al diaspora [[Minoritata lingvo|lingva minoritato]]. La civitaneco estas senpaga kaj dumviva, ĝi donas eblecon ricevi konstantajn rabatojn ĉe la establoj aliĝintaj al la Pakto kaj partopreni la politikan vivon de la Civito, voĉdoni kaj kandidati. En la nuna momento, eblas civitaniĝi nur pere de skriba dokumento disdonebla de paktinta establo, sed la [https://www.esperantio.net/kapitulo Kapitulo] diskutas la ideon lanĉi modelon de virtuala petskribo (jam preta), kiu faciligu la civitaniĝon kaj la rilatojn inter establoj kaj Civito. === Civitaniĝo === Por peti la civitanecon, unue oni devas scipovi Esperanton. Poste, oni turnas sin al [https://www.esperantio.net/establoj establo] aliĝinta al la Pakto, por ke ĝi peru la petskribon al la Civito. Normale, la individua petinto devas esti membro (aŭ abonanto, lernanto ktp) de tiu establo, ĉar ĝi garantias por li. Se [https://esperantio.net/lex-valeria parenco] jam havas la esperantan civitanecon, tiu mem povas peri la peton. === Ekscivitaniĝo === Ĉar la civitaniĝo estas senpaga kaj principe dumviva, la homo ĝin petanta komprenas kaj elektas tion individue, libere kaj spontane. La eksiĝo postulas koston de unu speso (90 svisaj frankoj) por kovri la administrajn kostojn de la Registro kaj la kunvokon de la Kortumo, kiu kunsidos por verdikti la ekscivitaniĝon. Oni konsideru ke ekspluatante la rabatojn je kiuj civitano rajtas kadre de [https://www.esperantio.net/direktivo-hiltbrand direktivo Hiltbrand], ekz. pro [https://kulturservo.esperantio.net/fenestro/testoj lingva ekzameno laŭ LTSEC] aŭ partopreno en [https://kulturservo.esperantio.net/fenestro/eventoj evento organizita de paktinta establo] ktp, la ŝparota sumo dum unu jaro jam superus la kostojn de eventuala eksiĝo, indicebla laŭ la kvar kontingentoj fiksitaj de la [[Monda Banko]] ===== La demisio de konsulino ===== En decembro 2016, Chamberline Nguefack estis elektita kiel [[Konsulo (Esperanto-movado)|konsulo]] (prezidanto) de la Civito<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3045 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2017-21]</ref>. Sed la 3-an de aŭgusto 2017, ŝi demisiis ĉar ŝi malkovris ke "mi estis senskonscie kunkulpulo de kaŝita celo de la Civito."<ref name=":1">[https://sezonoj.ru/2017/10/civito-3/ Demisiis la konsulino de la Esperanta Civito]</ref> En artikolo por ''[[La Ondo de Esperanto]]'', ŝi klarigis ke ŝi maltrankviliĝis kiam ŝi aŭdis Giorgio Silfer kaj Marie Conde Rey paroli pri la morto de UEA kvazaŭ ĝi estis ilia celo. "Mi ektimis pri la laboroj de tiu grupo: ĉu oni uzas min por celoj kaŝitaj de mi?" Ŝi daŭrigis: "verŝajne, Silfer revas regi la mondon esperantistan"<ref name=":1" />. Laŭ ŝi, ŝi provis labori kontraŭ tiu sinteno kaj por pli bonaj rilatoj kun UEA kaj aliaj esperantaj organizaĵoj. Sed ŝi diris ke ŝi malsukcesis. "Kiom naiva mi estis! Pensi, ke la regema Silfer, kiu ĉiam ĉion kontrolas en la Civito – verkas mem la revuon, la amendoproponojn, la rezoluciojn – lasus sian aferon en la manojn de iu alia?".<ref name=":1" /> Ŝia demisio ne estis akceptita kaj la Civito eĉ ne raportis pri ĝi. Nur aperis mallonga anonco pri iu “foresto” sen iu informo.<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3287 La Konsulo en foresto ekde morgaŭ]</ref> Responde al tiu, Nguefack diris: "Giorgio pensas, ke li povas ĉion kontroli, ke li regas homojn, ke li povas perforte devigi ĉiujn – precipe afrikanojn – agi tiel, kiel li volas. Tial li ne aperigis en HeKo mian demision. Li aperigas nur tion, kio glorigas la Civiton".<ref>[https://sezonoj.ru/2017/09/valle-2/ Chamberline Nguefack demisiis, sed HeKo silentas]</ref> HeKo neniam raportis pri ŝia demisio aŭ publikigis ŝian demisian leteron, kaj post la demisio aperis kelkaj artikoloj, kiuj kritikis ŝin.<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3290 La blanka opozicio plendas pri la Konsulino]</ref><ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3321 La Konsulino kolizias kun la opozicio]</ref> <ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3333 Forumanoj interpelacias la Konsulinon]</ref> En novembro, HeKo raportis ke ŝi estis survoje al eksigo pro "misuzo de povoj kaj eventuale privata intereso en oficaj agoj".<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3393 Chamberline Nguefack survoje al "impeachment"]</ref><ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3373 Mallaŭda mocio kontraŭ la Konsulino]</ref> Je la 27-a de decembro 2017, la Senato de la Civito, debatis kaj denuncis Nguefack, kaj voĉdonis por imputi ŝin<ref name=":0">[https://www.esperantio.net/index.php?id=3422 Afrikanoj kaj virinoj imputas la afrikan Konsulinon]</ref>. Silfer diris ke ŝia agado "malfortigas la konfidon al afrikanoj kaj virinoj".<ref name=":0" /> La raporto de HeKo substrekis ke iuj afrikanoj kaj virinoj voĉdonis kontraŭ Nguefack<ref name=":0" />, malgraŭ ke la plimulto de la senatanoj kontraŭ ŝi estis nek virinoj nek afrikanoj. Nur tiam, la demisio estis akceptita. == Komitato Armand Su == [[Su Armand|Armand Su]] estis ĉina esperantisto kiu suferis senkulpe en prizono de [[Ĉinio]]. La Komitato Armand Su estas instanco de la Esperanta Civito, funkciante kiel speco de "Esperantia [[Amnestio Internacia|Amnestio]]", kaj komencis en 2002 labori por klopodi helpi, morale kaj praktike, ĉiujn esperantistojn kies persona libereco estas iel limigita. Inter la plej famaj estis V. Bujak, unu el la plej elstaraj majstroj de orientaj batalartoj en [[Sovetunio]], kaj [[Billy Waldon]], foje nomata Sekvojo (en la ĉeroka: N.I. Sequoyah). Pri tiu temo, la brazila [[Kriminologio|kriminologo]] kaj [[Esperantistoj|esperantisto]] [[César Barros Leal]] aŭtoris libron kies esperanto-eldono titolas "[[Enprizonigo: krepusko de erao|Enprizonigo - krepusko de erao]]"<ref>(eo) Internacia somera universitato tre sukcesa en Fortalezo, [[Heroldo de Esperanto]], p. 2, n-ro 11 (2023), 11-31 aŭgusto 2022.</ref>. Responsas nune pri la Komitato Armando Su la vickonsulo pri socialaj aferoj. == Kritikoj == Ne ĉiuj esperantistoj konsentas kun la kreo kaj celoj de la Civito. Multaj kritikis ĝiajn fondajn ideologiojn. [[Robert Nielsen]] forte kritikis ĝin en sia blogo ''Teo kaj Libroj'', kaj nomis ĝin "sensencaĵo". Li kritikis la influon de Giorgio Silfer, erarojn en la raportado de HeKo, la devon pagi por eliri, la sintenon kontraŭ UEA kaj Libera Folio, kaj nomis la Civiton "ŝajn-ŝtato".<ref name=":9">[https://teokajlibroj.wordpress.com/2020/01/27/la-esperanta-civito-estas-sensencajo/ La Esperanta Civito estas sensencaĵo] - Teo kaj Libroj 27a de januaro 2020</ref> Tazio Carlevaro en sia analizo de [[raŭmismo]] kaj [[Literatura Foiro]] konstatas multajn mankojn en la klasika Esperanto-movado kaj vidas en la Esperanta Civito provo alimaniere serĉi prestiĝon kaj servojn por la movado en krizo. La komunika potencialo ne konsistas nur el la fakta uzo de lingvo, sed ankaŭ el la impreso, ke ĝi estas pli utila kaj pli prestiĝa. Tio klarigas kial la ĉina ekzemple estas la plej parolata lingvo en la mondo, sed ĝi estas konsiderata relative "malgrava”, ĉar ĝi plej ofte ne montriĝas en la modernaj komunikadsistemoj <ref>(eo) Tazio Carlevaro, ''[https://satesperanto.org/IMG/pdf/tazio_carlevaro_cxu_esperanto_postvivos_la_jaron_2045__.pdf Ĉu Esperanto postvivos la jaron 2045 ?]'' - Aldonaĵo (2) Kvazaŭ “liturgia” recenzo, La “simptomo”, p. 53 </ref>. En la du jaroj antaŭ la Projekto de Konstitucia Ĉarto kaj fondo de la Civito, la verkisto [[Jorge Camacho]] kolektis diversajn kritikojn pri la Civito en sia verko ''[[La liturgio de l' foiro]]''. [[Jouko Lindstedt]] tiam skribis, ke "La Civito estas provo de la raŭmistoj uzurpi la koncepton de [[Esperantujo]]". == Sciindaĵo == * Inter 1961 kaj 1962 ekzistis kooperativa projekto de vilaĝo en Anglio, sub la nomo Esperanto-Civito<ref name=":13">(eo) Konversacio kun Michael Vrazitulis, [[Heroldo de Esperanto]], paĝo 3, n-ro 5 (2320)n, majo 2021.</ref>. * La lokoj historie plej ligitaj al la Esperanta Civito: Ĉaŭdefono (fr: [[La Chaux-de-Fonds]], la najbara Loklo (fr: [[Le Locle]]) kaj Sabloneto (it: [[Sabbioneta]]) estas ĉiuj tri enskribitaj en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda]] [[Monda heredaĵo de Unesko|kulturheredaĵo de Unesko]]<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/heko/civitoj-en-la-monda-kulturheredo Civitoj en la monda kulturheredo]'', HeKo, n-ro 394 4-C, la 27-an de junio 2009.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Bibliografio == * ''Esperanto vivas'', originala, ilustrita bildrakonto pri la Esperanta Civito, [[LF-koop]], 22 paĝoj, kun glosaro, formato A4, 2021. * ''La Verda Libro de la Esperanta Civito'', mendebla tra la [[Esperanta Kulturservo]] (EKS). {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta Kulturservo]] * [[Publika internacia juro#Subjektoj de internacia juro|Subjektoj de internacia juro]] * [[Raŭmismo]] * [[Fina Venko|Finvenkismo]] * [[Mikronacio]] * [[Esperanta Respubliko]] == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantio.net Oficiala retejo de la Esperanta Civito] * [https://kulturservo.esperantio.net/ Esperanta Kulturservo] (EKS), la [[magazeno]] de la konsorcio. * {{PlurajLingvokodoj|eo}} [https://www.youtube.com/watch?v=OzaEm9kIJhM EsKu - Epizodo 61 - La Esperanta Civito], [[YouTube|jutuba]] filmeto aperinta 2024-09-27 * (itale) ''[https://www.youtube.com/watch?v=WnjswjuPJng Esperanta Civito]: [https://www.radicali.it/20140207/esperanta-civito-comunit-soggetto-diritto-internazionale-costituita-sullo-jus-sermonis/ la comunità soggetto di diritto internazionale costituita sullo jus sermonis]'' {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210118082604/https://www.radicali.it/20140207/esperanta-civito-comunit-soggetto-diritto-internazionale-costituita-sullo-jus-sermonis/ |date=2021-01-18 }}'', [[YouTube|jutuba]] filmeto'' * (germane) [http://www.plansprachen.ch/ENCYCL_ESPERANTO_C.pdf Civito Esperanta], Svisa enciklopedio planlingva, 2006 * (germane) [[Detlev Blanke]], ''Ĉu manifesti kaj civiti?.'' [http://www.helsinki.fi/~jslindst/raumo-db.html Arkivita de la originalo] pere de Wayback maŝino. [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Svislando]] [[Kategorio:Esperantaj regnoj]] [[Kategorio:La Chaux-de-Fonds]] kvwn9wc35c6mdds7utz13i36u7z7rzh 0 15919 9441430 9399303 2026-07-29T17:47:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |dosiero=Torino, UK 2023, Wandel k Fössmeier, 2 (stucita).jpeg |priskribo de dosiero=Amri Wandel ĉe la [[UK 2023]]. [[Torino]], Italio }} '''Amri Shraga Wandel ''' ({{l-he|עמרי שרגא ונדל}}, n. la [[20-an de januaro]] [[1954]]<ref name=wandel2005>{{citaĵo el retejo|url=http://www.esperanto.org.il/dosieroj/wandel2005.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato, 58-a sekcio|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|eldoninto=[[Universala Esperanto Asocio]]|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> en [[Tel-Avivo]]) estas [[israela]] [[astrofiziko|astrofizikisto]] kaj [[esperantisto]].<ref name="Esperanto 11 1995">[[revuo Esperanto]], novembro 1995 (1075), paĝo 181</ref> Profesoro ĉe la [[Universitato de Jerusalemo]], li esploras [[astrobiologio]]n, [[nigra truo|nigrajn truojn]] kaj [[aktiva galaksio|aktivajn galaksiojn]].<ref name=sezonoj /><ref>{{citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/2015/08/12/kp039-teorio-de-relativeco/|titolo=KP039 Teorio de relativeco|aŭtoro=Eva|aŭtoro2=Johannes|aŭtoro3=Amri Wandel|eldoninto=kern.punkto|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> Kiel esperantisto, li estis unu el la ĉefaj redaktintoj de [[Manifesto de Raŭmo]] kun [[Jouko Lindstedt]] kaj [[Giorgio Silfer]].<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.esperantio.net/index.php?id=10|titolo=Manifesto de Raŭmo|eldoninto=[[Esperanta Civito]]|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> Li estis prezidanto de [[TEJO]] (1981-1983)<ref name=torino>{{citaĵo el libro|url=https://uea.org/pdf/uk2023/Kongresa_Libro_2023_Torino.pdf|titolo=Kongresa Libro 2023, Torino|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> kaj ano de la [[Akademio de Esperanto]] ekde [[1992]]<ref name=sezonoj>{{citaĵo el novaĵo|url=https://sezonoj.ru/2022/01/bet-114/|titolo=BET-56: Amri Wandel gvidos sesion de AIS en Klajpedo|eldoninto=[[La Ondo de Esperanto]]|dato= 15-a de januaro 2022|lingvo=eo}}</ref><ref name=wandel2005 />. Inter 1995-2022 li estis plurfoje [[estrarano de UEA]] kaj de 2022 ĝia dua vicprezidanto. Li deĵoris kiel prezidanto de la [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] (AIS) de [[San-Marino]] ekde 2016 kaj ĝis la malfondo de AIS en 2020.<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://www.liberafolio.org/2020/12/31/la-sanmarina-ais-estas-malfondita/| titolo=La Sanmarina AIS estas malfondita | eldoninto=Libera Folio |dato=2020-12-31 |alirdato=2024-02-02| |lingvo=eo}}</ref> == Studoj kaj universitata kariero == En 1974 li atingis la bakalaŭron pri fiziko kaj [[Informadiko|informadikon]] ĉe la [[Universitato de Tel-Avivo|Tel-Aviva Universitato]]. En la jaroj 1974-1980 li servis en la [[Israelaj Defendaj Fortoj|IDF]]. Li poste daŭrigis siajn studojn kaj atingis la gradon de magistro pri fiziko, refoje ĉe la Tel-Aviva Universitato, en 1978. En 1983 doktoriĝis pri astrofiziko ĉe la [[Universitato de Stony Brook]]. De 1983 al 1988, li post-doktoriĝis pri astrofiziko ĉe la [[Universitato Princeton]], la [[Universitato de Marilando]] kaj la [[Universitato Stanford]]. Li poste revenis al Israelo kaj ek-deĵoris kiel esploristo ĉe la [[Scienca Instituto Weizmann|Instituto Weizmann]] en 1988. Wandel restis ĉe la Instituto Weizmann ĝis 1990, kiam li eklaboris ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. En 1999 li kreis kurson titole «Astrofiziko kaj vivo en la Universo», kiun li ankaŭ instruis ĝis 2023. Dum la sabata jaro 1998–1999 li estis vizitanta profesoro ĉe la Departemento pri Astronomio ĉe la [[Universitato de Kalifornio]], [[Los-Anĝeleso]] (UCLA),<ref name=iku2013/> kie li instruis kvar astrofizikajn kursojn. Dum tiu jaro Wandel kunlaboris ĉe UCLA pri esploro de Aktiva galaksiaj kernoj kune kun profesoro Math A. Malkan, eldonante tri artikolojn sur la temo de masivaj nigraj truoj. Unu el liaj artikoloj,<ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro1=A. Wandel|aŭtoro2=B. M. Peterson|aŭtoro3=M. A. Malkan|titolo=Central Masses and Broad-Line Region Sizes of Active Galactic Nuclei. I. Comparing the Photoionization and Reverberation Techniques"|gazeto=The Astrophysical Journal|jaro=1999|monato=decembro|volumo = 526|numero=2|doi =10.1086/308017| lingvo=en}}</ref> kiu estis la unua prezentanta la interrilaton inter la amaso kaj brileco de masivaj nigraj truoj en aktivaj galaksioj, estas citita pli ol 600 fojoj. Sekve, Wandel kaj Malkan gajnis esploran stipendion de la Usona–Israela scienca Fondaĵo BSF. Ekde tiam, Wandel instruadas iujn jarojn en someraj kursoj ĉe UCLA, kaj havas tie esplorajn kunlaborojn. Ekde 2018, li estas la prezidanto de la Israela Asocio pri astrobiologio kaj komenco de la vivo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ilasol.org.il/contactus |titolo=Contact us - ILASOL| alirdato=11-a de aprilo 2024|lingvo=en}}</ref> Wandel deĵoras kiel supera sciencisto ĉe la Instituto Racah pri Fiziko ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]].<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://phys.huji.ac.il/AmriWandel|titolo=Amri Wandel| eldoninto=The Racah Institute of Physics|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=en}}</ref><ref>{{citaĵo el novaĵo|url=https://www.jpost.com/science/article-772438|titolo=This liquid is a pivotal element for the boundaries of 'habitable zones'|eldoninto=The Jerusalem Post|persona nomo= Judy |familia nomo=Siegel-Itzkovich |dato=9-a de novembro 2023| alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=en}}</ref> En [[Scopus]], li havas H-indekson 16 (aprilo 2023).<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7004501028| titolo=Wandel, Amri|eldoninto=[[Scopus]]|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=en}}</ref> Li estas membro de la [[Internacia Astronomia Unio]]. == Esperanto == [[Dosiero:Uk2003-07-29-kongresa-temo-wandel.jpg|eta|Wandel ĉe la [[UK 2003|Universala Kongreso de 2003]] en [[Göteborg]]]] [[Dosiero:2005-04-29_estraro.jpg|eta|Amri Wandel (dekstre) kun aliaj estraranoj de [[UEA]], fronte de la [[Centra Oficejo de UEA]]. 2005.]] [[Dosiero:L6400645 Estraro de UEA.jpg|eta|Amri Wandel (dekstre) kun aliaj estraranoj de [[UEA]]. [[UK 2019|Universala Kongreso de Esperanto 2019]], [[Lahti]], Finnlando.]] === Rolo en la Esperanta movado === Wandel lernis Esperanton en 1973. Li aktivis en la [[Junulara Esperanto-Ligo Israela]] en la 1970-aj jaroj kaj estis estrarano de [[TEJO]] (de 1977), TEJO-prezidanto (1981-1983) kaj, poste, honora prezidanto.<ref name=sezonoj /><ref name="Esperanto 11 1995"/> Li servis kiel prezidanto de la [[Esperanto-Ligo en Israelo]] (1990-1996, 2008-2020).<ref name=sezonoj /> Li deĵoris kiel [[Komitato de UEA|Komitatano de UEA]] ekde 1989, [[Estraro de UEA|estrarano de UEA]] (1995-1998, 2004-2007, 2010-2013 kaj 2019-2022, 2-a vicprezidanto 2022-2025). Ekde 2007, li estas sekretario de [[Internacia Kongresa Universitato|IKU]], kaj estas fondinto kaj rektoro de la [[Internacia Vintra Universitato]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.internacia-festivalo.de/30a-2013/fotoj/30-IVU-prelegoj.pdf |titolo=Prelega enkonduko, 7-a IVU - Internacia Vintra Universitato |alirdato=2014-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304192822/http://www.internacia-festivalo.de/30a-2013/fotoj/30-IVU-prelegoj.pdf |arkivdato=2016-03-04 |lingvo=eo}}</ref>. Nacie, li krome aktivis kiel organizanto kaj prezidanto de la [[LKK]] de la [[UK 2000|Universala Kongreso de 2000]] en [[Tel-Avivo]]. Li estis redaktoro de la periodaĵo ''[[Israela Esperantisto]]'' ( [[2008]] - 2018)<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.esperanto.org.il/ie.html|titolo=Esperanto-Ligo en Israelo - האגודה לאספרנטו בישראל|alirdato=14-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> En 1992 li aliĝis al la [[Akademio de Esperanto]].<ref name=sezonoj /><ref name=wandel2005 /> Ekde 1995 estas li UEA-estrarano pri Scienca kaj Faka Agado.<ref name=sezonoj /> En Israelo, li servis kiel prezidanto de la [[Esperanto-Ligo en Israelo]] (1990-1996; 2008-2020) kaj redaktisto de ties bulteno titole «Israela Esperantisto» (2008–2019).<ref name=sezonoj /> Li estis, kune kun [[Jouko Lindstedt]] kaj [[Giorgio Silfer]], unu el la ĉefaj redaktintoj de la [[Manifesto de Raŭmo]] (1980),<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.esperantio.net/index.php?id=10|titolo=Manifesto de Raŭmo|eldoninto=[[Esperanta Civito]]|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> kiu startigis la bazojn por la [[raŭmismo]]. Li estis prezidanto de [[TEJO]] (1981-1983)<ref name=torino>{{citaĵo el libro|url=https://uea.org/pdf/uk2023/Kongresa_Libro_2023_Torino.pdf|titolo=Kongresa Libro 2023, Torino|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> kaj ĝia honora prezidanto.<ref name=sezonoj /> Li estas ano de la [[Akademio de Esperanto]] ekde [[1992]]<ref name=sezonoj>{{citaĵo el novaĵo|url=https://sezonoj.ru/2022/01/bet-114/|titolo=BET-56: Amri Wandel gvidos sesion de AIS en Klajpedo|eldoninto=[[La Ondo de Esperanto]]|dato= 15-a de januaro 2022|lingvo=eo}}</ref><ref name=wandel2005 />. Ekde 2017 li deĵoras kiel prezidanto de la [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] (AIS).<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://www.liberafolio.org/2020/12/31/la-sanmarina-ais-estas-malfondita/| titolo=La Sanmarina AIS estas malfondita | eldoninto=Libera Folio |dato=2020-12-31 |alirdato=2024-02-02| |lingvo=eo}}</ref><ref>[https://www.liberafolio.org/2024/07/23/ais-vivas-plu-ec-sen-san-marino/ AIS vivas plu eĉ sen San-Marino], Libera Folio, 23.07.23</ref> Li estas ofta kontribuanto de la [[Internacia Kongresa Universitato]] (IKU), ĝia sekretario kaj redaktis multajn IKU-librojn.<ref name="sezonoj" />{{noto|Wandel redaktis la IKU-librojn de 1998,<ref name=iku1998 >{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU1998.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato - Montpeliero 1998|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|lingvo=eo}}</ref> 2005,<ref name=iku2005 >{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU2005.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato - 58a sesio, Vilno, 23-30 julio 2005|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|lingvo=eo}}</ref> 2006,<ref name=iku2006 >{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU2006.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato - 59a sesio, Florenco, Italio, 29 julio – 5 aŭgusto 2006|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|lingvo=eo}}</ref> 2007,<ref name=iku2007 >{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU2007.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato - 60a sesio, Jokohamo, Japanio, 4 – 11 aŭgusto 2007|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|lingvo=eo}}</ref> 2011,<ref name=iku2011 >{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU2011.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato - 64a sesio, Kopenhago, Danio, 23 ― 30 julio 2011|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|lingvo=eo}}</ref> 2013<ref name=iku2013 >{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU2013.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato - 66a sesio, Rejkjaviko, Islando, 20-27 julio 2013|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|lingvo=eo}}</ref> kaj tiuj inter 2017 kaj 2021.<ref name=iku2021 >{{citaĵo el retejo|url=http://iku2.trovu.com/images/iku2021.pdf|titolo=Internacia Kongresa Universitato - 2-a Virtuala Kongreso de Esperanto, 17 – 24 de julio 2021|alirdato=13-a de aprilo 2024|aŭtoro1=Anna Striganova|aŭtoro2=Dmitrij Ŝevĉenko|aŭtoro3=Amri Wandel|lingvo=eo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210717170041/http://iku2.trovu.com/images/iku2021.pdf|arkivdato=2021-07-17}}</ref>}} Ĉe IKU-konferencoj, li prelegis pri diversaj temoj inkluzive de la serĉo de ekstertera vivo,<ref name="iku2005" /><ref name="iku2011" /> la inkaa astronomio,<ref name="iku2002">{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU2002.pdf |titolo=Internacia Kongresa Universitato - 55a sesio, Fortaleza, Brazilo, julio 2002|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=McCoy|persona nomo=Roy|lingvo=eo}}</ref> ĉina kaj orienta astronomio,<ref name="iku2007" /> la evoluo de teleskopoj de Galileo al Hubble,<ref name="iku2009">{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/pdf/IKU2009.pdf | titolo=Internacia Kongresa Universitato - Bjalistoko, Pollando, 25 julio ― 1 aŭgusto 2009|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Antonio Vergara |persona nomo=José | lingvo=eo}}</ref> la fenomeno de la aŭroro,<ref name="iku2013" /> la scienca revolucio de [[Albert Einstein]],<ref name="iku2015_wandel">{{citaĵo el la reto|url=https://www.slideshare.net/amriw/relativeco-iku1b| titolo=La Scienca Revolucio de Einstein 1 IKU 2015| persona nomo=Amri| familia nomo=Wandel| alirdato=13-a de aprilo 2024| lingvo=eo}}</ref> astrobiologio,<ref name="iku2016">{{citaĵo el retejo|url=http://www.eventoj.hu/steb/miksitaj/iku2016.pdf | titolo=Internacia Kongresa Universitato - 69-A sesio|alirdato=13-a de aprilo 2024|familia nomo=Antonio Vergara |persona nomo=José |familia nomo2=André | persona nomoe2=Alexandre | lingvo=eo}}</ref> kaj nigraj truoj kaj gravitaj ondoj.<ref name="iku2021" /> Dum 1996-1998 kaj en 2006, kiel tiama estrarano de UEA pri scienca kaj faka agado, Amri Wandel vizitis plurfoje la sidejojn de [[Unesko]] kaj de la Internacia Asocio de Universitatoj (IAU) en Parizo, informante pri IKU kaj AIS.<ref>{{citaĵo el retejo|url=http://esperanto.org.il/dosieroj/wandel2010.pdf|titolo=Du jardekoj de Internacia Kongresa Universitato|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> En 2015, li eldonis studon pri la nombro de Esperanto-parolantoj en la sociaj retejoj, kiu taksis proksimumon de du milionoj da parolantoj tutmonde.<ref>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Wandel| persona nomo=Amri |jaro=2015 | monato=aprilo| titolo= How Many People Speak Esperanto? Esperanto on the Web|volumo = 13 | gazeto=Interdisciplinary Description of Complex Systems|doi = 10.7906/indecs.13.2.9|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=en}}</ref> Ĉi tiu studo iĝis dum kelkaj jaroj referenco por la nombro de Esperanto-parolantoj en la retejo ''[[Ethnologue]]''.<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.ethnologue.com/language-of-the-day/2018-10-21|titolo=Language of the Day for 21 October 2018|dato=21-a de octobro 2018|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210710191452/https://www.ethnologue.com/language-of-the-day/2018-10-21|arkivdato=2021-07-10|lingvo=en|alirdato=2024-04-15}}</ref>{{noto|Poste, ''[[Ethnologue]]'' korektis tiun nombron kaj taksis la nombron de esperanto-parolantoj en la mondo esti inter 10 mil kaj 1 miliono.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ethnologue.com/language/epo/|titolo=Esperanto|eldoninto=[[Ethnologue]]|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=en}}</ref>}} En 2012, li registris enretan 33-lecionan Esperanta versio de sia astrofizika kurso ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] kiel parto de la «Universitato de Esperanto».<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.universitato.info/astronomio.htm |titolo= Profesoro Amri Wandel, Israelo| alirdato=12-a de aprilo 2024| lingvo=eo}}</ref> Dum intervjuo de 2023<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.jns.org/world-news/italy/23/6/22/297266/|titolo=Speakers of Esperanto, which has Jewish origins, to convene in Italy|familia nomo=Kumar|persona nomo=Avi|dato=22-a de junio 2023|eldoninto=[[Jewish News Syndacate]]|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20240330083335/https://www.jns.org/world-news/italy/23/6/22/297266/|arkivdato=2024-03-30}}</ref> al ''Jewish News Syndacate'', li klarigis, ke «Esperanto naskiĝis dum la sama epoko, kiam estis la reviviĝo de la [[moderna hebrea]] [lingvo]», pludirante, ke «Kelkaj judoj elektis la hebrean, dum aliaj elektis Esperanton.» === Opinio pri la estonteco de Esperanto === Dum konferenco okaze de la [[UK 2010|Universala Kongreso de Esperanto de 2010]] ĉe [[Havano]], Wandel asertis ke la neŭtraleco de Esperanto, kiu estis grava argumento en la dividita mondo de la [[malvarma milito]], perdis poste sian gravecon dum la nova erao de supernacia [[tutmondiĝo]].<ref name=uk2010>{{citaĵo el la reto|url=https://www.slideshare.net/amriw/esperanto-en-la-ombro-de-la-angla| titolo=Esperanto en la ombro de la angla| persona nomo=Amri |familia nomo=Wandel | jaro=2010| lingvo=eo}}</ref> Laŭ Wandel, dank'al aŭtomataj traduksistemoj, kiuj ebligas facilan tradukon inter lingvoj, ankaŭ la facileco de la lernado de Esperanto estas malpli grava ol en la pasinteco.<ref name=uk2010 /> En tiu okazo, li ankaŭ sugestis, ke Esperanto kaj la angla lingvo ne nepre endas esti rivaloj.<ref name=uk2010 /> En aliaj okazoj, Wandel asertis, ke la nuntempa lingva ''status quo'' povas ŝanĝi favore al Esperanto, se, kaj kiam, la internaciaj, ekonomiaj kaj politikaj fortoj ŝanĝos en la direkton de pli granda ekvilibro inter la gravaj lingvoj, dum la bezono de ununura lingvo por komunikado pliiĝas.<ref name=roy /> Laŭ Wandel, en tia situacio neŭtrala kaj facile lernebla lingvo probable elektiĝos kaj li taksas Esperanton natura kandidato por ĉi tiu pozicio.<ref name=roy>{{citaĵo el retejo|persona nomo=Roy |familia nomo=Ben Dor Cohen|url=https://www.tau.ac.il/~excell/beintchumit/docs/bentchumit11.pdf|titolo=ניסיון לחזור לתקופת מגדל בבל?|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=he}}</ref> == En la amasa kulturo == Artikolo de Amri Wandel titole «אֶסְפֶרְנְטו ובעיית התקשורת הבין-לאומית» (Esperanto kaj la problemo de internacia komunikado) aperis en 2009 en la israela ŝtata ekzameno pri hebreaj esprimoj kaj lingvo;<ref>{{citaĵo el retejo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20201007092022/learn.snunit.k12.il/snunit/lashon/upload/.st/shelonameyuchd.pdf| arkivdato=7-a de oktobro 2020| url= http://learn.snunit.k12.il/snunit/lashon/upload/.st/shelonameyuchd.pdf| titolo= עברית: הבנה, הבעה ולשון| lingvo=he}}</ref> la artikolo estis origine publikigita en la revuo pri scienco kaj teĥnologio «כמעט 2000» (numero 7, somero de 1995). Ekstrakto de lekcio de Amri Wandel titole «החיים בעולמות רחוקים» (Vivo en foraj mondoj) fermas la kanton «אין בינינו חלל» (Ne estas spaco inter ni) de la israela repisto Tuna en lia albumo «ועכשיו לחלק האינטרגלקטי» (Kaj nun por la inter-galaksia parto).<ref>{{YouTube|video=3tD-AMdlNDE|nomo= Tuna - No Space Between Us \\ טונה - אין בינינו חלל }}</ref> La disko estas registrita kvazaŭ ĝi venintus de [[promenradio]]; Wandel fine de la kanto diras: {{citaĵo |origina teksto=למעשה כמה אנשים חושבים שזה על גבול המדע הבדיוני אבל כמו שנראה, יש הרבה מאוד מדע לא בדיוני שמכין אותנו לענות על השאלה שהאדם שאל את עצמו מאז ומתמיד האם אנחנו לבד? |teksto=Fakte iuj pensas, ke tio estas ĉe la limo de sciencfikcio. Tamen, kiel ni vidos, estas multe da nefikcio, kiu preparas nin respondi la demandon, kiun la homo demandis sin mem ekde antikvaj tempoj: ĉu ni estas solaj? }} == Persona vivo == Amri Wandel estas infano de germanaj judoj kiuj elmigris de Eŭropo fine de la 1930-aj jaroj, kaj translokiĝis al [[Tel-Avivo]] mallonge antaŭ ol li naskiĝis en januaro 1954. La historioj diverĝas ĉu la vojo iris antaŭ 1939 tra [[Usono]] aŭ la patro Leo Sommerfeld komence de la [[Dua Mondmilito]] tra [[Sovetunio]] kaj [[Irano]] - la unuan historion subtenas la fakto ke Amri Wandel nun havas tri pasportojn, israelan, usonan kaj germanan, kaj laŭ la celata lando povas elekti kiun uzi - kaj povas esti ke ambaŭ historioj kombinite veras. Unua lingvo post la naskiĝo de Amri estis la germana,<ref name="Esperanto 11 1995"/> liaj ĉeflingvoj tamen fariĝas la hebrea, poste ankaŭ la angla. Amri Wandel estas geedziĝinta kaj loĝas ekde 2000 en la planita urbo [[Modiino]] - la edzinon Gila li renkontis en Esperanto-kurso.<ref name="Esperanto 11 1995"/> La paro havas tri infanojn al kiu ili instruis Esperanton - filinoj Tali (1985), Maja (1988) kaj filo Raneto (1994). Hejmaj lingvoj nun estas Esperanto kaj la hebrea.<ref name="Esperanto 11 1995"/> En [[2007]] ĉe esperantista «Parko de la mondo» en [[Malbork]] ([[Pollando]]) li inaŭguris [[Zamenhof/Esperanto-objekto]]n «[[Israelo]]» kaj plantis [[cedro]]n omaĝe al sia patro kiu naskiĝis en apuda urbeto Skurz (ekde 1922 pole [[Skórcz]]). La ceremonion ĉeestis interalie la urbestroj de [[Malborko]] kaj [[Skórcz]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.malbork.pl/um//index2.php?option=content&task=view&id=1996&pop=1&page=0 |titolo=Malbork Urząd Miasta |alirdato=2016-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160505080101/http://www.malbork.pl/um//index2.php?option=content&task=view&id=1996&pop=1&page=0 |arkivdato=2016-05-05|lingvo=pl}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.szkola.skorcz.pl/szpak/018/index.html |titolo=Spotkanie z profesorem Armi Wandel |alirdato=2016-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161009113302/http://www.szkola.skorcz.pl/szpak/018/index.html |arkivdato=2016-10-09 |lingvo=pl}}</ref> Li estas instruisto de persporta navigado kaj ano de la israela asocio pri navigado. Entuziasmulo pri [[fotografio]],<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.picshare.co.il/view_member.asp?id=735| titolo=Amri Wandel| eldoninto=Picshare|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=he}}</ref> liaj fotoj aperis en la loka amaskomunikilaro. == Verkoj == === Tradukoj === ;El la hebrea * {{citaĵo el libro|titolo=Venis vespero|persona nomo=Fanya |familia nomo=Bergstein |loko=Stanford |jaro=1987 |redaktinto= Amri Wandel|url=https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=516|lingvo=eo}} * {{citaĵo el libro|familia nomo=Wandel|persona nomo=A.S.|titolo=Israelo Kantas: Modernaj Kaj Malnovaj Israelaj Kantoj En Esperanto| eldoninto=Jeli| jaro=1982| lingvo=eo}} * {{citaĵo el la reto|titolo=Israelo ne ĉesas kanti|url=https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4393|aŭtoro=[[Tova Ben-Cvi]] |eldoninto=[[Esperanto-Ligo en Israelo]] | redaktinto= [[Josef Kohen-Cedek]]|redaktinto2=J. Murĵan| redaktinto3=A. Wandel |loko=[[Tel-Avivo]]| jaro=1993 |lingvo=eo}} * {{citaĵo el la reto|url=https://www.poezio.net/export/poem-998_versions-,2016,2018_landscape.pdf?poem-id=998&version-id=,2016,2018&layout=landscape&format=PDF|familia nomo=Wandel|persona nomo=Amri|titolo=Venu paco|alrdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=eo|alirdato=2024-04-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20240813195404/https://www.poezio.net/export/poem-998_versions-,2016,2018_landscape.pdf?poem-id=998&version-id=,2016,2018&layout=landscape&format=PDF|arkivdato=2024-08-13}} * {{citaĵo el la reto|url=http://verkoj.com/dn/Amri/Kanti%20gefratoj%20kune%20kun%20enkonduko.pdf|titolo=Kanti gefratoj kune|alirdato=13-a de aprilo 2024}} ;El la angla * {{citaĵo el libro|titolo=La krabo kiu ludis kun la maro|persona nomo=Rudyard |familia nomo=Kipling|aŭtoroligilo=Rudyard Kipling|redaktinto=Amri Wandel|eldoninto=[[Edistudio]]|jaro=1993|loko=[[Pizo (Italio)|Pizo]]|url=https://www.edistudio.it/articolo.php?id=38|lingvo=eo}} === Libroj === * {{citaĵo el libro|aŭtoro1=David Galadí-Enríquez|aŭtoro2=Amri Wandel| titolo=La Kosmo kaj Ni|loko=Antverpeno| jaro=2022| eldono=4| eldoninto=[[Flandra Esperanto-Ligo]]|url=https://katalogo.uea.org/?inf=6428|lingvo=eo}} La unuan eldonon premiis la [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] de [[San-Marino]] (premio Pirlot 2001).<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.sea-astronomia.es/libro/la-kosmo-kaj-ni-galaksioj-steloj-planedoj-kaj-vivo-en-la-universo|titolo=La kosmo kaj ni: galaksioj, steloj, planedoj kaj vivo en la universo|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=es}}</ref><ref>[http://www.retbutiko.be/ero/kkni prezento de la unua eldono de 2001 en retejo de la eldonejo] [[Flandra Esperanto-Ligo]], kun represoj de du recenzoj el [[Monato (magazino)|Monato]] kaj [[La Ondo de Esperanto]]</ref> === Vortaroj === * {{citaĵo el libro|titolo=Hejma vortaro|loko=[[Roterdamo]]|jaro=1999|url=https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=6036|isbn=9290170654|eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]]|lingvo=eo}} Okupiĝis pri hebrelingvaj terminoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html| titolo=Hejma vortaro|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=eo}}</ref> * {{citaĵo el libro|titolo=La nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto| isbn=2950243258|lingvo=eo}} Kunlaboris pri terminoj rilataj al [[astrofiziko]].<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Amri_Wandel| titolo=Amri Wandel| eldoninto=[[Akademio de Esperanto]]|lingvo=eo}}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=d9plqZJzQ34&t=359s EsKu - Epizodo 34 - Amri Wandel], [[YouTube|jutuba]] filmeto en la kanalo [https://www.youtube.com/@EskuEsperantoKulturo/videos EsKu - Esperanto-Kulturo -] aperinta la 2023-04-15 == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el retejo|url=https://phys.huji.ac.il/AmriWandel|titolo=Amri Wandel| eldoninto=The Racah Institute of Physics|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=en}} * {{citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/2015/08/12/kp039-teorio-de-relativeco/|titolo=KP039 Teorio de relativeco|aŭtoro=Eva|aŭtoro2=Johannes|aŭtoro3=Amri Wandel|eldoninto=kern.punkto|alirdato=12-a de aprilo 2024|lingvo=eo}} * {{citaĵo el la reto|url=http://verkoj.com/verkistoj/amri-wandel/|titolo=Amri Wandel|alirdato=13-a de aprilo 2024|lingvo=eo}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Wandel, Amri}} [[Kategorio:AIS]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Israelaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de TEJO]] [[Kategorio:Honoraj Prezidantoj de TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Israelaj fizikistoj]] 1azxlvl4wxw3khk0hwzcqy1pr4hru45 0 15966 9441435 9125778 2026-07-29T17:52:06Z LilyKitty 25129 de mangobastonetoj 9441435 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Chinese spoons.jpg|eta|Ĉina kulero]] [[Dosiero:GrLoeffel.jpg|eta|Okcidenteca kulero]] '''Manĝilo''' estas [[ilo]] uzata por preni kaj enbuŝigi eron da [[manĝo]] (kaj kelkfoje [[trinkaĵo]]n), <!--PIV:-->kiel tranĉilo, kulero, forko, bastoneto aŭ simila objekto.<ref>[https://vortaro.net/#man%C4%9Dilo_kd manĝilo] en [[PIV]]</ref> Ĝi do ne inkludas aliaj ilojn por manĝo, kiel [[bovlo]]jn aŭ [[telero]]jn (uzita por teni la manĝaĵon sed ne enbuŝigi ĝin), kaj ankaŭ ne [[glaso]]jn (uzata por kaj teni kaj enbuŝigi, sed nur trinkaĵo kaj ne por preni de alia ilo). Dum kulero kaj forko servas por preni aŭ teni manĝaĵon, tranĉilo servas por ĝin dispartigi. La plej simpla ilo por manĝi estas la homa [[mano]], kaj en multaj [[kulturo]]j oni uzas precipe ĝin. Tamen por varma aŭ [[graso|grasa]] manĝo, tiu metodo malbone taŭgas, kaj do homoj evoluigis novajn rimedojn. Unu solvo estas teni la manĝon per alia manĝaĵo, ekzemple oni povas teni [[viando]]n per [[pano|panaĵo]] ([[hamburgero]], ''[[nan]],'' [[pico]]). Alia ebleco estas uzi artefaritajn ilojn, kaj tio oni nomigas manĝilo. Ĉefaj manĝiloj estas en la '''[[Orientazia civilizo]]:''' * [[manĝobastonetoj]] kaj en la '''[[Okcidenta civilizo]]:''' * [[forko]] * [[kulero]] * [[tranĉilo]] La okcidentecan "triopon" oni ofte nomas ''manĝilaron.'' == Vidu ankaŭ == * [[telero]] * [[bovlo]] * [[glaso]] * [[ujo]] * [[manĝobastonetoj]] == Fontoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Projektoj|ReVo=mangx.0ilo}} [[Kategorio:Manĝiloj| ]] 8qbj1vaqz1eh3w93quxqcm88ylu0qbk 0 18502 9441446 9019560 2026-07-29T18:26:05Z Sj1mor 12103 9441446 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Die Hängematte.jpg|eta|Siesta dormo en [[hamako]]; pentraĵo de [[Gustave Courbet]], 1844]] '''Siesto''' estas [[dormo|dormeto]] en la frua posttagmezo, ofte post la [[tagmanĝo]], kutima en varmaj regionoj. Varma klimato kaj granda tagmanĝo estas faktoroj kiu koincidas kun la moderna distrubo de siestado. Siesto estas historie oftaj en la mezmara regiono kaj Sudeŭropo, Mezoriento, kontinenta Ĉinio kaj la barata subkontinento. Ĝi estas malnova tradicio en Hispanio, kaj tra hispana influo, en la grandparto de Latin-Ameriko. Historie ankaŭ oftis en Rusio. La nomo siesto venas de la latina ''sexta,'' ’la sesa horo ekde tagiĝo, tagmezo’. Antaŭ kelkaj jaroj {{mankas fonto|oni opiniis, ke la siesto estis malbona kutimo de mallaboremaj popoloj.}} Studoj montras konfliktajn rezultojn pri la sanefiko de siesto, sed kelkaj indikas, ke ĝi eble havas bonan sanefikon por la [[kardiovaskula sistemo]]. Tiuj efikoj eble rilatas al malpliigita kardiovaskula streĉo pro la ripozo. Tamen, restas malcertoj pri kunfaktoroj, kaj kion vere donas la efikon – ekze. frua fizika aktiveco, anticipado de la ripozo, klina pozicio, la ripozo mem, aŭ iu alia. En [[Andaluzio]] ĉi tiun kutimon oni neniam forgesis kaj ĝi estas rapide adoptata de tiuj foraj vizitantoj post ol ekkoni ĝin. Malavantaĝo de la siesto estas, ke la laboro daŭras ĝis vespero pro la posttagmanĝa ripozo. Ĉar la laboristoj alvenas vespere, ili apenaŭ havas tempon por la familio. En la epoko de la temperatur-kontrolitaj laborejoj, la kutimo de siesto retiriĝas. La hispana registaro malpermesis en ŝtataj oficejoj la sieston ekde januaro de 2006. [[Camilo José Cela]], hispana [[Nobel-premio pri literaturo|nobelpremiita]] verkisto diris ke la siesto estas la ''[[Iberia duoninsulo|ibera]] [[jogo]]'' (kvankam Portugalio tamen ne ĝenerale praktikas sieston). Ĉi tiu verkisto estis granda ŝatanto de la siesto; li ankaŭ diris ke ĉi tiun kutimon oni devis fari tute bone, por kio oni devas unue preĝi la [[Patronia]]n, kaj poste uzi dormveston kaj pisujon. == Vidu ankaŭ == * [[Sonĝo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=siest}} <!--* http://www3.azwestern.edu/psy/dgershaw/lol/SiestaSense.html La (Senso, Senco) de la Siesto - 404--> * [https://web.archive.org/web/20020213055127/http://www.time.com/time/magazine/intl/article/0,9171,1107990405-23189,00.html Siesta Industrio en Eŭropo] – artikolo en ''[[Time Magazine]]'' {{en}} {{Unua}} [[Kategorio:Dormo]] [[Kategorio:Hispanio]] [[Kategorio:Antropologio]] jdof5ch8l30u1z57thugfqnrcls34zb 10 20057 9441214 9441080 2026-07-29T12:11:13Z RG72 11847 9441214 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Edifícios colapsados e danificados em Los Palos Grandes, 2026-06-26.png|90ra]]</div>{{centre|<small>Konstruaĵo kolapsinta pro tertremo en Venezuelo</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|28|07|2026}} * {{flago|Peruo}} [[Keiko Fujimori]] estis proklamita prezidento de [[Peruo]]. ;{{dato|20|07|2026}} * {{flago|GBR}} [[Andy Burnham]] iĝas nova [[ĉefministro de Britio]] anstataŭ [[Keir Starmer]]. ;{{dato|19|07|2026}} * {{flago|Hispanio}}{{flago|Argentino}} La [[Hispana nacia teamo de futbalo|futbala teamo de Hispanio]] venkis en finalo kontraŭ [[Argentina nacia teamo de futbalo|tiu de Argentino]] je 1:0 [[golo]] en plilongigita matĉo de 120 minutoj, kaj gajnis la [[Futbala Mondpokalo 2026|Mondpokalon]] duan fojon. ;{{dato|11|07|2026}} * {{flago|Usono}} Forpasis usona politikisto, senatano [[Lindsey Graham]]. Lia fratino [[Darline Graham]] estas nomumita anstataŭ lin. Ŝi estas la unua virina senatano de [[Sud-Karolino]]. ;{{dato|07|07|2026}} * Pli ol mil homoj en 59 landoj arestitaj en [[Interpol]]-gvidata operacio por kontraŭbatali {{N|homa trafiko}} ([https://www.bbc.com/news/articles/c5yzzzdwqjko BBC]) <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> qnny1myvzk2ijteakezz0kw54ez6lgw 9441423 9441214 2026-07-29T17:17:30Z Kani 670 /* Tageventoj */ 9441423 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Edifícios colapsados e danificados em Los Palos Grandes, 2026-06-26.png|90ra]]</div>{{centre|<small>Konstruaĵo kolapsinta pro tertremo en Venezuelo</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|28|07|2026}} * {{flago|Peruo}} [[Keiko Fujimori]] estis proklamita [[Prezidento de Peruo]]. ;{{dato|20|07|2026}} * {{flago|GBR}} [[Andy Burnham]] iĝas nova [[ĉefministro de Britio]] anstataŭ [[Keir Starmer]]. ;{{dato|19|07|2026}} * {{flago|Hispanio}}{{flago|Argentino}} La [[Hispana nacia teamo de futbalo|futbala teamo de Hispanio]] venkis en finalo kontraŭ [[Argentina nacia teamo de futbalo|tiu de Argentino]] je 1:0 [[golo]] en plilongigita matĉo de 120 minutoj, kaj gajnis la [[Futbala Mondpokalo 2026|Mondpokalon]] duan fojon. ;{{dato|11|07|2026}} * {{flago|Usono}} Forpasis usona politikisto, senatano [[Lindsey Graham]]. Lia fratino [[Darline Graham]] estas nomumita anstataŭ lin. Ŝi estas la unua virina senatano de [[Sud-Karolino]]. ;{{dato|07|07|2026}} * Pli ol mil homoj en 59 landoj arestitaj en [[Interpol]]-gvidata operacio por kontraŭbatali {{N|homa trafiko}} ([https://www.bbc.com/news/articles/c5yzzzdwqjko BBC]) <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> icprel3ztin7o57ohebbqm20wz2e7ok 0 22095 9441631 9427152 2026-07-30T07:17:02Z Sj1mor 12103 9441631 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:1105_Anterior_and_Posterior_Views_of_Muscles.jpg|eta|La homa muskola sistemo, ĉe la plej ekstera tavolo, antaŭe kaj poste.]] La '''muskoloj''' de la [[korpo (biologio)|korpo]] ebligas la [[Fiziologio|movon]] de la [[bestoj]] kaj la malgrandigon de kavaj [[Organo|organoj]]. * '''[[Glata muskolo|Glataj muskoloj]]''' ('''visceraj muskoloj''') formas la muskolan tavolon de la kavaj organoj kaj aktiviĝas nevole. * '''[[Stria muskolo|Striaj muskoloj]]''' ('''skeletaj muskoloj''') aktiviĝas vole per la [[centra nerva sistemo]]. * '''[[Koro|Kora muskolo]]''' La korpo de la homo enhavas 640 muskolojn (depende de kalkulmetodo, inter 639 kaj 850). Muskoloj kaj [[skeleto]] determinas la formon de la [[homa korpo]]. == Proprecoj de la muskola histo == [[Dosiero:CG Heart.gif|alt=Computer generated animation of a beating human heart|thumb|maldekstre|Kuntiriĝo kaj malstreĉiĝo de la kora muskolo.]] La muskola histo estas formata per ĉeloj nomitaj [[Muskolĉelo|miocitoj]] kaj havas kvar ĉefajn proprecojn kiuj diferencigas ĝin de la ceteraj histoj:<ref name=uno> Tortora-Derrickson: ''Principios de Anatomía y Fisiología''. Konsultita la 10an de aprilo 2018. </ref><ref name=cuatro>[http://digeset.ucol.mx/tesis_posgrado/Pdf/Adrian%20Larios%20Escalante.pdf ''Estructura y función del músculo esquelético. Propiedades mecánicas pasivas y contractibilidad''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701211838/http://digeset.ucol.mx/tesis_posgrado/Pdf/Adrian%20Larios%20Escalante.pdf |date=2007-07-01 }} {{Wayback|url=http://digeset.ucol.mx/tesis_posgrado/Pdf/Adrian%20Larios%20Escalante.pdf |date=20070701211838 }} Universidad de Colima. Konsultita la 27a de marto 2018.</ref> * Elektra eksciteblo. La muskola histo ricevas elektrajn impulsojn de la [[nerva sistemo]] kaj reagas al tiuj generante movon. * Kuntiriĝeblo. Ĝi estas difinebla kiel la kapablo mallongigi okazigita de tensio nomita "forto de kuntiriĝo". Se la tensio okazigita superas la rezistadon, okazas movo kiu estos diferenca depende de la loko en kiu estas la muskolo. * Etendiĝeblo. Ĝi estas difinebla kiel la kapablo etendiĝi ne suferante damaĝon. Tiu propreco povas esti observata en la muskola tavolo de la [[stomako]] kiu ege disetendiĝas kiam la stomako pleniĝas je manĝaĵoj dum la procezo de [[digesto]]. * Elasteco. Tiu propreco referencas la kapablon de la muskola histo reveni al sia origina longeco post la procezo de kuntiriĝo aŭ post ties etendiĝo. Se oni komparas la muskolan histon kun aliaj kistoj kiel la tejido osta histo kiu formas la [[osto]]jn, oni povas facile kompreni la gravon de tiuj kvar proprecoj. La [[osta histo]] tute ne estas ekscitebla elektre, ne havas kapablon kuntiriĝi aŭ varii je formo. Ĝi ankaŭ ne estas etendebla: se ĝi suferas plilongigon, ĝi rompiĝas kaj ekestas frakturo. == Tipoj de muskola histo == === Stria aŭ skeleta muskola histo === {{Ĉefartikolo|Skeleta muskolo}} [[Dosiero:Muskel ( 1).jpg|thumb|Mikrofotografio de skeletmuskolaj fibroj.]] La stria aŭ skeleta muskola histo estas respondeca pri la movado de la skeletoj kaj aksa kaj apendica kaj de la bontenado de la korpa sinteno aŭ pozicio. Pere de la strimuskolo oni povas realigi la volontajn movojn, movi la [[torso]]n kaj la [[Membro (anatomio)|membrojn]], piediri, salti, kuri, levi objektojn, maĉi kaj movi la [[okulo]]jn en ĉiuj direktoj. Ĉiu stria aŭ skeleta muskolo fiksiĝas en la [[osto]]j pere de fibraj longiĝoj nomitaj [[tendeno|tendenoj]] kaj estas ĉirkaŭita per membrano kiu ricevas la nomon de "aponeŭrozo".<ref name=tres/> La fundamenta unuo kiu konstituas la skeletan muskolon estas la [[Muskolĉelo|muskola fibro]]. Ĉiu el ili estas reale ĉelo de cilindra formo tre longa kiu posedas nombrajn kernojn en ĝia periferio. Grupo de fibroj grupiĝas por formi fibrarojn, dum kelkaj fibraroj kuniĝas por formi la kompletan muskolon.<ref name=tres/><ref name=cinco>[http://asemcantabria.org/wp-content/uploads/2015/09/musculo_esqueletico.pdf ''El músculo esquelético. Informe''.] Federación Española de Enfermedades Neuromusculares. Konsultita la 13an de aprilo 2018.</ref> === Glatfibra muskolo === {{Ĉefartikolo|Glatfibra muskolo}} [[Dosiero:Smooth muscle contraction1 esp.png|thumb|maldekstre|230ra|Diagramo en kiu oni observas la mekanismon de kuntiriĝo de la glatfibra muskolo.]] La glatfibra muskolo disdiference de la skeleta muskolo ne partoprenas en la volontaj movoj. Ĝi troviĝas en la murtavolo de la kavaj internaj strukturoj, inklude ĉe la muroj de la [[Digesta sistemo|digesta tubo]], de la [[gala veziko]], de la [[Sanga vaskulo|sangaj vaskuloj]], la spirtuboj, [[bronko]]j, [[uretero]]j, [[urina veziko]] kaj [[utero]]. Ekzistas ankaŭ glatfibra muskolo en la [[haŭto]] asocia al la harfolikloj kaj en la okulo kie ĝi havas la funkcion kuntiriĝi kaj dilati la [[pupilo]]n kaj ebligi la fokusigon variigante la formon de la [[kristalino]]. Ĝi ricevas tiun nomon ĉar se oni observas per mikroskopo montraĵon de histo, ne estas videblaj strioj, pro kio oni nomas ĝin glata. La glataj muskoloj de la organismo realigas funkciojn ege gravaj kaj kuntiriĝas aŭ disetendiĝas aŭtomate reage al nervaj stimuloj generitaj per la aŭtonoma nervosistemo.<ref name=uno/> La glatfibraj muskoloj estas pli mallongaj ol la skeletaj muskoloj kaj havas ununuran kernon kaj internajn filamentojn kiuj povas esti de du tipoj: nome dikaj kaj maldikaj. Tiuj filamentoj ne havas kompaktan distribuadon pro kio ne ekzistas videblaj strioj. La kuntiriĝo de la glata fibro baziĝas sur la samaj principoj kiel en la skeleta muskolo, sed ĝi havas kelkajn apartajn proprecojn, dekomence ĝi estas pli malrapida, sed estas ankaŭ pli longdaŭra ol ĉe la skeleta muskolo kaj krome la fibroj povas disetendiĝi aŭ mallongiĝi en grado multe pli granda ne perdante sian kuntiriĝan kapablon.<ref name=uno/> La glata muskolo de la utero estas tiu kiu ebligas la procezon de la [[nasko]], dum kiu la utero kuntiriĝas periode laŭ kreskiĝanta intenseco kiu atingas sian maksimumon dum la elpela periodo.<ref>Parto: ''Mecanismo, clínica y atención''. Luis Espinosa Torres Torija. ''Manual moderno'', 2017. Konsultita la 10an de aprilo 2018.</ref> === Kora strihisto === [[File:Blausen 0470 HeartWall es.png|thumb|La kora muskolo formas la miokardion kaj ĝi estas la 75% de la tuta volumeno de la koro.]] Ĝi estas de modifita strihava naturo kaj de nevolonta kontrolo. Ĝi ekzistas nur en la koro kaj generas la movojn per kiuj tiu organo impulsas la sangon laŭlonge de la [[kardiovaskula sistemo]]. Tiel la 75% de la totala volumeno de la koro estas formata de muskolo. La kora muskola histo havas kelkajn specialajn karakterojn, kaj tiukadre la ĉeloj kiuj komponas ĝin estas branĉigitaj kaj disponas de apartaj strukturoj nomitaj "intermetitaj diskoj" kiuj kunigas la pintojn de du najbaraj [[miocito]]j, tiel ke la organo kuntiriĝas sinkronece.<ref>[http://www.biologia.ucr.ac.cr/profesores/Garro%20Bernal/Histologia%20Celular%20y%20Molecular/TEMA%206%20MUSCULOS%20BIOL%20CELULAR%20E%20HISTOLOGIA.pdf ''Músculos: biología celular e histología.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180403142713/http://www.biologia.ucr.ac.cr/profesores/Garro%20Bernal/Histologia%20Celular%20y%20Molecular/TEMA%206%20MUSCULOS%20BIOL%20CELULAR%20E%20HISTOLOGIA.pdf |date=2018-04-03 }} {{Wayback|url=http://www.biologia.ucr.ac.cr/profesores/Garro%20Bernal/Histologia%20Celular%20y%20Molecular/TEMA%206%20MUSCULOS%20BIOL%20CELULAR%20E%20HISTOLOGIA.pdf |date=20180403142713 }} Bernal Gerardo Garro Mora. Universidad de Costa Rica.</ref> La regulado de la forto kaj rapideco de kuntiriĝo estas nevolonta kaj realiĝas pere de la [[aŭtonoma nerva sistemo]]. La [[simpata nerva sistemo]] funkciigas pozitivan agadon pliigante la frekvencon de la kuntiriĝoj, dum la stimulo fare de la parasimpata nerva sistemo realigas la malan agadon. == Muskola kuntiriĝo == La kuntiriĝeblo estas la propreco kiun havas la muskolaj fibroj por mallongiĝi kaj dikiĝi. Tio eblas ĉar ĉiu ĉelo enhavas nombrajn [[filamento]]jn kiuj estas formataj per du diversaj [[proteino]]j nomitaj "aktino" kaj "miosino", el kiuj ambaŭ estas tipoj kiuj havas diferencan aspekton, la filamentoj de aktino estas maldikaj kaj helkoloraj, dum tiuj de miosino estas dikaj kaj malhelkoloraj. Ili alterniĝas inter si, interplektitaj kvazaŭ interligitaj manofingroj.<ref name=tres>''El cuerpo humano. Salud y enfermedad''. Barbara Janso Cohen. Konsultita la 28an de marto 2018</ref> Laŭ la modelo de la glata filamento, ripozostate la muskola fibro montras moderan gradon de koincido inter la filamentoj de aktino kaj miosino, dum en stato de kuntiriĝo la koincido pliiĝas, kaj se okazas muskola plilongiĝo la koincido malpliiĝas kaj povas eĉ iĝi nula.<ref name=siete>[http://www.facmed.unam.mx/Libro-NeuroFisio/10-Sistema%20Motor/10a-Movimiento/Textos/MuscAnatomia.html ''Morfología del músculo esquelético''.] UNAM. Konsultita la 30an de marto 2018.</ref> [[Dosiero:Sarcomere es.svg|thumb|300px|centre|Mekanismo de kuntiriĝo en la strimuskolo.]] == Tipoj de kuntiriĝo == [[Dosiero:1015 Types of Contraction new esp.jpg|thumb|maldekstre|Tipoj de kuntiriĝo.]] [[Dosiero:EQUERRE.JPG|thumb|maldekstre|La izometrika aŭ statika kuntiriĝo ne generas movon, sed ekzistas tensio en la muskolo kaj energia kosto.]] La skeletaj muskoloj estas kunigitaj per siaj pintoj al la ostoj pere de [[tendeno]]j. Pro tio ekzistas rezistado kiun la muskolo devas venki por povi mallongiĝi. Kiam la rezistado estas supera al la tensio establita en la funkciigita muskolo, tiu ne kapablas mallongiĝi kaj ne okazas movo, dum kiam la rezistado estas malsupera al la tensio generita okazas mallongiĝo kiu estos des pli rapida ju malpli granda estu la ŝarĝo. La termino "kuntiriĝo" esta uzita tiukuntekste por aludi al disvolvigo de tensio en la muskolo, sed tio ne implikas necese, ke tiu mallongiĝas, ĉar tio dependas de la ekzistanta ekstera rezistado. Baze sur tio eksponita povas ekzisti variaj tipoj de kuntiriĝoj, depende ĉu ili generas aŭ ne generas movon:<ref>''Fisiología veterinaria''. James G. Cunningham</ref> * Izometrika aŭ statika kuntiriĝo. En tiu tipo de kuntiriĝo la tensio de la muskolo ne superas la venkenda rezistado. La muskolo ne malpliigas sian longon kaj oni ne generas movon, kvankam ja ekzistas energia kosto. [[Dosiero:Man on an Exercise Bike GIF Animation Loop.gif|thumb|dekstre|220ra|La izotonika aŭ dinamika kuntiriĝo generas movon.]] * Izotonika aŭ dinamika kuntiriĝo. Diference de la izometrika aŭ statika kuntiriĝo, la muskolo mallongiĝas aŭ plilongiĝas. La izotonikaj kuntiriĝoj estas la plej oftaj en la ĉiutaga aktiveco kaj en la plimulto de la [[sporto]]j, ĉar normale la muskolaj tensioj kutime okazigas mallongiĝon aŭ plilongiĝon de la muskolaj fibroj de difinita muskolo. Ĝi povas esti de du tipoj: ĉu koncentrita aŭ ekstercentra. ** Izotonika koncentrita kuntiriĝo. Ekzistas alproksimiĝo inter la artiklaj segmentoj, kio okazigas pozitivan rezulton. La aplikita forto estas pli granda ol la venkenda rezistado. Okazas mallongiĝo de la muskolo. ** Izotonika ekstercentra kuntiriĝo. En tiu tipo de kuntiriĝo, ekzistas apartigo de la artiklaj segmentoj, kio okazigas negativan rezulton. La aplikita forto estas pli malgranda ol la venkenda rezistado. Okazas plilongiĝo de la muskolo. Oni povas difini aliajn tipojn de kuntiriĝoj kiuj reale estas nur la kombinaĵo de la tri bazaj tipoj antaŭe listigitaj: * Aŭksotonika kuntiriĝo. Ĝi kombinas la izotonikan kuntiriĝon kun la izometrika kuntiriĝo sed en diferenca proporcio. Ekzemplo de tiu kuntiriĝo povas estis la [[Halterlevado|pezlevado]] sur benko. * Izokineta kuntiriĝo. Estas tipo de dinamika kuntiriĝo kun fiksa rapideco kaj venkenda rezistado de varia tipo. Ĝi estas kombinaĵo de tri tipoj de kuntiriĝo; unuarange ekstercentra kuntiriĝo, poste minimuma tempo de izometrika kaj fina tempo de koncentrita kuntiriĝo. == Skeleta muskola fibro == [[Dosiero:Sarcomere esp.png|thumb|Miofibreto kun sarkomero limigita per du Z-strioj.]] La muskola strifibro estas longeca ĉelo kun formo de cilindro. Ĝi havas 50-mikran diametron kaj povas atingi longon de kelkaj centimetroj. Ĝi estas la rezulto de la kuniĝo de kelkaj ĉeloj, pro kio ĝi montras nombrajn kernojn en sia periferio (plurkerna ĉelo). Ĝi estas ĉirkaŭita per membrano nomata "sarkolemo", dum la interna areo ([[citoplasmo]]) nomiĝas "sarkoplasmo".<ref name=cinco/> La sarkoplasmo enhavas nombrajn longecajn strukturojn (miofibretoj) kiuj estas disponitaj kompakte kaj formiĝas per la alternado de du tipoj de filamentoj: nome la dikaj filamentoj komponitaj per molekuloj proteinaj de miosino kaj la maldikaj filamentoj kiuj estas komponitaj per molekuloj proteinaj de aktino. Ambaŭ tipoj de filamentoj alterniĝas inter si formante strukturon perfekte ordigita kiu estas respondeca por la muskola kuntiriĝo. La miofibreto estas trairata regule per malkelkoloraj strioj kiuj nomiĝas "Z-strioj". La areo ekzistanta inter du sinsekvaj Z-strioj ricevas la nomon de "sarkomero". La sarkomero estas la baza unuo de muskola kuntiriĝo. Ĉiu muskola fibro enhavas grandan kvanton de sarkomeroj disponitaj en aro ordigita per perfekta reguleco.<ref name=cinco/> [[Dosiero:Blausen 0801 SkeletalMuscle esp.png|thumb|center|300px|Strukturo de fibro de skeleta muskolo.]] == Konstruo kaj funkciado de la skeletaj muskoloj == [[Dosiero:Arms_race_(7452180634).jpg|eta|300ra|maldekstre|Adapto de muskoloj al fortostreĉo.]] Ĉi-sube priskribitas pli profunde la striaj muskoloj kaj la meĥanismo de la muskola funkciado. Estas diversaj la [[Stria muskolo|strioj]] en la miofibreto de la striaj muskoloj. La strio, kiu montras malfortan kuntiriĝon nomiĝas [[I-strio]], dum la alia strio kun forta kuntiriĝo nomiĝas [[A-strio]]. La dikaj kaj maldikaj miofilamentoj formas la miofibretojn. La funkcia unuo de miofibretoj estas la [[sarkomero]], kiu estas kuntirebla [[Aktinomiozino|aktinomiozina]] komplekso. La finon de la sarkomero montras la [[Z-strio|Z-strioj]]. La Z-strioj troviĝas en la mezo de la I-strio. La maldikaj filamentoj ligiĝas per unu fino al la Z-strio, la alia fino penetras inter la [[Miozinfilamento|miozinfilamentojn]], al la mezo de la sarkomero. La [[Muskolstrio|muskolstriojn]] formas la ripetiĝanta lokiĝo de la I kaj A strioj en la najbaraj sarkomeroj. En la mezo de la A-strio apartiĝas hela H-strio, en kies mezo videblas malhela M-strio. La M-strio staras el [[Proteino|proteinfilamentoj]] kunligitaj al la miozinmolekuloj. Dum la kuntiriĝo de la muskolfibro la Z-strioj (kiuj formas la limojn de la sarkomero) interproksimiĝas, la I-strio maldikiĝas, la H-strio preskaŭ malaperas. Dum la muskolkuntiriĝo la aktin- kaj miozin-filamentoj de la miofibretoj forglitas unu apud la alia: tion prezentas la suba figuro. La maldika filamento staras el la komplekso de [[aktino]] kaj [[Troponino|troponin]]-[[tropomiozino]] en la fibroj de la stria muskolaro. Unu parteto de la troponino kapablas ligi la [[Kalcio|kalcion]]. La kalcio liberiĝas el la [[Endoplasma retikulo|endoplasma reto]] de la muskolfibro ([[Sarkoplasmo|sarkoplasma]] reto) okaze de ekscito. La ligo de kalcio ŝanĝas la konstruon de la troponinkomplekso kaj tiel ankaŭ tiun de la tuta maldika filamento. Tiel liberiĝas la ĝis tiam kovritaj al la miozino ligaj lokoj de la aktinfilamento. La [[hidrolizo]] de [[ATP]] ([[Adenozina trifosfato]]) okazas en la [[miozinkapo]] de la dika filamento kaj la miozinkapoj ligiĝas al la maldika filamento. La [[energio]] devenanta el la malkonstruo de la ATP-molekuloj helpas la movon <!--(kapjeson)--> de la miozinkapoj. La [[energio|kemia energio]] devenanta el la ATP-hidrolizo tiam transformiĝas al [[mekaniko|meĥanika energio]]. La miozinkapoj ligiĝas al la aktinfilamento, la du filamentoj forglitas unu apud la alia, la maldikaj filamentoj proksimiĝas al la M-strio. La ligo funkcias, ĝis la miozinkapo ne ricevas novan ATP. Se ATP ne ligiĝas al la miozinkapo, la ligo ĉesas inter la du filamentoj, reaperas la origina stato, t.e. la miozinkapoj nur malstrikte aŭ ne ligiĝas al la maldika filamento. Dum la muskolo ricevas eksciton kaj disponas pri sufiĉa ATP, tiu funkcia ciklo ripetiĝas eĉ 50-100-foje sekunde. Kiam la ekscitaĵo-pludona molekulo (ĝenerale [[Acetilkolino|acetil-kolino]]) liberiĝas okaze de ekscito en la nervofino ligita al la muskolfibra [[sarkolemo]], tio ŝanĝas la [[Membrano|membranan]] [[Permeablo|permeablecon]]. La rapide enfluantaj Na+-[[Jono|jonoj]] kaŭzas funkcian [[Potenciala energio|potencialon]], kiu progresas sur la fibrosurfaco kaj tra la transversaj tubetoj (tiuj-ĉi estas sulketoj de la sarkolemo). La potencialon kondukas la transversaj tubetoj en la fibrointernon, kie ĝi kondukiĝas al la sarkoplasma reto. La deponita Ca2+ liberiĝas en la terminalaj cisternoj kaj laŭlongaj (longitudaj) tubetoj formiĝantaj el la sarkoplasma reto. La sarkoplasma reto havas ankaŭ sarkomero-kovrantajn partojn, tiel ĝi garantias la Ca2+-provizadon de la tuta sarkomero. La ekscita procezo daŭras kelkajn [[Milisekundo|milisekundojn]] tiel ĉiu sarkomero kuntiriĝas preskaŭ samtempe. Post la kuntiriĝo, la Ca2+-jonoj iras denove en la cisternojn, la acetilkolino malkonstruiĝas [[Enzimo|enzime]]. Por la funkciado de la Ca2+-pumpilo kaj la muskolfunkciado necesas ATP. Se la muskolfibro ne ricevas novan [[Stimulo|stimulon]], la kalcioenhavo malgrandiĝas tiel, ke la fibrokuntiriĝo haltiĝas. [[Dosiero:Synapse diag3.png|eta|240ra|dekstre|Skemo de neŭro-muskola junto:<br />1. Aksono<br />2. Neuromuskola plato<br />3. Muskola fibro<br />4. Muskola fibreto.]] La [[muskolĉelo]]j kompreneble bezonas ATP ankaŭ en la [[Ripozo|ripoza]] periodo, kiam ĝi ebligas la aktivan jonotransporton, la konstanton de la membranpotencialo kaj de la interna medio. Dum la muskolkuntiriĝo la ATP-foruzo kreskas multfoje. La tubetaro, precipe la laŭlongaj tubetoj de la sarkoplasma reto en la koraj muskolĉeloj estas ne tiel evoluintaj kiel ĉe la striaj muskoloj. La muskolkuntiriĝo en la glataj muskoloj okazas per la aktino-miozino-komplekso, sed la dikaj kaj maldikaj filamentoj ne formas sarkomerojn nek miofibretojn. La movan [[Organa sistemo|organsistemon]] de la homo direktas la [[nervosistemo]]. La striaj muskoloj ligiĝas per la sensa kaj mova nervfino al la nervosistemo. Se oni ekscitas la muskolojn tra la nervosistemo, oni faras nerektan ekscitadon. Oni povas eksciti la muskolon rekte per [[Elektro|elektra]] ekscito. La stria muskolo kuntiriĝas pro la ekscita efiko, poste ĝi malstreĉiĝas. Tio estas la muskoltiko. Se oni estigas per konvene forta ekscito muskoltikon kaj antaŭ la tuta malstreĉiĝo oni donas novan stimulon, la muskolo ne malstreĉiĝas plu, sed denove kuntiriĝas. Se la du ekscitoj proksimiĝas en la tempo unu al la alia, oni povas atingi la akumuliĝon de la du ekscitoj. Se oni dum tiu tempoparto estigas daŭre ekscitojn, tiam la [[Tiko|tikoj]] parte aŭ tute kuniĝas. Tiel estiĝas la daŭra muskolkuntiriĝo. La granda parto de la homa moviĝo estas daŭra muskolkuntiriĝo. Kiam tiu kuntiriĝo daŭras longe, oni parolas pri statika muskolkuntiriĝo. Tia muskolfunkcio estas tre malkonvena por la korpo, ĉar la daŭre kuntiritaj muskoloj obstaklas sian [[Nutrado|nutradon]]. Se la muskolo kuntiriĝas nur por mallonga tempo kaj tiun staton sekvas ritma malstreĉiĝo, tiam oni parolas pri dinamika muskolfunkcio. Dum tiu funkcio aperas la „[[muskolpumpo]]”-fenomeno. Je ties efiko rapidiĝas la [[Sangocirkulado|sango-cirkulado]], pliboniĝas la nutrado de la muskolo. Pro tio oni ne laciĝas dum la dinamika muskolfunkcio kiel dum la statika. La veraj kapilaroj de la skeleta muskolo estas dum ripozo grandparte fermitaj. Dum la funkciado grandiĝas la sangopriservo 20/30-oble, la oksigenkonsumo 100-oble. La kuntiriĝo de la muskolaro malhelpas la [[Arterio|traarterian]] enfluadon kaj premas la sango-enhavon de la [[Vejno|muskolvejnoj]] al la [[koro]]. La sango defluas denove dum la malstreĉiĝo en la [[Kapilaro|kapilarojn]]. La sangopriservo de la funkciantaj muskoloj periodiĝas. La muskoloj kapablas transformi nur 20% de la muskolforto al [[meĥanika laboro]], la resto iĝas [[termoenergio]]. La energiofonto de la muskolfunkciado venas el [[karbonhidrato]]j, [[graso]]j, [[albumino]]j. La muskolo uzas la liberajn [[Grasacido|grasacidojn]] kaj [[Aminoacido|aminoacidojn]] el la [[sango]], la karbonhidratojn el la sango aŭ el la propra deponaĵo. La diseriĝaj molekuloj de organikaj molekuloj oksidiĝas en la citrat-ciklo kaj la fina (terminala) [[oksidigo]]. La gajnita (liberigita) energio konstruiĝas en ATP-molekuloj. La ATP-molekuloj parte tuj foruziĝas, parte formiĝas al [[Kreatino|kreatin]]-[[fosfato]] ([[KP]]). Tiu molekulo - simile al ATP - deponas la energion. Procezo de la KP-estiĝo: ATP + kreatino iĝas [[ADP]] + kreatinfosfato (KP) La ligita (deponita) energio en la KP-molekulo ne estas rekte uzebla en la muskolfunkciado. Antaŭ ĉio necesas la transformiĝo de ADP al ATP. La estiĝintaj ATP-molekuloj diseriĝas al ADP dum la muskolfunkciado. La prezentitaj procezoj karakterizas ne nur la [[Muskolĉelo|muskolĉelojn]], sed [[Ĉelo (biologio)|ĉelojn]] de la aliaj organoj. En la ĉeloj estiĝas kelkfoje [[Oksigena elĉerpo|oksigenmanka]] stato, se la longdaŭra kaj forta muskol-kuntiriĝo malhelpas la sangofluon. Ankaŭ ĉi-foje okazas la [[glikolizo]], sed la estiĝanta [[Piruvata acido|piruva acido]] reduktiĝas al [[Laktata acido|lakta acido]]. La ekapero de la lakta acido en la korpo signifas [[Oksigenpasivo|oksigenpasivon]]. La multiĝantaj laktoacidaj molekuloj (post laboro) oksidiĝas en la [[hepato]] kaj muskolo nur per priakcepto de grandnombra [[O2-molekulo]] (aŭ grandparte transformiĝas en la hepato al glikogeno). Pro tio superas la nivelo de la oksigena priakcepto post la muskolfunkciado tiun de la ripoza stato. Superante iun grandecon de la oksigenpasivo, la intenseco de la muskola moviĝo malgrandiĝas. Oni povas la toleron al la oksigenpasivo fortigi. Post forta laboro estiĝas tiom multe da laktoacido, ke ili ekscitas la nervofinojn de la muskolo. Tio estas la muskolfibra trokuntiriĝo, kiu malaperas pli rapide per leĝera moviĝo t. e. per plirapidiĝanta sangofluo. La muskolo kapablas je maksimuma laboro en oksigenmanka stato (uzante la energiorezervojn) nur ĝis 30-60 s, poste la laborprodukto malgrandiĝas. Ankaŭ la funkcio de la stria muskolo kaŭzas potencial-ŝanĝiĝon. Oni faras mezurante tiun potencialon la [[Elektromiogramo|elektromiogramon]] (EMG). [[Muskola kontrahiĝo]] estas la aktivigo de streĉ-generaj lokoj ene de muskolaj fibroj. En [[fiziologio]], muskola kontrahiĝo ne nepre signifas muskolan mallongigon ĉar muskola streĉiĝo povas esti produktita sen ŝanĝoj en muskola longeco kiel tenado de peza [[ŝarĝo]] aŭ [[haltero]] ĉe la sama pozicio. La finaĵon de muskola kontrahiĝo sekvas muskola malstreĉiĝo, kiu estas reveno de la muskolaj fibroj al ilia malalta [[Tensio|tensi]]-generiga stato. == Listo de la homaj muskoloj == [[Dosiero:Lateral head anatomy.jpg|eta|dekstre|240ra|Flanka bildo de la homaj kapo kaj kolo en kiu observeblas diversaj strimuskoloj.]] Muskoloj el la [[kapo]]: * fruntokcipitalo (''m. frontooccipitalis'') * orbikularo okula (''m. orbicularis oculi'') * ondumisto suprabrova (''m. corrugator supercilii'') * deprimisto suprabrova (''m. depressor supercilii'') * prokero (''m. procerus'') * nazalo (''m. nasalis'') * deprimisto septa naza (''m. depressor septi nasi'') * altigisto supera lipa kaj flugilaj nazaj (''m. levator labii superioris alaeque nasi'') * altigisto angula buŝa (''m. levator anguli oris'') * deprimisto angula buŝa (''m. depressor anguli oris'') * altigisto supera lipa (''m. levator labii superioris'') * deprimisto malsupera lipa (''m. depressor labii inferioris'') * granda zigomo (''m. zygomaticus major'') * malgranda zigomo (''m. zygomaticus minor'') * mentoniano (''m. mentalis'') * bukcinatoro (''m. buccinator'') * orbikularo buŝa (''m. orbicularis oris'') * risorio (''m. risorius'') * masetero (''m. masseter'') * [[temporalo]] (''m. temporalis'') * terigoideo laterala (''m. pterygoideus lateralis'') * terigoideo mediala (''m. pterygoideus medialis'') Muskoloj el la [[kolo]]: [[Dosiero:Muscle posterior labeled.png|eta|dekstre|240ra|Muskoloj de la malantaŭa parto de la korpo.]] * platismo (''m. platisma'') * sternoklavikomastoideo (''m. sternocleidomastoideus'') * genihioido (''m. genihyoideus'') * milohioido (''m. milohyoideus'') * stilohioido (''m. stylohyoideus'') * duventro (''m. digastricus'') * sternohioido (''m. sternohyoideus'') * tirohioido (''m. thyrohyoideus'') * sternotiroido (''m. sternothyroideus'') * skapolhioido (''m. omohyoideus'') * longo kola (''m. longus colli'') * longo kapa (''m. longus capitis'') * antaŭa rekto kapa (''m. rectus capitis anterior'') * laterala rekto kapa (''m. rectus capitis lateralis'') * antaŭa skaleno (''m. scalenus anterior'') * laterala skaleno (''m. scalenus lateralis'') * malantaŭa skaleno (''m. scalenus posterior'') * malgranda malantaŭa rekto kapa (''m. rectus capitis posterior minor'') * granda malantaŭa rekto kapa (''m. rectus capitis posterior major'') * supera oblikua kapa (''m. obliquus capitis superior'') * malsupera oblikua kapa (''m. obliquus capitis inferior'') * [[kremastro]] {{Div col|cols = 3}} Muskoloj el la dorso: * angulo de la skapolo * rombaj muskoloj * dorsa latisimo Muskoloj el la brusto kaj abdomeno: * [[pektoralo]] * [[serato]] * rekta abdomena muskolo * oblikva abdomena muskolo Muskoloj el la brakoj: * [[deltoida muskolo]] * [[bicepso]] * profundaj fleksoroj de brako * [[tricepso]] * surfacaj fleksoroj de brako * ekstensoroj de fingro * brakialoj de polmo Muskoloj el la kruroj: * ekstensoroj * rotatoroj * rekta femura muskolo * femura ekstensoro * [[aduktoroj]] * sartorio * ekstensoroj de kruro * muskoloj de suro * longaj ekstensoroj de falango * fleksoro de halukso {{Div col end}} == Malsanoj kaj malordoj ĉe muskoloj == [[Dosiero:Arm muscles front superficial.png|thumb|maldekstre|250ra|Muskoloj de [[Torako|brusto]], [[ŝultro]] kaj [[brako]].]] [[Mialgio]], konata ankaŭ kiel '''muskoldoloro''', estas [[simptomo]] kiu okazas en ampleksa gamo de [[malsano]]j kaj malordoj. Kvankam la plej ofta kaŭzo estas la trouzado aŭ misuzo de muskolo aŭ grupo de muskoloj, akutaj mialgioj povas esti okazigitaj ankaŭ de [[Viruso (biologio)|virusaj]] [[infekto]]j, speciale en foresto de [[Traŭmato (medicino)|traŭmata]] historio. Longdaŭraj mialgioj povas esti indikoj de [[Metabolo|metabola]] [[miopatio]], de kelkaj [[Malsufiĉa nutrado|nutromankoj]] aŭ de [[Kroniko|kronika]] [[Laceco|laceca]] [[sindromo]]. [[Fibromialgio]] estas la vorto por nomi sindromon, konata jam delonge sub la nomo [[FMS]] en [[angla]] (por ''Fibromyalgia Syndrome''). La vorto «fibromialgio» elvenas de la [[latina]] lingvo: ''fibra'' («filamento»), kaj [[antikva greka]] lingvo ''myos'' («muskolo») kaj: ''algos'' («[[doloro]]»). Oni rekonas tiun [[malsano]]n per muskolaj kronikaj doloroj en diversaj partoj de la korpo kaj [[laceco]]. La termino [[muskola distrofio]] referencas al grupo de [[Heredo (genetiko)|heredaj]] kaj pliiĝantaj [[malsano]]j kiuj okazigas malfortigon de la strihavaj muskoloj, kiuj estas tiuj kiuj produktas la deziritajn movojn de la [[homa korpo]]. Ili estas karakterizataj per ŝanĝoj en la muskolaj [[proteino]]j kiuj okazigas la morton de la ĉeloj kiuj komponas tiun [[histo]]n; tiel ĝi povas tuŝi ankaŭ la kormuskolon kaj okazigi simptomojn de [[kora malsufiĉo]].<ref> Kolektiva. Farreras-Rozman (1991). Farreras-Rozman. Medicina Interna. Barcelona: Ediciones Doyma. ISBN 84-7592-4369-1. </ref> <ref> Ferry: [https://books.google.es/books?id=pMQfIaasmV0C&pg=PA222&dq=distrofia+muscular&hl=es&cd=4&redir_esc=y#v=onepage&q=distrofia%20muscular&f=false Consultor clínico 2006-2007.] Konsultita la 1-7-2010 </ref> La muskola [[atrofio]] aperas ekzemple dum la longtempa spacoveturado, pro tio la [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] devas sin ekzerci, sporti tage 5-6 horojn, sed tio povas nur bridi la atrofiiĝon kaj ne halti ĝin. Post reveno de longtempa kosma vivo, la kosmonaŭtoj apenaŭ povas piediri, oni ofte portas ilin al fortigejo. [[Kramfo]] estas subita, nevola, dolora [[spasmo]] (kuntiriĝo de muskoloj) daŭranta kelkajn sekundojn aŭ minutojn.<ref name="lww">{{Cite journal |last1=Minetto |first1=Marco Alessandro |last2=Holobar |first2=Aleš |last3=Botter |first3=Alberto |last4=Farina |first4=Dario |date=2013-01 |title=Origin and development of muscle cramps |url=https://journals.lww.com/acsm-essr/fulltext/2013/01000/origin_and_development_of_muscle_cramps.3.aspx |journal=Exercise and Sport Sciences Reviews |volume=41 |issue=1 |pages=3–10 |doi=10.1097/JES.0b013e3182724817 |issn=1538-3008 |pmid=23038243 |s2cid=15263712 |access-date=2023-02-15 }}</ref> Difino de kramfo estas pli malvasta ol difino de muskola spasmo. Spasmoj inkludas ajnan nevolan nenormalan muskolan kuntiriĝon, dum kramfoj estas daŭraj kaj doloraj.<ref name="lww" /><ref>{{Cite web |title=Muscle Cramps (Charley Horse) and Muscle Spasm Remedies |url=https://www.emedicinehealth.com/slideshow_pictures_muscle_cramps_and_muscle_spasms/article_em.htm |access-date=2023-02-15 |website=eMedicineHealth |language=en}}</ref> La plej komuna kaŭzo de kramfoj estas intensaj fizikaj ekzercoj, ekzemple dum [[sporto]], kiuj postulas grandan muskolan streĉiĝon. Perforta aŭ subita movo kaj nekutima pozicio de membro povas okazigi kramfojn. Dumnoktaj kramfoj de la [[piedo]]j aŭ [[kruro]]j, kiuj subite komenciĝas, estas tre komunaj. Menciindas la kramfoj atribueblaj al la varmo, kiuj trafas la membrojn kaj la abdomenan parieton de homoj laborantaj en varmega medio, multe ŝvitas kaj trinkas abundan [[akvo]]n. Ili ŝuldiĝas al la perdo de [[natrio]], kaj oni povas ilin preventi aŭ mildigi trinkante akvon iom salitan. Pro la sama kaŭzo povas prezentiĝi ankaŭ kramfoj, kiam la korpo perdas multan akvon pro [[malsano]] ([[lakso]], [[vomado]] ktp.). Kramfoj povas ankaŭ okaziĝi pro manko de [[kalcio]], [[kalio]] kaj [[magnezio]]. == Bildaro == <gallery mode="packed" > Dosiero:Skeletal muscle.jpg|Detaloj de skeleta muskolo<!-- eta|maldekstra|180px|Supro-lanuga vido de _skeletal_ muskolo --> Dosiero:Genga 19.jpg|Genga: Anatomio por uzo kaj inteligenteco de dezajno serĉita ne nur pri la korpo kaj pri la homaj muskoloj<!-- eta|maldekstra|180px|_Die_ Muskolo _der_ [[_Brust_]] (_Zeichnung_ _von_ _Bernardino_ _Genga_ "''_Anatomia_ _per_ _uso_ _et_ _intelligenza_ _del_ _disegno_ _ricercata_ _non_ _solo_ _su_ _gl_'_ossi_, e _muscoli_ _del_ _corpo_ _humano_"'') --> Dosiero:Muskelreiz-glatt.svg|Reago de glata muskolo al elektra stimulo<!-- eta|maldekstra|180px| --> Dosiero:Muskelreiz-herz.svg|Reago de kora muskolo al elektra stimulo<!-- eta|maldekstra|180px| --> </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Muscles|ReVo=muskol}} * [[Homa anatomio]] * [[Masaĝo]] * [[Metabolo]] * [[Muskola sistemo]] * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]] * [[Proteino]] {{-}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio== * Bokor József (eld.). ''Izom, A Pallas nagy lexikona''. Arcanum : FolioNET Kft. ISBN 963 85923 2 X (1998). * Walter Boron, Emile L. Boulpaep ISBN 1-4160-2328-3 (2005, Elsvier Inc.) ''Textbook of Medical Physiology'' – Chapter 9: Cellular Physiology of Skeletal, Cardiac and Smooth Muscle. * Donáth Tibor: ''Anatómiai Nevek'' (Medicina Kiadó 2005) ISBN 963-243-178-7, ISBN 963-242-178-7 * Happonen, Holopainen, Sariola, Sotkas, Tenhunen, Tihtarinen-Ulmanen, ''Venäläinen: Bios 4 – Ihmisen biologia'', s. 92. Helsinki: WSOY, 2005. ISBN 978-951-0-27632-7 * Henry Gray: ''Anatomy of the Human Body'' (Bartleby.com; Great Books Online) * Kauranen, Kari: ''Lihas – rakenne, toiminta ja voimaharjoittelu''. Liikuntatieteellinen seura, 2014. ISBN 978-952-5762-00-6 * V. Ranga; I. Teodorescu Exarcu. ''Anatomia și fiziologia omului'', Editura Medicală, București 1970 * Sweeney, Lauren (1997). ''Basic Concepts in Embryology: A Student's Survival Guide'', 1st Paperback. McGraw-Hill Professional. ISBN 9780070633087. * Szentágothai János – Réthelyi Miklós: ''Funkcionális Anatómia'' (Medicina Kiadó 1989) ISBN 963-241-789-5.) * ''Берёзов Т. Т., Коровкин Б. Ф.'' Биологическая химия: Учебник. — 3-е изд., перераб. и доп.- М.: Медицина, 1998. — 704 с.: ил. — (Учеб. лит. для студентов мед. вузов). ISBN 5-225-02709-1. * ''Сапин М. Р., Билич Г. Л.'' Анатомия человека: учебник в 3 т. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2007. — Т. 1. — 608 с. — ISBN 978-5-9704-0600-7 (т.1). {{Havenda artikolo|Muskolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muskoloj| ]] [[Kategorio:Anatomio]] [[Kategorio:Fiziologio]] [[Kategorio:Homa korpo]] 7qm8vh2igpej4xk99y0v4tciwap29t9 0 22858 9441248 9328185 2026-07-29T13:02:07Z Nvss132 224431 9441248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Isaac Bashevis SINGER''', jen angle, jide {{style/yid|yid=יצחק באשעװיס זינגער}} {{prononco|JICĥok baŜEvis ZINger}}, do en esperanta latinliterigo '''Jicĥok Baŝevis Zinger''', [[pole]] ''Izaak Baszewis Singer'', [[ruse]] Исаа́к (И́цхок) Баше́вис-Зи́нгер {{prononco|isaAK (JICĥok) baŜEvis ZINger}}, estas pola-usona verkisto kiu naskiĝis en [[1902]] en Leoncin ([[Pollando]], en la tiama [[Kongresa Pollando]] dum la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]] aŭ dispartigoj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], do tiam parto de la [[Rusa imperio]]) kaj mortis la [[24-an de julio]] [[1991]] en [[Miami]] ([[Florido]]). [[Dosiero:Israel Joszua Singer Isaac Bashevis Singer 1930s.jpg|eta|maldekstra|Izaak Zinger (el la dekstro) kun sia pli aĝa frato Izraelo Joŝuo Zinger (verkisto, dramisto kaj juda ĵurnalisto verkanta en la [[jida]]). La 30aj jaroj de la 20a jc.]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna w Warszawie ok. 1941.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna najbare de la loko en kiu loĝis familio Zinger (maldekstre la brikdomoj n-roj 11 kaj 13)]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna przy Żelaznej w Warszawie.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna en [[Varsovio]] ĉe la strato Żelazna, (2016)]] Li verkis multajn librojn, precipe romanojn, plejparte en la [[jida lingvo]], kaj ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] de la jaro [[1978]]. [[Dosiero:Biłgoraj - Ławka Izaaka Baszewisa Singera (01) - DSC00455 v1.jpg|eta|dekstra|La benko de Isaac Baszevis Singer en [[Biłgoraj]] ([[Pollando]])]] Interalie, Jicĥok Baŝevis Zinger estis fama [[Vegetarismo|vegetarano]]. Jen citaĵo de li pri la bestoj (des pli rimarkinda, ĉar li estas mem judo): ''"Kontraŭ bestoj ĉiu homo estas kiel nazio."'' aŭ alia fama versio estas ''"Por la bestoj, ĉiu tago estas [[Treblinko]]."'' == Verkado == Baŝevis Zinger deklaris ke lia celo estis, kaj ĉiam estos, rakonti rakonton, tiel li diris en konversacio kun Richard Burgin titolita "la rakonto estas la mesaĝo". Li plurfoje konfirmis, ke li povas ami literaturon sen serĉi mesaĝojn kaj simbolojn en ĉiu libro, kiun li legas, kaj konfesas, ke lia propra vivo estas en ĉiuj liaj libroj laŭ unu maniero aŭ alia. "La nura problemo en la dua duono de la dudeka jarcento estas ke ne estas sufiĉe da rakontoj, kaj sen rakonto, la vortoj fariĝas sensencaj kliŝoj." En lia skribo, lia karaktero kiel homo de kredo estas esprimita, kvankam li ne estis atentema ekde infanaĝo. Unu el la oftaj revenantaj ĉeftemoj en liaj skribaĵoj estas la miro de la karakteroj ĉirkaŭ la ekzisto de dio same kiel demandoj pri la esenco de kreado kaj homa ekzisto.<blockquote>"Mia rilato kun Dio estas rilato de protesto. Mi ne kapablas ribeli ĉar por ribeli oni bezonas iom da potenco, dum por protesti oni tute ne bezonas potencon."</blockquote>En liaj libroj, ofte la kaŭzo de dubo estas la vera diablo, kiu provas diversmaniere allogi [[Torao]]-observantajn [[Ortodoksa Judismo|ortodoksajn judojn]] al peko, kredi ke "ne ekzistas leĝo kaj neniu justeco" aŭ konverti al [[kristanismo]]. Tiuj duboj igas la karakterojn evoluigi deviojn kaj frenezon. Bashevis-Singer ofte spicis sian skribon kun miksaĵo de judaj kredoj, sorĉoj kaj konceptoj de [[Kabalo]], inkluzive de reenkarniĝoj kaj nomoj de anĝeloj kaj demonoj kiel amara poluso, ĉio kontraŭ la fono de simpla juda vivo. Priskribo de observo de ĉiutagaj [[Micvo|micvoj]] kiel ekzemple preĝoj, [[tefilino]], [[koŝera]] kaj [[Ŝabato]] kutime okupas parton de la intrigo. La ampleksa edukado de Jicĥok Baŝevis Zinger, bazita sur klasika literaturo kiun li legis kiel infano "sub la tablo", kiel ekzemple la libroj de [[Tolstoj]] kaj [[Dostojevskij]], kune kun libroj de filozofio, estas evidenta en lia skribo, kiu elstaras je la profundo de intrigo- teksita penso. Li estis tre influita fare de [[Schopenhauer]], [[Baruch Spinoza]], [[Immanuel Kant|Emanuel Kant]] kaj [[Friedrich Nietzsche]], kaj tio estas evidenta en liaj literaturaj verkoj. En lia skribo estas centra motivo de ideologia lukto inter kredo kaj religio kaj racieco, kaj lia referenco al la [[juda religio]] estas el la angulo de moderna homo, sed kun nuanco de sopiro al malnova juda vivo laŭ la Torao. Tiel li trovas sin defia kontraŭ Dio pro la maljusteco en la mondo kaj la krueleco kiu regas en li. Li difinas sin kiel judon memvole kaj ne pro neceso, kaj la respondo al la demando " Kiu estas judo ?" Ĝi rilatas al tio, kion ĉiu individuo sentas kaj al kia nacieco li volas aparteni. En la verko de Bashevis-Singer estas sufiĉe da loko por tre sekularaj priskriboj de intensaj [[Seksumado|seksaj deziroj]]. Tre reprezenta ekzemplo de tio, estas la rakonto "La Sorĉistino", ene de lia libro "Lust". En sia konversacio kun Burgin pri sia verkado li diras: "Mi dirus, ke la plej bona rilato kun la homaro estas per sekso. Ĉi tie oni lernas multajn aferojn pri la vivo, ĉar en sekso kaj amo malkaŝiĝas la homa naturo, pli ol alimaniere. "Baŝevis Zinger estas edukita por kombini la plej malgravajn ĉiutagajn detalojn kun la dramaj kaj fatalaj; Baŝevis Zinger foje finas la intrigon de siaj rakontoj en pereo, kie liaj protagonistoj havas neniun elirejon de la sorto trudita al ili (kiel ekzemple "Mallonga vendredo" kaj "Yarma kaj Kayla") aŭ iliajn pekojn kaj submetiĝon al la malbona instinkto (kiel ekzemple "Papo Zeidlos"), sed ekzistas rakontoj en kiuj la protagonisto trovas Ripozon kaj bienon (kiel ekzemple "la ŝuistoj"). == Vegetarismo == Lia transiro al vegetarismo okazis en relative malfrua stadio en lia vivo, kiam li estis preskaŭ sesdekjara. La vegetarismo ankaŭ estis reflektita en liaj libroj. En lia rakonto "''Leterverkisto''", la protagonisto de la rakonto, Herman, laŭdas la muson kun kiu li dividis ĉapitron de lia vivo kaj mortis pro tio: "Kion ili scias - ĉiuj ĉi kleruloj, ĉiuj ĉi filozofoj - pri vi, la krono de la kreado? Ĉiuj aliaj estaĵoj estis kreitaj nur por havigi al li manĝaĵon, haŭton, kaj suferi turmenton kaj detruon. Por ili, ĉiuj homoj estas [[nazioj]]; ĉar bestoj ĉiutage estas treblinka." Tiel en sia konata libro ''La Sklavo'' Baŝevis skribas: "La judoj traktis bestojn kiel la nazioj traktis la judojn. La vortoj kapo, gorĝo-[[tiroido]], [[hepato]], [[femuro]], [[kartilago]] ktp tremigis lin. Ĉiufoje kiam li prenis viandon en sian buŝon, ŝajnis al li kvazaŭ li manĝus viandon de siaj infanoj ... Okazis eĉ ke post la sabata manĝo li eliris kaj elvomis ĉion ... " == Zinger lernis Esperanton [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|30ra]] == Zinger lernis [[Esperanto]]n en [[Biłgoraj]] kiam li estis juna kaj eĉ provis skribi unuan rakonton en Esperanto<ref>(eo) [[Giorgio Silfer]], ''Raŭmo: fino de verda trockismo'', [[Literatura Foiro]], p. 270, n-ro 307, oktobro 2020</ref>. Li havis respekton por d-ro [[Zamenhof]]; li iam loĝis en ĉambro en la apartamento de la okulkuracisto Alpert en la Zamenhof-strato de Varsovio; li sentis sin honorito ke d-ro Alpert estis kolego kaj amiko de d-ro Zamenhof<ref>(en) Singer, Isaac Bashevis (1978), [https://books.google.de/books?redir_esc=y&hl=de&id=saAOAAAAYAAJ&dq=isaac+singer+a+young+man+in+search+love&focus=searchwithinvolume&q=Esperanto A Young Man in Search of Love], Novjorko: Doubleday. Traduko de J. Singer, 2/IV; p. 53 (?)</ref>. == Disputo pri la Nobelo == La gajno de la Nobelpremio pri Literaturo de Jicĥok Baŝevis Zinger en 1978 establis lin kiel unu el la plej bonaj verkistoj en la mondo. En kontrasto, kelkaj legantoj de [[jida literaturo]] estas fervoraj ke ekzistas pli grandaj fortoj en tiu literaturo. Plendoj estis faritaj fare de verkistoj kaj kritikistoj ĉirkaŭ la ŝajna obsedo pri temoj kiel ekzemple [[sekso]] kaj [[superstiĉo]] en la verkoj de Bashevis, kiuj alportas malbonan nomon al la jida literaturo. Krome, la kutimo de Baŝevis prezenti sin en la amaskomunikilaro kiel la lasta jida verkisto nature vekis la koleron de liaj kolegoj. Sed malgraŭ la tuta kritiko kaj mokado, la plej multaj literaturistoj hodiaŭ konsentas ke la gajno de la Nobel-premio de Bashevis altiris la atenton de sennombraj legantoj pri jida literaturo, kaj ke la aljuĝo de la premio al verkisto estis pravigita. == El lia Nobel-premia parolado, 1978 == La rezonado de la ĵurio tekstas interalie jene: "En siaj emociaj rakontoj enradikiĝintaj en la pola-juda kulturo, Jicĥok Baŝevis Zinger vivigas la situacion de la homo, kie ajn li estas." Li diskutis, kian lingvon li parolos kiam li ricevos la premion. Li ĉiam sentis, ke li ŝuldas sian sukceson al la [[angla lingvo]]. En la jida, li diris, libro vendas 2 000 ekzemplerojn, en la plej bona kazo, dum en la angla ĝi fariĝis furorlibro. Tamen nenio povus anstataŭigi lian ŝaton por la jida. Li kredis, ke literaturo devas alporti ĝojon, krei alian mondon por la leganto, kaj tamen, ĝi povus - kaj eble eĉ sian devon - dokumenti kaj konservi formortintajn mondojn. Kiel kompromiso, komencu la paroladon en la jida kaj daŭrigu en la angla. El la parolado:<blockquote>La jida estas lingvo de ekzilo, sen tero, sen landlimoj, lingvo kiu ne estas subtenata de iu registaro. Ĝi estas lingvo, kiu ne havas vortojn por armiloj kaj militmetodoj. Ĝi estas lingvo kiu malestimas ĝin, ambaŭ judoj kiuj estis integritaj al [[emancipiĝo]] kaj nacianoj. La vero estas, ke la aferoj, kiujn la grandaj religioj predikis, estis efektivigitaj de jida-parolantoj en la getoj ĉiutage. Ili estis kun la libro en la plej vera senco de la vorto. Ili ne konis pli grandan plezuron ol la studo de homo kaj homaj rilatoj, kiujn ili nomis "Torao, [[Talmudo]], moralo, Kabalo". La geto estis ne nur rifuĝejo por persekutita malplimulto, sed ankaŭ granda eksperimento en paco, memdisciplino kaj humanismo. La domo de mia patro sur la strato Krochmalna en Varsovio estis lernejo, juĝejo, domo de preĝo kaj rakontado, kaj ankaŭ loko por geedziĝo kaj Ĥasidaj-festadoj. En la jida oni povas trovi esprimojn de plezuro, volupto je vivo, sopiro al [[Mesianismo]], pacienco kaj profunda aprezo por homa individueco. En la jida estas humuro kaj aprezo por ĉiu tago en la vivo, por ĉiu panero de sukceso, por ĉiu renkonto de amo... La jida ne prenas venkon kiel memkonreneblaĵo. Ŝi ŝteliras, eskapas, eskapas inter la fortoj de detruo ... Iuj nomis la jidan lingvon mortinta, sed tiel oni nomis la hebrean dum du mil jaroj. Ĝi reviviĝis en nia tempo rimarkinde, preskaŭ mirakle. La [[Aramea lingvo|aramea]] devis esti mortinta lingvo dum jarcentoj, sed tiam ĝi vivigis la Libron de [[Zoharo]], mistika verko de granda valoro. La fakto estas, ke la klasikaj verkoj de jida literaturo estas ankaŭ la klasikaj verkoj de la moderna hebrea literaturo. La jida ankoraŭ ne diris la lastan vorton. Ĝi enhavas trezorojn, kiuj ankoraŭ ne estis malkaŝitaj al la mondo. Ĝi estis la lingvo de martirigitaj kaj justaj sanktuloj, sonĝantoj kaj kabalistoj - riĉaj je humuro kaj memoroj, tiuj kiuj donos kaj la homa raso neniam forgesos. Por provi ilustri tion, la jida estas la inteligenta kaj humila lingvo de ni ĉiuj, la parolformo de timigita sed esperplena homaro.</blockquote> == En Esperanto aperis (almenaŭ) == * "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.ariadna.bs.katowice.pl/details/1e8b009b05fbfe0eba08 "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik en pola biblioteka datumbazo]</ref> * "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.eopac.net/deb/medium/la-lasta-demono-2025-4024/ "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik en datumbazo] de la [[Germana Esperanto-Biblioteko]]</ref> == Referencoj == {{Vikicitaro}} {{Referencoj}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1976-2000}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/95207392}} {{Vivtempo|Singer, I}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Nobel-premiitaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Jida lingvo]] [[Kategorio:Polaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] klln1axh5r6vjb6v5a7ebva01k4d4yw 9441250 9441248 2026-07-29T13:03:28Z Nvss132 224431 9441250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Isaac Bashevis SINGER''', jen angle, jide {{style/yid|yid=יצחק באשעװיס זינגער}} {{prononco|JICĥok baŜEvis ZINger}}, do en esperanta latinliterigo '''Jicĥok Baŝevis Zinger''', [[pole]] ''Izaak Baszewis Singer'', [[ruse]] Исаа́к (И́цхок) Баше́вис-Зи́нгер {{prononco|isaAK (JICĥok) baŜEvis ZINger}}, estas pola-usona verkisto kiu naskiĝis en [[1902]] en Leoncin ([[Pollando]], en la tiama [[Kongresa Pollando]] dum la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]] aŭ dispartigoj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], do tiam parto de la [[Rusa imperio]]) kaj mortis la [[24-an de julio]] [[1991]] en [[Miami]] ([[Florido]]). [[Dosiero:Israel Joszua Singer Isaac Bashevis Singer 1930s.jpg|eta|maldekstra|Jicĥok Zinger (el la dekstro) kun sia pli aĝa frato Izraelo Joŝuo Zinger (verkisto, dramisto kaj juda ĵurnalisto verkanta en la [[jida]]). La 30aj jaroj de la 20a jc.]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna w Warszawie ok. 1941.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna najbare de la loko en kiu loĝis familio Zinger (maldekstre la brikdomoj n-roj 11 kaj 13)]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna przy Żelaznej w Warszawie.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna en [[Varsovio]] ĉe la strato Żelazna, (2016)]] Li verkis multajn librojn, precipe romanojn, plejparte en la [[jida lingvo]], kaj ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] de la jaro [[1978]]. [[Dosiero:Biłgoraj - Ławka Izaaka Baszewisa Singera (01) - DSC00455 v1.jpg|eta|dekstra|La benko de Isaac Baszevis Singer en [[Biłgoraj]] ([[Pollando]])]] Interalie, Jicĥok Baŝevis Zinger estis fama [[Vegetarismo|vegetarano]]. Jen citaĵo de li pri la bestoj (des pli rimarkinda, ĉar li estas mem judo): ''"Kontraŭ bestoj ĉiu homo estas kiel nazio."'' aŭ alia fama versio estas ''"Por la bestoj, ĉiu tago estas [[Treblinko]]."'' == Verkado == Baŝevis Zinger deklaris ke lia celo estis, kaj ĉiam estos, rakonti rakonton, tiel li diris en konversacio kun Richard Burgin titolita "la rakonto estas la mesaĝo". Li plurfoje konfirmis, ke li povas ami literaturon sen serĉi mesaĝojn kaj simbolojn en ĉiu libro, kiun li legas, kaj konfesas, ke lia propra vivo estas en ĉiuj liaj libroj laŭ unu maniero aŭ alia. "La nura problemo en la dua duono de la dudeka jarcento estas ke ne estas sufiĉe da rakontoj, kaj sen rakonto, la vortoj fariĝas sensencaj kliŝoj." En lia skribo, lia karaktero kiel homo de kredo estas esprimita, kvankam li ne estis atentema ekde infanaĝo. Unu el la oftaj revenantaj ĉeftemoj en liaj skribaĵoj estas la miro de la karakteroj ĉirkaŭ la ekzisto de dio same kiel demandoj pri la esenco de kreado kaj homa ekzisto.<blockquote>"Mia rilato kun Dio estas rilato de protesto. Mi ne kapablas ribeli ĉar por ribeli oni bezonas iom da potenco, dum por protesti oni tute ne bezonas potencon."</blockquote>En liaj libroj, ofte la kaŭzo de dubo estas la vera diablo, kiu provas diversmaniere allogi [[Torao]]-observantajn [[Ortodoksa Judismo|ortodoksajn judojn]] al peko, kredi ke "ne ekzistas leĝo kaj neniu justeco" aŭ konverti al [[kristanismo]]. Tiuj duboj igas la karakterojn evoluigi deviojn kaj frenezon. Bashevis-Singer ofte spicis sian skribon kun miksaĵo de judaj kredoj, sorĉoj kaj konceptoj de [[Kabalo]], inkluzive de reenkarniĝoj kaj nomoj de anĝeloj kaj demonoj kiel amara poluso, ĉio kontraŭ la fono de simpla juda vivo. Priskribo de observo de ĉiutagaj [[Micvo|micvoj]] kiel ekzemple preĝoj, [[tefilino]], [[koŝera]] kaj [[Ŝabato]] kutime okupas parton de la intrigo. La ampleksa edukado de Jicĥok Baŝevis Zinger, bazita sur klasika literaturo kiun li legis kiel infano "sub la tablo", kiel ekzemple la libroj de [[Tolstoj]] kaj [[Dostojevskij]], kune kun libroj de filozofio, estas evidenta en lia skribo, kiu elstaras je la profundo de intrigo- teksita penso. Li estis tre influita fare de [[Schopenhauer]], [[Baruch Spinoza]], [[Immanuel Kant|Emanuel Kant]] kaj [[Friedrich Nietzsche]], kaj tio estas evidenta en liaj literaturaj verkoj. En lia skribo estas centra motivo de ideologia lukto inter kredo kaj religio kaj racieco, kaj lia referenco al la [[juda religio]] estas el la angulo de moderna homo, sed kun nuanco de sopiro al malnova juda vivo laŭ la Torao. Tiel li trovas sin defia kontraŭ Dio pro la maljusteco en la mondo kaj la krueleco kiu regas en li. Li difinas sin kiel judon memvole kaj ne pro neceso, kaj la respondo al la demando " Kiu estas judo ?" Ĝi rilatas al tio, kion ĉiu individuo sentas kaj al kia nacieco li volas aparteni. En la verko de Bashevis-Singer estas sufiĉe da loko por tre sekularaj priskriboj de intensaj [[Seksumado|seksaj deziroj]]. Tre reprezenta ekzemplo de tio, estas la rakonto "La Sorĉistino", ene de lia libro "Lust". En sia konversacio kun Burgin pri sia verkado li diras: "Mi dirus, ke la plej bona rilato kun la homaro estas per sekso. Ĉi tie oni lernas multajn aferojn pri la vivo, ĉar en sekso kaj amo malkaŝiĝas la homa naturo, pli ol alimaniere. "Baŝevis Zinger estas edukita por kombini la plej malgravajn ĉiutagajn detalojn kun la dramaj kaj fatalaj; Baŝevis Zinger foje finas la intrigon de siaj rakontoj en pereo, kie liaj protagonistoj havas neniun elirejon de la sorto trudita al ili (kiel ekzemple "Mallonga vendredo" kaj "Yarma kaj Kayla") aŭ iliajn pekojn kaj submetiĝon al la malbona instinkto (kiel ekzemple "Papo Zeidlos"), sed ekzistas rakontoj en kiuj la protagonisto trovas Ripozon kaj bienon (kiel ekzemple "la ŝuistoj"). == Vegetarismo == Lia transiro al vegetarismo okazis en relative malfrua stadio en lia vivo, kiam li estis preskaŭ sesdekjara. La vegetarismo ankaŭ estis reflektita en liaj libroj. En lia rakonto "''Leterverkisto''", la protagonisto de la rakonto, Herman, laŭdas la muson kun kiu li dividis ĉapitron de lia vivo kaj mortis pro tio: "Kion ili scias - ĉiuj ĉi kleruloj, ĉiuj ĉi filozofoj - pri vi, la krono de la kreado? Ĉiuj aliaj estaĵoj estis kreitaj nur por havigi al li manĝaĵon, haŭton, kaj suferi turmenton kaj detruon. Por ili, ĉiuj homoj estas [[nazioj]]; ĉar bestoj ĉiutage estas treblinka." Tiel en sia konata libro ''La Sklavo'' Baŝevis skribas: "La judoj traktis bestojn kiel la nazioj traktis la judojn. La vortoj kapo, gorĝo-[[tiroido]], [[hepato]], [[femuro]], [[kartilago]] ktp tremigis lin. Ĉiufoje kiam li prenis viandon en sian buŝon, ŝajnis al li kvazaŭ li manĝus viandon de siaj infanoj ... Okazis eĉ ke post la sabata manĝo li eliris kaj elvomis ĉion ... " == Zinger lernis Esperanton [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|30ra]] == Zinger lernis [[Esperanto]]n en [[Biłgoraj]] kiam li estis juna kaj eĉ provis skribi unuan rakonton en Esperanto<ref>(eo) [[Giorgio Silfer]], ''Raŭmo: fino de verda trockismo'', [[Literatura Foiro]], p. 270, n-ro 307, oktobro 2020</ref>. Li havis respekton por d-ro [[Zamenhof]]; li iam loĝis en ĉambro en la apartamento de la okulkuracisto Alpert en la Zamenhof-strato de Varsovio; li sentis sin honorito ke d-ro Alpert estis kolego kaj amiko de d-ro Zamenhof<ref>(en) Singer, Isaac Bashevis (1978), [https://books.google.de/books?redir_esc=y&hl=de&id=saAOAAAAYAAJ&dq=isaac+singer+a+young+man+in+search+love&focus=searchwithinvolume&q=Esperanto A Young Man in Search of Love], Novjorko: Doubleday. Traduko de J. Singer, 2/IV; p. 53 (?)</ref>. == Disputo pri la Nobelo == La gajno de la Nobelpremio pri Literaturo de Jicĥok Baŝevis Zinger en 1978 establis lin kiel unu el la plej bonaj verkistoj en la mondo. En kontrasto, kelkaj legantoj de [[jida literaturo]] estas fervoraj ke ekzistas pli grandaj fortoj en tiu literaturo. Plendoj estis faritaj fare de verkistoj kaj kritikistoj ĉirkaŭ la ŝajna obsedo pri temoj kiel ekzemple [[sekso]] kaj [[superstiĉo]] en la verkoj de Bashevis, kiuj alportas malbonan nomon al la jida literaturo. Krome, la kutimo de Baŝevis prezenti sin en la amaskomunikilaro kiel la lasta jida verkisto nature vekis la koleron de liaj kolegoj. Sed malgraŭ la tuta kritiko kaj mokado, la plej multaj literaturistoj hodiaŭ konsentas ke la gajno de la Nobel-premio de Bashevis altiris la atenton de sennombraj legantoj pri jida literaturo, kaj ke la aljuĝo de la premio al verkisto estis pravigita. == El lia Nobel-premia parolado, 1978 == La rezonado de la ĵurio tekstas interalie jene: "En siaj emociaj rakontoj enradikiĝintaj en la pola-juda kulturo, Jicĥok Baŝevis Zinger vivigas la situacion de la homo, kie ajn li estas." Li diskutis, kian lingvon li parolos kiam li ricevos la premion. Li ĉiam sentis, ke li ŝuldas sian sukceson al la [[angla lingvo]]. En la jida, li diris, libro vendas 2 000 ekzemplerojn, en la plej bona kazo, dum en la angla ĝi fariĝis furorlibro. Tamen nenio povus anstataŭigi lian ŝaton por la jida. Li kredis, ke literaturo devas alporti ĝojon, krei alian mondon por la leganto, kaj tamen, ĝi povus - kaj eble eĉ sian devon - dokumenti kaj konservi formortintajn mondojn. Kiel kompromiso, komencu la paroladon en la jida kaj daŭrigu en la angla. El la parolado:<blockquote>La jida estas lingvo de ekzilo, sen tero, sen landlimoj, lingvo kiu ne estas subtenata de iu registaro. Ĝi estas lingvo, kiu ne havas vortojn por armiloj kaj militmetodoj. Ĝi estas lingvo kiu malestimas ĝin, ambaŭ judoj kiuj estis integritaj al [[emancipiĝo]] kaj nacianoj. La vero estas, ke la aferoj, kiujn la grandaj religioj predikis, estis efektivigitaj de jida-parolantoj en la getoj ĉiutage. Ili estis kun la libro en la plej vera senco de la vorto. Ili ne konis pli grandan plezuron ol la studo de homo kaj homaj rilatoj, kiujn ili nomis "Torao, [[Talmudo]], moralo, Kabalo". La geto estis ne nur rifuĝejo por persekutita malplimulto, sed ankaŭ granda eksperimento en paco, memdisciplino kaj humanismo. La domo de mia patro sur la strato Krochmalna en Varsovio estis lernejo, juĝejo, domo de preĝo kaj rakontado, kaj ankaŭ loko por geedziĝo kaj Ĥasidaj-festadoj. En la jida oni povas trovi esprimojn de plezuro, volupto je vivo, sopiro al [[Mesianismo]], pacienco kaj profunda aprezo por homa individueco. En la jida estas humuro kaj aprezo por ĉiu tago en la vivo, por ĉiu panero de sukceso, por ĉiu renkonto de amo... La jida ne prenas venkon kiel memkonreneblaĵo. Ŝi ŝteliras, eskapas, eskapas inter la fortoj de detruo ... Iuj nomis la jidan lingvon mortinta, sed tiel oni nomis la hebrean dum du mil jaroj. Ĝi reviviĝis en nia tempo rimarkinde, preskaŭ mirakle. La [[Aramea lingvo|aramea]] devis esti mortinta lingvo dum jarcentoj, sed tiam ĝi vivigis la Libron de [[Zoharo]], mistika verko de granda valoro. La fakto estas, ke la klasikaj verkoj de jida literaturo estas ankaŭ la klasikaj verkoj de la moderna hebrea literaturo. La jida ankoraŭ ne diris la lastan vorton. Ĝi enhavas trezorojn, kiuj ankoraŭ ne estis malkaŝitaj al la mondo. Ĝi estis la lingvo de martirigitaj kaj justaj sanktuloj, sonĝantoj kaj kabalistoj - riĉaj je humuro kaj memoroj, tiuj kiuj donos kaj la homa raso neniam forgesos. Por provi ilustri tion, la jida estas la inteligenta kaj humila lingvo de ni ĉiuj, la parolformo de timigita sed esperplena homaro.</blockquote> == En Esperanto aperis (almenaŭ) == * "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.ariadna.bs.katowice.pl/details/1e8b009b05fbfe0eba08 "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik en pola biblioteka datumbazo]</ref> * "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.eopac.net/deb/medium/la-lasta-demono-2025-4024/ "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik en datumbazo] de la [[Germana Esperanto-Biblioteko]]</ref> == Referencoj == {{Vikicitaro}} {{Referencoj}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1976-2000}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/95207392}} {{Vivtempo|Singer, I}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Nobel-premiitaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Jida lingvo]] [[Kategorio:Polaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] o7s7ozzngzl1frp9qsaismmizu0wcej 9441274 9441250 2026-07-29T13:24:16Z Nvss132 224431 9441274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Isaac Bashevis SINGER''', jen angle, jide {{style/yid|yid=יצחק באשעװיס זינגער}} {{prononco|JICĥok baŜEvis ZINger}}, do en esperanta latinliterigo '''Jicĥok Baŝevis Zinger''', [[pole]] ''Izaak Baszewis Singer'', [[ruse]] Исаа́к (И́цхок) Баше́вис-Зи́нгер {{prononco|isaAK (JICĥok) baŜEvis ZINger}}, estas pola-usona verkisto kiu naskiĝis en [[1902]] en Leoncin ([[Pollando]], en la tiama [[Kongresa Pollando]] dum la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]] aŭ dispartigoj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], do tiam parto de la [[Rusa imperio]]) kaj mortis la [[24-an de julio]] [[1991]] en [[Miami]] ([[Florido]]). [[Dosiero:Israel Joszua Singer Isaac Bashevis Singer 1930s.jpg|eta|maldekstra|Jicĥok Zinger (el la dekstro) kun sia pli aĝa frato [[Izraelo Joŝuo Singer|Izraelo Joŝuo Zinger]] (verkisto, dramisto kaj juda ĵurnalisto verkanta en la [[jida]]). La 30aj jaroj de la 20a jc.]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna w Warszawie ok. 1941.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna najbare de la loko en kiu loĝis familio Zinger (maldekstre la brikdomoj n-roj 11 kaj 13)]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna przy Żelaznej w Warszawie.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna en [[Varsovio]] ĉe la strato Żelazna, (2016)]] Li verkis multajn librojn, precipe romanojn, plejparte en la [[jida lingvo]], kaj ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] de la jaro [[1978]]. [[Dosiero:Biłgoraj - Ławka Izaaka Baszewisa Singera (01) - DSC00455 v1.jpg|eta|dekstra|La benko de Isaac Baszevis Singer en [[Biłgoraj]] ([[Pollando]])]] Interalie, Jicĥok Baŝevis Zinger estis fama [[Vegetarismo|vegetarano]]. Jen citaĵo de li pri la bestoj (des pli rimarkinda, ĉar li estas mem judo): ''"Kontraŭ bestoj ĉiu homo estas kiel nazio."'' aŭ alia fama versio estas ''"Por la bestoj, ĉiu tago estas [[Treblinko]]."'' == Verkado == Baŝevis Zinger deklaris ke lia celo estis, kaj ĉiam estos, rakonti rakonton, tiel li diris en konversacio kun Richard Burgin titolita "la rakonto estas la mesaĝo". Li plurfoje konfirmis, ke li povas ami literaturon sen serĉi mesaĝojn kaj simbolojn en ĉiu libro, kiun li legas, kaj konfesas, ke lia propra vivo estas en ĉiuj liaj libroj laŭ unu maniero aŭ alia. "La nura problemo en la dua duono de la dudeka jarcento estas ke ne estas sufiĉe da rakontoj, kaj sen rakonto, la vortoj fariĝas sensencaj kliŝoj." En lia skribo, lia karaktero kiel homo de kredo estas esprimita, kvankam li ne estis atentema ekde infanaĝo. Unu el la oftaj revenantaj ĉeftemoj en liaj skribaĵoj estas la miro de la karakteroj ĉirkaŭ la ekzisto de dio same kiel demandoj pri la esenco de kreado kaj homa ekzisto.<blockquote>"Mia rilato kun Dio estas rilato de protesto. Mi ne kapablas ribeli ĉar por ribeli oni bezonas iom da potenco, dum por protesti oni tute ne bezonas potencon."</blockquote>En liaj libroj, ofte la kaŭzo de dubo estas la vera diablo, kiu provas diversmaniere allogi [[Torao]]-observantajn [[Ortodoksa Judismo|ortodoksajn judojn]] al peko, kredi ke "ne ekzistas leĝo kaj neniu justeco" aŭ konverti al [[kristanismo]]. Tiuj duboj igas la karakterojn evoluigi deviojn kaj frenezon. Bashevis-Singer ofte spicis sian skribon kun miksaĵo de judaj kredoj, sorĉoj kaj konceptoj de [[Kabalo]], inkluzive de reenkarniĝoj kaj nomoj de anĝeloj kaj demonoj kiel amara poluso, ĉio kontraŭ la fono de simpla juda vivo. Priskribo de observo de ĉiutagaj [[Micvo|micvoj]] kiel ekzemple preĝoj, [[tefilino]], [[koŝera]] kaj [[Ŝabato]] kutime okupas parton de la intrigo. La ampleksa edukado de Jicĥok Baŝevis Zinger, bazita sur klasika literaturo kiun li legis kiel infano "sub la tablo", kiel ekzemple la libroj de [[Tolstoj]] kaj [[Dostojevskij]], kune kun libroj de filozofio, estas evidenta en lia skribo, kiu elstaras je la profundo de intrigo- teksita penso. Li estis tre influita fare de [[Schopenhauer]], [[Baruch Spinoza]], [[Immanuel Kant|Emanuel Kant]] kaj [[Friedrich Nietzsche]], kaj tio estas evidenta en liaj literaturaj verkoj. En lia skribo estas centra motivo de ideologia lukto inter kredo kaj religio kaj racieco, kaj lia referenco al la [[juda religio]] estas el la angulo de moderna homo, sed kun nuanco de sopiro al malnova juda vivo laŭ la Torao. Tiel li trovas sin defia kontraŭ Dio pro la maljusteco en la mondo kaj la krueleco kiu regas en li. Li difinas sin kiel judon memvole kaj ne pro neceso, kaj la respondo al la demando " Kiu estas judo ?" Ĝi rilatas al tio, kion ĉiu individuo sentas kaj al kia nacieco li volas aparteni. En la verko de Bashevis-Singer estas sufiĉe da loko por tre sekularaj priskriboj de intensaj [[Seksumado|seksaj deziroj]]. Tre reprezenta ekzemplo de tio, estas la rakonto "La Sorĉistino", ene de lia libro "Lust". En sia konversacio kun Burgin pri sia verkado li diras: "Mi dirus, ke la plej bona rilato kun la homaro estas per sekso. Ĉi tie oni lernas multajn aferojn pri la vivo, ĉar en sekso kaj amo malkaŝiĝas la homa naturo, pli ol alimaniere. "Baŝevis Zinger estas edukita por kombini la plej malgravajn ĉiutagajn detalojn kun la dramaj kaj fatalaj; Baŝevis Zinger foje finas la intrigon de siaj rakontoj en pereo, kie liaj protagonistoj havas neniun elirejon de la sorto trudita al ili (kiel ekzemple "Mallonga vendredo" kaj "Yarma kaj Kayla") aŭ iliajn pekojn kaj submetiĝon al la malbona instinkto (kiel ekzemple "Papo Zeidlos"), sed ekzistas rakontoj en kiuj la protagonisto trovas Ripozon kaj bienon (kiel ekzemple "la ŝuistoj"). == Vegetarismo == Lia transiro al vegetarismo okazis en relative malfrua stadio en lia vivo, kiam li estis preskaŭ sesdekjara. La vegetarismo ankaŭ estis reflektita en liaj libroj. En lia rakonto "''Leterverkisto''", la protagonisto de la rakonto, Herman, laŭdas la muson kun kiu li dividis ĉapitron de lia vivo kaj mortis pro tio: "Kion ili scias - ĉiuj ĉi kleruloj, ĉiuj ĉi filozofoj - pri vi, la krono de la kreado? Ĉiuj aliaj estaĵoj estis kreitaj nur por havigi al li manĝaĵon, haŭton, kaj suferi turmenton kaj detruon. Por ili, ĉiuj homoj estas [[nazioj]]; ĉar bestoj ĉiutage estas treblinka." Tiel en sia konata libro ''La Sklavo'' Baŝevis skribas: "La judoj traktis bestojn kiel la nazioj traktis la judojn. La vortoj kapo, gorĝo-[[tiroido]], [[hepato]], [[femuro]], [[kartilago]] ktp tremigis lin. Ĉiufoje kiam li prenis viandon en sian buŝon, ŝajnis al li kvazaŭ li manĝus viandon de siaj infanoj ... Okazis eĉ ke post la sabata manĝo li eliris kaj elvomis ĉion ... " == Zinger lernis Esperanton [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|30ra]] == Zinger lernis [[Esperanto]]n en [[Biłgoraj]] kiam li estis juna kaj eĉ provis skribi unuan rakonton en Esperanto<ref>(eo) [[Giorgio Silfer]], ''Raŭmo: fino de verda trockismo'', [[Literatura Foiro]], p. 270, n-ro 307, oktobro 2020</ref>. Li havis respekton por d-ro [[Zamenhof]]; li iam loĝis en ĉambro en la apartamento de la okulkuracisto Alpert en la Zamenhof-strato de Varsovio; li sentis sin honorito ke d-ro Alpert estis kolego kaj amiko de d-ro Zamenhof<ref>(en) Singer, Isaac Bashevis (1978), [https://books.google.de/books?redir_esc=y&hl=de&id=saAOAAAAYAAJ&dq=isaac+singer+a+young+man+in+search+love&focus=searchwithinvolume&q=Esperanto A Young Man in Search of Love], Novjorko: Doubleday. Traduko de J. Singer, 2/IV; p. 53 (?)</ref>. == Disputo pri la Nobelo == La gajno de la Nobelpremio pri Literaturo de Jicĥok Baŝevis Zinger en 1978 establis lin kiel unu el la plej bonaj verkistoj en la mondo. En kontrasto, kelkaj legantoj de [[jida literaturo]] estas fervoraj ke ekzistas pli grandaj fortoj en tiu literaturo. Plendoj estis faritaj fare de verkistoj kaj kritikistoj ĉirkaŭ la ŝajna obsedo pri temoj kiel ekzemple [[sekso]] kaj [[superstiĉo]] en la verkoj de Bashevis, kiuj alportas malbonan nomon al la jida literaturo. Krome, la kutimo de Baŝevis prezenti sin en la amaskomunikilaro kiel la lasta jida verkisto nature vekis la koleron de liaj kolegoj. Sed malgraŭ la tuta kritiko kaj mokado, la plej multaj literaturistoj hodiaŭ konsentas ke la gajno de la Nobel-premio de Bashevis altiris la atenton de sennombraj legantoj pri jida literaturo, kaj ke la aljuĝo de la premio al verkisto estis pravigita. == El lia Nobel-premia parolado, 1978 == La rezonado de la ĵurio tekstas interalie jene: "En siaj emociaj rakontoj enradikiĝintaj en la pola-juda kulturo, Jicĥok Baŝevis Zinger vivigas la situacion de la homo, kie ajn li estas." Li diskutis, kian lingvon li parolos kiam li ricevos la premion. Li ĉiam sentis, ke li ŝuldas sian sukceson al la [[angla lingvo]]. En la jida, li diris, libro vendas 2 000 ekzemplerojn, en la plej bona kazo, dum en la angla ĝi fariĝis furorlibro. Tamen nenio povus anstataŭigi lian ŝaton por la jida. Li kredis, ke literaturo devas alporti ĝojon, krei alian mondon por la leganto, kaj tamen, ĝi povus - kaj eble eĉ sian devon - dokumenti kaj konservi formortintajn mondojn. Kiel kompromiso, komencu la paroladon en la jida kaj daŭrigu en la angla. El la parolado:<blockquote>La jida estas lingvo de ekzilo, sen tero, sen landlimoj, lingvo kiu ne estas subtenata de iu registaro. Ĝi estas lingvo, kiu ne havas vortojn por armiloj kaj militmetodoj. Ĝi estas lingvo kiu malestimas ĝin, ambaŭ judoj kiuj estis integritaj al [[emancipiĝo]] kaj nacianoj. La vero estas, ke la aferoj, kiujn la grandaj religioj predikis, estis efektivigitaj de jida-parolantoj en la getoj ĉiutage. Ili estis kun la libro en la plej vera senco de la vorto. Ili ne konis pli grandan plezuron ol la studo de homo kaj homaj rilatoj, kiujn ili nomis "Torao, [[Talmudo]], moralo, Kabalo". La geto estis ne nur rifuĝejo por persekutita malplimulto, sed ankaŭ granda eksperimento en paco, memdisciplino kaj humanismo. La domo de mia patro sur la strato Krochmalna en Varsovio estis lernejo, juĝejo, domo de preĝo kaj rakontado, kaj ankaŭ loko por geedziĝo kaj Ĥasidaj-festadoj. En la jida oni povas trovi esprimojn de plezuro, volupto je vivo, sopiro al [[Mesianismo]], pacienco kaj profunda aprezo por homa individueco. En la jida estas humuro kaj aprezo por ĉiu tago en la vivo, por ĉiu panero de sukceso, por ĉiu renkonto de amo... La jida ne prenas venkon kiel memkonreneblaĵo. Ŝi ŝteliras, eskapas, eskapas inter la fortoj de detruo ... Iuj nomis la jidan lingvon mortinta, sed tiel oni nomis la hebrean dum du mil jaroj. Ĝi reviviĝis en nia tempo rimarkinde, preskaŭ mirakle. La [[Aramea lingvo|aramea]] devis esti mortinta lingvo dum jarcentoj, sed tiam ĝi vivigis la Libron de [[Zoharo]], mistika verko de granda valoro. La fakto estas, ke la klasikaj verkoj de jida literaturo estas ankaŭ la klasikaj verkoj de la moderna hebrea literaturo. La jida ankoraŭ ne diris la lastan vorton. Ĝi enhavas trezorojn, kiuj ankoraŭ ne estis malkaŝitaj al la mondo. Ĝi estis la lingvo de martirigitaj kaj justaj sanktuloj, sonĝantoj kaj kabalistoj - riĉaj je humuro kaj memoroj, tiuj kiuj donos kaj la homa raso neniam forgesos. Por provi ilustri tion, la jida estas la inteligenta kaj humila lingvo de ni ĉiuj, la parolformo de timigita sed esperplena homaro.</blockquote> == En Esperanto aperis (almenaŭ) == * "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.ariadna.bs.katowice.pl/details/1e8b009b05fbfe0eba08 "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik en pola biblioteka datumbazo]</ref> * "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.eopac.net/deb/medium/la-lasta-demono-2025-4024/ "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik en datumbazo] de la [[Germana Esperanto-Biblioteko]]</ref> == Referencoj == {{Vikicitaro}} {{Referencoj}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1976-2000}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/95207392}} {{Vivtempo|Singer, I}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Nobel-premiitaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Jida lingvo]] [[Kategorio:Polaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] fibd2usn88kyz8xupho1nba1t6elz0f 9441500 9441274 2026-07-29T20:08:53Z Moldur 2507 /* El lia Nobel-premia parolado, 1978 */ 9441500 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Isaac Bashevis SINGER''', jen angle, jide {{style/yid|yid=יצחק באשעװיס זינגער}} {{prononco|JICĥok baŜEvis ZINger}}, do en esperanta latinliterigo '''Jicĥok Baŝevis Zinger''', [[pole]] ''Izaak Baszewis Singer'', [[ruse]] Исаа́к (И́цхок) Баше́вис-Зи́нгер {{prononco|isaAK (JICĥok) baŜEvis ZINger}}, estas pola-usona verkisto kiu naskiĝis en [[1902]] en Leoncin ([[Pollando]], en la tiama [[Kongresa Pollando]] dum la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]] aŭ dispartigoj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], do tiam parto de la [[Rusa imperio]]) kaj mortis la [[24-an de julio]] [[1991]] en [[Miami]] ([[Florido]]). [[Dosiero:Israel Joszua Singer Isaac Bashevis Singer 1930s.jpg|eta|maldekstra|Jicĥok Zinger (el la dekstro) kun sia pli aĝa frato [[Izraelo Joŝuo Singer|Izraelo Joŝuo Zinger]] (verkisto, dramisto kaj juda ĵurnalisto verkanta en la [[jida]]). La 30aj jaroj de la 20a jc.]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna w Warszawie ok. 1941.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna najbare de la loko en kiu loĝis familio Zinger (maldekstre la brikdomoj n-roj 11 kaj 13)]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna przy Żelaznej w Warszawie.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna en [[Varsovio]] ĉe la strato Żelazna, (2016)]] Li verkis multajn librojn, precipe romanojn, plejparte en la [[jida lingvo]], kaj ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] de la jaro [[1978]]. [[Dosiero:Biłgoraj - Ławka Izaaka Baszewisa Singera (01) - DSC00455 v1.jpg|eta|dekstra|La benko de Isaac Baszevis Singer en [[Biłgoraj]] ([[Pollando]])]] Interalie, Jicĥok Baŝevis Zinger estis fama [[Vegetarismo|vegetarano]]. Jen citaĵo de li pri la bestoj (des pli rimarkinda, ĉar li estas mem judo): ''"Kontraŭ bestoj ĉiu homo estas kiel nazio."'' aŭ alia fama versio estas ''"Por la bestoj, ĉiu tago estas [[Treblinko]]."'' == Verkado == Baŝevis Zinger deklaris ke lia celo estis, kaj ĉiam estos, rakonti rakonton, tiel li diris en konversacio kun Richard Burgin titolita "la rakonto estas la mesaĝo". Li plurfoje konfirmis, ke li povas ami literaturon sen serĉi mesaĝojn kaj simbolojn en ĉiu libro, kiun li legas, kaj konfesas, ke lia propra vivo estas en ĉiuj liaj libroj laŭ unu maniero aŭ alia. "La nura problemo en la dua duono de la dudeka jarcento estas ke ne estas sufiĉe da rakontoj, kaj sen rakonto, la vortoj fariĝas sensencaj kliŝoj." En lia skribo, lia karaktero kiel homo de kredo estas esprimita, kvankam li ne estis atentema ekde infanaĝo. Unu el la oftaj revenantaj ĉeftemoj en liaj skribaĵoj estas la miro de la karakteroj ĉirkaŭ la ekzisto de dio same kiel demandoj pri la esenco de kreado kaj homa ekzisto.<blockquote>"Mia rilato kun Dio estas rilato de protesto. Mi ne kapablas ribeli ĉar por ribeli oni bezonas iom da potenco, dum por protesti oni tute ne bezonas potencon."</blockquote>En liaj libroj, ofte la kaŭzo de dubo estas la vera diablo, kiu provas diversmaniere allogi [[Torao]]-observantajn [[Ortodoksa Judismo|ortodoksajn judojn]] al peko, kredi ke "ne ekzistas leĝo kaj neniu justeco" aŭ konverti al [[kristanismo]]. Tiuj duboj igas la karakterojn evoluigi deviojn kaj frenezon. Bashevis-Singer ofte spicis sian skribon kun miksaĵo de judaj kredoj, sorĉoj kaj konceptoj de [[Kabalo]], inkluzive de reenkarniĝoj kaj nomoj de anĝeloj kaj demonoj kiel amara poluso, ĉio kontraŭ la fono de simpla juda vivo. Priskribo de observo de ĉiutagaj [[Micvo|micvoj]] kiel ekzemple preĝoj, [[tefilino]], [[koŝera]] kaj [[Ŝabato]] kutime okupas parton de la intrigo. La ampleksa edukado de Jicĥok Baŝevis Zinger, bazita sur klasika literaturo kiun li legis kiel infano "sub la tablo", kiel ekzemple la libroj de [[Tolstoj]] kaj [[Dostojevskij]], kune kun libroj de filozofio, estas evidenta en lia skribo, kiu elstaras je la profundo de intrigo- teksita penso. Li estis tre influita fare de [[Schopenhauer]], [[Baruch Spinoza]], [[Immanuel Kant|Emanuel Kant]] kaj [[Friedrich Nietzsche]], kaj tio estas evidenta en liaj literaturaj verkoj. En lia skribo estas centra motivo de ideologia lukto inter kredo kaj religio kaj racieco, kaj lia referenco al la [[juda religio]] estas el la angulo de moderna homo, sed kun nuanco de sopiro al malnova juda vivo laŭ la Torao. Tiel li trovas sin defia kontraŭ Dio pro la maljusteco en la mondo kaj la krueleco kiu regas en li. Li difinas sin kiel judon memvole kaj ne pro neceso, kaj la respondo al la demando " Kiu estas judo ?" Ĝi rilatas al tio, kion ĉiu individuo sentas kaj al kia nacieco li volas aparteni. En la verko de Bashevis-Singer estas sufiĉe da loko por tre sekularaj priskriboj de intensaj [[Seksumado|seksaj deziroj]]. Tre reprezenta ekzemplo de tio, estas la rakonto "La Sorĉistino", ene de lia libro "Lust". En sia konversacio kun Burgin pri sia verkado li diras: "Mi dirus, ke la plej bona rilato kun la homaro estas per sekso. Ĉi tie oni lernas multajn aferojn pri la vivo, ĉar en sekso kaj amo malkaŝiĝas la homa naturo, pli ol alimaniere. "Baŝevis Zinger estas edukita por kombini la plej malgravajn ĉiutagajn detalojn kun la dramaj kaj fatalaj; Baŝevis Zinger foje finas la intrigon de siaj rakontoj en pereo, kie liaj protagonistoj havas neniun elirejon de la sorto trudita al ili (kiel ekzemple "Mallonga vendredo" kaj "Yarma kaj Kayla") aŭ iliajn pekojn kaj submetiĝon al la malbona instinkto (kiel ekzemple "Papo Zeidlos"), sed ekzistas rakontoj en kiuj la protagonisto trovas Ripozon kaj bienon (kiel ekzemple "la ŝuistoj"). == Vegetarismo == Lia transiro al vegetarismo okazis en relative malfrua stadio en lia vivo, kiam li estis preskaŭ sesdekjara. La vegetarismo ankaŭ estis reflektita en liaj libroj. En lia rakonto "''Leterverkisto''", la protagonisto de la rakonto, Herman, laŭdas la muson kun kiu li dividis ĉapitron de lia vivo kaj mortis pro tio: "Kion ili scias - ĉiuj ĉi kleruloj, ĉiuj ĉi filozofoj - pri vi, la krono de la kreado? Ĉiuj aliaj estaĵoj estis kreitaj nur por havigi al li manĝaĵon, haŭton, kaj suferi turmenton kaj detruon. Por ili, ĉiuj homoj estas [[nazioj]]; ĉar bestoj ĉiutage estas treblinka." Tiel en sia konata libro ''La Sklavo'' Baŝevis skribas: "La judoj traktis bestojn kiel la nazioj traktis la judojn. La vortoj kapo, gorĝo-[[tiroido]], [[hepato]], [[femuro]], [[kartilago]] ktp tremigis lin. Ĉiufoje kiam li prenis viandon en sian buŝon, ŝajnis al li kvazaŭ li manĝus viandon de siaj infanoj ... Okazis eĉ ke post la sabata manĝo li eliris kaj elvomis ĉion ... " == Zinger lernis Esperanton [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|30ra]] == Zinger lernis [[Esperanto]]n en [[Biłgoraj]] kiam li estis juna kaj eĉ provis skribi unuan rakonton en Esperanto<ref>(eo) [[Giorgio Silfer]], ''Raŭmo: fino de verda trockismo'', [[Literatura Foiro]], p. 270, n-ro 307, oktobro 2020</ref>. Li havis respekton por d-ro [[Zamenhof]]; li iam loĝis en ĉambro en la apartamento de la okulkuracisto Alpert en la Zamenhof-strato de Varsovio; li sentis sin honorito ke d-ro Alpert estis kolego kaj amiko de d-ro Zamenhof<ref>(en) Singer, Isaac Bashevis (1978), [https://books.google.de/books?redir_esc=y&hl=de&id=saAOAAAAYAAJ&dq=isaac+singer+a+young+man+in+search+love&focus=searchwithinvolume&q=Esperanto A Young Man in Search of Love], Novjorko: Doubleday. Traduko de J. Singer, 2/IV; p. 53 (?)</ref>. == Disputo pri la Nobelo == La gajno de la Nobelpremio pri Literaturo de Jicĥok Baŝevis Zinger en 1978 establis lin kiel unu el la plej bonaj verkistoj en la mondo. En kontrasto, kelkaj legantoj de [[jida literaturo]] estas fervoraj ke ekzistas pli grandaj fortoj en tiu literaturo. Plendoj estis faritaj fare de verkistoj kaj kritikistoj ĉirkaŭ la ŝajna obsedo pri temoj kiel ekzemple [[sekso]] kaj [[superstiĉo]] en la verkoj de Bashevis, kiuj alportas malbonan nomon al la jida literaturo. Krome, la kutimo de Baŝevis prezenti sin en la amaskomunikilaro kiel la lasta jida verkisto nature vekis la koleron de liaj kolegoj. Sed malgraŭ la tuta kritiko kaj mokado, la plej multaj literaturistoj hodiaŭ konsentas ke la gajno de la Nobel-premio de Bashevis altiris la atenton de sennombraj legantoj pri jida literaturo, kaj ke la aljuĝo de la premio al verkisto estis pravigita. == El lia Nobel-premia parolado, 1978 == La rezonado de la ĵurio tekstas interalie jene: "En siaj emociaj rakontoj enradikiĝintaj en la pola-juda kulturo, Jicĥok Baŝevis Zinger vivigas la situacion de la homo, kie ajn li estas." Li diskutis, kian lingvon li parolos kiam li ricevos la premion. Li ĉiam sentis, ke li ŝuldas sian sukceson al la [[angla lingvo]]. En la jida, li diris, libro vendas 2 000 ekzemplerojn, en la plej bona kazo, dum en la angla ĝi fariĝis furorlibro. Tamen nenio povus anstataŭigi lian ŝaton por la jida. Li kredis, ke literaturo devas alporti ĝojon, krei alian mondon por la leganto, kaj tamen, ĝi povus - kaj eble eĉ sian devon - dokumenti kaj konservi formortintajn mondojn. Kiel kompromiso, komencu la paroladon en la jida kaj daŭrigu en la angla. El la parolado:<blockquote>La jida estas lingvo de ekzilo, sen tero, sen landlimoj, lingvo kiu ne estas subtenata de iu registaro. Ĝi estas lingvo, kiu ne havas vortojn por armiloj kaj militmetodoj. Ĝi estas lingvo kiu malestimas ĝin, ambaŭ judoj kiuj estis integritaj al [[emancipiĝo]] kaj nacianoj. La vero estas, ke la aferoj, kiujn la grandaj religioj predikis, estis efektivigitaj de jida-parolantoj en la getoj ĉiutage. Ili estis kun la libro en la plej vera senco de la vorto. Ili ne konis pli grandan plezuron ol la studo de homo kaj homaj rilatoj, kiujn ili nomis "Torao, [[Talmudo]], moralo, Kabalo". La geto estis ne nur rifuĝejo por persekutita malplimulto, sed ankaŭ granda eksperimento en paco, memdisciplino kaj humanismo. La domo de mia patro sur la strato Krochmalna en Varsovio estis lernejo, juĝejo, domo de preĝo kaj rakontado, kaj ankaŭ loko por geedziĝo kaj Ĥasidaj-festadoj. En la jida oni povas trovi esprimojn de plezuro, volupto je vivo, sopiro al [[Mesianismo]], pacienco kaj profunda aprezo por homa individueco. En la jida estas humuro kaj aprezo por ĉiu tago en la vivo, por ĉiu panero de sukceso, por ĉiu renkonto de amo... La jida ne prenas venkon kiel memkompreneblaĵo. Ŝi ŝteliras, eskapas, eskapas inter la fortoj de detruo ... Iuj nomis la jidan lingvon mortinta, sed tiel oni nomis la hebrean dum du mil jaroj. Ĝi reviviĝis en nia tempo rimarkinde, preskaŭ mirakle. La [[Aramea lingvo|aramea]] devis esti mortinta lingvo dum jarcentoj, sed tiam ĝi vivigis la Libron de [[Zoharo]], mistika verko de granda valoro. La fakto estas, ke la klasikaj verkoj de jida literaturo estas ankaŭ la klasikaj verkoj de la moderna hebrea literaturo. La jida ankoraŭ ne diris la lastan vorton. Ĝi enhavas trezorojn, kiuj ankoraŭ ne estis malkaŝitaj al la mondo. Ĝi estis la lingvo de martirigitaj kaj justaj sanktuloj, sonĝantoj kaj kabalistoj - riĉaj je humuro kaj memoroj, tiuj kiuj donos kaj la homa raso neniam forgesos. Por provi ilustri tion, la jida estas la inteligenta kaj humila lingvo de ni ĉiuj, la parolformo de timigita sed esperplena homaro.</blockquote> == En Esperanto aperis (almenaŭ) == * "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.ariadna.bs.katowice.pl/details/1e8b009b05fbfe0eba08 "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik en pola biblioteka datumbazo]</ref> * "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.eopac.net/deb/medium/la-lasta-demono-2025-4024/ "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik en datumbazo] de la [[Germana Esperanto-Biblioteko]]</ref> == Referencoj == {{Vikicitaro}} {{Referencoj}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1976-2000}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/95207392}} {{Vivtempo|Singer, I}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Nobel-premiitaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Jida lingvo]] [[Kategorio:Polaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] rtzq4rngrl1gfo9pkv21jqp7hlkaavm 9441604 9441500 2026-07-30T06:11:01Z Moldur 2507 "Baŝevis" 9441604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Isaac Bashevis SINGER''', jen angle, jide {{style/yid|yid=יצחק באשעװיס זינגער}} {{prononco|JICĥok baŜEvis ZINger}}, do en esperanta latinliterigo '''Jicĥok Baŝevis Zinger''', [[pole]] ''Izaak Baszewis Singer'', [[ruse]] Исаа́к (И́цхок) Баше́вис-Зи́нгер {{prononco|isaAK (JICĥok) baŜEvis ZINger}}, estas pola-usona verkisto kiu naskiĝis en [[1902]] en Leoncin ([[Pollando]], en la tiama [[Kongresa Pollando]] dum la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]] aŭ dispartigoj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], do tiam parto de la [[Rusa imperio]]) kaj mortis la [[24-an de julio]] [[1991]] en [[Miami]] ([[Florido]]). Li nomiĝis denaske '''Icek Hersz Zynger''' (en pola literumo). Li alprenis poste la [[plumnomo]]n '''Baŝevis''' ("(filo) de Ba(t)ŝeba") laŭ la antaŭnomo de sia patrino, Batŝeba. [[Dosiero:Israel Joszua Singer Isaac Bashevis Singer 1930s.jpg|eta|maldekstra|Jicĥok Zinger (el la dekstro) kun sia pli aĝa frato [[Izraelo Joŝuo Singer|Izraelo Joŝuo Zinger]] (verkisto, dramisto kaj juda ĵurnalisto verkanta en la [[jida]]). La 30aj jaroj de la 20a jc.]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna w Warszawie ok. 1941.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna najbare de la loko en kiu loĝis familio Zinger (maldekstre la brikdomoj n-roj 11 kaj 13)]] [[Dosiero:Ulica Krochmalna przy Żelaznej w Warszawie.jpg|eta|maldekstra|La strato Krochmalna en [[Varsovio]] ĉe la strato Żelazna, (2016)]] Li verkis multajn librojn, precipe romanojn, plejparte en la [[jida lingvo]], kaj ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] de la jaro [[1978]]. [[Dosiero:Biłgoraj - Ławka Izaaka Baszewisa Singera (01) - DSC00455 v1.jpg|eta|dekstra|La benko de Isaac Baszevis Singer en [[Biłgoraj]] ([[Pollando]])]] Interalie, Jicĥok Baŝevis Zinger estis fama [[Vegetarismo|vegetarano]]. Jen citaĵo de li pri la bestoj (des pli rimarkinda, ĉar li estas mem judo): ''"Kontraŭ bestoj ĉiu homo estas kiel nazio."'' aŭ alia fama versio estas ''"Por la bestoj, ĉiu tago estas [[Treblinko]]."'' == Verkado == Baŝevis Zinger deklaris ke lia celo estis, kaj ĉiam estos, rakonti rakonton, tiel li diris en konversacio kun Richard Burgin titolita "la rakonto estas la mesaĝo". Li plurfoje konfirmis, ke li povas ami literaturon sen serĉi mesaĝojn kaj simbolojn en ĉiu libro, kiun li legas, kaj konfesas, ke lia propra vivo estas en ĉiuj liaj libroj laŭ unu maniero aŭ alia. "La nura problemo en la dua duono de la dudeka jarcento estas ke ne estas sufiĉe da rakontoj, kaj sen rakonto, la vortoj fariĝas sensencaj kliŝoj." En lia skribo, lia karaktero kiel homo de kredo estas esprimita, kvankam li ne estis atentema ekde infanaĝo. Unu el la oftaj revenantaj ĉeftemoj en liaj skribaĵoj estas la miro de la karakteroj ĉirkaŭ la ekzisto de dio same kiel demandoj pri la esenco de kreado kaj homa ekzisto.<blockquote>"Mia rilato kun Dio estas rilato de protesto. Mi ne kapablas ribeli ĉar por ribeli oni bezonas iom da potenco, dum por protesti oni tute ne bezonas potencon."</blockquote>En liaj libroj, ofte la kaŭzo de dubo estas la vera diablo, kiu provas diversmaniere allogi [[Torao]]-observantajn [[Ortodoksa Judismo|ortodoksajn judojn]] al peko, kredi ke "ne ekzistas leĝo kaj neniu justeco" aŭ konverti al [[kristanismo]]. Tiuj duboj igas la karakterojn evoluigi deviojn kaj frenezon. Bashevis-Singer ofte spicis sian skribon kun miksaĵo de judaj kredoj, sorĉoj kaj konceptoj de [[Kabalo]], inkluzive de reenkarniĝoj kaj nomoj de anĝeloj kaj demonoj kiel amara poluso, ĉio kontraŭ la fono de simpla juda vivo. Priskribo de observo de ĉiutagaj [[Micvo|micvoj]] kiel ekzemple preĝoj, [[tefilino]], [[koŝera]] kaj [[Ŝabato]] kutime okupas parton de la intrigo. La ampleksa edukado de Jicĥok Baŝevis Zinger, bazita sur klasika literaturo kiun li legis kiel infano "sub la tablo", kiel ekzemple la libroj de [[Tolstoj]] kaj [[Dostojevskij]], kune kun libroj de filozofio, estas evidenta en lia skribo, kiu elstaras je la profundo de intrigo- teksita penso. Li estis tre influita fare de [[Schopenhauer]], [[Baruch Spinoza]], [[Immanuel Kant|Emanuel Kant]] kaj [[Friedrich Nietzsche]], kaj tio estas evidenta en liaj literaturaj verkoj. En lia skribo estas centra motivo de ideologia lukto inter kredo kaj religio kaj racieco, kaj lia referenco al la [[juda religio]] estas el la angulo de moderna homo, sed kun nuanco de sopiro al malnova juda vivo laŭ la Torao. Tiel li trovas sin defia kontraŭ Dio pro la maljusteco en la mondo kaj la krueleco kiu regas en li. Li difinas sin kiel judon memvole kaj ne pro neceso, kaj la respondo al la demando " Kiu estas judo ?" Ĝi rilatas al tio, kion ĉiu individuo sentas kaj al kia nacieco li volas aparteni. En la verko de Bashevis-Singer estas sufiĉe da loko por tre sekularaj priskriboj de intensaj [[Seksumado|seksaj deziroj]]. Tre reprezenta ekzemplo de tio, estas la rakonto "La Sorĉistino", ene de lia libro "Lust". En sia konversacio kun Burgin pri sia verkado li diras: "Mi dirus, ke la plej bona rilato kun la homaro estas per sekso. Ĉi tie oni lernas multajn aferojn pri la vivo, ĉar en sekso kaj amo malkaŝiĝas la homa naturo, pli ol alimaniere. "Baŝevis Zinger estas edukita por kombini la plej malgravajn ĉiutagajn detalojn kun la dramaj kaj fatalaj; Baŝevis Zinger foje finas la intrigon de siaj rakontoj en pereo, kie liaj protagonistoj havas neniun elirejon de la sorto trudita al ili (kiel ekzemple "Mallonga vendredo" kaj "Yarma kaj Kayla") aŭ iliajn pekojn kaj submetiĝon al la malbona instinkto (kiel ekzemple "Papo Zeidlos"), sed ekzistas rakontoj en kiuj la protagonisto trovas Ripozon kaj bienon (kiel ekzemple "la ŝuistoj"). == Vegetarismo == Lia transiro al vegetarismo okazis en relative malfrua stadio en lia vivo, kiam li estis preskaŭ sesdekjara. La vegetarismo ankaŭ estis reflektita en liaj libroj. En lia rakonto "''Leterverkisto''", la protagonisto de la rakonto, Herman, laŭdas la muson kun kiu li dividis ĉapitron de lia vivo kaj mortis pro tio: "Kion ili scias - ĉiuj ĉi kleruloj, ĉiuj ĉi filozofoj - pri vi, la krono de la kreado? Ĉiuj aliaj estaĵoj estis kreitaj nur por havigi al li manĝaĵon, haŭton, kaj suferi turmenton kaj detruon. Por ili, ĉiuj homoj estas [[nazioj]]; ĉar bestoj ĉiutage estas treblinka." Tiel en sia konata libro ''La Sklavo'' Baŝevis skribas: "La judoj traktis bestojn kiel la nazioj traktis la judojn. La vortoj kapo, gorĝo-[[tiroido]], [[hepato]], [[femuro]], [[kartilago]] ktp tremigis lin. Ĉiufoje kiam li prenis viandon en sian buŝon, ŝajnis al li kvazaŭ li manĝus viandon de siaj infanoj ... Okazis eĉ ke post la sabata manĝo li eliris kaj elvomis ĉion ... " == Zinger lernis Esperanton [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|30ra]] == Zinger lernis [[Esperanto]]n en [[Biłgoraj]] kiam li estis juna kaj eĉ provis skribi unuan rakonton en Esperanto<ref>(eo) [[Giorgio Silfer]], ''Raŭmo: fino de verda trockismo'', [[Literatura Foiro]], p. 270, n-ro 307, oktobro 2020</ref>. Li havis respekton por d-ro [[Zamenhof]]; li iam loĝis en ĉambro en la apartamento de la okulkuracisto Alpert en la Zamenhof-strato de Varsovio; li sentis sin honorito ke d-ro Alpert estis kolego kaj amiko de d-ro Zamenhof<ref>(en) Singer, Isaac Bashevis (1978), [https://books.google.de/books?redir_esc=y&hl=de&id=saAOAAAAYAAJ&dq=isaac+singer+a+young+man+in+search+love&focus=searchwithinvolume&q=Esperanto A Young Man in Search of Love], Novjorko: Doubleday. Traduko de J. Singer, 2/IV; p. 53 (?)</ref>. == Disputo pri la Nobelo == La gajno de la Nobelpremio pri Literaturo de Jicĥok Baŝevis Zinger en 1978 establis lin kiel unu el la plej bonaj verkistoj en la mondo. En kontrasto, kelkaj legantoj de [[jida literaturo]] estas fervoraj ke ekzistas pli grandaj fortoj en tiu literaturo. Plendoj estis faritaj fare de verkistoj kaj kritikistoj ĉirkaŭ la ŝajna obsedo pri temoj kiel ekzemple [[sekso]] kaj [[superstiĉo]] en la verkoj de Bashevis, kiuj alportas malbonan nomon al la jida literaturo. Krome, la kutimo de Baŝevis prezenti sin en la amaskomunikilaro kiel la lasta jida verkisto nature vekis la koleron de liaj kolegoj. Sed malgraŭ la tuta kritiko kaj mokado, la plej multaj literaturistoj hodiaŭ konsentas ke la gajno de la Nobel-premio de Bashevis altiris la atenton de sennombraj legantoj pri jida literaturo, kaj ke la aljuĝo de la premio al verkisto estis pravigita. == El lia Nobel-premia parolado, 1978 == La rezonado de la ĵurio tekstas interalie jene: "En siaj emociaj rakontoj enradikiĝintaj en la pola-juda kulturo, Jicĥok Baŝevis Zinger vivigas la situacion de la homo, kie ajn li estas." Li diskutis, kian lingvon li parolos kiam li ricevos la premion. Li ĉiam sentis, ke li ŝuldas sian sukceson al la [[angla lingvo]]. En la jida, li diris, libro vendas 2 000 ekzemplerojn, en la plej bona kazo, dum en la angla ĝi fariĝis furorlibro. Tamen nenio povus anstataŭigi lian ŝaton por la jida. Li kredis, ke literaturo devas alporti ĝojon, krei alian mondon por la leganto, kaj tamen, ĝi povus - kaj eble eĉ sian devon - dokumenti kaj konservi formortintajn mondojn. Kiel kompromiso, komencu la paroladon en la jida kaj daŭrigu en la angla. El la parolado:<blockquote>La jida estas lingvo de ekzilo, sen tero, sen landlimoj, lingvo kiu ne estas subtenata de iu registaro. Ĝi estas lingvo, kiu ne havas vortojn por armiloj kaj militmetodoj. Ĝi estas lingvo kiu malestimas ĝin, ambaŭ judoj kiuj estis integritaj al [[emancipiĝo]] kaj nacianoj. La vero estas, ke la aferoj, kiujn la grandaj religioj predikis, estis efektivigitaj de jida-parolantoj en la getoj ĉiutage. Ili estis kun la libro en la plej vera senco de la vorto. Ili ne konis pli grandan plezuron ol la studo de homo kaj homaj rilatoj, kiujn ili nomis "Torao, [[Talmudo]], moralo, Kabalo". La geto estis ne nur rifuĝejo por persekutita malplimulto, sed ankaŭ granda eksperimento en paco, memdisciplino kaj humanismo. La domo de mia patro sur la strato Krochmalna en Varsovio estis lernejo, juĝejo, domo de preĝo kaj rakontado, kaj ankaŭ loko por geedziĝo kaj Ĥasidaj-festadoj. En la jida oni povas trovi esprimojn de plezuro, volupto je vivo, sopiro al [[Mesianismo]], pacienco kaj profunda aprezo por homa individueco. En la jida estas humuro kaj aprezo por ĉiu tago en la vivo, por ĉiu panero de sukceso, por ĉiu renkonto de amo... La jida ne prenas venkon kiel memkompreneblaĵo. Ŝi ŝteliras, eskapas, eskapas inter la fortoj de detruo ... Iuj nomis la jidan lingvon mortinta, sed tiel oni nomis la hebrean dum du mil jaroj. Ĝi reviviĝis en nia tempo rimarkinde, preskaŭ mirakle. La [[Aramea lingvo|aramea]] devis esti mortinta lingvo dum jarcentoj, sed tiam ĝi vivigis la Libron de [[Zoharo]], mistika verko de granda valoro. La fakto estas, ke la klasikaj verkoj de jida literaturo estas ankaŭ la klasikaj verkoj de la moderna hebrea literaturo. La jida ankoraŭ ne diris la lastan vorton. Ĝi enhavas trezorojn, kiuj ankoraŭ ne estis malkaŝitaj al la mondo. Ĝi estis la lingvo de martirigitaj kaj justaj sanktuloj, sonĝantoj kaj kabalistoj - riĉaj je humuro kaj memoroj, tiuj kiuj donos kaj la homa raso neniam forgesos. Por provi ilustri tion, la jida estas la inteligenta kaj humila lingvo de ni ĉiuj, la parolformo de timigita sed esperplena homaro.</blockquote> == En Esperanto aperis (almenaŭ) == * "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.ariadna.bs.katowice.pl/details/1e8b009b05fbfe0eba08 "La meŝugo" ('la frenezulo', 1993), en traduko de Tomasz Chmielnik en pola biblioteka datumbazo]</ref> * "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik <ref>[https://www.eopac.net/deb/medium/la-lasta-demono-2025-4024/ "La lasta demono" (1993), same en traduko de Tomasz Chmielnik en datumbazo] de la [[Germana Esperanto-Biblioteko]]</ref> == Referencoj == {{Vikicitaro}} {{Referencoj}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1976-2000}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/95207392}} {{Vivtempo|Singer, I}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Nobel-premiitaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Jida lingvo]] [[Kategorio:Polaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] sziiiez5ut43qm3wxy6vgw6xbhr4ivq 0 23683 9441786 8840348 2026-07-30T11:09:54Z Sj1mor 12103 Vidu ankaŭ Atilo, reĝo de la skitoj, esperantigita teatraĵo 9441786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Skitoj}}[[Dosiero:Scythian comb.jpg|eta|240ra|Skita ora kombilo el skita tombejo. Montrata en [[Ermitejo]] ([[Sankt-Peterburgo]])]] La '''Skitoj''' estis [[hindeŭropa]] [[nomado|nomada]] popolo de [[Irano|irana]] grupo, kiu unuafoje aperis ĉirkaŭ [[Kazaĥstano]] en regiono nomita [[Skitio]] kaj kies teritorio etendiĝis ĝis la tuta [[Eŭrazia Stepo]] de la [[Altajo]] tra suda [[Rusio]] kaj nuna [[Ukrainio]] ĝis [[Danubo]]. Tiuj [[rajdo]]militantoj estis famaj [[Arkopafado|arkopafistoj]] kaj varbitis ofte kiel [[soldulo]]j. En la [[urboŝtato]]j (''[[poliso (urboŝtato)|polisoj]]'') de [[antikva epoko|antikva]] [[Grekio]], ili servis kiel [[polico]]. En la [[8-a jarcento a.K.]] la skitoj migris en la areon norde kaj oriente de la [[Nigra maro]] kaj ili forpelis de tie la [[cimeroj]]n. La setlejo de la skitoj etendiĝis baldaŭ de la sudrusaj stepoj al [[Danubo]], sed ankaŭ al Sud[[siberio]] kaj [[Centra Azio]]. La skitoj entreprenis plej ofte milit- kaj rab-irojn al [[Mezeŭropo]]. En la [[7-a jarcento a.K.]] la skitoj komencis atakon en [[Malgrand-Azio]], kie ili neniigos la imperion de [[Urartu]] kaj de tie daŭrigis rabirojn ĝis [[Palestino]]. En la jaro [[-594]] ili estis venkitaj de [[medoj]] sub la gvido de [[Kjaksaro la 2-a]], tiel la skitoj retiriĝis al sia [[Eŭropo|eŭropa]] hejmo. En la jaro [[-513]] kondukis la [[persoj|persa]] reĝo [[Dario la 1-a (Persio)|Dario la 1-a]], "la Granda", sensukcesan militiron kontraŭ la skitoj kun grandega armeo de pluraj centmiloj da soldatoj. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]] la skitoj estis premataj fare de la fortiĝanta parenca popolo [[sarmatoj]]. La skitoj povis vivteni sin nur en [[Krimeo]] ĝis la [[1-a jarcento a.K.]]. Unu el la plej konataj reĝoj de la skitoj estis [[Atheas]], kiu militiris kontraŭ [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]] de Makedonio kiel pli ol 90-jaraĝa maljunulo. La arkeologiaj restaĵoj baziĝas nur sur eltombigoj de la tomboholmoj (''[[kurgano]]j''), kiuj enhavis inter aliaj [[oro|oraĵojn]], [[silko|silkaĵojn]], [[armilo]]jn, [[ĉevalo]]jn (skeletojn) kaj [[homofero]]n. Mondkonatas la "[[Oro de la skitoj]]", altvaloraj oroforĝaĵoj, kiuj interalie montras la militantajn skitojn en naturfidela ilustraĵo. La parte bona stato de la restaĵoj dankeblas al [[Mumio|Mumiigaj teĥnikoj]] kaj al [[ĉiamfrosto]]. La skitoj ne postlasis skribaĵojn, sed ili estis detale priskribitaj fare de la [[Grekio|greka]] [[historiisto]] [[Herodoto]]. En la epoko de la [[popolmigrado]] la [[gotoj]] estis rigardataj fare de [[Jordanes]] kaj aliaj historioskribantoj kiel "tribo de skitoj". La originlando de la Skitoj estis donata en malnovaj fontoj kiel ''Gerrhos''. La Skitoj kunportis siajn preparitajn mortintoj al tiu lando spite de la kelkfoje tre longa vojo. Ĉerande de Mezeŭropo, la skita ĉeesto estas bone dokumentebla. Tiel oni povas ekzameni la [[halŝtato|halŝtatepokan]] setlejojn en [[Smolenice Molpir]] kaj [[Witzen Wiscina]], la brultavolon, en kiu troviĝas karakterizaj skitaj armiloj (triflugila sagopinto). La ''Ortrezoro de [[Vettersfelde]]'', en kiu la tipa skita stilo eble pruvas la ĉeeston de skita princo. Ĉu aŭ kiom la skitoj invadis en Mezeŭropon estas ankoraŭ neklare. Iuj arĥeologoj ne akceptas tiujn trovaĵojn, sed ekzistas kelkaj elementoj kiel ekzemple la transpreno de [[trink-korno]]kutimo, kio estas alligita al la skitoj. == En Esperanto aperis == * [[Atilo, reĝo de la skitoj]], esperantigita teatraĵo == Vidu ankaŭ == * [[Tomiris]] * [[Sakaoj]] * [[Sarmatoj]] * [[Alanoj]] * [[Osetoj]] * [[Pazyryk]] * [[Batalo de Jaksartes]] * [[Sakezo]] (Irano) {{Projektoj}} [[Kategorio:Antikvaj etnoj]] [[Kategorio:Antikva epoko]] [[Kategorio:Historio de Azio]] [[Kategorio:Skitoj]] 9cgs9yz46bsfp6g43uz35cfzwwnfxff 0 24423 9441502 9037398 2026-07-29T20:14:08Z DidCORN 34571 Referenco 9441502 wikitext text/x-wiki Oni nomas kiel grajno: * ĉiun el la fruktoj ([[kariopso]]j) entenataj en la [[spiko]] de la [[greno]] aŭ * sekan [[semo]]n<ref> Grajno en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#grajno_kd]</ref> similgrandan de fruktoj kun malgrandaj [[kerno]]j aŭ *kernetoj"<ref>Kerneto en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#Kerneto_kd]</ref> (ĉe [[pipro]], [[kafo]], [[pomo]], [[piro]], [[vinbero]] ktp) aŭ * similgrandan naturan estaĵon ([[hajlo|hajlgrajno]], [[Nevuso|belgrajno]] i.e. [[haŭto|haŭta]] makuleto) aŭ * tre malgrandan kvanton da io. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=Grajno|ReVo=grajn}} * [https://web.archive.org/web/20050117191541/http://satesperanto.free.fr/prelegbratis.pdf Grajno kaj semo pli precize ĉe SAT-kongreso 2004] {{Apartigilo}} [[Kategorio:Plantomorfologio]] [[Kategorio:Fruktoj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] dc7magvnyvt0e45ixqd0fi3q7c8pkoi 0 26502 9441407 9437264 2026-07-29T16:44:18Z Sj1mor 12103 9441407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Ernest Naville en 1848, portreto farita de [[Elie Lecoultre]]<nowiki/> kaj aperinta en la verko "Ernest Naville, sa vie et sa pensée" (lia vivo kaj pensado), de Hélène Naville (1913) }} '''Ernest NAVILLE''' ({{dato|13|septembro|1816}} – {{dato|3|majo|1909}}) [navij] estis franclingva [[svisa esperantisto]]. Li estis [[filozofo]] kaj kelkan tempon [[Universitato de Ĝenevo|universitata]] profesoro en [[Genève]]. Unu el la malmultaj scienculoj, kiuj en la 19-a jarcento atentis Esperanton. En [[1899]] li sendis gravan raporton al la [[Franca Akademio de Sciencoj]], kies membro li estis, pri la lingvo internacia, kaj konkludis tute favore al Esperanto. Eĉ 88-jara li parolis por Esperanto en la filozofia kongreso en Genève. Li akceptis la honoran prezidantecon de la [[Svisa Esperanta Asocio]]<ref>Revuo Esperanto-UEA n57 20 jun. 1909</ref> kaj sendis leteron, kiu estis legita en la [[UK 1906|Dua Universala Kongreso de Esperanto]] en Ĝenevo. Lia verko „La Devo“ aperis en Esperanta traduko de Antido (pseŭdonimo de [[René de Saussure]]). ==Verkoj== *''La Devo''. Eld. Kŭndig, Ĝenevo, 1910? (11x16), 156 pĝ. {{citaĵo|Tiu interesa libro de la konata filozofo... kaj Esperantisto estas certe tre alloga. La trezoro de la Esperanta literaturo multe profitas de tiu nova verko, bonege tradukita. La sola kritiketeblaĵo estas la alfabeto uzata en ĝi. La [[supersigno]]jn anstataŭas renversitaj punktoj. La tradukinto avertas nin, ke « tio estas eksperimento por montri kiel povas fari la presistoj, kiuj ne havas supersignojn, kaj tiu procedo estas speciale rekomendata al la sciencistoj kaj teknikistoj ». Ni dubas, ĉu tiu procedo varias al ni multe da sciencistoj kaj teknikistoj, sed ĝi estas almenaŭ rekomendinda kiel provizora rimedo por presistoj ne havantaj supersignojn, ĉar gi sufiĉe respektos la fizionomion de la Esperantaj tekstoj. Sed kun la tempo kaj la kresko de nia forto la tiel nomata malhelpo de la supersignoj fariĝas ĉiam pli malgranda. La presistoj konformigu al la lingva formo, ne la lingvo al la presintaj voloj. <br>La leganto trovos en tiu traduko kelkajn interesajn novajn esprimojn|[[Revuo Esperanto]] n83-84 5-20 aŭg.1910}} {{citaĵo|Tiu parolado pri la deve estis farata du fojojn, en Ĝenevo kaj poste en [[Laŭzano]], dum la vintro de 1867-1868. (Ĝi estis konservata per stenografado kaj unue publikigata en [[Bibliothèque Universelle]]. Ne estas bezone insisti pii la granda intereso, kiun povas havi por la esperantistoj traduko de verko de Ernest Naville (1816-1909), kiu estis samtempe tre fama filozofo kaj honora prezidanto de la [[Svisa Esperanta Societo]]. La libro enhavas komparon inter la diversaj skoloj filozofiistaj el la [[antikveco]] kaj la nuntempo. Ĝi finiĝas jene : ''la vorto « [[devo]] » estas altegan por la konscienco haj ĝi farigas dolĉa por la koro, kiam estas ni komprenintaj ke amo estas bazo de l' ordono : la devo''. Tiu ĉi verko rimarkigas sin per pruvo por anstataŭigi la supersignitajn literojn en la presejoj kie tiuj mankas. La litero ŭ estas presata u (sen akcento); ĉ , ĝ , ĥ , ĵ, ŝ , fariĝas c*, g* , h*, j*, s*, kun posta punktorenversita. La eksperimento, laŭ mi, plene sukcesis kaj tute ne ĝenis min dum la legado. Sed mi opinias, ke ĝi pli kaj pli fariĝos nenecese, ĉar la supersignitaj [[tipo]]j estas facile ĉie aĉeteblaj.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} {{citaĵo|Ĉiuj Esperantistoj, kiuj havis la feliĉon ĉeesti la [[UK 1906|Ĝenevan Kongreson en 1906]], memoros tiun eminentan filozofon, Ernest Naville, kiu tiel varme aprobis nian movadon kaj sendis sian koran bondeziron al la Kongreso, kiun li persone ne povis partopreni pro sia granda okupiteco kaj maljuneco. La nuna verko estas traduko de parolado havita de li en Ĝenevo kaj poste en Laŭzano en la vintro de 1867-68 kaj prezentas li filozofion «de la morala devo laŭ la plej alta kristana [[vidmaniero]], klarigante ankaŭ, kiamaniere ne prosperis al la filozofoj de la antikva mondo solvi la enigmon de la vivo per la principo de feliĉo akirota per volupto. Kiel ajn dezirinde estas, ke ni havu en nia lingvo du apartajn radikojn por diferencigi la fizikan devon (kion oni ne povas ne fari) de la morala devo (kion bona homo nur pro sia boneco ne povas ne fari), tamen tre malofte en la traduko aperas embaraso pro la dusenca uzado de la vortradiko “dev'..” Laŭ la tipografia [[vidpunkto]], tiu ĉi libro estas eksperimento pri la anstataŭigo de la supersignoj per “'renversita punkto.” Tiel la literoj ĉ, ĝ, h, ĵ, Ŝ estas montrataj per c', g', h’, j', s', sed strange la litero ŭ estas montrata per u kaj e per u', Kompreneble la ordinaraj supersignoj estas preferindaj, kaj la ĉiutaga sperto pruvas, ke ili estas facile haveblaj en ordinaraj okazoj, ĉar la presistoj, avidante mendon, ĉiam pli volonte aldonas al sia literprovizo la speciale Esperantajn [[litero]]jn. Tamen okazas foje, ke pro diversaj kaŭzoj oni devas presigi ĉe ĵurnalo, kiu ordinare ne presas esperante; kaj eĉ pli ofte okazas, ke oni timas, ke li eble iam devos tion fari. El tio naskiĝis diversaj proponoj por anstataŭigi la supersignojn en okazoj de bezono; kaj el ĉiuj tiaj [[propono]]j ĝis nun aperintaj, la nune traktata ŝajnas al mi persone la plej simpla kaj bonaspekta kaj ĝenerale praktika. Tamen post atenta tralegado de tiu ĉi libro mi devas konfesi, ke eĉ ĝis la fino ĝi postulis ian malgrandan streĉitecon de la atento, kiu prefere estus dediĉata al la [[pensesprimado]] de la aŭtoro. Ĉe c', h', j', s' tiu ĝeno estis post iom da praktiko preskaŭ nesentebla, sed ĉe g': mi spertis ĉiufoje ian neagrablan paŭzeton, pro la kunmikso de la signeto kun la kapornamo, kiun normale portas la litero g. Tiu ĉi eksperimento estas interesa, kaj espereble S-ro de Saussure per sia genio povos elpensi rimedon kontraŭ la dirita malfacileto Eble la enmeto de tre maldika “spaceto” inter la g kaj la signeto donus la solvon.|A. E. W. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 069, Septembro (1910) }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberga aŭtoro|id=Ernest_Naville|nomo=Ernest Naville}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{EdE|N}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Naville, Ernest}} [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] qucp1ae5wa28zwz8njptz58tbenhqsn 0 26632 9441617 9393663 2026-07-30T06:36:28Z Sj1mor 12103 9441617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} '''Elfriede JELINEK''' {{prononco|elfride JElinek}} (naskiĝis la [[20-a de oktobro|20-an de oktobro]] [[1946]]) estas [[Aŭstrio|aŭstra]] [[Ĉeĥa respubliko|ĉeĥdevena]] [[verkisto|verkistino]]. En [[2004]] ŝi gajnis la [[Nobel-premio pri Literaturo|Nobel-premion pri Literaturo]] "la muzika fluo de voĉoj kaj kontraŭvoĉoj en siaj romanoj kaj teatraĵoj, kio malkaŝas kun eksterordinara lingva fervoro la absurdaĵon de sociaj kliŝoj kaj ilia sklaviga potenco." == Vivo == Elfriede Jelinek naskiĝis en [[Mürzzuschlag]], [[Steiermark]]. Ŝia patrino estis librotenistino kaj la patro, de ĉeĥa-juda deveno, estis kemiisto. Pro sia militotaŭga profesio li ne spertis la persekuton de la nazioj, sed devis labori en la armilindustrio. En la [[1950-aj jaroj]] li psike malsaniĝis, kaj en [[1969]] li mortis en psikiatria hospitalo. Elfriede Jelinek do estis edukata ĉefe de sia patrino. La knabino vizitis katolikan infanĝardenon, poste monaĥejan lernejon kun ege striktaj reguloj. Ŝia granda moviĝemo igis la monaĥinojn, doni la knabinon en psikiatrejon por infanoj – kvankam kuracistoj konstatis ke ŝia konduto estas ene de la normo. Krome la patrino planis fari el la knabino genian muzikistinon. Jam kiel etulino Elfriede devis okupiĝi pri pluraj muzikinstrumentoj ([[piano]], [[fluto]], [[gitaro]], [[violono]] kaj [[aldviolono]]). En la aĝo de 13 jaroj ŝi krom gimnazion vizitis konservatorion en [[Vieno]], studis tie ludi orgenon, pianon kaj fluton. Post la abiturienta ekzameno ŝi unuafoje psike kolapsis, tamen ekstudis arthistorion kaj teatran sciencon. En [[1967]] ŝi pro psikaj problemoj ĉesigis la studadon, poste ŝi pasigis unu jaron izolite en sia hejmo. Dum tiu tempo ŝi komencis verki. Ŝiaj unuaj poemoj baldaŭ aperis presite, sed ŝia unua romano ''bukolit'', verkita en [[1968]], publikiĝis nur [[1979]]. Post la morto de sia patro ŝi pli kaj pli saniĝis kaj engaĝiĝis politike. Dum kelkaj monatoj ŝi vivis en maldekstreca komunumo. En la jaro [[1971]] ŝi per orgeno-ekzameno finis la konservatorion. Ŝian plian literaturan agadon forte influis la teorioj de [[Roland Barthes]], pri kiuj ŝi verkis la eseon ''die endlose unschuldigkeit''. En [[1972]] Elfriede Jelinek transloĝiĝis al [[Berlino]], sed post unu jaro ŝi revenis al Vieno. En la jaro [[1974]] ŝi iĝis membrino de la Komunisma Partio de Aŭstrio, samjare ŝi edziniĝis al [[Gottfried Hüngsberg]]. Poste ŝi vivis alterne en Vieno kaj [[Munkeno]]. Sian partion ŝi en [[1991]] forlasis. Literaturan famon Elfriede Jelinek gajnis per la romano ''Die Liebhaberinnen'' ([[1975]]). Ŝi tiutempe krome verkis radiodramojn. La titolo ''Die Ausgesperrten'' komence de la 1980-aj jaroj aperis sinsekve kiel radiodramo, romano kaj filmo. Unuan skandalon ŝi kaŭzis en [[1983]], per la dramo ''Burgtheater'', kiu malkaŝis kaj kritikis faŝismajn ideologiojn en la moderna aŭstra socio. En la sama jaro aperis la romano ''Die Klavierspielerin'', temanta pri fiaskinta pianistino, kies aŭtoritatema patrino malebligis al ŝi memstaran vivon kun normalaj {{J|interhoma rilato}}. Grandajn disputojn rikoltis la romano ''Lust'' (= Volupto), kiu publikiĝis en la jaro [[1989]]. Recenzentoj priskribis la verkon ''virina pornografiaĵo'', kaj anoj de la dekstreca partio FPÖ atakis la verkistinon sur afiŝoj dum la balotbatalo. Ĝis nun la personeco kaj la verkaro de Elfriede Jelinek estas forte pridisputataj. Ŝia stilo estas sarkasma kaj provokema, ŝia kritikemo ŝajnas senlima. En ŝia lingvaĵo abundas drastaj metaforoj, vulgaraĵoj kaj obscenaĵoj. Tamen granda aro da subtenantoj fervore laŭdas ŝian manieron, kritiki la socion kaj la klopodojn lingve vualigi maljustaĵojn. Elfriede Jelinek gajnis aron da altrangaj literaturpremioj, i.a. la [[Heinrich-Böll-Preis]] ([[1986]]), la [[Georg-Büchner-Preis]] ([[1998]]) kaj la Premion Nobel de Literaturo en 2004. == Stilo == Jelinek forte parolas kontraŭ la maljustaĵoj de publika, politika kaj privata vivo en aŭstra socio, simile al la stilo de la aŭstra dramisto kaj verkisto [[Thomas Bernhard]] antaŭ ŝi. Ŝia stilo estas [[Sarkasmo|sarkasma]] kaj [[Provoka agento|provoka]], kaj ŝiaj metaforoj estas evidentaj. Ŝiaj sociaj kritikoj kaj lingva kritiko ne konas limojn: ŝiaj tekstoj estas malĝentilaj, vulgaraj kaj rektaj. Dum jaroj estis disputo inter tiuj, kiuj ofendiĝas pro ŝiaj tekstoj, same kiel ŝia malkaŝa politika statuso, kaj tiuj, kiuj laŭdas ŝin kiel talenta verkisto. Multaj el ŝiaj tekstoj rilatas rekte al aktualaĵoj, ekzemple rilate al [[Eksterlandano|eksterlandanoj]] kaj kritikoj al la dekstra koalicio en Aŭstrio. Kiel aliaj membroj de la viena grupo, Jelinek adoptis skribon nur per [[Minusklo|minusklaj literoj]], kontraŭe al la reguloj de la [[germana lingvo]], en kiu ĉiu [[substantivo]] malfermiĝas per [[majusklo]]. Krom la Nobel-premio pri literaturo, Jelinek ankaŭ gajnis aliajn premiojn, inkluzive de la "Premio Bichner" (1998), la "Premio Heinrich Heine" (2002), la "Premio Elsa Lasker-Schiller" (2003), la "Franz Kafka Premio" kaj la "Lessing Premio de Kritikismo" (2004). == Listo de verkoj == <!--[[Dosiero:Elfriede jelinek 2004 small.jpg|300px]]--> === Romanoj === * ''wir sind lockvögel baby'' (1970) * ''Michael'' (1972) * ''Die Liebhaberinnen'' (1975) * ''bukolit'' (1979) * ''Die Ausgesperrten'' (1980) * ''Die Klavierspielerin'' (1983) * ''Oh Wildnis, oh Schutz vor ihr'' (1986) * ''Lust'' (1989) * ''Die Kinder der Toten'' (1995) * ''Gier'' (2000) === Dramoj === * ''Was geschah, nachdem Nora ihren Mann verlassen hatte'' (1977) * ''Burgtheater'' (1983) * ''Krankheit oder Moderne Frauen'' (1984) * ''Totenauberg'' (1991) * ''Raststätte'' (1994) * ''Ein Sportstück'' (1998) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.elfriedejelinek.com/ Germanlingva retejo de Elfriede Jelinek] {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 2001-2025}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=26632|PND=119001802|LCCN=n/80/128979|VIAF=7404147|TSURL=viaf/7404147}} {{Vivtempo|Jelinek, Elfriede}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Nobel-premiitinoj]] 6s1f1dxifpev9xblrceruvt5fu4sih7 0 27965 9441258 9348928 2026-07-29T13:09:50Z Petr Tomasovsky 678 9441258 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro U Orla | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz U Orla}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz U Orla | moto = | kromnomo = Orel | kromnomo_tipo = Aliaj nomoj | dosiero = MO-Or-S 20 tvrze Orel 1.jpg | dosiero_priskribo = MO S 20 Orel, ununura konstruita fuorto de la fuortaro <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = ĉe [[Darkovičky]]<br />norde de [[Hlučín]] | municipo_tipo = Lokigo <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = U Orla | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 39 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 12 | long_s = 56 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | ĉefulo = ne estis difinita | ĉefulo_tipo = Komandanto <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = nekomisiita | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = ne estis, MO-S 20 konstrue finita | libera1_tipo = Ekkonstruita | libera2 = laboroj ne komencis | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = [[MO S-20|MO-S 20 Orel]] - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 20a - infanteria fuorto<br />MO-S 20b - infanteria fuorto<br />MO-S 20c - [[minĵetila turo]]<br />MO-S 20d - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 20e - [[enireja objekto]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 405 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Artileria fuortaro]] '''U Orla''' (en Esperanto ''Ĉe Aglo'') estis ekzistonta kiel la plej orienta fuortaro de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. Ĝi estis lokigota proksimume 4,5&nbsp;km de urbo [[Hlučín]] inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]]. Estas tre verŝajne, ke spaco por lokigo de la fuortaro estis elektita jam dum supraĵesploro en oktobro de la jaro [[1934]] kaj poste konfirmita dum sekvanta esploro printempe kaj somere de [[1935]]. La artileria fuortaro Ĉe Aglo estis havonta sume 6 fuortarajn objektojn kun la jenaj markigoj: * [[MO S-20|MO S-20 - "Aglo"]] - [[infanteria fuorto]] ambaŭflanka * MO S-20a – infanteria fuorto unuflanka dekstra, * MO S-20b – infanteria fuorto unuflanka maldekstra, * MO S-20c – [[Minĵetila kupolo|minĵetila fuortara fuorto]], * MO S-20d – [[artileria turniĝonta turo]], * MO S-20e – [[enireja objekto]]. Unusola objekto de la fuortaro, kiu estis betonigita, estis la infanteria fuorto MO S-20 „Aglo", kies konstruigo estis bezona pro kaŭzo de plenigo de la interspaco inter [[la infanteria fuorto MO S-19 „Aleo"]] kaj [[la infanteria fuorto MO S-21 „Jaroš"]]. Por plene finkonstrui la fuortaron Ĉe Aglo inkluzive de armilaro, municio, ekipaĵaro kaj obstakloj oni kalkulis sumon 63 514 541,00 Kč. Konstruado de la ceteraj menciitaj objektoj estis planata por pli malfrua tempo, sed aŭtuno de la jaro [[1938]] decidis alie. ==Vidu ankaŭ== * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] == Pluaj fotoj == <gallery perrow="5"> MO-Or-S 20 tvrze Orel 2.jpg|La infanteria fuortara fuorto MO-S 20 Orel Tank T-34-85 u MO-Or-S 20 Orel.jpg|Tanko [[T-34|T-34/85]] proksime de la fuorto </gallery> ==Literaturo== * Stehlík, Eduard: ''Lexikon tvrzí československého opevnění z let 1935-38''. Praha: FORTprint, 1992, s. 36-37. == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Proponitaj konstruaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|U Orla]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Opava montetaro]] qxq2n8pw24ytqq1j0xwxbatvmlq5ydg 0 28425 9441404 8814154 2026-07-29T16:44:07Z Sj1mor 12103 9441404 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Streĉita Kordo | aŭtoro = Kálmán Kalocsay | eldonjaro = 1931 | eldonurbo = [[Budapeŝto]]<ref>La bildo montras la kovrilpapaĝon de la eldono de 1978, laŭ la eldono de 1931.</ref> | eldoninto = Literatura Mondo | paĝoj = 189 | isbn = | bildo = 1978 Streĉita Kordo.jpeg }} [[Dosiero:El streĉita kordo.JPG|eta|''El Streĉita Kordo'', [[Hungara Esperanto-Asocio]], 1976.]] '''''Streĉita Kordo''''' estas poemaro de [[Kálmán Kalocsay]]. La originala poemaro estas verkita en 1931 kaj enhavas 189 paĝojn. Elekta postpreso aperis en [[Budapeŝto]] en [[1976]] (tuj post la morto de Kalocsay) de Hungara Esperanto-Asocio, nomita ''El Streĉita Kordo'' (vidu la foton). En 1978 la poemaro ''Streĉita Kordo'' estas reeldonita komplete. == Recenzoj == {{Citaĵo|Post la ''[[El Parnaso de Popoloj]]'' ne aperis poemaro tiel interesa por poeziamanto, tiel grava laŭ stila kaj arta vidpunktoj. Plej admirinda estas la varieco en la poemformoj.|1931, [[Georges Stroele]], [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], paĝo l44}} {{citaĵo|Sub titolo ''Streĉita Kordo'' Kalocsay elirigas [[poemo]]jn, el kiuj mi multajn konas. Tre volonte mi citus iujn, sed kiujn? La plej belsonajn, plej kortuŝajn, plej spiritajn, filozofajn, fortajn aŭ plej ĝemantajn? Ĉiu meritas pli elokventan langon ol la mia estas. Do kredu nur la admiron mian! — La poeto K. diras, ke li volas liberigi sin de tiu ĉi balasto, por flugi al pli alta regiono. Dank’ al Dio, ke ni nun havas kiel kolekton la grajnojn, elŝutitaj el la balono dum juneca flugo. Ni povas nun ĝui laŭ gusto. — Mi ne hezitas diri, ke Baghi kaj Kalocsaj estiĝas Schiller kaj Goethe en [[Esperantujo]]. Pasis la periodo de „Sturm und Drang“, kaj komencas la klasika periodo sur Esperanta Parnaso? |[[Ludwig Siedl|Ld. Siedl]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.85 (apr 1932)}} {{citaĵo|La nacia literaturo komenciĝas per [[poezio]], kaj nur en sia maljuneco perfektigas sian prozon. Esperanto, en sia ankoraŭ mallonga historio, renversis tiun procedon. Jam ĉe la komenco Zamenhof verkis la plej perfektan prozon kiun ni posedas (kiu havas orelon, tiu neniam povas forgesi la belegajn ritmon kaj kadencojn de liaj originalaj verkoj) ; sed, kun malmultaj esceptoj, la poemoj de miaj pioniroj ne multe valoris. Nur nun la Esperanta poezio plene floras; kaj Kalocsay estas la plej genia el ĉiuj. Aliaj havas jen pli ravan [[melodio]]n, jen pli infekteman fajron ; sed per sia profunda sento por la belo, sia perfekta tehniko, sia sincera kaj senerara gusto, li restas nia plej granda [[poeto]]. Streĉita Kordo prezentas al ni liajn [[poemo]]jn ĝis 1925. La plimulto el ili aperis en diversaj revuoj; kelkaj estas reviziitaj formoj de poemoj en [[Mondo kaj Koro]]. Kaj preskaŭ ĉiuj estas neforgeseblaj. [[Trezoro]]jn oni trovas sur ĉiu paĝo. En Esperanto estas poezio ; la lingvo kapablas la miraklojn de la poeto, kaj jen poeto disĵetanta kiel perlojn siajn frazmiraklojn. |[[Leonard Nowell Mansell Newell|L. N. NEWELL. ]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 321, Januaro (1932)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} {{Wikisource|Category:Streĉita Kordo}} * Legi na [https://egalite.hu/kalocsay/strecxita.htm ''El streĉita kordo''] - per ekrano. * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://www.eszperanto.hu/kalocsay/ Internacia Amika Societo Kalocsay Kálmán] - en Budapeŝto * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Stre%C4%89ita%20Kordo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Stre%C4%89ita+Kordo&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=Kordo&tit_stc=1&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15304584/E Eldono 1931, Katalogo de] Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=Stre%C4%89ita%20Kordo Katalogo "Erfgoedbib"] de ''[[LibraryThing]]'' * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15303572/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Esperanto-poeziolibroj]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] 4ybm37lthz2i9bvyo12rptcjzkfqbfz 0 28795 9441695 8403757 2026-07-30T07:44:50Z Sj1mor 12103 9441695 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=(homa) lingvo|programlingvo|Java (programlingvo)|muzikgrupo|Java (muzikgrupo)|apa=Java (apartigilo)}} {{Informkesto lingvo}} La '''java lingvo''' estas [[aŭstronezia]] lingvo parolata en la meza kaj orienta partoj de la insulo [[Javo]] en [[Indonezio]]. Tradicie por ĝi ekzistas aparta skribo, la [[java alfabeto]], sed nuntempe la lingvo kutime skribatas per la [[latina alfabeto]]. La lingvo java ([[cara Jawa]]) apartenas al la lingvo-familio de [[aŭstroneziaj lingvoj]], al la grupo de la [[malajopolinezia lingvaro]] respektive al ties okcidenta branĉo. ==Uzado== Proksimume 80 milionoj da homoj parolas ĝin; tamen, ili uzas plejparte la indonezian ([[bahasa indonesia]]) kiel skriba lingvo. Tiu situacio kun du lingvoj ebligas cetere foresto de lingvaj kvereloj kiel ili ekzistas en landoj kie pluraj lingvoj samtempe estas uzataj. Ĝi estas parolata - kiel la nomo tion indikas - sur la insulo [[Javo]], en la orienta kaj en la meza parto. Ankaŭ ekzistas javlingva komunumo en [[Surinamo]] (pli frue Holanda Gujano (?)) kaj multnombraj javparolantoj, kies geavoj se ne ili mem elmigris el Javo por vivi en [[Orienta Timoro]], en [[Malajzio]], en [[Singapuro]], en [[Tajvano]], en [[Aŭstralio]], en [[Nov-Kaledonio]], en [[Nederlando]]. ==Trajtoj== * Krom '''prefiksoj''' kaj '''sufiksoj''' kiuj funkcias kiel en la aliaj lingvoj indoneziaj, la java lingvo uzas ankaŭ '''enfiksojn''' (do ene de la ''verbaj'' radikoj). * Koncerne la vortaro, sur proksimume 10 000 vortoj, milo da vortoj havas du formojn, depende de la ''persono al kiu oni parolas'' : ** la '''krama'''-n oni uzas por persono de pli alta rango, ** la '''ngoko'''-n oni uzas por persono de sama rango. ** ankaŭ ekzistas la '''madya''' (meza nivelo) kaj '''ki''' kaj '''ke''' (subgrupoj de la krama por humile paroli pri si mem aŭ por alparoli individuon de malpli alta rango). ==En Esperanto== Arya Bhaskara Ferduzi en dupaĝa artikolo priskribas apartajn trajtojn de la java lingvo, nome, ke ĝi estas la plej parolata en Indonezio, dum la skriba kaj oficiala lingvo estas la indonezia. Kiel malfacilaj trajtoj ŝi komentas la neceson uzi tre diferencajn formojn se temas pri formala kaj neformala situacioj, tio estas, oni dependas de la aĝoj de la parolanto kaj de la parolato, simile al tio kio okazas en la [[japana lingvo]], sed kun tre granda diferenco, kun tute apartaj vortoj. Ankaŭ la nombrosistemo estas komplika kaj tre diferenca depende de la formaleco.<ref>Arya Bhaskara Ferduzi, "Malgranda enkonduko al la java lingvo", [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] 2022:3, paĝoj 18-19.</ref> [[Dosiero:Java languages.JPG|eta|Lingvoj parolataj en Javo: la java lingvo montrata blanke]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Lingvistiko]] * [[Listo de lingvoj]] * [[Lingva familio]] {{ĝermo|lingvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Java lingvo| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Indonezio]] [[Kategorio:Lingvoj de Malajzio]] 7zppjv3stlwmkshigv0jd7yoquh3rrw 0 28832 9441299 9298285 2026-07-29T14:06:37Z ThomasPusch 1869 9441299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = US }} '''Cheyenne''' (ŝaj-EN), esperante Ŝajeno, estas la [[ĉefurbo]] de la [[usona ŝtato]] [[Vajomingo]], en kies ekstrema sud-oriento ĝi situas. Ĝi ekestis en la jaro [[1867]], kiam la fervoja kompanio [[Union Pacific Railroad]] atingis tiun regionon, konstruante al-okcidentan fervojan linion por faciligi la konkeron de la lando. Tiutempe la urbo apartenis al la teritorio de [[Suda Dakoto|Dakoto]]. La urbonomo devenas de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Tio estas pli ol dekono de la loĝantaro de [[Vajomingo]] kaj du trionoj de la loĝantaro de la ĉirkaŭanta [[kantono]] ("graflando") ''Laramie'', la plej loĝata distrikto de la subŝtato. == Eksteraj ligiloj == Oficiala retpaĝejo: [http://www.cheyennecity.org/ www.cheyennecity.org]. {{Projektoj}} {{Usonaj subŝtatoj kun ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj en Vajomingo]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Usono]] ilbp1miyicgzas9enmmoz3qe1biooen 9441525 9441299 2026-07-29T22:55:58Z ThomasPusch 1869 9441525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = US }} '''Cheyenne''' (ŝaj-EN), esperante Ŝajeno, estas la [[ĉefurbo]] de la [[subŝtatoj de Usono|usona (sub)ŝtato]] [[Vajomingo]], en kies ekstrema sud-oriento ĝi situas. Ĝi ekestis en la jaro [[1867]], kiam la fervoja kompanio [[Union Pacific Railroad]] atingis tiun regionon, konstruante al-okcidentan fervojan linion por faciligi la konkeron de la lando. Tiutempe la urbo apartenis al la teritorio de [[Suda Dakoto|Dakoto]]. La urbonomo devenas de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Tio estas pli ol dekono de la loĝantaro de [[Vajomingo]] kaj du trionoj de la loĝantaro de la ĉirkaŭanta [[kantono]] ("graflando") ''Laramie'', la plej loĝata distrikto de la subŝtato. == Eksteraj ligiloj == Oficiala retpaĝejo: [http://www.cheyennecity.org/ www.cheyennecity.org]. {{Projektoj}} {{Usonaj subŝtatoj kun ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj en Vajomingo]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Usono]] qayba2rlf9907qaio2ohfx492asb1nw 0 28863 9441320 9347371 2026-07-29T14:32:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Am |numero=95 |nukleona=243 |nomo=Americio |latine=americium |super=[[Eŭropio|Eu]] |sub= |maldekstre=[[Plutonio|Pu]] |dekstre=[[Kurio|Cm]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Aktinoidoj |RN-CAS=7440-35-9 |grupo=[[Elemento de grupo 3|3]] |periodo=[[Elemento de periodo 7|7]] |bloko=[[Bloko f|f]] |pezono en terkrusto=0 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=0 |dosiero=Americium microscope.jpg |aspekto=argenta-blanka solido |relativa atompezo=243 |atomradiuso=175 |kovalenta radiuso=180 |radiuso de van der waals= |elektrona konfiguracio=[[Radono|Rn]] 5f7 7s2 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 32; 25; 8; 2 |oksidiĝa nombro=+3, +4, +5, +6 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=heksagona |denseco=12 |malmoleco=3,0 |magneta konduto=[[Paramagnetismo|paramagneta]] |degelpunkto c=1176 |degelpunkto k=1449,15 |bolpunkto c=2011 |bolpunkto k=2284,15 |molarvolumeno=20,8 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=62 |elektra konduktivo=0,69 · 106 S/m |elektra rezistivo= |termika konduktivo=10 |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=1,3 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=578 |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=241 | simbolo=Am | apero=sinteza | duoniĝa tempo=432,2 a | speco=[[alfa disfalo|α]] | MeV=5,638 | A de produkto=237 | simbolo de produkto=[[Neptunio|Np]] }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=243 | simbolo=Am | apero=sinteza | duoniĝa tempo=7370 a | speco=[[alfa disfalo|α]] | MeV=5,438 | A de produkto=239 | simbolo de produkto=[[Neptunio|Np]] }} }} '''Americio''' estas [[kemia elemento]] en la [[perioda tabelo]] kiu havas la simbolon '''Am''' kaj la [[atomnumero]]n 95. Ĝi estas [[rara tero]] kaj elemento en la [[Aktinoido|aktinoida serio]]. Americio estas arĝent-kolora [[radioaktiveco|radioaktiva]] [[metalo|metala]] elemento kiu estas farita per bombardo de [[plutonio]] per [[neŭtrono]]j. == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=americio|ReVo=americi}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Am/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080211142206/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Am/index.html |date=2008-02-11 }} * http://periodic.lanl.gov/elements/95.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070813202222/http://periodic.lanl.gov/elements/95.html |date=2007-08-13 }} * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Am.html * http://education.jlab.org/itselemental/ele095.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080612221402/http://education.jlab.org/itselemental/ele095.html |date=2008-06-12 }} {{Ĝermo|kemio}} {{PeriodaTabelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Aktinoidoj]] [[Kategorio:Metaloj]] k51a09sldegjffyxr2ofrcw259o3c4g 0 29759 9441784 9235628 2026-07-30T11:09:18Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ Atilo, reĝo de la skitoj, esperantigita teatraĵo 9441784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[406]] |dato de morto =[[453]] }} [[Dosiero:Átila, o huno Scarpelli.png|eta|maldekstre|400px|<center>Atila la Huno, gravuraĵo de [[:it:Tancredi Scarpelli|Tancredi Scarpelli]] (1866-1937).</center>]] '''Atilo la Huno''' (ĉ. [[406]]–[[453]]), lasta kaj plej potenca reĝo de la eŭropaj [[hunoj]], reĝis de [[434]] ĝis sia morto, super la tiama plej granda [[imperio]] en [[Eŭropo]], kiu estis de Mez-Eŭropo ĝis la [[Nigra Maro|Nigra maro]] kaj de [[Danubo]] ĝis la [[Balta maro]]. Dum sia regado, li estis inter la plej gravaj malamikoj de la okcidenta kaj orienta [[Romia imperio]]: li dufoje invadis la [[Balkanoj]]n, encirkliganta [[Konstantinoplo]]n dum la dua invado; li marŝis tra [[Flandrio]] (449) kaj [[Francio]] ĝis [[Orleano]] antaŭ esti returnita ĉe [[Châlons-en-Champagne|Chalons]] en 451; kaj li forpelis la [[Listo de okcident-romiaj imperiestroj|okcidentan]] imperiestron [[Valentiniano la 3-a]] de lia ĉefurbo ĉe [[Ravenna]] en [[452]]. [[Dosiero:Ulpiano Checa La invasión de los bárbaros.jpg|eta|300px|{{centre|pentraĵo: ''La Hunoj invadas Italion''}}]] Kvankam lia imperio mortis kun li, kaj li ne postlasis rimarkindan legacon, li fariĝis legenda figuro en eŭropa historio: en la plejparto de okcidenta Eŭropo, oni memoris lin kiel la ekzemplo de krueleco kaj rabemeco; iuj historioj prezentas lin kiel granda reĝo; li ludas gravajn rolojn en du [[Norena lingvo|norenaj]] [[sagao]]j. En la [[Kanto de la Nibelungoj]] li iĝis la dua edzo de Krimhildo, vidvino de Sigfrido. Li mortis sur la teritorio de la nuna [[Hungario]] (ie inter la du grandaj riveroj [[Danubo]] kaj [[Tiso]]) kaj havis tie lignan palacon, kiun priskribis Priscos. En 2004 multaj hungaroj komunumoj (urbetoj, vilaĝoj, i.a. Tápiószentmárton) ekkonkursis por rekonstruado de la palaco. Tiu kostus 30–40 milionojn da eŭroj kaj alportos – laŭ esperoj de komunumaj estroj – monon. == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Historio de Eŭropo]] * [[Atilo]] * [[Atilo, reĝo de la skitoj]], esperantigita teatraĵo == Eksteraj ligiloj == * http://ccat.sas.upenn.edu/jod/texts/priscus.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20010204040700/http://ccat.sas.upenn.edu/jod/texts/priscus.html |date=2001-02-04 }} <!-- _Priscus_ je la korto de _Attila_ --> * http://www.reportret.info/gallery/attilathehun1.html <!-- portreto de Atilo la Huno --> * http://www29.homepage.villanova.edu/christopher.haas/embassy.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140221065932/http://www29.homepage.villanova.edu/christopher.haas/embassy.htm |date=2014-02-21 }} <!-- _Priscus_ de _Panium_: eroj de la (Ambasadejo, Ambasadorejo) al _Attila_ --> * http://www.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/jordgeti.html <!-- La Fonto kaj (Diplomoj, Faroj) de la Gotoj --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 406]] [[Kategorio:Mortintoj en 453]] gtupfg1iqu4w051m4e2xw2uujra6tak 0 30502 9441755 9344378 2026-07-30T10:11:03Z Sj1mor 12103 9441755 wikitext text/x-wiki :{{Ne konfuzu|episkopejo}} :''Ĉi tiu teksto priskribas ĉefe la [[romkatolika eklezio|romkatolikan eklezion]]. Iuj konceptoj aŭ terminoj povas malsami en aliaj eklezioj.'' {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Roman_Catholic_provinces_and_top-level_groupings.png|eta|450x450ra|{{centre|Monda mapo de nuntempaj katolikaj [[Eklezia provinco|ekleziaj provincoj]] - ĉiuj grupiĝoj de pluraj diocezoj}}]] '''Episkopujo''' aŭ '''diocezo'''<ref>[https://vortaro.net/#diocezo_kd kapvorto ''diocezo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, same en la presita eldono</ref> estas administra unuo en kristanaj [[eklezio]]j, gvidata de '''[[episkopo]]'''. La vorto "diocezo" ({{lang-el|διοίκησις}} dioikesis, {{lang-la|dioecesis}}) origine nomis administran unuon en la [[Romia Regno]]. == Ĉefepiskopujo / ĉefdiocezo == :''Vidu ankaŭ:'' [[Ĉefepiskopo]], [[Sufragana diocezo]], [[Eklezia provinco]] '''Ĉefepiskopujo''' (aŭ '''arki-''' aŭ '''arĥi-''', '''-episkopujo''' aŭ '''-diocezo''') estas episkopujo kies gvidanto, la '''[[ĉefepiskopo]]''', estas superordigita al la episkopoj en la najbaraj episkopujoj. En la [[romkatolika eklezio]], la ĉefepiskopo ankaŭ nomiĝas '''[[metropolito]]''', la aliaj episkop(uj)oj estas '''[[sufragana diocezo|sufraganaj]]''' ('''submetitaj''', '''subordigitaj''') al la ĉefepiskop(uj)o, kaj la ĉefepiskopujo kun ĉiuj siaj sufraganaj episkopujoj formas '''[[eklezia provinco|eklezian provincon]]'''. == En diversaj eklezioj == [[Dosiero:Roman_Empire_with_dioceses_in_400_AD.png|eta|Mapo de episkopujoj en la romia mondo de [[400]]]] Episkopoj kaj episkopujoj ekzistas en [[ortodoksismo]], [[romkatolikismo]], [[Prakatolika Eklezio|prakatolikismo]], [[anglikanismo]], kaj en kelkaj (sed ne ĉiuj) protestantaj eklezioj, ekzemple en la [[luteranismo|luteranaj]] eklezioj de la [[Nordio|nordiaj]] landoj. Iuj protestantaj eklezioj anstataŭis episkopojn per [[superintendanto]]j aŭ forigis la titolon tute. En [[romkatolikismo]] kaj [[anglikanismo]] ili, kiel jam skibite, kutime nomatas [[diocezo]] respektive ĉefdiocezo, kaj en [[ortodoksismo]] kaj entute en [[orientaj eklezioj]] kutime [[eparkio]] aŭ [[eparĥio]]. En landoj, kie aktivas pluraj kristanaj eklezioj, unu sama loko povas aparteni al pluraj diocezoj, ekzemple ekzistas unu "episkopujo de Stokholmo" kiu estas luterana kaj alia, kiu estas romkatolika. Kelkregione (ekzemple en [[Germanio]]) la [[protestantismo|evangelia]] eklezio ne plu uzas la nocion "diocezo", tiel ke ĝi nun estas uzata precipe de la [[katolikismo|katolika]] eklezio. Sed ekzemple la [[Anglikanoj|anglikana]] eklezio plu uzas tiun nocion. Ĝi fondis en [[1980]] la "diocezon de Eŭropo", kiu administras la anglikanajn komunumojn ekster [[Britio]] kaj [[Irlando]]. == Titularaj episkopujoj == :''Vidu ankaŭ:'' [[Titulara episkopujo]], [[Titulara episkopo]], [[Helpepiskopo]] '''Titulara episkopujo''' estas iama episkopujo kiu ne plu funkcias aŭ ne plu estas uzata, eble pro teritoria reorganizado, aŭ eble ĉar la iamaj kredantoj en la teritorio estis forpelitaj, aŭ akceptis alian religion. La unuaj titularaj episkopujoj ekestis dum la [[islamo|islama]] konkero de antaŭe kristanaj regionoj en Norda Afriko kaj Okcidenta Azio. Forpelitaj episkopoj plu tenis siajn titolojn, en la komenco esperante ke ili iam reakiros siajn episkopujojn, tiam nomatajn latine ''in partibus infidelium'' = en zonoj de nefideluloj. Hodiaŭ ekzistas ĉirkaŭ 2000 titularaj episkopujoj romkatolikaj. Episkopo de tia episkopujo estas '''[[titulara episkopo]]''', kontraste al '''dioceza episkopo''' aŭ '''episkopuja episkopo''', kiu gvidas fakte ekzistantan episkopujon. La plej ofta rolo de titulara episkopo hodiaŭ estas [[helpepiskopo]], kiu helpas diocezan episkopon plenumi sian laboron. Titularaj episkop(uj)oj ekzistas ĉefe en la [[romkatolika eklezio]] (titulara diocezo), malofte en [[ortodoksa eklezio|ortodoksaj eklezioj]] (titulara eparkio). == Princepiskopujoj == :''Vidu ankaŭ:'' [[Princepiskopujo]], [[Princepiskopo]] En [[mezepoko]], iuj episkopoj estis ankaŭ civilaj regantoj – [[princepiskopo]]j. Necesas distingi inter la '''diocezo''' (= episkopujo) de princepiskopo (= la teritorio kie li estis eklezia gvidanto = episkopo) kaj lia '''princepiskopujo''' (= la teritorio kie li estis civila reganto = princo). == Apostolaj vikariatoj == :''Vidu ankaŭ:'' [[Apostola vikariato]] '''Apostola vikariato''' estas administra unuo en la [[romkatolika eklezio]], ofte establita anstataŭ normala [[episkopujo]] tie kie la katolika eklezio estas malmultnombra kaj/aŭ malstabila, kaj gvidata de '''apostola [[vikario]]''', kiu kutime estas iu [[titulara episkopo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Episkopuja administranto]] * [[Superintendanto]] * [[Episkopejo]] {{Projektoj|ReVo=episko.0ujo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Episkopujoj| ]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] 2c3058v8i82fturcd01n2hll9qbldig 0 31437 9441370 9441087 2026-07-29T16:15:30Z Petr Tomasovsky 678 9441370 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Blansko (apartigilo)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Blansko | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Blanz}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Blansko | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Blansko (panorama).jpg | dosiero_priskribo = Panoramo de Blansko <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Blansko.svg | blazono = Blansko CoA CZ.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Svitava | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo_tipo = | geologio = Moravia karsto <!-- *** Situo *** --> | situo = Blansko | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 276 | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 38 | long_s = 39 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 44.99 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1136 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0641 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0641 581283 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 8 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 12 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 24 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.blansko.cz www.blansko.cz] | commons = Blansko | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Blansko''' estas urbo en [[Ĉeĥio]] kun {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}), situanta en meza [[Moravio]] en valo de rivero [[Svitava]], ĉe kunfluejo de mergrivero [[Punkva]], 18&nbsp;km de urbo [[Brno]]. {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== Blansko estas elirloko por vojaĝoj al la norda parto de [[Moravia karsto]], ĉe kies okcidenta flanko ĝi situas. Blansko fariĝis urbo en la jaro [[1905]], sed la unuaj mencioj devenas pri ĝi el la jaro [[1131]]. Vilaĝo Staré Blansko (Malnova Blansko) situis en ĉirkaŭaĵo de hodiaŭa paroĥeja preĝejo sur la dekstra bordo de Svitava, en la 2-a duono de la [[13-a jarcento]] [[olomouc]]a episkopo [[Bruno el Schauenburg]] fondis sur monteto sur la maldekstra bordo de Svitava Novan Blanskon. Blansko ne estis fondita kiel urbo, kaj tio montriĝas en ties neregula bazplano. La urbo etendiĝas sur deklivo de la valo, sur monteto super hodiaŭa placo situas kastelo. En urbocentro elkreskis modernaj konstruaĵoj, inter kiuj estiĝis novaj spacoj. Fondo de ferfabriko kaj maŝinfabriko, konstruo de fervojo kaj en nelasta vico ankaŭ avantaĝa situo por la vojaĝoj al Moravia karsto kontribuis por evoluo de Blansko. La kastelo sur loko de eksa burgo estis komence de la [[17-a jarcento]] alikonstruita renesance. Kreas ĝin kvar aloj kun pilieraj arkadoj, kiuj fermas kortegon, la enirej-alo estas pli alta, duetaĝa. El la devena gotika burgo el la [[15-a jarcento]] konserviĝis cilindra bastiono. En la kastelo estas muzeo, kies ekspozicioj estas celitaj parte al historio de esploroj de la grotoj de Moravia karsto parte al artprilaborado de gismetaloj el ĉi tiea gisejo. Vico da memorindaĵoj de Blansko koneksas kun evoluo de ferindustrio, kiu ĉi tie havas forajn radikojn. En la proksima ĉirkaŭaĵo de la urbo estis dum arkeologia esploro trovitaj gisfornoj, en kiuj oni fandis ferercon kaj fabrikis feron jam en la [[8-a jarcento]]. La unua novtempa metalurgia uzino estiĝis fine de la [[17-a jarcento]]. La metalurgia produktado en la uzinoj en Blansko unue celis al artaj objektoj el gismetalo, ĉi tie eĉ estiĝis specialigita ateliero por gisado de figuraj plastikaĵoj. Alia interesaĵo de Blansko estas konstruaĵo de maŝinindustrio Adast, kiu estas konstruita en duono de la [[19-a jarcento]] en stilo de tudora gotiko, laŭ modelo de kastelo [[Miramare]] en [[Triesto]]. Alirvojo ĝis Moravia karsto estas profunda valo de rivero Punkva. Ties parto antaŭ la kunfluejo kun Svitava estas nekarsta, la valo estas profundigita parte eĉ en [[granodiorito]] kaj ĝi nomiĝas Valo de Arnoštov, ĉi tie situas parto de Blansko nomata [[Arnoštov]]. Antaŭ vojo ĝis la valo de Punkva kaj Moravia karsto eblas interkonatiĝi kun geologia konsisto de la ĉirkaŭaĵo de Blansko en inundita minejo antaŭ stacidomo Blansko-Macocha. Krutaj rokmuroj kun glataj tektonaj speguloj kreas granodioriton, sur kiu sedimentas sablozaj sedimentoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Katastraj teritorioj kaj membrigo de la urbo == La urbo membriĝas en ok katastrajn teritoriojn kaj 12 partojn. La katastraj teritorioj kaj partoj de la urbo situantaj en ĝi estas: * k. t. ''Blansko'' – parto Blansko * k. t. ''Dolní Lhota'' – parto [[Dolní Lhota (Blansko)|Dolní Lhota]] * k. t. ''Horní Lhota u Blanska'' – parto [[Horní Lhota (Blansko)|Horní Lhota]] * k. t. ''Hořice u Blanska'' – parto [[Hořice (Blansko)|Hořice]] * k. t. ''Klepačov'' – parto [[Klepačov]] * k. t. ''Lažánky u Blanska'' – parto [[Lažánky (Blansko)|Lažánky]] kaj parte ankaŭ la parto Blansko * k. t. ''Olešná u Blanska'' – parto [[Olešná (Blansko)|Olešná]] * k. t. ''Těchov'' – partoj [[Těchov]], [[Obůrka]], [[Skalní mlýn]], [[Žižlavice]] kaj [[Češkovice]] En la jaroj 1980–1999 la konsisto de la urbo estis ankaŭ hodiaŭ memstara municipo [[Spešov]].<ref>''Historický lexikon obcí České republiky 1869–2005'', II. díl. Praha: Český statistický úřad, 2006. {{ISBN|80-250-1311-1}}. S. 485.</ref> ==Pluaj fotoj== <gallery> Blansko, náměstí Republiky v noci.jpg|La nokta Placo de Respubliko Blansko, Wanklovo náměstí.jpg|La nokta placo Wanklovo náměstí kun preĝejo de sankta Marteno en fono </gallery> ===Panoramo=== {{larĝa dosiero|Panorama blansko.jpg|900px|Panoramo de urbo Blansko}} ==Referencoj== <references/> {{Blansko}} {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Blansko}} [[Kategorio:Blansko| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Urboj en Moravio]] dy8tc5khbd1unrktrdugt7ijgkknji4 0 31973 9441674 9369251 2026-07-30T07:33:16Z Sj1mor 12103 9441674 wikitext text/x-wiki {{PorA}} {{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Federacia subŝtato |lando = Meksiko |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=situo de Aguascalientes en Meksiko |dosiero=Montaje Estado de Aguascalientes.png |ĉefurbo = [[Aguascalientes (urbo)|Aguascalientes]] |regiono-ISO = MX-AGU |mapo1 lokumilo = iso |kodo = MX-AGU |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |ĉefulo tipo = Subŝtatestro }} [[Dosiero:AguasCath002.jpg|eta|AguasCath002]] '''Aguascalientes''' [AgŭaskalJENtes] (Esperantigite : '''Agvaskaljento''') estas [[subŝtatoj de Meksiko|federacia subŝtato]] de [[Meksiko]]. Ankaŭ ĝia ĉefurbo nomiĝas [[Aguascalientes (urbo)|Aguascalientes]]; la nomo signifas [[Hispana lingvo|hispane]] "varmaj akvoj". Aguascalientes estas tre malgranda ŝtato centre de Meksiko, kun 5.600 km² kaj loĝantaro de preskaŭ miliono. Ĝi dividiĝas en 11 [[komunumo]]j (vd. ankaŭ la [[Listo de komunumoj en Aguascalientes|liston de komunumoj en Aguascalientes]]). Konataj krom la ĉefurbo estas [[Tepezalá]], [[Jesús María]] kaj [[Pabellón de Arteaga]]. Ĝia kodo laŭ [[ISO 3166-2]] estas "MX-AGU". La subŝtato havas nur du najbarojn, [[Jalisco]] kaj [[Zacatecas]], de kiu ĝi estis disigita en [[1835]]. Legendo diras, ke generalo [[Antonio LÓPEZ DE SANTA ANA]] je la [[1-a de majo]] [[1835]] venis al la urbo Aguascalientes, kaj s-ino ''Luisa Fernández Villa de García Rojas'' dum bankedo rakontis al li pri la subpremo de la urbo flanke de Zacatecas kaj petis, ke li donu sendependecon. La prezidento petis por tio kison, ricevis ĝin – kaj Aguascalientes iĝis sendependa. Lastatempaj guberniestroj de la subŝtato estis Carlos Lozano de la Torre, ekde la 1-a de decembro 2010, Martín Orozco Sandoval, ekde la 1-a de decembro 2016 kaj María Teresa Jiménez Esquivel, ekde la 1-a de decembro 2022. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aguascalientes.gob.mx oficiala retejo de la subŝtato] ({{es}}) == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. == Konataj personoj == * [[Antonio Acevedo Escobedo]], skribisto * [[José María Bocanegra]], Prezidanto * [[Francisco Díaz de León]], artisto * [[Gabriel Fernández Ledesma]], artisto * [[Manuel M. Ponce]], muzikisto * [[José Guadalupe Posada]], artisto * [[Saturnino Herrán]], artisto * [[Ramón López Velarde]], poeto * [[Arturo Robles Aguilar]], politikisto * [[Miguel Angel Barberena Vega]], politikisto * [[Jose Antonio Zapata]], gazetisto * [[Otto Granados Roldán]], politikisto * [[Luís Armando Reynoso Femat]], politikisto * [[Vicente Valdés Bejarano]], Muzikisto == Vidindaĵoj == * [[Malvarma Montoĉerno|Sierra Fría (Malvarma Montoĉerno)]] * [[Altaĵo Mortinto|Cerro del muerto (Altaĵo Mortinto)]] * [[Rompita Kristo|Cristo Roto (Rompita Kristo)]] * [["Monumental" Taŭrobatala Areno|Plaza de toros "Monumental" ("Monumental" Taŭrobatala Areno)]] * [[Armiloj placo (Aguascalientes)|Plaza de armas (Armiloj placo)]] * [[Trijarcento placo|Plaza tres centurias (Trijarcento placo)]] == Vidu ankaŭ == * [[Meksika Altebenaĵo]] * [[Meksikaj loknomoj]] * [[Okcidenta Patrinmontaro]] <br /> {{mx}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aguascalientes| ]] 28j6pnizywd3yjugaekqdnhk2i52ok7 0 32169 9441479 9314542 2026-07-29T19:15:07Z Sj1mor 12103 9441479 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|flekso|fleksebleco}} En [[lingvo|lingva]] [[morfologio (lingvo)|morfologio]], '''fleksio''' estas procezo de [[vortfarado]], en kiu vorto estas modifita por esprimi malsamajn [[gramatiko|gramatikajn]] kategoriojn kiel ekzemple tempo, [[kazo (gramatiko)|kazo]], voĉo, aspekto, persono, nombro, sekso, humoro, vigleco kaj difiniteco. La fleksio de verboj estas nomita [[konjugacio]], dum la fleksio de substantivoj, adjektivoj, adverboj, ktp povas esti nomita [[deklinacio (gramatiko)|deklinacio]]. Fleksado esprimas gramatikajn kategoriojn kun [[afikso|afiksado]] (kiel [[prefikso]], [[sufikso]], [[infikso]], [[cirkumfikso]]), ''apofonio'' (modifo de [[vokalo]] ene de iu vorto). Fleksii signifas ŝanĝi vortoformojn laŭ la [[gramatiko|gramatikaj]] kategorioj de koncerna lingvo: konjugacii verbojn, deklinacii substantivojn ktp. == Esprimoj == * Fleksiebla vorto, vortospeco estas, kiu povas varii laŭ deklinacio aŭ konjugacio. (Kunfandema (lingvo) aŭ kunfanda (vorto)). * fleksiaĵo estas vortformo aperanta en fleksiado. * fleksiebla * fleksiilo estas la lingva rimedo por krei fleksiajn vortoformojn: finaĵoj estas la plej kutima ekstera fleksiilo, sed la lingvoj germana kaj angla uzas ankaŭ umlaŭton (kiu estas speco de interna fleksiilo), kp „goose“ kaj „geese“. == Klasado de lingvoj == [[Lingvo]]jn oni klasas interalie laŭ ilia maniero kombini [[morfemo]]jn: * En fleksiaj lingvoj kombinataj morfemoj influas kaj modifas sin reciproke, eĉ povas okazi, ke ne eblas identigi la morfemojn en la kombinaĵo * En [[aglutina lingvo|aglutinaj lingvoj]] la morfemoj estas senŝanĝaj kaj klare identigeblaj en kombinoj * En [[Analiza lingvo|analizaj]] kaj [[Izola lingvo|izolaj lingvoj]] la morfemoj estas senmodife kombinataj al frazoj; iliajn interrilatojn difinas precipe la vort-ordo. La fleksiajn kaj la aglutinajn lingvojn oni foje kunigas sub la nocio [[sinteza lingvo|sintezaj lingvoj]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=fleksi.0o}} * [[Derivaĵo (lingvoscienco)|Derivaĵo]] * [[Finaĵo]] * [[Paradigmo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gramatiko]] [[Kategorio:Morfologio]] 3awotlys58l8b0rfof67aeonwtbo3bn 9441481 9441479 2026-07-29T19:15:44Z Sj1mor 12103 9441481 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|flekso|fleksebleco}} En [[lingvo|lingva]] [[morfologio (lingvo)|morfologio]], '''fleksio''' estas procezo de [[vortfarado]], en kiu vorto estas modifita por esprimi malsamajn [[gramatiko|gramatikajn]] kategoriojn kiel ekzemple tempo, [[kazo (gramatiko)|kazo]], voĉo, aspekto, persono, nombro, sekso, humoro, vigleco kaj difiniteco. La fleksio de verboj estas nomita [[konjugacio]], dum la fleksio de substantivoj, adjektivoj, adverboj, ktp povas esti nomita [[deklinacio (gramatiko)|deklinacio]]. Fleksado esprimas gramatikajn kategoriojn kun [[afikso|afiksado]] (kiel [[prefikso]], [[sufikso]], [[infikso]], [[cirkumfikso]]), ''apofonio'' (modifo de [[vokalo]] ene de iu vorto). Fleksii signifas ŝanĝi vortoformojn laŭ la [[gramatiko|gramatikaj]] kategorioj de koncerna lingvo: konjugacii verbojn, deklinacii substantivojn ktp. == Esprimoj == * Fleksiebla vorto, vortospeco estas, kiu povas varii laŭ deklinacio aŭ konjugacio. (Kunfandema (lingvo) aŭ kunfanda (vorto)). * fleksiaĵo estas vortformo aperanta en fleksiado. * fleksiebla * fleksiilo estas la lingva rimedo por krei fleksiajn vortoformojn: finaĵoj estas la plej kutima ekstera fleksiilo, sed la lingvoj germana kaj angla uzas ankaŭ umlaŭton (kiu estas speco de interna fleksiilo), kp „goose“ kaj „geese“. == Klasado de lingvoj == [[Lingvo]]jn oni klasas interalie laŭ ilia maniero kombini [[morfemo]]jn: * En fleksiaj lingvoj kombinataj morfemoj influas kaj modifas sin reciproke, eĉ povas okazi, ke ne eblas identigi la morfemojn en la kombinaĵo * En [[aglutina lingvo|aglutinaj lingvoj]] la morfemoj estas senŝanĝaj kaj klare identigeblaj en kombinoj * En [[Analiza lingvo|analizaj]] kaj [[Izola lingvo|izolaj lingvoj]] la morfemoj estas senmodife kombinataj al frazoj; iliajn interrilatojn difinas precipe la vort-ordo. La fleksiajn kaj la aglutinajn lingvojn oni foje kunigas sub la nocio [[sinteza lingvo|sintezaj lingvoj]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=fleksi.0o}} * [[Derivaĵo (lingvoscienco)|Derivaĵo]] * [[Finaĵo]] * [[Paradigmo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gramatiko]] [[Kategorio:Morfologio]] ow28uate44d9l5qz704cm81sapfqx93 0 33539 9441683 6739506 2026-07-30T07:34:20Z Sj1mor 12103 9441683 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Johann_Christian_Bach.jpeg|dekstra|eta|250px|Johann Christian Bach]] '''Johann Christian BACH''' [JOhan KRIStjan baĥ] (naskiĝis la [[5-a de septembro]], [[1735]], mortis la [[1-a de januaro]], [[1782]]) estis [[komponisto]] de la [[Klasika muziko|klasika]] epoko. Le estis la dekunua filo de [[Johann Sebastian Bach]], kaj naskiĝis en [[Leipzig]], [[Germanio]]. Lia patro, kaj eble ankaŭ [[Johann Elias Bach]], trejnas la junan Johann Christian en muziko. Oni kredas, ke Libro 2 de la ''[[Bontemperita klavarinstrumento]]'' (germane ''Das wohltemperierte Klavier'') de Johann Sebastian komponiĝis kaj uziĝis por la instruado de Johann Christian. Johann Christian servis kiel kopiisto al lia patro. Je la morto de lia patro en [[1750]], Johann Christian estiĝis la lernanto de lia frato [[Carl Philipp Emanuel Bach]] en [[Berlino]], [[Germanio]]. En [[1754]] li iris al [[Italio]] kie li pristudis [[kontrapunkto]]n kiel lernanto de [[Giovanni Battista Martini]]. Ekde [[1760]] ĝis [[1762]] li tenis la postenon de orgenisto ĉe la [[katedralo]] de [[Milano]], por kiu li komponis du [[Meso (muziko)|Mesojn]], [[Rekviemo]]n, ''[[Te Deum]]''-on kaj aliajn verkojn. Ĉirkaŭ ĉi tiu tempo li konvertiĝis el [[luteranismo]] al [[katolikismo]]. Li estis la solo el la filoj de Johann Sebastian kiu komponis [[opero]]n en [[itala lingvo]], komencanta kun arioj enmetataj en la operojn de alioj, poste [[pastiĉio]]j. La ''Teatro Regio'' en [[Torino]] mendis de li la komponadon de ''Artaserse'', ''opera seria'' kiu unue prezentiĝis en [[1760]]. Ĉi tiu kondukis al pluaj mendoj por operoj. Sekvis ordonoj por la ''[[King's Theatre]]'' (Teatro de la Reĝo) de [[Londono]], [[Britio]], kaj en [[1762]] li estis invitata tien, kie li pasis la reston de lia vivo. Tiel, li estas ofte konata kiel la "Londona Bach". La katedralo de Milano tenis lian postenon malferman, esperante lian revenon. Dum dudek jaroj li estis la plej populara muzikisto en [[Anglio]]. Liaj dramaj verkoj, enscenigitaj ĉe la ''King's Theatre'', estis kore ricevataj. La unua, ''Orione'', estis unu el la unuaj malmultaj muzikaj verkoj kiuj uzis [[klarneto]]jn. Li nomumiĝis kiel muzikmajstro de la Reĝino, kaj liaj devoj inkluis la instruadon pri muziko al ŝi kaj al ŝiaj gefiloj, kaj la akompanadon kun [[piano]] de la Reĝo ludante [[fluton]]. Lia koncertoj, kune kun lia kunlaboranto [[Karl Friedrich Abel]] ĉe la ''Hanover Square'' ĉambroj, Londono, rapide estiĝis la plej modaj publikaj amuzaĵoj. Dum liaj fruaj jaroj en Londono, Bach amikiĝis kun tre juna sed tre promesanta muzikisto, [[Wolfgang Amadeus Mozart]], kiu partoprenis la senfinajn torneojn aranĝitajn fare de lia patro [[Leopold Mozart|Leopold]] por vidigi lin kiel mirinfano. Multaj kleruloj opinias, ke J. C. Bach estis unu el la plej gravaj influoj de Mozart, kiu lernis de li kiel produkti brilan kaj allogan surfacan tekson en lia muziko. Oni povas vidi ĉi tion influon en la komenco de la piano-sonato de Mozart en B‐bemolo (KV 315c, la ''Linz'' sonato el [[1783]] – [[1784]]) kiu tre proksime similas al tio de du sonatoj de J. C. Bach kiuj devus esti konataj al Mozart; kaj nedirekte en atempto de Bach en frua sonato (la C minora piano-sonato de la ''opus'' 5 serio) pli efektive kombini la tiutempan stilon ''galant'' kun fuga muziko. Johann Christian Bach mortis en Londono la [[1-a de januaro|unuan tagon]] de [[1782]]. Mozart diris letere al lia patro, ke la morto estis "perdo por la muzika mondo". == Evaluado == Kvankam la famo de J. C. Bach malgrandiĝis en la dekjaroj post lia morto, lia muziko ankoraŭ regule aperas en koncertaj programoj en Londono, ofte kune kun verkoj de [[Joseph Haydn]]. En la [[20-a jarcento]], kleraj verkoj pri lia vivo kaj lia muziko renovigis la aprezon por Johann Christian. Ankaŭ, li estas historie interesa kiel la unua komponisto kiu preferis la [[piano]]n super la pli maljunaj klavarinstrumentoj. La frua muziko de Johann Christian montras la influon de lia pli maljuna frato Carl Philipp Emanuel, kaj lia meza periodo en Italio montras la influon de [[Giuseppe Sammartini]]. == Diversaĵoj == Plena raporto de la kariero de J. C. Bach estas en la kvara volumo de ''History of Music'' (Historio de Muziko) verkita de [[Charles Burney]]. Estas du aliuloj nomitaj Johann Christian BACH en la Bach familia arbo, sed neniu estis muzikisto. == Vidu ankaŭ == * [[Familio Bach]] {{1911}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bach, Johann Christian}} [[Kategorio:Familio Bach]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikepokaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] 770nwt63gw8gvbofzcrcdx8abu8ujsv 0 33649 9441630 9390839 2026-07-30T07:08:50Z Sj1mor 12103 9441630 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Foxtrot.jpg|eta|Afiŝo pri fokstroto, 1915]] '''Fokstroto''' ([[angle]] ''foxtrot'', ankaŭ ''fox trot'', kelkfoje majuskliglita: ''Foxtrot'', ''Fox trot'') aŭ ''vulpo-paŝo'' estas [[salona danco]]. == Historio == Fokstroto estiĝis inter [[1910]] kaj [[1915]] en [[Nordameriko]]. Kaj la dancaj [[radiko]]j kaj la [[etimologio]] ne klaras, ĉar multaj fontoj kontraŭas unu la alian. La plej populara klarigo, kiu vidas en la nomo rilaton al la paŝado de [[vulpo]] (laŭvorta traduko de la angla ''"foxtrot"''), estas verŝajne malbona. Fokstroto transprenis erojn de [[ragtimo]], ''onestep'', ''twostep'' kaj ankaŭ de la ''Castle Walk'', kies koreografion verkis Vernon kaj Irene Castle. La nomo fokstroto eble devenas de la aktoro [[Harry Fox]], kiu por sia tiama populara [[vodevilo]] ''"Harry Fox & the Ziegfeld Follies"'' transprenis erojn el ''onestep'' kaj ''Castle Walk''. Tiel Fox disvastigis la dancon publike. Fokstroto iĝis sinonimo por serio de paŝdancoj, el kiuj la plej multaj ne plu ekzistas. [[Eŭropo]]n atingis fokstroto nur post la unua [[mondmilito]]. En [[1920]] la ekzistantaj paŝoj estis unufoje ordigitaj dum konferenco en Anglio. Ekde [[1924]] oni distingas inter la malrapida varianto, ''slowfox'' kaj la pli rapida ''quickstep''. En [[1963]] fokstroto enlistiĝis en la monda dancprogramo (''[[:de:Welttanzprogramm]]''), sed ĝi estis neniam uzata kiel sportdanco. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=fokstrot}} * [http://foxtrot.ucan2.com/ Fokstrotaj filmetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080409090909/http://foxtrot.ucan2.com/ |date=2008-04-09 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dancoj]] rb97uf29gd3h1ynacjvhiiej7lco1vd 0 34565 9441365 8717258 2026-07-29T15:42:08Z Petr Tomasovsky 678 9441365 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kaverno <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Katarina kaverno | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = kaverno <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Katarina kaverno | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kateřinská jeskyně.jpg | dosiero_priskribo = Portalo de Katarina kaverno kun ŝtuparejo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro | orogenezo = Moravia karsto | orogenezo_tipo = Karsto <!-- *** Situo *** --> | situo = Katarina kaverno | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 38 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 42 | long_s = 36 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = 2 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.katerinska.caves.cz www.katerinska.caves.cz] | commons = Kateřinská jeskyně | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Katarina [[kaverno]]''' troviĝas en rokmuro de Dezerta ravino proksimume 6 km de urbo [[Blansko]]. Katarina [[kaverno]] estas efika, nelonga kaverno kun eksterordinare grandaj spacoj kaj unika [[stalagmito|stalagmita]] ornamaĵo. Ties Ĉefa katedralo kun dimensioj 97 x 44 x 20 m estas ĉeĥa la plej granda alirebligita natura subtera spaco. La kavernon kreis nekonata subtera fluo, aliranta foje de nordoriento ĝis Dezerta ravino, nome en masivo de laĵanecaj [[kalkŝtono|kalkaŝtonoj]] de meza [[devono]] de moraviasilezia [[paleozoiko]]. En la suma longeco ĉirkaŭ 950 m kaj deniveligo 63 m la kaverno hodiaŭ kondukas tra montdorso nomata Rostro. En la [[subterejo]]n kondukas monumentala natura [[gotiko|gotika]] portalo kaj longa enirejkoridoro alkondukas vizitantojn en gigantan spacon – Ĉefan katedralon. Fortan impreson el la ampleksa subtera spaco potencigas grandareaj rokblokoj, falintaj el la plafono de la kaverno. Tiuj tie ĉi en fora pasinteco sepultis ĉion, eĉ [[karsto|karstan]] ornamaĵon. Eminentaj akustikaj ecoj de la spaco, similigantaj naturkatedralon, donas idealajn kondiĉojn por porokazaj koncertaj prezentadoj. Konsisto de ĉiu vizito estas almenaŭ mallonga prezentado de stereofona reproduktita [[muziko]]. Malantaŭ '''Ĉefa katedralo''' sekvas '''Nova kaverno''' kun karsta ornamaĵo de unikaj formoj. En [[Ĉeĥio]] eblas nur en '''Palma [[bosko]]''' de Katarina kaverno ekvidi multnombran grupon de maldikaj kaj samtempe preskaŭ kelkaj metroj altaj bastonetaj stalagmitoj. Karsta pagodo kun oblikva bastoneto ([[stalaktito]]) estas silueto de '''Sorĉistino''', kiu fariĝis simbolo de tiu ĉi pentrinda kaverno. [[Dosiero:Bambusový lesík01(js).jpg|thumb|left|''Bambua arbareto'']] Lasta alirebla spaco estas per ŝtonegoj kovrita '''[[Katedralo]] de ĥaoso'''. Sed nealirebligitaj spacoj daŭrigas ankoraŭ malproksimen, en pli alte situantajn etaĝojn, en '''Kalcitan koridoron''' kaj '''Gehenon de Dante''', la spacoj kun labilaj rokaj deŝutiĝaĵoj, kiuj estas vivdanĝeraj. La enirejparto de Katarina kaverno estis konata jam de antaŭ longe kaj laŭ trovaĵoj en ties argiloj homoj ĉi tie vivis jam en paleolito. La kaverno ricevis nomon laŭ malgranda Katarino, kiu foje vojeraris inter grandegaj ŝtonegoj de Ĉefa katedralo. ==Rilataj artikoloj== * [[Skalní mlýn]] {{Unua}} [[Kategorio:Vavřinec (distrikto Blansko)]] [[Kategorio:Alirebligitaj kavernoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Kavernoj en Moravia karsto]] gzsem8dr9jktytqcwsio9i9bzm357u0 0 34567 9441362 8082878 2026-07-29T15:37:45Z Petr Tomasovsky 678 9441362 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kaverno <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Punkvaj kavernoj | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = kaverno <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Punkvaj kavernoj | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Punkevní jeskyně - přístaviště.jpg | dosiero_priskribo = Punkvaj kavernoj - varfo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro | orogenezo = Moravia karsto | orogenezo_tipo = Karsto <!-- *** Situo *** --> | situo = Katarina kaverno | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 22 | lat_s = 11 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 43 | long_s = 31 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = 2 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.punkevni.caves.cz www.punkevni.caves.cz] | commons = Punkevní jeskyně | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Punkevni jeskynie01(js).jpg|maldekstre|Spegula lageto|eta]] [[Dosiero:Punkevní jeskyně20.jpg|Anĝelo|eta|maldekstre]] [[Dosiero:Punkevní jeskyně26.jpg|eta|maldekstre|[[Abismo Macoĥa]] - fundo]] '''Punkvaj kavernoj''' troviĝas en karsta [[kanjono]] de dezerta [[ravino]] proksimume 6 km de urbo [[Blansko]]. La [[kaverno|kavernoj]] ĉe [[Punkva]] estas la plej famaj kaj la plej atraktaj kavernoj en [[Ĉeĥio]]. Komune kun abismo [[Macocha]] ili estas konsisto de la plej ampleksa kaverna sistemo de Ĉeĥio – 35 km longa '''Amatora kaverno'''. Du paralelaj branĉoj de grandareaj, majestaj kaj per gutŝtonoj diversloke laŭvorte troplenigitaj koridoroj, ĉambregoj kaj katedraloj inter Dezerta ravino kaj abismo Macocha ili estas du niveloj de subteraj riverfluejoj de subtera rivero Punkva. Ili estas elfluejo kaj definitiva finigo de la sistemo de Amatora kaverno. Pli alte situanta, pli malnova kaj hodiaŭ jam seka etaĝo de la kavernoj kondukas vizitantojn el Dezerta ravino tra sistemo de grandegaj katedraloj ĝis la fundo de abismo Macocha. De tie eblas malsupreniri al la hodiaŭa subtera fluo de Punkva kaj sur ties surfaco tranavigacii ĝis ties elfluo en belega natura rokpordego, do reen ĝis Dezerta ravino. Jam en '''Antaŭa katedralo''' katenos vizitantojn kvarmetra [[stalaktito]], altaj pagodoj de [[stalagmito]]j kaj '''Spegula lageto'''. Grandegan, preskaŭ 40 m altan spacon kreas '''Katedralo de Reichenbach'''. Poste sekvas [[karsto|karsta]] '''Galerio''' kaj ampleksa '''Malantaŭa katedralo''' (33×27×26 m) kun stalaktitoj kaj stalagmitoj de rimarkindaj formoj. Malantaŭ ĝi, en kruciĝo kun preme modelita Tunelkoridoro, estas unika formacio de unuiĝintaj gutŝtonoj, kurtenoj kaj sintraj kaskadoj – '''Anĝelo'''. Mallarĝa artefarita tunelo kondukas ĝis la fundo de ĉeĥa plej grandega (sed ne la plej profunda), mondfama, 187,5 m profunda abismo – Macocha. Tio estas simbolo de [[Moravia karsto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Macocha]] * [[Skalní mlýn]] {{Unua}} [[Kategorio:Vavřinec (distrikto Blansko)]] [[Kategorio:Alirebligitaj kavernoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Kavernoj en Moravia karsto]] fs73z3tp3hu002mqx3dtyyf3hk2kosj 0 35515 9441675 9420596 2026-07-30T07:33:20Z Sj1mor 12103 9441675 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gerald Joseph "Gerry" MULLIGAN''' (naskiĝis la [[6-an de aprilo]] [[1927]] en [[Novjorko]] kaj mortis la [[20-an de januaro]] [[1996]]) estis [[usona]] [[ĵazo|ĵaza]] [[muzikisto]], [[komponisto]] kaj [[aranĝisto]]. == Vivo kaj verkoj == Mulligan estis diverstalenta muzikisto. Li ludis [[piano]]n, kaj [[klarneto]]n, kaj variajn [[saksofono]]jn (baritona, tenora, kaj soprana). Li estis plej bone konata kiel baritonsaksofona ludanto, sed frua en lia kariero, lia reputacio estis konstruita kiel aranĝisto. En [[1944]], MULLIGAN aranĝis por la radia bando de [[Johnny Warrington]]. En [[1946]] le verkis kaj aranĝis por la bando de [[Gene Krupa]]. Le ankaŭ aranĝis por la bandoj de [[Stan Kenton]], [[Claude Thornhill]], kaj [[Elliot Lawrence]]. Li probable renkontis [[Gil Evans]] tra Thornhill. En la malfruaj [[1940]]-aj jaraj, Mulligan kunigis la noneto de [[Miles Davis]]. La grupo rekordis trakoj kiuj estiĝis la albumo ''[[Birth of the Cool]]'' (Nasko de la Malvarmeta). Sur tiuj trakoj, li ludis baritonan saksofonon, komponis ''Jeru'', ''Venus De Milo'', kaj ''Rocker'', kaj aranĝis ''Godchild'' kaj ''Darn That Dream''. La noneto inkluzivas, inter aliaj, [[Gil Evans]] (aranĝisto kaj pianisto), [[Lee Konitz]] (Saksofonisto), kaj [[Bill Barber]] (Tuboisto). En [[1952]], Mulligan transloĝis al [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], kaj formis grupon kun [[Chet Baker]]. Ĝi evoluis en kvarteton sen piano, tute nova formo de ĵaza grupo. Ĝenerale, bazo de ĵaza bando estas piano, baso (basviolino), kaj tamburo. La piano provizas harmonia subteno por la solistoj kaj grupoj sen piano aŭ gitaro estis tre rara. Mulligan kaj Baker disvolvis stilon ke uzis nur bason kaj tamburon kaj du melodiajn instrumentistojn. La stilo fidas al melodia interludanta (formo de ĵaza kontrapunkto) kaj la forto of melodiaj linioj. Ĝi rezultas en malpeza kaj malferma sono. La grupo disrompis post ĉirkaŭ unu jaro, sed de tiam, ĝi estis revolucia kaj tre populara. Ĉi tio kvarteto estis unu da la fondaĵoj de la [[Okcidenta marborda skolo (muziko)|okcidenta marborda sono]]. Mulligan transloĝis al Novjorko kie le fondis novan senpiane kvarteto kun [[Bob Brookmeyer]] (trombonisto, aranĝisto, kaj komponisto), inter aliaj. Brookmeyer havis pli malpeza kaj ĝoja sono ol Baker kiu funkciis bone en la formato. Ili tenis la stilnomon de okcidenta marbordo aŭ malvarmeta ĵazo kiel ĝi venis el la kalifornia periodo de Mulligan sed ili estis en novjorko, la domo de varma ĵazo. Tra la jaroj, Mulligan vojaĝis kaj ludis kun [[Dave Brubeck]], [[Paul Desmond]], [[Thelonious Sphere Monk]], [[Stan Getz]], [[Zoot Sims]], [[Astor Piazolla]] (fama Argentina akordionisto) kaj varieco de aliaj. Le havis mirinda kapableco adapti al la stilo de la grupo aŭ kunlaboranto. Li estis majstra ludanto kiu ne povas halti ludanta aŭ kreanta muziko. == Diskografio == === Malgrandaj grupoj === * '''Gerry Mulligan Quartet with Chet Baker''' * '''Mulligan plays Mulligan''' * '''At Storyville (with Bob Brookmeyer)''' * '''Gerry Mulligan Tentet''' * '''California Concerts Volume 1''' * '''California Concerts Volume 2''' * '''The Gerry Mulligan Songbook''' * '''Gerry Mulligan in Paris Volume 1''' * '''Gerry Mulligan in Paris Volume 2''' * '''What is there to say?''' * '''A Jazz Hour with Gerry Mulligan and Art Farmer''' * '''Gerry Mulligan and his Quartet (in Europe)''' * '''Zurich 1962''' * '''Night Lights''' * '''Idol Gossip''' * '''Little Big Horn''' * '''Re-Birth of the Cool''' * '''Paraiso (with Jane Duboc)''' * '''Dream a Little Dream''' * '''Dragonfly''' === Grandaj bandoj === * '''Concert Jazz Band: Concert In The Rain''' * '''Gerry Mulligan and the Concert Jazz Band (in Europe)''' * '''Walk on the Water''' === Kunlaboraĵoj === * '''Mulligan/Baker Reunion''' ([[1957]]) * '''Mulligan/Baker Carnegie Hall Concert''' ([[1971]]) * '''Quartet''' (kun [[Paul Desmond]]) * '''Two of a Mind''' (kun DESMOND) * '''Gerry Mulligan/Stan Getz''' * '''Soft Lights and Sweet Music''' (kun [[Scott Hamilton]]) * '''A Jazz Hour with Gerry Mulligan''' (kun [[Lionel Hampton]]) * '''Lee Konitz withe the Gerry Mulligan Quartet''' * '''Mulligan Meets Monk''' * '''Gerry Mulligan Meets Astor Piazzolla''' * '''Annie Ross Sings a Song of Mulligan''' * '''Gerry Mulligan Meets Ben Webster''' === Kolektoj === * '''Compact Jazz''' * '''The Complete Pacific Jazz Recordings''' * '''Conception''' * '''Verve Jazz Masters #36''' * '''Round Midnight''' * '''The Silver Collection''' * '''Walking Shoes''' * '''Legacy Enhanced CD''' === Kun la Dave BRUBECK Trio === * '''Brubeck/Mulligan/Cincinnati''' * '''The Last Set at Newport''' * '''LIve at the Berlin Philharmonie''' * '''Together Again For the First Time''' * '''Young Lions and Old Tigers''' === Kun aliaj === * Miles DAVIS: '''Birth of the Cool''' * Jim Hall: '''Jim Hall and Friends''' * Chubby JACKSON: '''Chubby Jackson Big Band''' * Billy TAYLOR: '''Dr. T.''' kaj '''My Fair Lady Loves Jazz''' * Mel TORME: '''Mel Torme and Friends''' * '''The Fabulous Pescara Jam Sessions''' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://lcweb2.loc.gov/cocoon/ihas/html/mulligan/mulligan-bighome.html La Gerry MULLIGAN Kolektaĵo ĉe la Usona Biblioteko de Kongreso] * http://lcweb2.loc.gov/cocoon/ihas/html/mulligan/mulligan-recordings.html <!-- _Registrazioni_ --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mulligan, Gerry}} [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] [[Kategorio:Ĵazmuzikistoj]] [[Kategorio:Saksofonistoj]] diqydpiwcsdhtjostk0s1tnqtzywywd 0 35521 9441671 9076383 2026-07-30T07:32:46Z Sj1mor 12103 9441671 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Robert BROOKMEYER''' (naskiĝis la {{daton|19|decembro|1929}} en [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]]) estas [[usona]] [[ĵaza]] valva [[trombonisto]], [[pianisto]], [[komponisto]], kaj [[muzika aranĝisto|aranĝisto]]. Brookmeyer unue gajnis famon kiel membro de la kvarteto de [[Gerry Mulligan]] el [[1954]] al [[1957]]. Li malfrue laboris kun [[Jimmy Giuffre]] antaŭ kunigis la Koncerta Ĵaza Bando de Mulligan. En la malfrua [[1950-aj jaroj]] li transloĝis al [[Novjorko]] por labori kiel sendependa aranĝisto. En la [[1960-aj jaroj]] li ankaŭ laboris kiel studia muzikisto, kungvidanta kvinteto kun [[Clark Terry]], kaj laboris en la [[Thad Jones]]/[[Mel Lewis]] orkestro. En la [[1970-aj jaroj]] li aranĝis por la bando de Lewis. Post periodo en [[Eŭropo]] li revenis al Usono, kie li daŭre laboras. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bobbrookmeyer.com Oficiala paĝaro de Bob Brookmeyer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100604115814/http://www.bobbrookmeyer.com/ |date=2010-06-04 }} {{PlurajLingvokodoj|en}} {{ĝermo|usonano|pianisto|komponisto}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brookmeyer, Bob}} [[Kategorio:Usonaj ĵazbandego-direktistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazkomponistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵaztrombonistoj]] [[Kategorio:Usonaj aranĝistoj]] [[Kategorio:Ĵazaranĝistoj]] h4w0gg4d3nc29m764v4vrs9ap9qzn3m 0 37305 9441471 9264132 2026-07-29T19:01:29Z Sj1mor 12103 9441471 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la animalo Lemuro. Ankaŭ ekzistas artikolo pri la '''[[Lemuro (mitologio)|mitologia lemuro]]'''.}} {{Taksonomio |nomo = Lemuredoj |koloro = pink |dosiero = Jumping in the branches (2852588478).jpg |dosiero larĝo =300px |priskribo de dosiero = Lemuroj en [[Majoto]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Primatoj]] ''Primates'' |subordo = [[Strepsirino]]j ''Strepsirrhini'' |infraordo = [[Lemuro]] ''Lemuriformes'' |superfamilio = [[Lemuroidea]] |familio = '''Lemuredoj''' ''Lemuridae'' |familio aŭtoritato = [[John Edward Gray|Gray]], 1821 |specioj de subdivizio = [[Genro]]j |subdivizio2 = [[Ringvosta lemuro]] ''Lemur''<br /> ''[[Eulemur]]''<br /> ''[[Hapalemur]]''<br /> ''[[Prolemur]]''<br /> ''[[Varecia]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Lemuredoj''' (''Lemuridae'') estas [[Afrotropiso|afrotropisa]] [[familio]] el la ordo de [[primatoj]]. Ili apartenas al subordo de [[malseknazaj simiuloj]] ''Strepsirrhini'', kiu kune kun la [[tarsio]]j konsistigas la [[prasimio]]jn. La familio entenas 19 speciojn en 5 genroj. Specioj, kiuj pli frue kalkuliĝis inter la lemuroj, nun formas apartan familion kiel [[katmakio]]j kaj [[muzela makio]]. Inter ĉiuj oni povas kalkuli ĝis 32 speciojn. Ĉiuj diferenciĝas ne nur pri aspekto, sed ankaŭ pri kutimoj rilataj al manĝado, ĉar ĉiu specialiĝas en specifa manĝospecio kaj pro tio loĝas en specifaj regionoj aŭ tipoj de pluvarbaroj. Kelkaj specioj diferenciĝas laŭ la alto de arboj kie ili manĝas aŭ laŭ la horoj de manĝo. == Disvastiĝo == Lemuroj vivas en insulo [[Madagaskaro]] kaj la najbara insula grupo de [[Komoroj]]. Nur kelkaj specioj de noktaj lemuredoj vivas en proksimaj regionoj de la kontinento. == Priskribo == Lemuroj estas sveltaj bestoj kun longa, dense harkovrita [[vosto]], tre ofte striita laŭ ringoj de kontrastaj koloroj, kiel nigro kaj blanko. Ilia felo estas mola. Lemuroj grandas de 26 ĝis 45&nbsp;cm pluse la vostolongo de 28 ĝis 60&nbsp;cm. Ili pezas ĝis 5 kilogramoj, iliaj antaŭaj kruroj estas pli mallongaj ol la malantaŭaj, kiuj estas ege fortaj kaj permesas grandajn saltojn eĉ de arbo al arbo. La antaŭaj manoj ne estas tiom lertaj aŭ prenantaj kiom tiuj de simioj. La okuloj estas grandaj kaj rimarkindaj. Ili havas bonan aŭdkapablon kaj multaj specioj alertas unu la alian per laŭtegaj kaj akraj voĉalvokoj. == Kutimoj == Plimulto de la lemuroj aktivas nokte, vivas sur arbo en etaj grupoj (ĝis 30 individuoj) aŭ familioj; ili markas teritorion per odoraj spuroj. Ili nutras sin per plantaĵoj, ĉefe fruktoj, folioj kaj floroj. Ili malŝatas eniri en akvon, ekzemple en riveron, kie povas gvati [[krokodilo]]jn, tio estas, eventualaj predantoj; pro tio ili sedentariĝas kaj ne trapasas riverojn, kiuj iĝas siajn {{JN|natura limo}}. == Reprodukto == Post gravedeco de 90 ĝis 150 tagoj naskiĝas en aŭgusto kaj oktobro (mallonge antaŭ la komenco de la pluvtempo) unu aŭ du idoj. Ili iĝas memstaraj post 5 monatoj, la seksan maturecon ili atingas en aĝo ĝis 3 jaroj. Ilia vivas ĝis maks. 20 jarojn. == Danĝerigitaj bestoj == La forhakado de [[pluvarbaro]]j en [[Madagaskaro]] (pro produkto de lignokarbo) kaj tiel la malapero de la vivlokoj minacas la lemurojn. Ok el 10 specioj estas danĝerigitaj kaj unu -larĝmuzela duonmakio estas tre danĝerigata. En [[1987]] oni establis la Beza-Mahafaly-[[rezervejo]]n en Madagaskaro, por certigi vivlokon por la lemuraj specioj. Ankaŭ sekigo de la klimato povas minaci la pluvivon de la pluvarbaroj kaj sinsekve de lemuroj. == Genroj kaj specioj == * La plej konata lemuro estas la [[ringvosta lemuro]] (''Lemur catta''). * La genro ''Varecia'' entenas nur unu specion, nome [[ruĝa lemuro]] aŭ [[varecio]]. * Kiel [[duonlemuro]]j oni nomas 5 speciojn el genro ''Hapalemur''. == Lemuredoj (''Lemuridae'') == === Lemurena subfamilio (''Lemurinae'') === * [[Lemuro (genro)|Lemura]] genro ''Lemur'' ** [[Ringvosta lemuro]] ''Lemur catta'' * Eŭlemura genro ''Eulemur'' ** [[Blankfrunta lemuro]] ''Eulemur albifrons'' ** [[Blankkola lemuro]] ''Eulemur albocollaris'' ** [[Koluma lemuro]] ''Eulemur collaris'' ** [[Korona lemuro]] ''Eulemur coronatus'' ** [[Bruna lemuro]] ''Eulemur fulvus'' ** [[Nigra lemuro]] ''Eulemur macaco'' ** [[Munga lemuro]] ''Eulemur mongoz'' ** [[Rufa lemuro]] ''Eulemur rufus'' ** [[Ruĝventra lemuro]] ''Eulemur rubiventer'' ** [[Sanforda lemuro]] ''Eulemur sanfordi'' * Varecia genro ** [[Nigreblanka lemuro]] ''Varecia variegata'' ** [[Ruĝa lemuro]] ''Varecia rubra'' === Hapalemurena subfamilio (''Hapalemurinae'') === * Hapalemura genro ** [[Alaotra lemuro]] ''Hapalemur alaotrensis'' ** [[Ora lemuro]] ''Hapalemur aureus'' ** [[Griza lemuro]] ''Hapalemur griseus'' ** [[Suda lemuro]] ''Hapalemur meridionalis'' ** [[Okcidenta lemuro]] ''Hapalemur occidentalis'' * Prolemura genro ** [[Granda lemuro]] ''Prolemur simus'' == Vidu ankaŭ == * [[Komoraj arbaroj]] * [[Madagaskaraj veprejoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Zoologio}} * http://www.duke.edu/web/primate * http://www.nzz.ch/2003/06/27/iv/page-article8WPL3.html * http://www.bushhouse-madagascar.com/lemurs.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060513164252/http://www.bushhouse-madagascar.com/lemurs.html |date=2006-05-13 }} <!-- en:Lemurs of the East Coast of Madagascar en->eo:_Lemurs_ (da, de) la (Oriento, Eosto) _Coast_ (da, de) Madagaskaro --> * http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4135670.stm <!-- en:New lemurs found in Madagascar en->eo:Nova _lemurs_ fundamenti (in, en) Madagaskaro --> {{Commons|Lemur|Lémur}} <gallery> Dosiero:Ring tailed lemur and twins.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|de:[[Katta]] (''Lemur catta'') --> Dosiero:RingTailed Lemur.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|es:[[Lémur de cola anillada]] (''Lemur catta''). es->eo:[[Lemuredoj _de_ vosto _anillada_]] (''_Lemur_ _catta_''). --> </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strepsirinoj]] [[Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Familioj de mamuloj]] [[Kategorio:Lemuroj]] px4ytlx06ds95ifn40hw6p9049vzg5q 0 40213 9441375 9427340 2026-07-29T16:27:16Z Sj1mor 12103 9441375 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Fotografio el la paso de munkenaj traktatoj – de maldekstre: [[Neville Chamberlain]] por Granda Britio, [[Édouard Daladier]], reprezentanto de Francio, [[Adolf Hitler]] por [[Nazia Germanio]] kaj [[Benito Mussolini]] por la [[Faŝisma Italio]]|regiono-ISO=DE|situo sur mapo=Centra Munkeno|zomo=13}} <!--[[Dosiero:Munich Agreement Bundesarchiv Bild 183-R69173.jpg|eta|]]--> [[Dosiero:Hochschule für Musik und Theater München-7617.jpg|eta|Konstruaĵo (hodiaŭa Musik Hochschule), en kiu okazis la subskribo de Munkena interkonsento]] '''Munkena interkonsento''' estis interkonsento pri rezigno de [[Sudetio|limregionaj teritorioj]] de [[Ĉeĥoslovakio]], en kiu loĝis germana minoritato, al la [[nazia Germanio]]. Ĝi estis subskribita la [[29-a de septembro|29-an de septembro]] de [[1938]] en konferenco en [[Munkeno]] de reprezentantoj de registaroj de [[Britio|Granda Britio]] ([[Neville Chamberlain]]), [[Francio]] ([[Edouard Daladier]]), [[Germanio]] ([[Adolf Hitler]]) kaj [[Italio]] ([[Benito Mussolini]]). La interkonsento fariĝis rezulto de agresiva politiko de Germanio kaj brita-franca [[politiko helpe de cedoj]]. Per la fermo de la kontrakto antaŭis kampanjo kontraŭ Ĉeĥoslovakio, gvidita pro onidira subpremado de 3 milionoj da germanoj en la ĉeĥoslovaka teritorio. Tiu ĉi kampanjo estis kunigita kun vulgara premo al la ĉeĥoslovaka registaro. Postulojn de [[Germanio]] rilate al [[Ĉeĥoslovakio]] Hitler formulis la [[15-a de septembro|15-an de septembro]] de [[1938]] dum kunveno kun brita ĉefministro en [[Berchtesgaden]]. Li ĉefe postulis, por ke estu rezignita al Germanio la teritoriojn kun pli ol 50 % da germana loĝantaro. Tiuj ĉi postuloj estis subtenataj per noto de la brita kaj la franca registaroj, do la ĉeĥoslovaka registaro fine la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] de [[1938]] akceptis. La decido kaŭzis spontanean reziston de loĝantoj, kiu kulminis la [[22-a de septembro|22-an de septembro]] per ĉefstriko, kiu kaŭzis falon de registaro de [[Milan Hodža|Hodža]]. Nova kabineto de generalo [[Jan Syrový|Syrový]] proklamis la [[23-a de septembro|23-an de septembro]] [[Mobilizo en Ĉeĥoslovakio en 1938|mobilizon]]. Hitler dume gradigis siajn postulojn en la t.n. godesberga memorando. Aktivecojn, kiujn subtenis ankaŭ [[Italio]], fine gvidis al kunvoko de konferenco de ĉefoj de registaroj, okazintaj la [[29-a de septembro|29-an de septembro]] de [[1938]] en [[Munkeno]] kaj al la akceptita interkonsento. La munkena interkonsento akceptita sen partopreno de [[Ĉeĥoslovakio]] estis diktato, kiu postulis la rezignon de la ĉeĥoslovakaj limregionoj en la tempo ekde la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[10-a de oktobro]] kaj solvon de la t.n. problemo de pola kaj hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio ĝis tri monatoj (same per la rezigno de la teritorio). Novaj ŝtatlimoj de Ĉeĥoslovakio estis garantiotaj de signintoj de la munkena interkonsento. La [[30-a de septembro|30-an de septembro]] de [[1938]] la ĉeĥoslovaka registaro dum prezidanteco de [[Edvard Beneš]] akceptis la munkenan diktaton. Ĉeĥoslovakio rezignis al Germanio ampleksajn teritoriojn signifaj ekonomie kaj precipe strategie, inkluzive de [[Petržalka]], danuba antaŭpontejo ĉe [[Bratislavo]]. Tuj post tio post la antaŭa [[ultimato]] la [[1-a de oktobro|1-an de oktobro]] de [[1938]] [[Pollando]] aneksis teritoriojn de regionoj ĉirkaŭ [[Český Těšín|Těšín]], [[Orava]] kaj [[Spiš]] kaj surbaze de [[viena arbitracio]] el la [[2-a de oktobro]] [[Hungario]] ekokupis sudan kaj orientan [[Slovakio]]n kaj grandan parton de [[Karpata Rutenio|Subkarpata Rusio]]. Ĉeĥoslovakio tiel sume perdis 41 098&nbsp;km² de sia teritorio kaj 4 879 000 loĝantojn, el tio 1 250 000 ĉeĥoj kaj slovakoj. Ĝi same perdis 33 % da industriaj uzinoj, plimulton de minejindustrio, vitroindustrio, teksindustrio kaj paperindustrio. Ĝi estis senigita de zono de [[linio de ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|limregionaj fortikaĵoj]], interrompiĝis la plej gravaj fervojlinioj. La munkena interkonsento preparis grundon por definitiva likvido de [[Ĉeĥoslovakio]] la [[15-a de marto|15-an de marto]] de [[1939]]. En la jaro [[1942]] proklamis la munkenan interkonsenton kiel nevalida [[Britio|Granda Britio]] kaj [[Francio]], en la jaro [[1944]] [[Italio]] kaj en la jaro [[1973]] [[Germanio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] * [[Dekretoj de Beneš]] * [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] * [[Linio de ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Misio de Runciman]] * [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] * [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] * [[Slovaka ŝtato]] * [[Sudetgermana ribelo]] * [[Viena arbitracio]] * [[Mobilizo en Ĉeĥoslovakio en 1938]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Munkena interkonsento| ]] [[Kategorio:1938 en Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Landlimoj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Francio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Britio]] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Historio de Hungario]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Italio]] [[Kategorio:Historio de Pollando]] [[Kategorio:Historio de Slovakio]] [[Kategorio:Landlimoj de Hungario]] [[Kategorio:Dispartigo]] [[Kategorio:Politiko en 1938]] [[Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Aperis en 1938]] 1zdpq27vqzpca3vp0jw03c274t5fvxy 0 40595 9441787 9425168 2026-07-30T11:11:21Z ThomasPusch 1869 9441787 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Ath Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | latitudo = 50/37/0/N | longitudo = 03/46/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Ath (Belgio) en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 127.1 | denso = 209 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7800 }} [[Dosiero:00 Ath 060107 (15).jpg|eta|maldekstra|250px]] '''Ath''' ({{fr}}: [A:T] aŭ {{nl}}: Aat [A:T]) estas [[municipo]] en [[Belgio]], unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Tiun titolon Ath ricevis en la jaro [[1166]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51004}}}} loĝantojn. La urbo estas la administra centro de samnoma distrikto. Ekde 1977 la municipoj [[Lanquesaint]], [[Irchonwelz]], [[Ormeignies]], [[Bouvignies (Belgio)|Bouvignies]], [[Ostiches]], [[Rebaix]], [[Maffle]], [[Arbre]], [[Houtaing]], [[Ligne]], [[Mainvault]], [[Moulbaix]], [[Villers-Notre-Dame]], [[Villers-Saint-Amand]], [[Ghislenghien]], [[Isières]], [[Meslin-l'Evêque]] kaj [[Gibecq]] apartenas al Ath, la ĉefa municipo. == Partneraj urboj == * {{Ĝemeleco|Nuits-Saint-Georges|Francio|dato=1980}} (La junaj ekonomikaj ĉambroj) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ath.be Oficiala retejo de la municipo] ({{fr}}, {{nl}} kaj {{en}}) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 6110o3jnnbvdduhpxigzjn70rxnwqjp 0 41051 9441788 8020524 2026-07-30T11:12:08Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Belœil Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Beloeil en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 61.88 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51008}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 215 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7970 | bildo = Château de Beloeil - Belgique.jpg }} '''Beloeil''' (''[[france]]:'' [beLUJ]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!--Por vikidatumoj: komence de 2022 estis 14 203.--> La municipo apartenas al la distrikto ''Ath''. Ekde 1977 la municipoj [[Basècles]], [[Ramegnies]], [[Thumaide]], Wadelincourt, [[Aubechies]], [[Ellignies-Sainte-Anne]], [[Quevaucamps]], [[Grandglise]] kaj [[Stambruges]] apartenas al Beloeil, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.beloeil.be Oficiala retejo de la municipo] (france, nederlande kaj angle) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} fp3lmp6m4435xowfznie7zpcm7nofcz 0 41052 9441789 9424665 2026-07-30T11:13:22Z ThomasPusch 1869 9441789 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | bildo = Bernissart, église de la Sainte-Vierge J1.jpg | tipo = municipo | mapo = Bernissart Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Bernissart en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 43.45 | denso = 265 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7320 }} '''Bernissart''' (''france:''[BERnisa:r]) estas [[municipo]] en la provinco de [[Henegovio]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51009}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. Ekde 1977 la municipoj [[Blaton]], [[Harchies]], [[Pommeroeul]] kaj [[Ville-Pommeroeul]] apartenas al Bernissart, la ĉefa municipo. En [[1878]] oni trovis en la karbominejoj de Bernissart skeletojn de [[dinosaŭro]]j de la specio [[igvanodono]]. Naŭ el la dudek-naŭ skeletojn oni povas nun vidi en la [[Muzeo de Naturaj Sciencoj|Reĝa instituto de Natursciencoj]] en [[Bruselo]]. La specio ricevis la latinan nomon ''Iguanodon bernissartensis''. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bernissart.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} mpoub607iyn4j71p3hclw4jci4o8vo9 0 41172 9441790 7832315 2026-07-30T11:14:14Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Brugelette Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Brugelette en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 28.54 | denso = 113 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7940 }} '''Brugelette''' (''france:''[BRYĵelet]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51012}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. Ekde 1977 la municipoj [[Cambron-Casteau]], [[Attre (Belgio)|Attre]], [[Mévergnies]] kaj [[Gages (Belgio)|Gages]] apartenas al Brugelette, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.brugelette.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} 8suwxtyc90u56tzf12s91a4f6katgb4 0 41179 9441791 9424668 2026-07-30T11:14:44Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Chièvres Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Chièvres en [[Belgio]] | areo = 47.37 | denso = 129 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7950 }} '''Chièvres''' (france: [ŜIejvr']) estas [[municipo]] en [[Belgio]], unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51014}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. Ekde 1977 la municipoj [[Grosage]], [[Huissignies]], [[Ladeuze]], [[Tongre-Saint-Martin]] kaj [[Tongre-Notre-Dame]] apartenas al Chièvres, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chievres.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] bdck34kdy9hobh4k5h9c6kebuyf50fz 0 41283 9441792 9234339 2026-07-30T11:16:04Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441792 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Ellezelles Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Ellezelles en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 45.28 | denso = 124 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7890 }} '''Ellezelles''' (''france:'' [EL'zel], {{lang-nl|Elzele}}) estas [[municipo]] en [[Belgio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51017}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. Ekde 1977 la municipoj [[Lahamaide]] kaj [[Wodecq]] apartenas al Ellezelles, la ĉefa municipo. Laŭ la retejo ''Ellezelles-On-Line'' (vidu suben), Ellezelles estas la naskiĝloko de la fikcia belga detektivo [[Hercule Poirot]]. == Historio == Ekde la 13a jc. la areo estis konfliktejo inter [[Flandrio]] kaj la valona provinco [[Henegovio]] (fr.Hainaut). Tial la regiono estis ankaŭ nomata debatolando (fr. terre de débats). == Folkloro == En 1610 la loka [[sorĉistino]] Quintine estus pendigita kaj bruligita en Ellezelles. Por memorfesti tion ĉi ĉiujare ekde la fino de junio 1972 estas organizataj tn. '[[sabatorgio]]n'. Krome, oni povas trovi sorĉistinobildojn tra la tuta vilaĝo. == Turismaj vidindaĵoj == En la loka turisma informejo okazas krom portempaj ekspozicioj ankaŭ fiksan prezentadon per kiu oni estas gvidate perekrane tra la naturpejzaĝo '''[[Pays des Collines]]''<nowiki/>'<ref>[http://www.pays-des-collines.be/ "Le pays des collines"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180802201217/http://pays-des-collines.be/ |date=2018-08-02 }} <small>[archive]</small>, sur ''www.pays-des-collines.be''</ref> (lando de la montetoj), inkluzive de metiejoj kaj la loka historio de la vilaĝo. Laŭlonge de 'Le Sentier de l'Etrange' (la promenvojo de la strangeco) kiu longas ses kilometrojn, troveblas statuoj kaj skulptaĵoj, ĉefe pri la temo sorĉismo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.paysdescollines.be/ Lando de la montetoj] * [http://www.ellezelles.be Oficiala retejo de la municipo] {{fr}} * [http://www.ellezelles.com ''Ellezelles-On-Line'' - neoficiala retejo, ofte ĝisdatigata] ({{fr}}, iomete {{nl}}) {{Belga provinco Henegovio}} ck5grg86cszyox6u3ahpgz14kp8htel 0 41448 9441543 9424703 2026-07-29T23:19:30Z ThomasPusch 1869 9441543 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono-larĝeco = 80px | mapo = Ham-sur-Heure-Nalinnes Hainaut Belgium Map.png | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Mons Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | latitudo = 50/19/0/N | longitudo = 04/23/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Ham-sur-Heure-Nalinnes en [[Belgio]] | areo = 45.84 | denso = 292 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6120 }} '''Ham-sur-Heure-Nalinnes''' (''france:'' [HAM-syr-heŭr'-naLIN']) estas [[municipo]] en Belgio, apartenanta al la distrikto de ''[[Thuin]]'', en la provinco de [[Henegovio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56086}}}} loĝantojn. == Historio == [[Dosiero:Château de Ham-sur-Heure - Actuellement l'administration communale 01.jpg|eta|300px|maldekstra|[[Kastelo]] de Ham-sur-Heure, [[urbodomo]] de la municipo]] Ekde 1977, jaro de la laŭleĝe deviga [[kunfandiĝo de la municipoj en Belgio]], la eksaj municipoj [[Cour-sur-Heure]], [[Ham-sur-Heure]], [[Jamioulx]], [[Marbaix-la-Tour]] kaj [[Nalinnes]] estis unuigitaj kaj fariĝis nuntempaj sekcioj de la nova municipo, alianomata "ento" (''entité''), de Ham-sur-Heure-Nalinnes. La kastelo de [[Ham-sur-Heure]] estas ĝia urbodomo (samkiel ĝi estis la urbodomo de [[Ham-sur-Heure]] ekde la 1950-aj jaroj kiam ĝi estis aĉetato el la grafa familio ''d'Oultremont''). La rivero "''[[:fr:Eau d'Heure|Eau d'Heure]]''" (Akvo de Horo) fluas tra la municipo de Ham-sur-Heure-Nalinnes kaj nomas du sekcioj "-ĉe-Horo" : [[Cour-sur-Heure]] kaj [[Ham-sur-Heure]]. Neniu alia vilaĝo, alie en ĝia valo, nomiĝas tiel. Samkiele, neniu vilaĝo en [[Francio]], eble homofona, nomiĝas Ham-sur-Eure aŭ Cour-sur-Eure en la [[valo]] de la [[Eure (rivero)|rivero Eure]], sed ekzistas Courville-sur-Eure inter la [[komunumoj de Eure-et-Loir]]. == Speciala biero kun speciala nomo == En 2017, la municipa estraro petis al la [[bierfarejo]] "Brasserie de [[Silenrieux]]" fari bieron "La Bourloyate" je la okazo de la heredaĵofesto. La nomo de la [[biero]] estas la kunfandiĝo de la kromnomoj de la loĝantoj de Ham-sur-Heure «'''Bour'''kî» et de Nalinnes «Mar'''loyat(e)'''». Ĝi estas el la speco de "[[Listo de bierspecoj|belga blankbiero]]". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ham-sur-heure-nalinnes.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} m0od110ta7w3moe51z3edazlw9cblqd 9441544 9441543 2026-07-29T23:19:49Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9441544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono-larĝeco = 80px | mapo = Ham-sur-Heure-Nalinnes Hainaut Belgium Map.png | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Mons Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | latitudo = 50/19/0/N | longitudo = 04/23/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Ham-sur-Heure-Nalinnes en [[Belgio]] | areo = 45.84 | denso = 292 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6120 }} '''Ham-sur-Heure-Nalinnes''' (''france:'' [HAM-syr-heŭr'-naLIN']) estas [[municipo]] en Belgio, apartenanta al la distrikto de ''[[Thuin]]'', en la provinco de [[Henegovio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56086}}}} loĝantojn. == Historio == [[Dosiero:Château de Ham-sur-Heure - Actuellement l'administration communale 01.jpg|eta|300px|maldekstra|[[Kastelo]] de Ham-sur-Heure, [[urbodomo]] de la municipo]] Ekde 1977, jaro de la laŭleĝe deviga kunfandiĝo de la municipoj en Belgio, la eksaj municipoj [[Cour-sur-Heure]], [[Ham-sur-Heure]], [[Jamioulx]], [[Marbaix-la-Tour]] kaj [[Nalinnes]] estis unuigitaj kaj fariĝis nuntempaj sekcioj de la nova municipo, alianomata "ento" (''entité''), de Ham-sur-Heure-Nalinnes. La kastelo de [[Ham-sur-Heure]] estas ĝia urbodomo (samkiel ĝi estis la urbodomo de [[Ham-sur-Heure]] ekde la 1950-aj jaroj kiam ĝi estis aĉetato el la grafa familio ''d'Oultremont''). La rivero "''[[:fr:Eau d'Heure|Eau d'Heure]]''" (Akvo de Horo) fluas tra la municipo de Ham-sur-Heure-Nalinnes kaj nomas du sekcioj "-ĉe-Horo" : [[Cour-sur-Heure]] kaj [[Ham-sur-Heure]]. Neniu alia vilaĝo, alie en ĝia valo, nomiĝas tiel. Samkiele, neniu vilaĝo en [[Francio]], eble homofona, nomiĝas Ham-sur-Eure aŭ Cour-sur-Eure en la [[valo]] de la [[Eure (rivero)|rivero Eure]], sed ekzistas Courville-sur-Eure inter la [[komunumoj de Eure-et-Loir]]. == Speciala biero kun speciala nomo == En 2017, la municipa estraro petis al la [[bierfarejo]] "Brasserie de [[Silenrieux]]" fari bieron "La Bourloyate" je la okazo de la heredaĵofesto. La nomo de la [[biero]] estas la kunfandiĝo de la kromnomoj de la loĝantoj de Ham-sur-Heure «'''Bour'''kî» et de Nalinnes «Mar'''loyat(e)'''». Ĝi estas el la speco de "[[Listo de bierspecoj|belga blankbiero]]". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ham-sur-heure-nalinnes.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} 7c6tml4c7m49couh6vzhvkhu8ll6vka 0 41734 9441539 9424807 2026-07-29T23:16:38Z ThomasPusch 1869 9441539 wikitext text/x-wiki {{Aliaj Signifoj|Mons}} {{Informkesto urbo | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Mons Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | latitudo = 50/27/0/N | longitudo = 03/56/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Mons (Belgio) en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 146.56 | loĝantaro denseco = auto | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7000 }} [[Dosiero:070204 (90) Mons.JPG|eta|maldekstra|<center>'''Mons''' Grand-Place.|250ra]] '''Mons''' (jen [[france]], {{lang-nl|Bergen}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Mons ricevis la titolon en [[1825]]. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}}, ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53053}}}} loĝantojn. En [[2015]] Mons kune kun la [[ĉeĥio|ĉeĥia]] urbo [[Plzeň]] estis la du [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj]]. La [[Eŭropa ŝoseo 19]] vojas proksime. {{-l}} == Urbodistriktoj == La urbo konsistas el la jenaj distriktoj: ''Ciply, Cuesmes, Ghlin, Flénu, Harmignies, Harveng, Havré, Hyon, Jemappes, Maisières, Mesvin, Mons, Nimy, Nouvelles, Obourg, Saint-Denis, Saint-Symphorien, Spiennes'' kaj ''Villers-Saint-Ghislain''. <!-- Dum estas neniu artikolo pri unuopa urbodistrikto, versio kun internaj ligiloj ne havas sencon. Jen ĝi tamen en artikole nevidebla formo: [[Ciply]], [[Cuesmes]], [[Ghlin]], [[Flénu]], [[Harmignies]], [[Harveng]], [[Havré]], [[Hyon]], [[Jemappes]], [[Maisières]], [[Mesvin]], [[Mons (Belgio)|Mons]], [[Nimy]], [[Nouvelles]], [[Obourg]], [[Saint-Denis (Belgio)|Saint-Denis]], [[Saint-Symphorien]], [[Spiennes]] kaj [[Villers-Saint-Ghislain]].--> == Esperanto en Mons == Kongreso por Internacia Ekonomio en 1905 en Mons esprimis la deziron, ke [[Esperanto]] estu instruata en lernejoj. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj |commonscat=Mons (Hainaut) |commons=Mons }} * [http://www.mons.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] p57b3b4xloj5awm83z74uqzai4yh6jv 9441540 9441539 2026-07-29T23:17:36Z ThomasPusch 1869 9441540 wikitext text/x-wiki {{Aliaj Signifoj|Mons}} {{Informkesto urbo | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Mons Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | latitudo = 50/27/0/N | longitudo = 03/56/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Mons en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 146.56 | loĝantaro denseco = auto | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7000 }} [[Dosiero:070204 (90) Mons.JPG|eta|maldekstra|<center>'''Mons''' Grand-Place.|250ra]] '''Mons''' (jen [[france]], {{lang-nl|Bergen}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Mons ricevis la titolon en [[1825]]. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}}, ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53053}}}} loĝantojn. En [[2015]] Mons kune kun la [[ĉeĥio|ĉeĥia]] urbo [[Plzeň]] estis la du [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj]]. La [[Eŭropa ŝoseo 19]] vojas proksime. {{-l}} == Urbodistriktoj == La urbo konsistas el la jenaj distriktoj: ''Ciply, Cuesmes, Ghlin, Flénu, Harmignies, Harveng, Havré, Hyon, Jemappes, Maisières, Mesvin, Mons, Nimy, Nouvelles, Obourg, Saint-Denis, Saint-Symphorien, Spiennes'' kaj ''Villers-Saint-Ghislain''. <!-- Dum estas neniu artikolo pri unuopa urbodistrikto, versio kun internaj ligiloj ne havas sencon. Jen ĝi tamen en artikole nevidebla formo: [[Ciply]], [[Cuesmes]], [[Ghlin]], [[Flénu]], [[Harmignies]], [[Harveng]], [[Havré]], [[Hyon]], [[Jemappes]], [[Maisières]], [[Mesvin]], [[Mons (Belgio)|Mons]], [[Nimy]], [[Nouvelles]], [[Obourg]], [[Saint-Denis (Belgio)|Saint-Denis]], [[Saint-Symphorien]], [[Spiennes]] kaj [[Villers-Saint-Ghislain]].--> == Esperanto en Mons == Kongreso por Internacia Ekonomio en 1905 en Mons esprimis la deziron, ke [[Esperanto]] estu instruata en lernejoj. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj |commonscat=Mons (Hainaut) |commons=Mons }} * [http://www.mons.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] rqfgdagcuv7bbqfrdkextl2sskp3ozz 0 45390 9441634 8410389 2026-07-30T07:17:38Z Sj1mor 12103 9441634 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Withers.jpg|eta|situo]] '''Postkolo''' estas tiu parto de la [[trunko]] ĉe kelkaj bestoj, kies ostan bazon donas la [[spina apofizo]] de la dorsa [[vertebro]] kaj la du [[skapolo|skapolaj]] [[kartilago]]j. La bazo de la [[ĉevalo|ĉevala]] postkolo estas la spina apofizo de la 7–12-a dorsaj vertebroj. Oni pretendas ĉe la moviĝemaj, rapidaj ĉevalaj specoj altan, muskolozan kaj longan postkolon. Tio kunestas kun la bona skapola situo kaj spacokaptaj paŝoj. Inter la longoj de la postkolo kaj sternumo havas pozitivan rilaton. La breditaj trankvilaj bestoj havas pli malaltan, mallongan postkolon, kiu estas so riĉe muskolozita. Sur la postkolo adheriĝas gravaj dorsaj [[muskolo]]j, kiuj prefere influas la [[moviĝo]]n. La mallonga, alta, la t.n. ĝiba postkolo; la muskolmalriĉa, tranĉa postkolo ne estas bonvena. Ĉe ensinkita postkolo, la eĝo de la vertebraro sinkis inter la skapolajn kartilagojn. La mamsuĉa kaj juna ĉevalido havas ofte ensinkitan postkolon, kiu estas forigebla per konvenaj movoj, paŝtado. La kvalifikado de la bred- kaj tirbestoj, oni priatentas la longon, larĝon, alton kaj muskolriĉecon de la postkolo. == Postkola alto == La postkola alto estas la distanco inter la grundo kaj la postkolo de iu vertebrulo. Kiam ĝi estas karakteriza por besto ([[bruto]]j, [[urso]]j, [[vulpo]] ktp.), oni ofte aldonas tion ĉe biologiaj priskriboj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Anatomio]] gm6jwdec37s15ujwia7ryimzawk4euc 0 47505 9441484 9382049 2026-07-29T19:40:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441484 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anatolo (Anatolij Borisoviĉ) JURKIN''' (ruse ''Анатолий Борисович Юркин'') (naskiĝis [[24-a de junio]], [[1963]]), [[Rusio|rusa]] verkisto [[fantasto]]. Li naskiĝis en [[Keksetau]] (urbo) (antaue Koksetaw), [[Kazaĥio]], studis en [[Peterburgo]]. En [[1987]] okazanta en [[Leningrado]], estis [[filologo]]. Literatura kritikisto. Lia plej konata verko estas ''La [[profeto]]''. Por sia mondo, Jurkin inventis [[historio]]n, [[lando]]jn, [[reĝo]]jn, [[mito]]jn, [[kanto]]jn kaj kreitaĵojn. Li estis la unua, kiu sukcese aplikis la ideojn de [[Sergo Kyrginjn]] al reala nacio, farinte Rusion [[komunismo|komunisma]]. Ekde 1980 ĝis 2005, li verkis barokajn kaj serio de statuoj pri [[plagiato]] rilate al [[Arkadij kaj Boris Strugackij]]. == Listo de verkoj == * ''La [[tero]] kaj [[peko]] (A Place for evil)'' (1993) * ''La profeto (The Prophet)'' (1997) de [[Romano]] pri Loriano == Kritikismo == * ''A King is Always Afraid of His Courtiers'' ("Царь всегда боится царедворцев", [[2003]]) * ''British Empire XXI centuries'' ("Британская Империя XXI века", [[2004]]) {{-}} == Eksteraj ligiloj == * https://web.archive.org/web/20121023125413/http://polygamist.narod.ru/<!-- en:official site of the writer en->eo:oficiala situo (da, de) la _writer_ pl:http://polygamist.narod.ru pl->eo:_http_://_polygamist_._narod_.ru bg:Официален сайт на Анатолий Юркин ru:Официальный сайт писателя --> * http://web.archive.org/20020619224734/polygamist.narod.ru/baf_gallery/baf_gallery.htm <!-- en:Ballantine Adult Fantasy Book Cover Art Gallery en->eo:_Ballantine_ _Adult_ (Fantasto, Vikipediista diskuto:Rob Hooft) (Libro, Mendi) (Kovri, Kovrilo) Arto (Galerio, Kabineto) --> *] <!-- pl:Oficjalna strona dziennika Jurkina (po rosyjsku i angielsku) pl->eo:_Oficjalna_ _strona_ _dziennika_ _Jurkina_ (_po_ _rosyjsku_ i _angielsku_) --> * http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BA%2C_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%AE%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jurkin, Anatolo}} [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] 0jed2de2ax6z8uf8egom4lbr9kyth3y 0 50893 9441700 9350265 2026-07-30T07:50:44Z Sj1mor 12103 9441700 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Stockhausen March 2004 excerpt.jpg|eta|[[Karlheinz Stockhausen]], 2004.]] [[Dosiero:John Cage (1988).jpg|eta|[[John Cage]], 1988.]] '''Elektronika muziko''' aŭ '''elektrona muziko''' estas muzikĝenro konceptita ekde la [[1950-oj]] baze de [[Sintezilo|sinteziligitaj]] [[sono]]j kaj signalaj produktantoj. Primitive, kiam ne eblis uzi [[muziko]]n en reala tempo, la [[komponisto]]j kutimis registri ĝin en [[magneta bendo|magnetaj bendoj]], tiel ke eblis senpene manipuli kaj knedi la sonojn laŭvole. Iam, la esprimo ''elektronika muziko'' arigis ĉiajn muzikojn kreitajn per helpo de elektronikaj muzikinstrumentoj, sed tiu difino ne plu validas, ĉar preskaŭ ĉiun registritan muzikon kaj plejparto de koncertaj seancoj pli kaj pli dependas je [[elektroniko]]. Tiu artikolo nur temas pri la muzikaĵoj en kiuj elektroniko estas la ĉefa ingredienco kaj ne simple ia «spico» aŭ nepra rimedo. Menciindaj estas la diversdevenaj komponistoj, kiel [[Karlheinz Stockhausen]], [[John Cage]] aŭ [[Brian Eno]] kiuj estis ĉefaj eksperimentistoj kaj «muzikknedistoj» en tiu fako. [[Elektroakustika muziko]] estas termino por [[Nova Muziko]], kiu utiligas metodojn de elektronika sonproduktado aŭ estis elektronike transformita. La termino prezentas arnomon de diversaj muzikaj konceptoj, kiu dum la paso de kontinua kompozicia evoluo kaj malsama estetika diferencigo tutmonde disvastiĝis kaj establiĝis. Al la muzikaj konceptoj apartenas inter aliaj la [[Konkreta Muziko]] kaj la elektronika muziko de la Kolonja Skolo. == Originoj: fino de la 19a jarcento al komenco de la 20a jarcento == [[Dosiero:Teleharmonium1897.jpg|eta|Muzikilaro Telharmonium, Thaddeus Cahill, 1897.]] La invento de [[Lee de Forest]] de 1906, nome trioda tubo aŭdiona, poste havis profundan efikon al la elektronika muziko. Ĝi estis la unua termiona valvo, aŭ [[vakutubo]], kaj kondukis al cirkvitoj kiuj povus krei kaj amplifiki aŭdiosignalojn, radioelsenditajn ondojn, komputilajn valorojn, kaj plenumas multajn aliajn funkciojn. Antaŭ la elektronika muziko, estis kreskanta deziro por ke la [[komponisto]]j uzu ĵus aperintajn teknologiojn por muzikaj celoj. Oni kreis kelkajn instrumentojn kiuj uzis elektromekanikajn dezajnojn kaj ili preparis la vojon por posta apero de elektronikaj instrumentoj. Elektromekanika instrumento nomita ''Telharmonium'' (foje ''Teleharmonium'' aŭ ''Dynamophone'') estis disvolvigita de Thaddeus Cahill en la jaroj 1898 al 1912. Tamen, simpla malfacilaĵo malhelpis la adoptadon de la ''Telharmonium'', pro ties enorma grando. Unu frua instrumento ofte menciita povus esti la [[Teremino]], inventita de la profesoro [[Lev Termen]] ĉirkaŭ 1919–1920.<ref>{{harvnb|Anonymous|2001}}.<br />Noto: Historie, la unuaj elektronikaj muzikaj instrumentoj ''uzante aktivan komponanton'' povas esti la Audion Piano disvolvigita en 1915 de Lee de Forest kiu inventis ankaŭ aŭdiontubon, nome la unua aktiva komponanto por [[amplifikado]] kaj [[oscilado]]. Tamen je tiu epoko, ankaŭ pasivaj komponantoj estis esploritaj por oscilado (ekz. intermita brila malŝarĝo de [[Neono|neontuboj]] [http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/8e/Braun.pdf]), kaj eble pli fruaj elektronikaj muzikaj instrumentoj povus esti trovataj.</ref> Aliaj fruaj elektronikaj instrumentoj estas la Audion Piano inventita en 1915 de Lee de Forest kiu estis inventisto de la trioda aŭdion kiel oni menciis supre,<ref>{{citation |title=The Audion Piano (1915) |url=http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |publisher=120years.net |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |arkivdato=2012-03-02 |accessdate=2016-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |archivedate=2012-03-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |arkivdato=2012-03-02 }}</ref><ref>{{citation |author=Lee De Forest |year=1950 |title=Father of radio: the autobiography of Lee de Forest |publisher=Wilcox & Follett |pages=[https://books.google.com/books?hl=ja&id=AoVRAAAAMAAJ&q=%22Audion+Piano%22&redir_esc=y#search_anchor 306–307] }}</ref> la ''Croix Sonore'', inventita en 1926 de Nikolai Obuĥov, kaj la [[ondoj Martenot]], kiuj estis plej fame uzita en la ''Turangalîla-Symphonie'' de [[Olivier Messiaen]] same kiel en liaj aliaj verkoj. La ondoj Martenot etis ankaŭ uzitaj de aliaj, ĉefe francaj, komponistoj kiaj [[André Jolivet]].<ref>{{harvnb|Orton|Davies|n.d.}}</ref> === ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'' === {{Ĉefartikolo|Ferruccio Busoni}} En 1907, ĝuste unu jaron post la invento de la trioda aŭdiono, [[Ferruccio Busoni]] publikigis ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'' (Skizo de Nova [[Estetiko]] de Muziko), kiu studis la uzadon de elektraj kaj aliaj novaj sonfontoj de futura muziko. Li verkis pri la futuro de mikrotonaj [[skalo]]j en muziko, ebligis la ''Dynamophone'' (dinamofono) de Cahill: "Nur longa kaj zorga serio de eksperimentoj, kaj kontinua trejnado de la orelo, povas igi tiun nefamiliaran materialon alproksimigebla kaj plastika por la venonta generacio, kaj por Arto."<ref>{{harvnb|Busoni|1962|p=95}}.</ref> Ankaŭ en la ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'', Busoni asertas: [[Dosiero:Ferruccio Busoni 01.jpg|eta|dekstra|Ferruccio Busoni, 1906.]] {{Citaĵo|Muziko kiel arto, nia tiel-nomata okcidenta muziko, estas apenaŭ kvarcent jarojn aĝa; ties stato estas de disvolviĝo, eble la plej komencaj stadioj de disvolviĝo trans nuna koncepto, kaj ni - ni parolas pri "klasiko" kaj "sanktaj tradicioj"! Kaj ni parolis pri ili dum longa tempo! Ni formulis regulojn, asertis principojn, fundamentis leĝojn - ni aplikigas leĝojn faritajn por matureco de infano kiu konas nenion de respondeco! Ĉar li estas juna, tiu infano, ni jam agnoskas ke li posedas unu radiantan atributon kiu signalas ĝin trans siaj pli aĝaj fratinoj. Kaj la leĝofarantoj ne vidos tiun mirindan atributon, se ties leĝoj ne estos forĵetitaj al la vento. Tiu infano - ĝi ''flosas en la aero''! Ĝi ne tuŝas la aeron pe siaj piedoj. Ĝi ne konas leĝon de gravito. Ĝi estas bona se ne nekorpa. Ties materialo estas travidebla. Ĝi estas sona aero. Ĝi estas preskaŭ Naturo mem. Ĝi estas libera! Sed libero estas io kiun la homaro neniam komprenis entute, neniam konstatis entute. Ili povas nek rekoni nek agnoski ĝin. Ili neis la mision de tiu infano; ili povas esti multe super ĝi. Tiu forta kreaĵo devas piediri dece, kiel neniu pli. Ĝi povas apenaŭ esti rajtigita salti - kiam estis ties kontento sekvi la linion de la ĉielarko, kaj por rompi sunradiojn per nuboj.<ref>{{harvnb|Busoni|1962|pp=76–77}}.</ref>}} Pere de tiu verko, same kiel per persona kontakto, Busoni faris profundan efikon sur multaj muzikistoj kaj komponistoj, eble ĉefe sur sia disĉiplo, [[Edgard Varèse]], kiu diris: [[Dosiero:Edgard Varese.gif|eta|Edgard Varèse.]] {{Citaĵo|Kune ni kutimis studi je kiu direkto la muziko de la estonteco iru, aŭ pli bone, ĉu oni iru aŭ ne iru tiom longe kiom la frenez-jako de la modera sistemo. Li bedaŭris ke sia propra klavara instrumento havis kondiĉintaj niajn orelojn por akcepti nur infiniteziman parton de senfinaj gradadoj de sonoj en naturo. Li estis tre multe interesata en la elektraj instrumentoj pri kiuj ni ekaŭdis, kaj mi memoras partikulare unu pri kiu li estis leginta nomata Dynamophone. Tra liaj tutaj verkoj oni trovas pli kaj pli denove antaŭdiri pri la muziko de la futuro kio ekde tiam iĝis vero. Fakte, estas apenaŭ disvolviĝo ke li ne antaŭvidis, kiel por ekzemplo en tiu eksterordinara profeteco: 'Mi preskaŭ pensas ke en la nova granda muziko, maŝinoj estos necesaj kaj al ili estos atribuita gravo en ĝi. Eble ankaŭ industrio havos sian parton en la arta ascendo.'<ref>{{harvnb|Russcol|1972|pp=35–36}}.</ref>}} === Futuristoj === En [[Italio]], la futuristoj alproksimiĝis al la ŝanĝanta muzika estetiko el diferenca angulo. Ĉefa kredo de la futurisma filozofio estis valorigi "bruon," kaj lokigi artan kaj esprimivan valoron en sonoj kiuj estis dekomence ne konsiderataj eĉ demalproksime muzikaj. La verko de [[Francesco Balilla Pratella|Balilla Pratella]] nome "Teknika Manifesto de Futurisma Muziko" (1911) asertas ke ties kredaro estas: "Por prezenti la muzikan animon de homamasoj, de grandaj [[fabriko]]j, de [[fervojo]]j, de transatlantikaj linioj, de [[batalŝipo]]j, de [[aŭtomobilo]]j kaj [[aviadilo]]j. Por aldoni al la grandaj centraj temoj de muzika poezio la imperio de la [[maŝino]] kaj la venka regno de la [[Elektro]]."<ref>Citita en {{harvnb|Russcol|1972|p=40}}.</ref> La 11an de Marto 1913, futuristo [[Luigi Russolo]] publikigis sian manifeston "L'arte dei Rumori". En 1914, li faris la unuan koncerton "bruarto" en Milano la 21an de Aprilo. Tiu uzis sian ''Intonarumori'', priskribita de Russolo kiel "akustika bru-instrumentoj, kies sonoj (hurloj, roroj, trenoj, pepoj, ktp.) estis man-faritaj kaj projekciitaj pere de kornoj kaj megafonoj."<ref name="tvnpyt">{{harvnb|Russcol|1972|p=68}}.</ref> === El 1920-aj al la 1930-aj jaroj === [[Dosiero:Etherwave Theremin Kit.jpg|eta|dekstre|[[Teremino]].]] Tiu jardeko alportis riĉon de komencaj elektronikaj instrumentoj kaj la unuajn komponojn por elektronikaj instrumentoj. La unua nova elektronika muzikinstrumento de la jardeko, nome eterfono (aŭ ''ætherphone''), estis kreita de [[Léon Theremin]] (naske Lev Termen) inter 1919 kaj 1920 en [[Leningrado]], kvankam ĝi estis finfine renomata ''theremin'' aŭ en Esperanto [[Teremino]] (kvankam foje konata ankaŭ kiel ''thereminophone'' aŭ ''termenvox''/''thereminvox''). Tio kondukis al la unuaj komponoj por elektronikaj instrumentoj, kontraŭ la brufariloj kaj maŝinoj kun ŝanĝoj de celoj. En 1929, Joseph Schillinger komponis ''First Airphonic Suite for Theremin and Orchestra'' (Unua Aerfona Suito por Teremino kaj Orkestro), premierita de la [[Cleveland Orchestra]] kun Leon Theremin kiel soloisto. Aldone al la teremino, la [[ondoj Martenot]] estis inventita en 1928 de Maurice Martenot, kiu premierigis ilin en Parizo.<ref>Komponistoj kiuj uzis la instrumenton laste estas [[Pierre Boulez|Boulez]], [[Arthur Honegger|Honegger]], [[André Jolivet|Jolivet]], [[Charles Koechlin|Koechlin]], [[Olivier Messiaen|Messiaen]], [[Darius Milhaud|Milhaud]], [[Gilles Tremblay (komponisto)|Tremblay]], kaj [[Edgard Varèse|Varèse]]. En 1937, Messiaen verkis ''Fête des belles eaux'' por 6 ondoj Martenot, kaj verkis soloajn partojn por ĝi en ''Trois petites liturgies de la présence divine'' (1943–44) kaj la ''Turangalîla Symphonie'' (1946–48/90).</ref> Registroj de sonoj faris salton en 1927, kiam la usona inventisto J. A. O'Neill disvolvigis registran aparaton kiu uzis magnete ŝirmitajn bendojn. Tamen, tio estis komerca malsukceso. Du jarojn poste, [[Laurens Hammond]] establis sian kompanion por la fabrikado de elektronikaj instrumentoj. Li pluiris por produkti la [[Hammond-orgeno]]n, kiu estis bazita sur la principoj de la [[Telharmonio]], kun aliaj disvolvigoj kiaj la komencaj reverberaj unuoj.<ref>{{harvnb|Russcol|1972|p=70}}.</ref> Hammond (kun John Hanert kaj C. N. Williams) pluirus por inventi alian elektronikan instrumenton, nome la ''[[Novachord]]'', kiun la kompanio de Hammond fabrikis el 1939 al 1942.<ref>{{harvnb|Crab|2005}}.</ref> La metodo de foto-optika sonregistrado uzita en [[kinarto]] ebligis akiri videblan bildon de sonondo, ne kiel por realigi la malan celon - nome sintezigi sonon el artefarita sonondo. En tiu sama periodo, komencis eksperimentoj per [[sonarto]], kies komencaj praktikantoj estis [[Tristan Tzara]], [[Kurt Schwitters]], [[Filippo Tommaso Marinetti]], kaj aliaj. La animacia filmo ''L'Idee'' (1932) de Berthold Bartosch aperigis muzikon komponitan de Arthur Honegger per ondoj Martenot kaj ĉambrorkestroj.<ref>[http://www.classicalarchives.com/work/330532.html ''L'Idee'' ĉe ClassicalArchives]</ref><ref>[http://www.filmreference.com/Writers-and-Production-Artists-Ha-Ja/Honegger-Arthur.html Arthur Honegger ĉe FilmReference]</ref> === La 1940-aj jaroj === {{Ĉefartikolo|Konkreta muziko}} '''Konkreta Muziko''' ({{Lang-fr|Musique concrète}}) estas [[Muziko|muzika]] ĝenro, kies [[komponisto]]j registras sonojn el naturo, teĥniko kaj medio per [[mikrofono]] kaj fremdigas ili elektronike per muntado de sonbendaj tranĉaĵoj, ŝanĝadoj de la sonbenda rapideco kaj kreado de sonbendaj bukloj. Influoj devenis el la itala [[futurismo]]. La nomado devenas de artikolo el la jaro 1949 de la franca inĝeniero Pierre Schaeffer, kiu en 1943 fondis ĉe la franca radio [[TF1|RDF]] por tiuj ĉi ''club d'essai'' en Parizo. La termino intencis estis dislimigo de la klasika branĉo de la Abstrakta Muziko ([[klasika muziko]], [[dekdutonismo]], [[seria muziko]]). Laŭ opinio de Schaeffer la movo je la klasika muziko deiras de la abstrakta en la konkretan ([[kompozicio]]), male estas ĉi tie: de la konkreta (ĉiutagaj bruoj) oni kreas la abstraktan per sonfremdigo. Ĉar tiutempe oni laboris nur en [[Germanujo]] per la [[sonbendaparato]], Schaeffer limiĝis komence sur rektaj surdiskigoj. La programo ''études de bruits'' estis dissendata unuafoje en 1948, i.a. kun ''étude pour chemin de fer'', kiu aŭdigas la plej diversajn bruojn de vaporlokomotivoj kaj fervojaj vagonoj. Dum siaj verkadoj Schaeffer evoluis la modelon de ''objet sonore'', de ĝenerala kaj abstrakta skemo por la [[klasifiko]] de sonstrukturoj inter unuopa sono kaj muzikpeco kiel tutaĵo. Tiu ĉi muzika koncepto kaŭzis fanatikan disputon kun la anoj de la [[Kolonjo|Kolonja]] Skolo (kaj krome [[Dua Viena Skolo]]), precipe kun komponisto [[Pierre Boulez]] ekestis kvereloj pri samtempa muzika [[estetiko]]. Boulez riproĉis al Schaeffer, ke li estas pli metiisto ol muzikisto, kaj ke lia maniero produkti muzikon similas al „bricolage“ (ŝatokupa muntarto), kion Schaeffer ne rifuzis; male „la historio de la muziko per si mem estas […] evoluo per arta muntado“.<ref>Timothy D. Taylor ''Strange sounds : music, technology & culture ''</ref> Jen okazis, ke li ankaŭ uzis por siaj sonmuntaĵoj [[tradicia afrika muziko|afrikan muzikon]]. == Moderna elektronika muziko == === Fino de la 1960-aj jaroj al komenco de la 1980-aj jaroj === ==== Starigo de populara elektronika muziko ==== {{Ĉefartikolo|Elektronika rokmuziko|Sinteza popularmuziko|Elektronika popmuziko|Elektromuziko|Haŭzo}} {{Ĉefartikolo|Progresiva rokmuziko|Krautrock|Space rock}} [[Dosiero:Keith Emerson StPetersburg Aug08.jpg|eta|upright|[[Keith Emerson]] koncerte en Sankta Peterburgo en 2008.]] Fine de la 1960-aj jaroj, muzikistoj de [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[Rok-muziko]], kiel [[the Beach Boys]] kaj [[the Beatles]], ekuzis elektronikajn instrumentojn, kiel la [[teremino]] kaj la [[melotrono]], por suplementi kaj difini siajn sonstilojn. En sia libro ''Electronic and Experimental Music'', Thom Holmes agnoskas la registraĵon de Beatles de 1966 nome "[[Tomorrow Never Knows]]" kiel la kanto kiu "enkondukis en nova erao la uzadon de elektronika muziko en rok- kaj pop-muziko" pro la aligo fare de la bando de registreroj kaj inversitaj kaj laŭ rapido manipulitaj registritaj sonoj.{{sfn|Holmes|2012|p=468}} Je la fino de la jardekoj, la [[Moog-sintezilo]]j ekhavis hegemonian lokon en la sono de aperanta [[progresiva rokmuziko]] kun bandoj kiel [[Pink Floyd]], [[Yes (bando)|Yes]], [[Emerson, Lake & Palmer]], kaj [[Genesis (bando)|Genesis]] farante ilin parto de sia sono. La instrumenta peco de [[Gershon Kingsley]] nome "Popcorn" estis la unua internacia elektronika danc-muzika sukcesaĵo en 1969. Instrumenta progresiva rok-muziko estis partikulare grava en kontinenta Eŭropo, kio pavis la vojon por ke bandoj kiel [[Kraftwerk]], [[Tangerine Dream]], [[Can (bando)|Can]], kaj [[Faust (bando)|Faust]] transiru la lingvan barieron.<ref>{{harvnb|Bussy|2004|pp=15–17}}.</ref> Ilia tre sinteziligita "[[krautrock]]", kun la verkaro de [[Brian Eno]] (dum ioma tempo klavaristo de [[Roxy Music]]), estos la ĉefa influo sur posta [[elektronika rokmuziko]].<ref name=Bogdanov2002Prog>{{harvnb|Unterberger|2002|pp=1330–1}}.</ref> [[Duobligo (muziko)|Duobligmuziko]] estis pionirita de King Tubby kaj de aliaj muzikistoj el [[Jamajko]], kiu uzis [[Etosmuziko|etosmuzikan]] elektronikon inspirite en DĴ, produktitaj per interrompoj, eĥoj, ekvaliziloj kaj psikedeliaj elektronikaj efikoj. Ĝi aperigis kovrajn teknikojn kaj aligis elementojn de [[mondmuziko]], profundajn [[baslinio]]jn kaj harmoniajn sonojn.<ref name="eem">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=hCthQ-bec-QC|titolo=Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture|alirdato=1a de aprilo 2013|familia nomo=Holmes|persona nomo=Thom|jaro=2008|eldoninto=Routledge|ISBN=0203929594|paĝo=403}}</ref> Estis uzitaj ankaŭ teknikoj kiel longaj eĥoprokrastoj.<ref>{{Cite book|last1=Toop|first1=David|title=Ocean of Sound|date=1995|publisher=Serpent's Tail|isbn=9781852423827|page=115}}</ref> Aliaj elstaraj artistoj ene de tiu ĝenro estis [[Dreadzone]], [[Higher Intelligence Agency]], [[The Orb]], [[Ott (registroproduktisto)|Ott]], [[Loop Guru]], [[Woob]] kaj [[Transglobal Underground]].<ref name="ttp">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=VT7_x7m-RWcC|titolo=The Techno Primer: The Essential Reference for Loop-based Music Styles|alirdato=1a de aprilo 2013|familia nomo=Mattingly|persona nomo=Rick|jaro=2002|eldoninto=Hal Leonard Corporation|ISBN=0634017888|paĝo=38}}</ref> [[Dosiero:Jean-Michel Jarre 2008.jpg|eta|dekstra|[[Jean-Michel Jarre]] en [[Milano]] (2008).]] Elektronika rokmuziko estis produktita ankaŭ de kelkaj japanaj muzikistoj, kiel [[Isao Tomita]] en ''Electric Samurai: Switched on Rock'' (1972), kiu aperigis ludaĵojn per Moog-sintezilo de nuntempaj pop- kaj rok-kantoj,<ref name="jenkins_2007">Jenkins 2007, pp. 133–34</ref> kaj [[Osamu Kitajima]] en sia albumo de progresiva rokmuziko ''Benzaiten'' (1974).<ref name="Benzaiten">[https://www.discogs.com/release/1303605 Osamu Kitajima – Benzaiten] en Discogs Alirita la 23an de oktobro 2019.</ref> En la mezo de la 1970-aj jaroj okazis la apero de elektronikartaj muzikistoj kiel [[Jean Michel Jarre]], [[Vangelis]], kaj [[Isao Tomita|Tomita]], kun kiuj Brian Eno estis grava influo por la disvolvigo de la [[Novepoka muziko]].<ref>{{harvnb|Holmes|2008|p=403}}.</ref> [[Duobligo (muziko)|Duobligmuziko]] influis super la elektronikaj muzikteknikoj poste adoptitaj de la [[hiphopa muziko]], kiam la Jamajkdevena [[DJ Kool Herc]] en la komenco de la 1970-aj jaroj enkondukis la jamajkan sonsisteman kulturon kaj la duobligmuzikajn teknikojn en Usonon. Unu tia tekniko kiu iĝis populara en la [[hiphopa]] kulturo estis la ludado de du kopioj de la sama disko per du diskoturniloj en alterna sistemo, etendigante la favoritan parton de la [[Rompdancado|rompdancistoj]].<ref>Nicholas Collins, Margaret Schedel, Scott Wilson (2013), [https://books.google.com/books?id=bQeAtG97BmEC&pg=PA105 ''Electronic Music: Cambridge Introductions to Music'', p. 105], [[Cambridge University Press]]</ref> La diskoturnilo finfine rezultis la plej videbla elektronika muzika instrumento, kaj foje eĉ la plej [[Virtuozo|virtuoza]], en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj.<ref name="cambridge49">Nicholas Collins, Julio d' Escrivan Rincón (2007), [https://books.google.es/books?id=AJbdPZv1DjgC&pg=PA49&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Cambridge Companion to Electronic Music,] p. 49, Cambridge University Press</ref> Post la alveno de [[punko]], aperis formo de baza elektronika rokmuziko, pli kaj pli uzanta novan ciferecan teknologion por anstataŭi aliajn instrumentojn. Pioniraj bandoj estis [[Ultravox]] kun sia kanto de 1977 nome ''[[Hiroshima mon amour]]'' en ''Ha!-Ha!-Ha!'',<ref name="Maginnis">{{harvnb|Maginnis|n.d.}}</ref> [[Gary Numan]], [[Depeche Mode]] kaj [[The Human League]].<ref name="synthpop">{{harvnb|Anonymous|n.d.(2)}}.</ref> Yellow Magic Orchestra partikulare helpis pioniradon de [[Sinteza popularmuziko|sintezila pop-muziko]] per sia memtitolita albumo ''Yellow Magic Orchestra'' (Flava Magia Orkestro, 1978) kaj ''Solid State Survivor'' (1979). La difinigo de MIDI kaj la disvolvigo de cifereca sonregistrado faris la disvolvigon de pure elektronikaj sonoj multe pli facila.<ref>{{harvnb|Russ|2004|p=66}}. Eble kun diversa paĝaro depende de la eldono.</ref> Tiuj disvolvigoj kondukis al la kreskigo de la sintezila pop-muziko, kiu post ĝi estis adoptita de la movado de "New Romantic", ebligis, ke la sintheziloj hegemoniu en la pop- kaj rok-muziko de la komenco de la 80-aj jaroj. Mejloŝtonaj artistoj estis [[Duran Duran]], [[Depeche Mode]], [[Spandau Ballet]], [[A Flock of Seagulls]], [[Culture Club]], [[Talk Talk]], [[Japan (bando)|Japan]], kaj [[Eurythmics]]. La sintezila pop-muziko foje uzis sintezilojn por anstataŭi ĉiujn aliajn instrumentojn, ĝis la stilo ekfaliĝis el la populareco en la mezo de la 1980-aj jaroj.<ref name=synthpop /> ==== Klavaraj sinteziloj ==== [[Dosiero:Minimoog.JPG|eta|[[Sintezilo]] Mini-Moog.]] {{Ĉefartikolo|Korg}} Havigita en 1970 fare de Moog Music, la Mini-Moog estis inter la unuaj amplekse disponeblaj, facile porteblaj kaj relative haveblaj [[sintezilo]]j. Ĝi iĝis iam la plej amplekse uzata sintezilo en tiu epoko kaj en populara kaj en elektronika arta muziko.<ref name="Montanaro2004-minimoog"> "In 1969, a portable version of the studio Moog, called the Minimoog Model D, became the most widely used synthesizer in both popular music and electronic art music" {{harvnb|Montanaro|2004|p=8}}.</ref> Patrick Gleeson, ludanta en koncerto kun [[Herbie Hancock]] en la komenco de la 1970-aj jaroj, pioniris la uzadon de sinteziloj eĉ en turnea kunteksto, kie ili devis suferi premojn por kiuj tiuj dekomencaj maŝinoj ne estis desegnitaj.<ref name=zussman>{{harvnb|Zussman|1982|pp=[https://books.google.com/books?id=MjAEAAAAMBAJ&lpg=PA1&dq=patrick%20gleeson%20synthesizer&pg=PA1#v=onepage&q=patrick%20gleeson%20synthesizer&f=false 1, 5]}}</ref><ref>{{harvnb|Sofer|Lynner|1977|p=[http://www.cyndustries.com/synapse/synapse.cfm?pc=39&folder=jan1977&pic=23 23]}} "Yes, I used [ Moog modular equipment ] until I went with Herbie (Hancock) in 1970. Then I used a [ ARP ] 2600 because I couldn't use the Moog on stage. It was too big and cranky; every time we transported it, we would have to pull a module out, and I knew I couldn't do that on the road, so I started using ARP's."</ref> En 1974, la WDR studio en Kolonjo akiris sintezilon EMS Synthi 100, kiun nombraj komponistoj uzis por produkti rimarkindajn elektronikajn verkojn - kiel tiuj de [[Rolf Gehlhaar]] nome ''Fünf deutsche Tänze'' (Kvin germanaj dancoj, 1975), de Karlheinz Stockhausen nome ''Sirius'' (1975-76), kaj de John McGuire nome ''Pulse Music III'' (1978).<ref>{{harvnb|Morawska-Büngeler|1988|pp=52, 55, 107–108}}</ref> ==== Ciferecaj sinteziloj ==== En 1975, la japana kompanio [[Yamaha Corporation|Yamaha]] permesis la algoritmojn por la frekvenca modulada sinteziligo (FM sintezo) el John Chowning, kiu estis eksperimentante per ĝi en la [[Universitato Stanford]] ekde 1971.<ref name="holmes_257">{{harvnb|Holmes|2008|p=257}}.</ref><ref>{{harvnb|Chowning|1973}}.</ref> La inĝenieroj de Yamaha ekadaptigis la algoritmojn de Chowning por ilia uzo per cifereca sintezilo, aldonante plibonigojn kiel la metodo de "kleoskalado" por eviti la enkondukon de distordado kio normale okazis en analogaj sistemoj dum la [[frekvencmodulado]].<ref>{{harvnb|Holmes|2008|pp=257–8}}.</ref> Tamen, la unua komerca cifereca sintezilo kiu estis disponigita estis la Fairlight CMI (Computer Musical Instrument, Komputila MuzikInstrumento) de la aŭstralia kompanio Fairlight en 1979, kiel la unua praktika polifonia cifereca sintezil/miksila sistemo. En 1980, Yamaha finfine publikigis la unuan FM ciferecan sintezilon, nome Yamaha GS-1, sed je multekosta prezo.<ref>{{harvnb|Roads|1996|p=226}}.</ref> En 1983, Yamaha enkondukis la unua unuopa cifereca sintezilo, nome la DX7, kiu ankaŭ uzis FM sintezilon kaj iĝos unu el la plej bone vendataj sinteziloj de ĉiuj tempoj.<ref name="holmes_257"/> La DX7 estis konata pro sia rekoneblaj brilaj tonalecoj kiuj estis parte rilataj al la [[Specimenado|troa specimenado]] de of 57&nbsp;kHz.<ref>{{harvnb|Holmes|2008|pp=258–9}}.</ref> Barry Vercoe priskribis unu el sia sperto kun fruaj komputilsonoj: [[Dosiero:IRCAM 4X.jpg|eta|Sogitec 4X (ĉ. 1983)<ref>{{Cite web |author = Nicolas Schöffer |date = Decembro 1983 |language = Franca |title = V A R I A T I 0 N S sur 600 STRUCTURES SONORES – Une nouvelle méthode de composition musicale sur l' ORDINATEUR 4X |url = http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120417214621/http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |archivedate = 2012-04-17 |work = Leonardo On-Line |publisher = Leonardo/International Society for the Arts, Sciences and Technology (ISAST) |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2019-10-23 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20120417214621/http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |arkivdato = 2012-04-17 }}<div style="margin-left:1em;font-size:90%;line-height:2.5ex;">"''{{lang|fr|L'ordinateur nous permet de franchir une nouvelle étape quant à la définition et au codage des sons, et permet de créer des partitions qui dépassent en complexité et en précision les possibilités d'antan. LA METHODE DE COMPOSITION que je propose comporte plusieurs phases et nécessite l'emploi d'une terminologie simple que nous définirons au fur et à mesure : TRAMES, PAVES, BRIQUES et MODULES.}}''"</div></ref><br /> en IRCAM maŝinejo en 1989.]] {{Citaĵo|En IRCAM en Parizo en 1982, la flutisto Larry Beauregard konektis sian fluton al la aŭdiprocezilo $X de DiGiugno, kio ebligis real-tempan ton-sekvadon. En Guggenheim tiam, mi etendis tiun koncepton al real-tempa sekvado pre aŭtomata sinkronizita akompanado, kaj dum la venontaj du jaroj Larry kaj mi faris nombrajn montrojn de komputilo kiel ĉambra muzikisto, ludante sonatajn de flutoj de [[Handel]], la ''Sonatine'' de [[Pierre Boulez]] por fluto kaj piano kaj ĉirkaŭ 1984 mian propran ''Synapse II'' por fluto kaj komputilo - el kiuj la unua peco iam komponita eksprese por tia formaĵo. Grava defio estis trovi la ĝustajn softvarajn konstruojn por subteni alte sensitivan kaj responsan akompanadon. Ĉio tio estis antaŭ-MIDI, sed la rezultoj estis tre impresaj eĉ se fortaj dozoj de ''tempo rubato'' kontinue surprizis mian '''Synthetic Performer'''. En 1985 ni solvis la problemon de la ''tempo rubato'' per aligo de ''lernado el provludoj'' (ĉiun fojon kiam vi ludis tiun vojon la maŝino pli bone funkcias). Ni estis ankaŭ nune trejnante violonon, ĉar nia brila, juna flutisto ekhavis mortigan kanceron. Krome, tiu versio uzis novan normigon nome MIDI, kaj ĉi tie mi estas helpita de iama studento Miller Puckette, kies dekomencajn konceptojn por tiu tasko li poste etendis en programon nome MAX.<ref>{{harvnb|Vercoe|2000|pp=xxviii–xxix}}.</ref>}} ==== IRCAM, STEIM, kaj Elektronmuzikstudion ==== [[Dosiero:L'été à Paris (9276072323).jpg|eta|IRCAM en la Placo Igor Stravinsky, Parizo.]] IRCAM en Parizo iĝis grava centro por esplorado pri komputila muziko kaj realigado kaj disvolvigo de la komputila sistemo Sogitec 4X,<ref name=Schutterhoef2007>{{harvnb|Schutterhoef|2007}} {{cite web |url=http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |title=Archived copy |accessdate=2010-01-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |archivedate=2013-11-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |arkivdato=2013-11-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100418170049/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |arkivdato=2010-04-18 }}.</ref> havigante la tiam revolucian real-tempan ciferecan signalprocezadon. La verko de [[Pierre Boulez]] nome''Répons'' (1981) por 24 muzikistoj kaj 6 solistoj uzis la 4X por transformi kaj sendi solistojn al laŭtparolila sistemo. STEIM ((STudio for Electro Instrumental Music)) estas centro por esplorado kaj disvolvigo de novaj muzikinstrumentoj en la elektronikaj muzikaj artoj, situa en [[Amsterdamo]], [[Nederlando]]. STEIM estis ekzistinta ekde 1969. Ĝi estis fondita de Misha Mengelberg, Louis Andriessen, Peter Schat, Dick Raaymakers, Jan van Vlijmen, Reinbert de Leeuw kaj Konrad Boehmer. Tiu grupo de nederlandaj komponistoj baraktis por la reformado de la feŭdecaj muzikaj strukturoj de Amsterdamo; ili insistis por la nomumo de Bruno Maderna kiel muzika direktoro de la Concertgebouw Orchestra kaj plifortigis la unuajn publikajn financojn por eksperimenta kaj improvizita elektronika muziko en Nederlando. == Subĝenroj == {{Div col|cols = 3}} * [[Dancmuziko]] * [[Drumenbaso]] * [[Duobligo (muziko)|Duobligo]] * [[Elektronika dancmuziko]] * [[Etera ondo]] * [[Etosmuziko]] * [[Funko]] * [[Haŭzo]] * [[Ĥabrohaŭzo]] * [[Industria muziko]] * [[Malluma ondo]] * [[Nova ondo (muziko)|Nova ondo]] * [[Sinteza popularmuziko]] * [[Tekno]] * [[Trenco]] * [[Triphopo]] {{Div col end}} == Kelkaj artistoj kaj grupoj == [[Dosiero:Kraftwerk live in Stockholm.jpg|eta|dekstre|250px|Kraftwerk koncerte en [[Stokholmo]] en 2004.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Laurie Anderson]] * [[Aphex Twin]] * [[Astral Projection]] * [[Beck]] * [[Daft Punk]] * [[Depeche Mode]] * [[Jean Ven Robert Hal]] * [[Jean Michel Jarre]] * [[KMFDM]] * [[Kraftwerk]] * [[Marilyn Manson]] * [[Massive Attack]] * [[Nine Inch Nails]] * [[Paul Oakenfold]] * [[Portishead (bando)|Portishead]] * [[Tangerine Dream]] * [[The Prodigy]] * [[Tricky]] * [[Rank 1]] * [[Underworld]] * [[Wesley Willis]] * [[Vangelis]] * [[Zero 7]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Elektroniko]] * [[Elektroniko (muziko)]] * [[Elektra gitaro]] * [[Elektronika piano]] * [[Sintezilo]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Anonymous (2001), "Theremin", BBC [[h2g2]] encyclopaedia project (2a de Aprilo), [http://h2g2.com/edited_entry/A520831] Alirita la 7an de Marto 2016. Guide ID: A520831 (Edited). * Busoni, Ferruccio (1962), Sketch of a New Esthetic of Music, tradukita de Dr. Th. Baker kaj origine publikigita en 1911 de G. Schirmer. Represita en Three Classics in the Aesthetic of Music: Monsieur Croche the Dilettante Hater, de Claude Debussy; Sketch of a New Esthetic of Music, de Ferruccio Busoni; Essays before a Sonata, de Charles E. Ives, New York: Dover Publications, Inc., pp.&nbsp;73–102 * Bussy, Pascal (2004), Kraftwerk: Man, Machine and Music (3rd ed.), London: SAF, ISBN 0-946719-70-5 * Chowning, John (1973), "The Synthesis of Complex Audio Spectra by Means of Frequency Modulation", Journal of the Audio Engineering Society, 21 (7): 526–34. * Crab, Simon (2005), [https://web.archive.org/web/20110722235914/http://120years.net/machines/novachord/index.html The Hammond Novachord (1939),] retejo 120 Years of Electronic Music, arkivita el la originalo la 22an de julio 2011, alirita la 24an de oktobro 2019 * Holmes, Thom (2008), Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture (third ed.), London and New York: Routledge, ISBN 0-415-95781-8, (cloth); (pbk); ISBN 0-203-92959-4 (ebook). * Holmes, Thom (2012). [https://archive.org/details/electronicexperi00holm Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture (4a eldono).] New York, NY: Routledge. ISBN 978-0-415-89646-7. (cloth); ISBN 978-0-415-89636-8 (pbk); ISBN 978-0-203-12842-8 (ebook). * Jenkins, Mark (2007), Analog Synthesizers: Understanding, Performing, Buying: From the Legacy of Moog to Software Synthesis, Amsterdam: Elsevier, ISBN 978-0-240-52072-8. * Maginnis, Tom, [https://www.webcitation.org/5x6MRJwaq?url=http://www.allmusic.com/song/t258253 The Man Who Dies Every Day: Ultravox: Song Review,] Allmusic.com, Arkivita el la originalo en 2011-03-11. (en webcitation.org) * Morawska-Büngeler, Marietta (1988), Schwingende Elektronen: Eine Dokumentation über das Studio für Elektronische Musik des Westdeutschen Rundfunk in Köln 1951–1986, Cologne-Rodenkirchen: P. J. Tonger Musikverlag. * Orton, Richard; kaj Hugh Davies, [https://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/20343 "Ondes martenot",] Grove Music Online, Oxford Music Online (Registro postulita), alirita la 2an de februaro, 2011. * Roads, Curtis (1996), The Computer Music Tutorial, Cambridge, MA: MIT Press, ISBN 0-262-18158-4, (cloth) (pbk) * Russ, Martin (2009), Sound Synthesis and Sampling (third ed.), Amsterdam and Boston: Elsevier; Oxford and Burlington: Focal, ISBN 0-240-52105-6. * Russcol, Herbert (1972), The Liberation of Sound: An Introduction to Electronic Music, Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall. * Schutterhoef, Arie van (2007), [https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X Sogitec 4X] alirita la 24an de oktobro 2019. * Sofer, Danny; kaj Doug Lynner (1977), "Pat Gleeson interview", Synapse: the Electronic Music Magazine, 1 (5 (Januaro–Februaro)): 21–24, 35. * Unterberger, R (2002), "Progressive rock", All Music Guide to Rock: the Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul, en V. Bogdanov, C. Woodstra kaj S. T. Erlewine, eds, (3a eld.), Milwaukee, WI: Backbeat Books, ISBN 0-87930-653-X. * Vercoe, Barry (2000), "Forward", The Csound Book: Perspectives in Software Synthesis, Sound Design, Signal Processing, and Programming, edited by Richard Boulanger, Cambridge, Mass.: MIT Press, pp. xxvii–xxx, ISBN 0-262-52261-6. * Zussman, John Unger (1982), [https://books.google.es/books?id=MjAEAAAAMBAJ&lpg=PA1&dq=patrick+gleeson+synthesizer&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q=patrick%20gleeson%20synthesizer&f=false "Jazzing It Up at the NCC: Hancock and Apple II Make Music Together",] InfoWorld, 4 (26 (5a de Julio)): 1, 5 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://music.columbia.edu/cmc/ Centro pri elektronika muziko] en [[Universitato Kolumbio]] * [http://techno.org/electronic-music-guide/ Gvidilo pri elektronika muziko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071118083704/http://techno.org/electronic-music-guide/ |date=2007-11-18 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Electronic music |revizio=917903354 }} {{Havenda artikolo|Elektronika muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĝermoj pri muziko]] 6sn39db49kkahgr44gfa0exhqey4wqa 0 54413 9441797 9340272 2026-07-30T11:29:23Z Sj1mor 12103 /* Beletraj tradukoj */ 9441797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Horváth József''', esperantigite '''Jozefo HORVATH''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1949}} en [[Győr]]) estas [[hungara esperantisto]], instruisto kaj vortaristo de Esperanto. Kiel plumnomon aŭ italan nomversion li uzas ankaŭ la nomformon '''Giuseppe Croatini.''' == Vivo == Horváth studis inter 1970-1975 en la [[Universitato de Debrecen|Universitato Lajos Kossuth]] germanan kaj rusan filologiojn, 1983-1985 interlingvistikon kaj esperantologion en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Li edziĝis en 1975 al Anikó Horváth, bibliotekistino, same esperantisto. La familio Horváth praktikas [[denaskismo]]n, Rolando kaj Katinjo HORVÁTH estis edukataj en Esperanto kaj la lingvo hungara, dekomence. == Beletraj tradukoj == Horvath profesie tradukis fakajn, priteĥnikajn tekstojn kaj beletron, precipe el la lingvoj hungara, germana, rusa kaj itala. Li tradukis interalie verkojn de [[Mór Jókai]], [[Kálmán Mikszáth]], [[András Sütő]] (elektronike eldonitaj de Inko). Li estas tradukinta la fabelromanon de la italo [[Carlo Collodi]]. Aperinta kun la Esperanta titolo [[La aventuroj de Pinokjo]] (eldono [[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]], Belgio), tiu fabelromano fariĝis [[Infanlibro de la jaro]] 2004. Pliaj tradukoj, kompiloj kaj redaktoj: * ''Fabloj kaj aforismoj'' de [[János Dorosmai]], * ''Fortreso'' de [[Gyula Hernádi]] (tr. el la hungara, en manuskripto) * ''Kontribuo al Unuminutaj noveloj'' de [[István Örkény]], red. István Ertl * ''Kohlhaas'' de [[Heinrich von Kleist]] (ISBN 978-1-59569-356-3) * ''Eduku geniulon!'' de [[László Polgár]] (ISBN 963 86531 0 8) * ''Az eszperantó fundamentuma'' (Fundamento de Esperanto) de [[L.L. Zamenhof]] * ''Eszperantó - az egyház új latinja?'' (Esperanto - la nova latino de la eklezio) de [[Ulrich Matthias]] (ISBN 978-963-571-473-5) * [[Kálmán Mikszáth]]: Fraŭlino el oro (tr. el la hungara) (ISBN 91-7303-171-2) * [[Kálmán Mikszáth]]: Makulo tre nigra (tr. el la hungara) (ISBN 91-7303-170-4) * ''[[Steloj de Eger]]'' (Egri csillatok) de [[Géza Gárdonyi]] (ISBN 978-963-571-476-6) * [[Carlo Collodi]]: La Aventuroj de Pinokjo (tr. el la itala) (ISBN 90 71205 91 6), (e-libre ISBN 91-7303-152-6) * ''Vidvino kaj ŝia filino'' de [[Zsigmond Kemény]] (ISBN 978-963-571-479-7'')'' * ''Romano de Ida'' de [[Géza Gárdonyi]] (ISBN 978-963-571-483-4) * ''Estu bona ĝismorte'' de [[Zsigmond Móricz]] (ISBN 978-963-571-484-1) * NANO de [[György Nanovfszky]] (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-918-927-0) * Konsilo de ateisto, novelaro de [[István Sigmond]] (redaktis kaj kuntradukis) (ISBN 978-973-7803-20-7) * ''A Libázr és a Föld'' de Júlia Sigmond - Sen Rodin (el Esperanto kuntradukita kun [[László Vizi]]) (ISBN 9789737803351) * Home en senhomeco de [[Martin Stuppnig]] (el la germana) (ISBN 978-80-87169-91-9) * [[Sándor Rideg]]: Ekiras la relgardista domo (pikareska romano) (ISBN 978-963-571-490-2) * Parfumejo de [[Miklós László]] (komedio en tri aktoj) (ISBN 978-963-571-492-6) * Trio plaĉas al Dio (tri komedioj de [[Carlo Goldoni]], [[Friedrich Schiller]] kaj [[Ede Szigligeti]] tradukitaj respektive el la itala, germana kaj hungara) (ISBN 978-963-571-497-1) *Historio de Hungario (en tri volumoj) de [[István Nemere]]), tradukita el la hungara) (ISBN 978-615-00-4035-6, ISBN 978-615-00-4825-3, ISBN 978-615-00-5566-4) *Eŭgeno Macko: Prelegoj kaj artikoloj (redaktis kaj provlegis) (ISBN 978-615-81479-0-3) *Eŭgeno Macko: Prelegoj kaj artikoloj, Parto II (parte tradukis, redaktis kaj provlegis) (ISBN 978-615-81479-6-5) *Eŭgeno Macko: Prelegoj kaj artikoloj, Parto III (red.) (ISBN 978-615-81479-7-2) *Macko: Biografiaj fragmentoj / Életrajzi részletek (tradukita resp. el Esperanto, hungara kaj la germana kaj redaktita) (ISBN 978-615-81479-4-1) *Eŭgeno Macko: Transpaŝoj de la klasiko (provleg. kaj red.) (ISBN 978-615-81479-5-8) *György Nanovfszky: Vivo, vojo, verkoj (tradukita el la hungara, ISBN 978-615-01-0858-2) *Oklingva proverbaro, redaktita de Petro Desmet' (kompilo de la hungara kaj rusa partoj, ISBN 978-90-77066-68-3) *It-Traġedja tal-Bniedem (La Tragedio de l' Homo) de Imre Madách, tr. el la Esperanta versio de Kolomano Kalocsay fare de [[Karmenu Mallia]] (redaktita) (ISBN 978-963-571-500-8) *[[Géza Gárdonyi]]: La nevidebla homo (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-502-2) *[[Frigyes Karinthy]]: Kredu min, sinjoro instruisto! (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-501-5) *[[Attila Salga]]: Esperbruliganto (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-499-5) *[[Blazio VAHA|Blazio Vaha]]/[[Wacha Balázs]]: Pri Esperanto kaj koneksaĵoj/Az eszperantóról és hasonlókról (red.) (ISBN 978-963-571-496-4) *Kedves Lóránd: Hajnalvilág/Mondo aŭrora (tr. kaj red.) *Jakab Sándor: A becsület ára (red.) (ISBN 978-963-12-8571-0) *[[Ferenc Herczeg]]: La blua vulpo, komedio (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-515-2) *[[Ferenc Herczeg]]: Bizanco, tragedio (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-516-9) *[[Ferenc Herczeg]]: La Pordo de la Vivo, romano (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-517-6) *[[Ferenc Molnár]]: La sekreto de la arbaro Aruvim kaj aliaj satiroj (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-518-3) *[[Ferenc Molnár]]: La nekonata knabino (tragedio, tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-519-0) *[[Ferenc Molnár]]: Ludo en la kastelo (komedio, tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-520-6) *[[Ferenc Molnár]]: Joĉjo kaj aliaj komedietoj (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-521-3) *[[András Bencsik]]: [[Atilo, reĝo de la skitoj]], du-akta teatraĵo, bitlibro (tr. el la hungara) (ISBN 978-963-571-546-6) *[[Sándor Szathmári|Sándor Szathmári:]] Vane (Futuro) eldonota Li estas tradukinta en la hungaran lingvon la faman romanon de [[Raymond Schwartz]]: Kiel akvo de l' rivero; sed la libro ne estas eldonita. Lernolibro: ''Kezdők eszperantó nyelvkönyve'' (Lernolibro de Esperanto por komencantoj) (ISBN 9789633467107) == Vortaristo == En 2006 aperis nova traduko de la [[Fundamento de Esperanto]] al la hungara, verkita de Horvath, ĉe Flandra Esperanto-Ligo. Li estas kunaŭtoro (kune kun [[Petro De Smedt]]) de la 800-paĝa ''[[Bildvortaro en Esperanto]]'' (Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo 2012, 800 p. ISBN 978-9077066-48-5). Horvath redaktas la elektronikan EHV (Esperanto Horvath Vortaro). Esperanta-hungara vortaro Ĝia papera versio aperis eldone de HEA en 2014 en du volumoj, p. 1191: ISBN 978-963-571-482-7. EHV (Esperanto Horvath Vortaro) Hungara-Esperanta vortaro, en du volumoj, p. 568 kaj 527), ISBN 978 963 571 503-9<nowiki/>ö Li kunaŭtoras diversĝenrajn vortarojn kaj kunredaktas la elektronikan [[Reta Vortaro| Retan Vortaron]]. == Eksteraj ligiloj == * [[Esperanto-vortaro]] * [http://www.la-vortaro.net Vortaro hungara-Esperanto-hungara] de Horvath ĉe La Vortaro * [http://www.vortaro.hu EHV] * http://digilander.libero.it/nicolaruggiero/pinokjo/ * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=jozefo+horváth&vid=ONB&fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Jozefo Horváth en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} *Kunlaboro en la novredaktado de PIV {{Unua|kat=ne}} {{vivtempo|HORVATH, Jozefo}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] tj0nwl0yjd4ghttbunec2hj1s9zv6sf 0 57210 9441418 8488657 2026-07-29T17:12:01Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Ofiuredoj]] al [[Ofiuroideoj]]: ne familio 8488657 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellspacing="0" style="float:right;margin-left:0.5em" ! align="center" bgcolor="#ffc0c0" | Ofiuredoj |- | align="center" | [[Dosiero:Reef2589.jpg|250px]] |- ! align="center" bgcolor="#ffc0c0" | '''[[Biologia klasado]]''' |- | {| border="0" |- | [[Regno (biologio)|Regno]]: || [[Animalo]]j || ''Animalia'' |- | [[Filumo (biologio)|Filumo]]: || [[Ekinodermoj]] || ''Echinodermata'' |- | [[Klaso (biologio)|Klaso]]: || '''Ofiuredoj''' || ''Ophiuroidea'' |} |} La '''serpentaj marsteloj''' aŭ '''serpentobrakaj marsteloj''' aŭ '''serpentosteloj''' aŭ '''ofiuredoj''' (''Ophiuroidea'') estas klaso el la [[ekinodermoj]]. La specioj havas pli-malpli rondan aŭ kvinangulan, platan korpon; cilindran aŭ platan, mallarĝan poste simplan, pli poste branĉajn serpenteme moviĝantajn brakojn. Ili havas regulajn, ofte dornajn surfacojn el [[kalko]]tavoloj. La [[akvopiedeto]]j estas duvicaj, la buŝa aperturo malfermiĝas ventromeze de la diskoforma korpo. La [[madreporo]] situas proksime al la buŝa aperturo. Ĉiuj specioj vivas en la maro. Ili dividiĝas je du ordoj, veraj ofiuroj (''Ophiureae'') kaj branĉobrakaj ofiuroj (alinome meduzaj marsteloj) (''Euryaleae''), kiuj plu dividiĝas al multaj familioj kaj ĉ. 90 genroj. ==konataj genroj kaj specioj== *Ophiura *Ophioglyha *Amphiura *Ophiothrix *Ophiomyxa **Gorgonocephalus arborescens Ag. **Gorgonocephalus Linckii Lym. **Euryale aspera Lam. {{Commons|Brittle Star}} {{Portalo|Zoologio}} {{projektoj|commonscat=Ophiuroidea}} [[Kategorio:Ekinodermoj]] 819tqueemr3fxbmpsvusz77n1dfytvq 9441433 9441418 2026-07-29T17:49:19Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Ofiuroideoj]] al [[Ofiuroidoj]]: laŭ PIV 8488657 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellspacing="0" style="float:right;margin-left:0.5em" ! align="center" bgcolor="#ffc0c0" | Ofiuredoj |- | align="center" | [[Dosiero:Reef2589.jpg|250px]] |- ! align="center" bgcolor="#ffc0c0" | '''[[Biologia klasado]]''' |- | {| border="0" |- | [[Regno (biologio)|Regno]]: || [[Animalo]]j || ''Animalia'' |- | [[Filumo (biologio)|Filumo]]: || [[Ekinodermoj]] || ''Echinodermata'' |- | [[Klaso (biologio)|Klaso]]: || '''Ofiuredoj''' || ''Ophiuroidea'' |} |} La '''serpentaj marsteloj''' aŭ '''serpentobrakaj marsteloj''' aŭ '''serpentosteloj''' aŭ '''ofiuredoj''' (''Ophiuroidea'') estas klaso el la [[ekinodermoj]]. La specioj havas pli-malpli rondan aŭ kvinangulan, platan korpon; cilindran aŭ platan, mallarĝan poste simplan, pli poste branĉajn serpenteme moviĝantajn brakojn. Ili havas regulajn, ofte dornajn surfacojn el [[kalko]]tavoloj. La [[akvopiedeto]]j estas duvicaj, la buŝa aperturo malfermiĝas ventromeze de la diskoforma korpo. La [[madreporo]] situas proksime al la buŝa aperturo. Ĉiuj specioj vivas en la maro. Ili dividiĝas je du ordoj, veraj ofiuroj (''Ophiureae'') kaj branĉobrakaj ofiuroj (alinome meduzaj marsteloj) (''Euryaleae''), kiuj plu dividiĝas al multaj familioj kaj ĉ. 90 genroj. ==konataj genroj kaj specioj== *Ophiura *Ophioglyha *Amphiura *Ophiothrix *Ophiomyxa **Gorgonocephalus arborescens Ag. **Gorgonocephalus Linckii Lym. **Euryale aspera Lam. {{Commons|Brittle Star}} {{Portalo|Zoologio}} {{projektoj|commonscat=Ophiuroidea}} [[Kategorio:Ekinodermoj]] 819tqueemr3fxbmpsvusz77n1dfytvq 0 65803 9441504 9059053 2026-07-29T20:19:33Z DidCORN 34571 /* Lingva noto */ Bluigo de terminoj 9441504 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Kapsiko'' |dosiero = Habanero.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Capsicum chinense |regno = [[Plantoj]] |regno2 = planto |divizio = [[Magnoliofitoj]] |klaso = [[Magnoliopsidoj]] |subklaso = [[Asteracoj]] |ordo = [[Solanaloj]] |familio = [[Solanacoj]] |genro = '''''Kapsiko''''' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = * ''[[Capsicum annuum|C. annuum]]'' * ''[[Capsicum frutescens|C. frutescens]]'' * ''[[Capsicum chinense|C. chinense]]'' * ''C. pendulum'' * ''C. pubescens'' * ''C. minimum'' * ''C. baccatum'' * ''C. abbreviatum'' * ''C. anomalum'' ** = ''Turbocapsicum anomalum'' * ''C. breviflorum'' * ''C. buforum'' * ''C. brasilianum'' * ''C. campylopodium'' * ''C. cardenasii'' * ''C. chacoense'' * ''C. ciliare'' * ''C. ciliatum'' * ''C. chlorocladium'' * ''C. coccineum'' * ''C. cordiforme'' ** = ''C. annuum'' * ''C. cornutum'' * ''C. dimorphum'' * ''C. dusenii'' * ''C. exile'' * ''C. eximium'' * ''C. fasciculatum'' * ''C. fastigiatum'' ** = ''C. frutescens'' * ''C. flexuosum'' * ''C. galapagoensis'' * ''C. geminifolum'' * ''C. hookerianum'' * ''C. lanceolatum'' * ''C. leptopodum'' * ''C. luteum'' * ''C. microcarpum'' * ''C. minutiflorum'' * ''C. mirabile'' * ''C. parvifolium'' * ''C. praetermissum'' * ''C. schottianum'' * ''C. scolnikianum'' * ''C. stramonifolium'' ** = ''Witheringia stramonifolia'' * ''C. tetragonum'' * ''C. tovarii'' * ''C. villosum'' * ''C. violaceum'' |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Capsicum1.jpg|eta|maldekstre|Diverskoloraj mildaj kapsikoj]] [[Dosiero:Chilis.jpg|eta|maldekstre|Maldikaj akraj kapsiketoj]] '''Kapsiko''' (science: ''Capsicum'') estas [[Genro (biologio)|genro]] de plantoj de la [[Beladono]]-familio ([[Solanacoj]]). Ankaŭ la [[frukto]] de kapsiko nomiĝas kapsiko aŭ kapsikofrukto. Ĝi povas havi mildan aŭ akran guston. Ĝi estas uzata kiel [[legomo]], kiel sekigita pulvorigita [[spico]] (nomata [[papriko]]) kaj kiel [[medikamento]]. La akreco de la akraj kapsikoj estas kaŭzata de la [[lipido|lipideca]] [[kemiaĵo]] [[kapsaicino]]. Origine paprikoj ĉiam enhavis tion por ne esti manĝataj de [[mamulo]]j. [[Birdo]]j ne sentas la akrecon kaj portas la semojn pli foren ol mamuloj povus fari, kio estis evolua avantaĝo de la kapsiko. Nur post sia ekkultivado fare de homoj certaj specoj de kapsiko perdis sian akrecon, ĉar homoj ne ĉiam ŝatis ĝin. La milda kapsiko kutime estas granda kaj larĝa, kun sufiĉe multe da aero interne. La [[kapsiketo|akra kapsiko]] aliflanke kutime estas malgranda aŭ almenaŭ maldika. Kapsikoj povas esti verdaj, ruĝaj, flavaj aŭ oranĝkoloraj depende de kiam oni rikoltas ilin. La verdaj fruktoj kutime estas nematuraj. == Lingva noto == Pro nacilingva influo, multaj homoj (kaj eĉ vortaroj) uzas "papriko" por kaj la seka spico farita el iuj kapsikoj, kaj la plantoj kaj fruktoj. La [[Akademio de Esperanto]] oficiale difinas ilin tiel en [[9OA]]: '''kapsik/o'''. 1 Kreskaĵo, kiu produktas kapsikon ''2''. (''Capsicum.'') 2 Verda, ruĝa aŭ flava longforma frukto de kapsiko ''1'', kun multaj [[semo]]j pendantaj interne, uzata kiel [[legomo]] kaj kiel [[spico]]: ''akra kapsiko; neakra kapsiko; el kapsiko oni faras paprikon''. '''[[kapsiketo]]'''. Malgranda ordinare tre akra kapsiko 2. '''[[papriko|paprik/o]]'''. Spico (ruĝa, bruna aŭ flava) preparata el sekigita kaj pulvorigita frukto de iuj specoj de kapsiko: ''hungara papriko; dolĉa papriko; akra papriko.'' == Nutrenhavo == La kapsikoj de la genro ''Capsicum'' estas tre riĉaj fontoj de kontraŭoksidantoj kaj vitamino C. La nivelo de [[karoteno]], kaj de [[likopeno]], estas naŭ fojojn pli alta en ruĝaj kapsikoj. Ruĝaj kapsikoj havas dufoje la enhavon de vitamino C de verdaj kapsikoj.<ref name="mehta">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.udc.edu/docs/causes/online/Pepper%2010.pdf|titolo=Peppers|alirdato=13a de Marto 2013|aŭtoro=[[University of the District of Columbia]]|eldoninto=Center for Nutrition, Diet and Health}}</ref> == Tipoj == * [[Dolĉa kapsiko]] * [[Ĥalapenjokapsiko]] == Bildaro == <gallery> Dosiero:Cachi 02.jpg| Dosiero:Capsicum1.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Gemüsepaprika_ in _verschiedenen_ _Farben_. --> Dosiero:Capsicum0.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Rote_ _Chili_-_Schote_, _aufgeschnitten_ --> Dosiero:Capsicum annuum Bluete.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px||_Blühende_ ''_Capsicum_ _annuum_'' --> Dosiero:Thai_peppers.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|(enkadrigita, kadrita)|Papriko (pipras, piproj, paprikoj, paprikas, kapsikoj, kapsikas) kreskanta en [[Tajlando]] --> Capsicum ..jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Capsicum|ReVo=kapsik}} {{Ĝermo|botaniko}} {{-}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Spicoj]] [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Hungario]] [[Kategorio:Botaniko]] m51t3adslwq8l6p65wkqckhlup2vm3f 9441505 9441504 2026-07-29T20:25:53Z DidCORN 34571 9441505 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Kapsiko'' |dosiero = Habanero.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Capsicum chinense |regno = [[Plantoj]] |regno2 = planto |divizio = [[Magnoliofitoj]] |klaso = [[Magnoliopsidoj]] |subklaso = [[Asteracoj]] |ordo = [[Solanaloj]] |familio = [[Solanacoj]] |genro = '''''Kapsiko''''' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = * ''[[Capsicum annuum|C. annuum]]'' * ''[[Capsicum frutescens|C. frutescens]]'' * ''[[Capsicum chinense|C. chinense]]'' * ''C. pendulum'' * ''C. pubescens'' * ''C. minimum'' * ''C. baccatum'' * ''C. abbreviatum'' * ''C. anomalum'' ** = ''Turbocapsicum anomalum'' * ''C. breviflorum'' * ''C. buforum'' * ''C. brasilianum'' * ''C. campylopodium'' * ''C. cardenasii'' * ''C. chacoense'' * ''C. ciliare'' * ''C. ciliatum'' * ''C. chlorocladium'' * ''C. coccineum'' * ''C. cordiforme'' ** = ''C. annuum'' * ''C. cornutum'' * ''C. dimorphum'' * ''C. dusenii'' * ''C. exile'' * ''C. eximium'' * ''C. fasciculatum'' * ''C. fastigiatum'' ** = ''C. frutescens'' * ''C. flexuosum'' * ''C. galapagoensis'' * ''C. geminifolum'' * ''C. hookerianum'' * ''C. lanceolatum'' * ''C. leptopodum'' * ''C. luteum'' * ''C. microcarpum'' * ''C. minutiflorum'' * ''C. mirabile'' * ''C. parvifolium'' * ''C. praetermissum'' * ''C. schottianum'' * ''C. scolnikianum'' * ''C. stramonifolium'' ** = ''Witheringia stramonifolia'' * ''C. tetragonum'' * ''C. tovarii'' * ''C. villosum'' * ''C. violaceum'' |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Capsicum1.jpg|eta|maldekstre|Diverskoloraj [[Dolĉa kapsiko|mildaj kapsikoj]]]] [[Dosiero:Chilis.jpg|eta|maldekstre|Maldikaj akraj [[kapsiketo]]j]] '''Kapsiko''' (science: ''Capsicum'') estas [[Genro (biologio)|genro]] de plantoj de la [[Beladono]]-familio ([[Solanacoj]]). Ankaŭ la [[frukto]] de kapsiko nomiĝas kapsiko aŭ kapsikofrukto. Ĝi povas havi mildan aŭ akran guston. Ĝi estas uzata kiel [[legomo]], kiel sekigita pulvorigita [[spico]] (nomata [[papriko]]) kaj kiel [[medikamento]]. La akreco de la akraj kapsikoj estas kaŭzata de la [[lipido|lipideca]] [[kemiaĵo]] [[kapsaicino]]. Origine paprikoj ĉiam enhavis tion por ne esti manĝataj de [[mamulo]]j. [[Birdo]]j ne sentas la akrecon kaj portas la semojn pli foren ol mamuloj povus fari, kio estis evolua avantaĝo de la kapsiko. Nur post sia ekkultivado fare de homoj certaj specoj de kapsiko perdis sian akrecon, ĉar homoj ne ĉiam ŝatis ĝin. La milda kapsiko kutime estas granda kaj larĝa, kun sufiĉe multe da aero interne. La [[kapsiketo|akra kapsiko]] aliflanke kutime estas malgranda aŭ almenaŭ maldika. Kapsikoj povas esti verdaj, ruĝaj, flavaj aŭ oranĝkoloraj depende de kiam oni rikoltas ilin. La verdaj fruktoj kutime estas nematuraj. == Lingva noto == Pro nacilingva influo, multaj homoj (kaj eĉ vortaroj) uzas "papriko" por kaj la seka spico farita el iuj kapsikoj, kaj la plantoj kaj fruktoj. La [[Akademio de Esperanto]] oficiale difinas ilin tiel en [[9OA]]: '''kapsik/o'''. 1 Kreskaĵo, kiu produktas kapsikon ''2''. (''Capsicum.'') 2 Verda, ruĝa aŭ flava longforma frukto de kapsiko ''1'', kun multaj [[semo]]j pendantaj interne, uzata kiel [[legomo]] kaj kiel [[spico]]: ''akra kapsiko; neakra kapsiko; el kapsiko oni faras paprikon''. '''[[kapsiketo]]'''. Malgranda ordinare tre akra kapsiko 2. '''[[papriko|paprik/o]]'''. Spico (ruĝa, bruna aŭ flava) preparata el sekigita kaj pulvorigita frukto de iuj specoj de kapsiko: ''hungara papriko; dolĉa papriko; akra papriko.'' == Nutrenhavo == La kapsikoj de la genro ''Capsicum'' estas tre riĉaj fontoj de kontraŭoksidantoj kaj vitamino C. La nivelo de [[karoteno]], kaj de [[likopeno]], estas naŭ fojojn pli alta en ruĝaj kapsikoj. Ruĝaj kapsikoj havas dufoje la enhavon de vitamino C de verdaj kapsikoj.<ref name="mehta">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.udc.edu/docs/causes/online/Pepper%2010.pdf|titolo=Peppers|alirdato=13a de Marto 2013|aŭtoro=[[University of the District of Columbia]]|eldoninto=Center for Nutrition, Diet and Health}}</ref> == Tipoj == * [[Dolĉa kapsiko]] * [[Ĥalapenjokapsiko]] == Bildaro == <gallery> Dosiero:Cachi 02.jpg| Dosiero:Capsicum1.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Gemüsepaprika_ in _verschiedenen_ _Farben_. --> Dosiero:Capsicum0.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Rote_ _Chili_-_Schote_, _aufgeschnitten_ --> Dosiero:Capsicum annuum Bluete.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px||_Blühende_ ''_Capsicum_ _annuum_'' --> Dosiero:Thai_peppers.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|(enkadrigita, kadrita)|Papriko (pipras, piproj, paprikoj, paprikas, kapsikoj, kapsikas) kreskanta en [[Tajlando]] --> Capsicum ..jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Capsicum|ReVo=kapsik}} {{Ĝermo|botaniko}} {{-}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Spicoj]] [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Hungario]] [[Kategorio:Botaniko]] gfnimfwtzm8g8chohlkfm53qrllsw24 0 67979 9441749 9361948 2026-07-30T09:39:49Z Moldur 2507 9441749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elie WIESEL''' {{prononco|eli vizel}}, (denaske Eliezer Wiesel; naskiĝis la [[30-an de septembro]] [[1928]] en [[Sighetu Marmaţiei]], mortis la [[2-an de julio]] [[2016]] en [[Novjorko]]) estis usona verkisto kaj [[ĵurnalisto]] hungara juddevena, verkinta en la [[jida]], [[franca]] kaj [[angla]] lingvoj, laŭreato de [[Nobel-premio pri paco]]. == Vivo == Elie Wiesel naskiĝis en [[Rumanio]], en [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[ĥasidismo|ĥasida]] familio (kune kun tri fratinoj). Dum la [[Dua Mondmilito]] [[malliberigito]] de [[koncentrejo]]j en [[Aŭŝvico]] (kie pereis liaj patrino kaj fratino) kaj [[Buchenwald]] (ĉi tie pereis lia patro). Post la milito li forveturis al [[Francio]], kie li studis [[filozofio]]n en [[Sorbono]] kaj komencis ĵurnalistan laboron kiel kunlaboranto de francaj kaj israelaj revuoj. En 1956 li forveturis al [[Usono]], kie en 1963 ricevis usonan civitanecon. Li estas proponinto de la [[termino]] [[holokaŭsto]]. Wiesel estis prezidanto de la usona ''Presidential Commission on the Holocaust'', poste aliŝanĝita al ''U.S. Holocaust Memorial Council'' – kaj sian socian-politikan agadon dediĉis al martireco de [[judoj]], samtempe [[viktimo]]j de [[naziismo]] kaj [[stalinismo]]. Li iniciatis konstruon de ''United States Holocaust Memorial Museum'' de [[Vaŝingtono]]. Profesoro de humanistiko en la [[Universitato de Bostono]]. Li verkis pli ol 40 librojn, interalie [[romano]]jn: ''[[La nokto (libro)|Un di velt hot geŝvign]]'' ("Kaj la mondo restis silenta", 1956), en la franca: ''La nuit'' ([[La nokto (libro)|La nokto]], 1958), ''La ville de la chance'' (1962), ''Le mendiant de Jérusalem'' (1968), ''Le testament d'un poète juif assassiné'' (1980), ''L'oublié'' (1989), [[rakonto]]jn, [[dramo]]jn, ĥasidajn kaj [[Talmudo|talmudajn]] rakontojn, [[eseo]]jn. En 1986, li ricevis Nobel-premion pri paco. En Usono li ricevis en 1986 la medalon ''Congressional Gold Medal of Achievement''. Li estis aktiva [[cionismo|cionisto]], en 1997 li ricevis la distingon ''Guardian of Zion Award''. Verŝajne post la milito en la 40-aj jaroj, li kunlaboris kun terorisma organizaĵo ''Irgun'', kiu faris konatan [[atenco]]n al la [[hotelo]] de Reĝo Davido en [[Jerusalemo]], la 22-an de julio 1946. En 2008 lia [[fondaĵo]] perdis pli ol 15 milionojn da dolaroj (preskaŭ sian tutan financan havaĵon) rezulte de agado de la "piramido" de [[Bernard Madoff]], kies [[fonduso]] estris lian bienon. == Vidu ankaŭ == * [[Sem Dresden (verkisto)]] * [[La nokto (libro)]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=Elie Wiesel}} * [http://www.eliewieselfoundation.org/ Fondumo Elie Wiesel] * [http://www.achievement.org/autodoc/page/wie0bio-1 Biografio de Elie Wiesel] {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Vivtempo|Wiesel, Elie}} [[Kategorio:Anglalingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Deportitoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Rumanaj judoj]] [[Kategorio:Rumanoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] l314bhwukw5s9uwo9nymyex5u3pa0yj 0 69570 9441278 8435710 2026-07-29T13:30:07Z Arbarulo 135469 9441278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Sagrado | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | komunumaro = Carso Isonzo Adriatico | regiono = {{Italio FVG}} | provinco = {{Italio GO}} | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 52 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 29 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 169 | koord_Y_en_mapo = 44 | alto = 32 | areo = 14 | subdividaĵoj = Peteano, Poggio Terza Armata, San Martino del Carso kaj Stazione Gradisca-San Martino | najbaraj_komunumoj = [[Doberdò del Lago]], [[Farra d'Isonzo]], [[Fogliano Redipuglia]], [[Gradisca d'Isonzo]] kaj [[Savogna d'Isonzo]] | nomo_de_loĝantoj = | patrono = [[sankta Nikolao]] | festo = 6-a de decembro, la patrona memortago | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | mapo = FVG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Sagrado''' (slovene: ''Zagraj'') estas [[komunumo]] en la orienta parto de norda [[Italio]]. Ĝi situas en la regiono [[Friulo-Venecio Julia]] kaj, ene de ĝi, en la tradicia [[provinco Gorizia]], kiu ekde oktobro 2017 ne plu estas oficiala administra unuo. Ekde tiam la loko apartenis al intermunicipa aŭ interkomunuma teritoria unuo, nomata Carso Isonzo Adriatico, sed jam fine de 2019 denove ŝanĝiĝis la administra strukturo: nun ĝi apartenas al tiel nomata "malcentra regiona unuo Gorico" (itale ''ente di decentramento regionale di Gorizia''), kiu laŭ amplekso baze identas al la antaŭa provinco. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Kristana patrono estas la [[sankta Nikolao]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj [[Doberdò del Lago]], [[Farra d'Isonzo]], [[Fogliano Redipuglia]], [[Gradisca d'Isonzo]] kaj [[Savogna d'Isonzo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}} --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Gorizia]] 55t0o9ak662o1522b7542vjacxcv00p 9441279 9441278 2026-07-29T13:30:57Z Arbarulo 135469 9441279 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = julio 2026}} {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Sagrado | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | komunumaro = Carso Isonzo Adriatico | regiono = {{Italio FVG}} | provinco = {{Italio GO}} | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 52 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 29 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 169 | koord_Y_en_mapo = 44 | alto = 32 | areo = 14 | subdividaĵoj = Peteano, Poggio Terza Armata, San Martino del Carso kaj Stazione Gradisca-San Martino | najbaraj_komunumoj = [[Doberdò del Lago]], [[Farra d'Isonzo]], [[Fogliano Redipuglia]], [[Gradisca d'Isonzo]] kaj [[Savogna d'Isonzo]] | nomo_de_loĝantoj = | patrono = [[sankta Nikolao]] | festo = 6-a de decembro, la patrona memortago | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | mapo = FVG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Sagrado''' (slovene: ''Zagraj'') estas [[komunumo]] en la orienta parto de norda [[Italio]]. Ĝi situas en la regiono [[Friulo-Venecio Julia]] kaj, ene de ĝi, en la tradicia [[provinco Gorizia]], kiu ekde oktobro 2017 ne plu estas oficiala administra unuo. Ekde tiam la loko apartenis al intermunicipa aŭ interkomunuma teritoria unuo, nomata Carso Isonzo Adriatico, sed jam fine de 2019 denove ŝanĝiĝis la administra strukturo: nun ĝi apartenas al tiel nomata "malcentra regiona unuo Gorico" (itale ''ente di decentramento regionale di Gorizia''), kiu laŭ amplekso baze identas al la antaŭa provinco. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Kristana patrono estas la [[sankta Nikolao]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj [[Doberdò del Lago]], [[Farra d'Isonzo]], [[Fogliano Redipuglia]], [[Gradisca d'Isonzo]] kaj [[Savogna d'Isonzo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}} --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Gorizia]] m7uhvxxmb3fq78l7mjbejnq43al0qd7 0 72248 9441324 9432799 2026-07-29T14:39:33Z Sj1mor 12103 9441324 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ananasujo |dosiero = Starr 020630-0018 Ananas comosus.jpg |priskribo de dosiero = Ananaso je tero |dosiero2 = Pineapple 'Victoria' with slice.jpg |priskribo de dosiero2 = Ananaso 'Victoria' |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |subdomajno = ''[[Archaeplastida]]'' |regno = [[Plantoj]] |regno2 = planto |subregno = ''Tracheobionta'' |filumo = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Unukotiledonaj plantoj]] |subklaso = ''[[Commelinidae]]'' |ordo = ''[[Poales]]'' |familio = [[Bromeliacoj]] |genro = ''[[Ananas]]'' |dunomo = Ananas comosus |dunomo aŭtoritato = ([[Carl von Linné|L.]]), [[1753]] |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Pineapple (sliced).jpg|eta|maldekstra| Ananaso (tranĉaĵigita)]] La '''ananaso''' estas [[frukto]] de la [[tropiko|tropika]] [[planto]] '''ananasujo''' (science ''Ananas comosus''). La planto estas membro de la familio [[Bromeliacoj]]. Ĝia nomo devenas el la [[tupia lingvo]] kiu signifas "bonega frukto". La frukto [[poleno|poleniĝas]] nature de [[kolibro]]j. Ananasoj estas kultivataj tra la tuta tropika zono de la mondo. Ekstertropike ili estas pli multekostaj kaj pli ofte vendataj en lado, ĉar la freŝa frukto estas malfacile ekspedebla. La ananaso ne plu maturiĝas post kiam oni deŝiras ĝin, do oni devas deŝiri la maturan frukton kaj ekspedi ĝin rapide. == Historio == === Tutmonda disvastiĝo de ananaskultivado === Jam antaŭ la fino de la 16-a jarcento ananasujoj estis kultivataj en la plej multaj tropikaj regionoj de la mondo. La rapido de la tutmonda disvastiĝo de ananaskultivado estas malordinare alta por la epoko. Kiel kaŭzaj faktoroj por tio oni mencias la rapidan putron de la frukto, kune kun la pli bona rezistemo de la vivanta planto, kaj la simpla kultivado post longa ŝipvojaĝo.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 30.</ref> Por la tutmonda disvastigo agis aparte aktive la portugaloj, kiuj enkondukis ĝin ekzemple en [[Sankta Heleno]] nelonge post 1502 kaj portis brazilajn ananasojn al [[Hindujo]] antaŭ 1550.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/curry00lizz |title=Curry: a Tale of Cooks and Conquerors |last1=Collingham |first1=L |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532001-5 |location=Oxford|url-access=registration}}</ref> Ankaŭ ili respondecis pri la enkonduko en la orienta kaj okcidenta marbordoj de Afriko, pro kio la nomo de la planto kaj frukto en la plej multaj [[lingvoj de Afriko]] devenas de la portugala.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 31.</ref> La hispanoj prenis la kulturvarion '[[ruĝa hispana ananaso|Red Spanish]]' de Latina Ameriko kaj enkondukis ĝin en [[Filipinoj]]n, kie oni kultivis ĝin por [[ananasoŝtofo]] plej malfrue ekde la 17-a jarcento.<ref name="pfmf"/> En la plej multaj regionoj klimate taŭgaj por la ananaso, rapida disvastiĝo de la kultivado sekvis ĝian enkondukon. La nederlanda komercisto [[Jan Huygen van Linschoten]] konis la tiam nur kelkajn jardekojn aĝan enkondukon de la ananasujo en Hindujon, kaj priskribis jam en 1596 ĝian intertempe vigliĝintan kultivadon kaj la kontentigan prezon de ĝiaj fruktoj. En Ĉinujo la kultivado de ananasoj jam estis tiel vasta en 1656 ke la pola [[Jezuitoj|Jezuito]] [[Michał Boym]] en sia ''Ĉina flaŭro'' mise priskribis ĝin inter la indiĝenaj ĉinaj plantoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 33.</ref> La malbona konserveblo de la frukto dum longa tempo malvaste limigis la komercon. Velŝipoj bezonis tro longan vojdaŭron por venigi la frukton en vendebla stato de la kultivejoj ĝis la nordaj regionoj de la mondo. Tial ĝia posedo fariĝis [[statusa simbolo]] por eŭropanoj. Verŝajne la unua matura ananaso transportita al [[Britujo]] estis solene transdonita en la somero de 1661 de komerca delegitaro el Barbado al la brita reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]].<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 45.</ref> En aŭgusto 1668 oni surtabligis duan fojon ananason en la brita reĝdomo, sperto zorge dokumentita de la brita arkitekto kaj ĝardenisto [[John Evelyn]] en lia taglibro.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 46.</ref> Pentraĵo de la jaro 1677, ĝenerale atribuata al la nederlanda pentristo Hendrik Danckerts, montras Karlon la 2-an dum li ricevas ananasujon transdonatan de la reĝa ĝardenisto John Rose – supozeble la unuan forcitan sur angla grundo. La historiisto Francesca Beauman tamen esprimas certecon, ke tiutempe la necesa [[forcado|forctekniko]] ne estis evoluigita por ebligi la kreskigon de plantido ĝis fruktoporta plenkresko. Ŝi prenas la starpunkton, ke Rose vartis planton importitan jam en fruktoporta aĝo nur sufiĉe longe por ke ĝia frukto manĝebliĝu.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 50.</ref> === Lukskonsuma epoko === [[Dosiero:DAR pot - IMG 8622.JPG|eta|Teujo de la firmao [[Josiah Wedgwood & Sons Ltd.|Wedgwood]], 1765]] [[Dosiero:Dunmore Pineapple 20090619 02.jpg|eta|[[Ananaso de Dunmore]], 18-a jarcento]] ==== Multekosta kultivado ==== Pro la alta kosto de importado aŭ memkultivado de ananasoj en Eŭropo, ili fariĝis [[statusa simbolo]] tie. Homoj, kiuj kultivigis la frukton en propra bieno, devis alfronti la kostojn konstrui la ananasforcejon, prizorgi ĝin pere de multaj profesiaj ĝardenistoj, kaj akiri la plantojn mem. La kultivado kutime daŭris tri jarojn ĝis maturiĝo de la frukto, kaj ĉiu rikoltita frukto necesigis kostojn taksatajn je 80 britaj pundoj, t.e. la valoro de ĉaro.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit'', p. 85.</ref> Almenaŭ komence de la 18-a jarcento oni ne tuj manĝis ilin, sed uzis ilin kiel ornamaĵon en [[franca manĝometo|francastile]] surtabligataj bankedoj. Oni ofte sidigis ananason sur arĝenta plado, ĉirkaŭata de aliaj fruktoj, ekzemple vinberoj, fragoj kaj oranĝoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit'', p. 87.</ref> Oni ne manĝis la ornaman ananason, sed reuzadis ĝin ĝis ĝi komencas putri.<ref>Beauman 2005, p. 87</ref> La signifo de ananaso kiel simbolo de luksego fariĝis aparte grava en Francujo post 1738, kiam [[Ludoviko la 15-a (Francujo)|Ludoviko la 15-a]] konstruigis ananasejon por 800 plantoj. La lukso fariĝis laŭtakse ekstravaganco en la kazo de tiuj, kiel la [[Duklando Bouillon|Duko de Bouillon]], kiu vartis 4000 plantojn kaj surtabligis ĉiun tagon plurajn ananasojn.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 89.</ref> En la dua duono de la 18-a jarcento, la produktado de ananasoj en britaj bienegoj fariĝis konkurego inter riĉaj aristokratoj.<ref>Beauman 2005, p. 87</ref> ==== La ananaso en arkitekturo ==== Ananasoj fariĝis pli kaj pli kutima ornamelemento de interna arkitekturo. [[Josiah Wedgwood]], fondinto de la konata [[Josiah Wedgwood & Sons Ltd.|samnoma keramikarta firmao]], dezajnis meze de la 18-a jarcento tutan teservicon inspiritan de la frukto.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 111.</ref> Ŝtonaj ananasoj komencis ornami [[pordego|pordegajn]] fostojn, signalante gastigeman vivostilon.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 112.</ref> En sia bieno proksime al la [[Skotujo|skota]] vilaĝo [[Airth]], John Murray (titole Lord Dunmore) konstruigis forcejon kun 14 metrojn alta ananasforma [[kupolo]], la tiel nomatan [[Ananaso de Dunmore|Ananason de Dunmore]].<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit.'' p. 115.</ref> ==== Dekadencosimbolo ==== Kiel simbolo de lukso, la ananaso estis facile komprenebla ankaŭ kiel simbolo de [[dekadenco]]. Kun tiu signifo ĝi aperis pli kaj pli en [[karikaturo]]j. La brita verkisto George Walker (1772–1847) demandis en sia romano ''La vagulo'', publikigita en 1799, kiel homo rajtas manĝi ananason kontraŭ [[gineo]], dum alia malsatas, al kiu duonpenca pano mankas.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 118.</ref> === Ananasoj fariĝas amaskonsumaĵo === ==== Pli grandaj forcejoj ==== Komence de la 19-a jarcento, evoluoj de la produktado de vitro ebligis konstruadon de pli grandaj forcejoj. Riĉaj aristokrataj domoj nun alte taksis la kapablon havigi al si ananasojn tutjare. Nobelaj sidejoj kiel [[Chatsworth House]] havis ne malpli ol 30 forcejojn, el kiuj kvar estis uzataj nur por ananasujoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 151.</ref> Artikoloj en britaj ĝardenaj revuoj el la unua duono de la 19-a jarcento montras plioftiĝantan posedon de ananasforcejoj ankaŭ ĉe la plej supra tavolo de la [[meza klaso]].<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 162.</ref> Por tiu socia klaso la ananaso fariĝis ĉiutaga konsumaĵo kiel montras la ekzemplo de la brita sciencisto [[Charles Darwin]], filo de bonstata kuracisto, kiu tiel bone konis la ananason, ke li povis kompari la kvalitojn de kampkultivitaj [[Tahitio|tahitiaj]] ananasoj kaj britaj forcitaj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 163.</ref> En epizodo de la romano ''Ruth'' de [[Elizabeth Gaskell]] (1853), [[ĉefrolulo]] el la riĉa burĝaro faras la socian [[mispaŝo]]n plendi pri la prezo de ananasoj kaj altiras la miron de la samtablanoj, ke ŝi posedas neniun ananasforcejon. Diversaj varioj, plejparte el la Antiloj, estis provataj por eŭropa forcado. La plej grava kulturvario estis "Smooth Cayenne", kiun oni unue importis en Francujon en 1820, transeksportis al [[Britujo]] en 1835, de kie ĝi disvastiĝis tra [[Havajo]] en Aŭstralion kaj Afrikon. "Smooth Cayenne" (kaj ĝiaj posteuloj) nuntempe konsistigas la plejparton de la monda produktado.<ref name=":2">{{cite book |last1=Rohtbach |first1=G. K. G.|last2=Leal |first2=F. |editor1-first=D. P. |editor1-last=Bartholomew |editor2-first=R. E. |editor2-last=Paull |editor3-first=K. G. |editor3-last=Rohrbach |title=The Pineapple: Botany, Production, and Uses |chapter=Chapter 1: History, distributions and World Production |year=2003 |publisher=CABI Publishing |location=Wallingford, UK |isbn=978-0-85199-503-8 |page=21 }}</ref> ==== Vaporŝipa epoko ==== Ananasaj marmeladoj kaj konfitaĵoj estis eksportataj al Eŭropo de la Antiloj de tre frue, sed la freŝaj fruktoj estis tro fraĝilaj. La instalo de [[vapormaŝino]]j kiel peliloj sur [[velŝipo]]j ebligis malproksiman transportadon de freŝaj ananasoj kaj laŭgrade finis la eŭropan ananasforcadon meze de la 19-a jarcento. En 1819 ''[[Savannah (ŝipo, 1819)|Savannah]]'' estis la unua vaporpelata velŝipo, kiu transiris la Atlantikon. En 1820 vaporpelata velŝipo portis la unuan grandan ŝarĝon de ananasoj de eksterlando al Britujo.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 172.</ref> Jam en 1850, 200.000 fruktoj (laŭ takso de la brita gazeto ''[[The Times]]'') importiĝis al Britujo en nur tri monatoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 173.</ref> La kreskanta kvanto da importataj antilaj ananasoj malaltigis la prezon de ananasoj en Eŭropo.<ref name=":2" /> En 1864 nur la [[Bahamoj]] eksportis pli ol 700.000 ananasojn al Britujo,<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 184.</ref> kaj en tiu sama jaro oni komencis la kultivadon de ananasoj en [[Acoroj]] por la eŭropa merkato.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 188.</ref> En la posta tempo Acoroj dominis la produktadon por Eŭropo pro la mallonga komercvojo, dum Karibio kaj Florido vendis pli proksime al si en Norda Ameriko. La ''Libro de Dommastrumado'' de [[Isabella Beeton]], publikigita en 1861 kaj celita al mezaklasaj dommastrinoj, enhavis la unuajn receptojn por prilaborado de ananasoj<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 179.</ref> en 1871 la brita ĝardena revuo ''Journal of Horticulture'' priskribis kiel la iam aristokrata ananaso nun kuŝis neamate sur la ĉaroj de legomvendistoj kaj disvendiĝis kontraŭ ridinda prezo.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 189.</ref> === Enlada ananaso === [[Dosiero:Workers in Pineapple plantation, 1914 book illustration.jpg|eta|Laboristoj en ananasplantejo, ilustro de 1914]] Freŝaj ananasoj ankoraŭ estis tro multekostaj por granda parto de la loĝantaroà. En la jardeko de 1880 ananaso en Germanujo kostis 5-7&nbsp;markojn (la prezon de 20-25 kilogramoj da [[sekalpano]].<ref>Chr. Eisenring: ''Ein Pferd für eine Ananas.'' ''[[Neue Zürcher Zeitung]].'' Internationale Ausgabe, 29-a de julio 2015, p. 11.</ref> Tio unue ŝanĝiĝis kun la enladigo de ananasoj. La plikonservebligo de ananasoj pere de [[ladskatolo|enladigo]] estis praktikata jam en 1857 en Bahamoj, sed fariĝis komerce sukcesa nur en 1876.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 212.</ref> En la jardeko de 1880 similaj provoj okazis en [[Malaja Duoninsulo|Malajujo]], Singapuro, kaj poste [[Tajlando|Tajujo]], la [[Ĉina Imperio]], kaj [[Filipinoj]]. La enladigo de la frukto atingis grandan skalon unue ekde 1890 fare de firmaoj en la usona urbo [[Baltimore (Marilando)|Baltimore]] (ŝtato [[Marilando]]). La [[maŝino de Zastrow]],<ref>Patent Nr. 735,649, Machine for treating Pineapples, G. W. Zastrow, Annual Report of the Commissioner of Patents to the Secretary of Commerce [https://books.google.de/books?id=zSHRAAAAMAAJ&pg=PA636 p.636] </ref> patentita en 1892, forigis la fibran [[infloresko|florarkernon]] kaj distranĉis la ananason en maldikajn pecojn. Ankoraŭ alia eltrovaĵo, la senŝeligilo de Lewis Peeler, ebligis maŝine senŝeligi la frukton.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 213.</ref> En Baltimore oni prilaboris importitajn fruktojn, kiuj ne ĉiam venis tien en sendamaĝa stato. === Amaskonsuma epoko === La hispanoj en la 18-a jarcento enkondukis la ananason en [[Havajo]]n,<ref name="MatthewsWigsten2010">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Es3ncCAE1wwC&pg=PA269 |title=Kitchen Pro Series: Guide to Produce Identification, Fabrication and Utilization|first1=Brad |last1=Matthews|first2=Paul |last2=Wigsten|date=9-a de februaro 2010|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-4354-0121-1|pages=269}}</ref> kie oni nomas ĝin ''{{lang|haw|hala kahiki}}'' ("fremda ''[[Pandanus tectorius|hala]]''"),<ref>{{Cite web|last=Anderson|first=Brittany P.|date=Julio 2018|title=Hala Kahiki: A Brief History of Pineapple and Pineapple Pavlova Recipe|url=https://keolamagazine.com/food/pineapple-pavlova-recipe/|access-date=2021-07-27|website=Ke Ola Magazine|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hitch|first=Thomas Kemper|url=https://books.google.com/books?id=jhWW0SwDyv0C&dq=hala+kahiki+pineapple+pandanus&pg=PA99|title=Islands in Transition: The Past, Present, and Future of Haiwaii's Economy|date=1992|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1498-4|pages=99|language=en}}</ref> sed la unua komerca plantejo establiĝis en 1886. Eble la plej sukcesa investisto estis [[James Dole]], usonano kiu translokiĝis al Havajo en 1899<ref>{{Cite journal|last1=Hawkins|first1=Richard|year=2007|title=James D. Dole and the 1932 Failure of the Hawaiian Pineapple Company|journal=Hawaiian Journal of History|volume=41|pages=149–170}}</ref> kaj fondis 24-hektaran ananasplantejon en 1900, kiu prilaboris la rikoltitajn fruktojn en konservofabriko. La plantejo de Dole kreskis ĝis ĝi fariĝis la nuna [[Dole Food Company]].<ref name="faculty.ucc.edu">{{cite web|url=http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/pow/pineapple.htm |title=Pineapple|publisher=Faculty.ucc.edu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221093456/http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/pow/pineapple.htm|archive-date=21-a de decembro 2009|access-date=6-a de decembro2009}}</ref> Dole kaj [[Del Monte Foods|Del Monte]] komencis kultivi ananasojn sur la insulo [[Oahu]] respektive en 1901 kaj 1917, kaj [[Maui Pineapple Company]] komencis kultivi sur [[Maui]] en 1909.<ref>{{Cite journal|year=2000|title=Sunrise, Sunset|journal=Hawaii Business|volume=46|issue=2|page=60}}</ref> Henry Ginaca, dungito de Dole, eltrovis aŭtomatan senŝeligilon-senkernilon en 1911.<ref name=":2" /> La maŝinigo de la kultivado, rikoltado, kaj prilaborado rapid igis Havajon la plej sukcesa produktejo de ananasoj. La unua reklamkampanjo, kiu elstarigis la kvaliton de la fruktoj kultivataj tie, komenciĝis en 1908 en Usono.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 225.</ref> [[File:James Drummond Dole.jpg|thumb|[[James Dole|James Drummond Dole]] (1877–1958) estis frua profitanto de la ananasa industrio en Havajo kaj fondinto de la kompanio, kiu fariĝis Dole Food Company.]] [[File:Del Monte Pineapple field at Camp Philips, Bukidnon, Philippines 03.jpg|thumb|Ananaskultivejo de [[Del Monte Foods|Del Monte]] en [[Bukidnon]], [[Filipinoj]]]] Post 1950 Havajo perdis sian ĉeflokon en la produktado de ananasoj, postlasita de Filipinoj, kaj poste ankaŭ Tajujo.<ref name="History">Rohrbach, Leal, Coppens d’Eeckenbrock: ''History, Distribution and World Production.'' In: Bartholomew u.&nbsp;a.: ''The Pineapple: Botany, Production and Uses.'' 2003, S. 1–12.</ref>La havaja produktado deklivis post 1970 pro la konkuro kaj transiro al malvarma ŝipa transporto. Dole malaktivigis sian konservejon en [[Honoluluo]] en 1991, kaj en 2008 Del Monte ĉesigis sian ananaskultivadon en Havajo.<ref name="rhodes">{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/its-pineapple-season-but-does-your-fruit-come-from-hawaii-5211854/?no-ist|title=It's Pineapple Season, But Does Your Fruit Come From Hawaii?|last=Rhodes |first=J.|date=20-a de marto 2013|publisher=Smithsonian Institution|access-date=29-a de decembro 2015}}</ref> En 2009 Maui Pineapple Company malgrandigis sian aktivon por liveri ananasojn nur saminsule en Maui,<ref>{{cite news |url=http://archives.starbulletin.com/content/20091224_maui_pineapple_harvests_final_crop|title=Maui Pineapple harvests final crop|first=Gary T. |last=Kubota|date=24-a de decembro 2009|newspaper=[[Honolulu Star-Bulletin]] |access-date=9-a de novembro 2010}}</ref> kaj en 2013 nur la plantejo de [[Dole Food Company]] en Oahu kultivis ananasojn je nur 0.1 el cento de la tutmonda produktado.<ref name="rhodes" /> Malgraŭ la malkresko, la ananaso daŭre estas uzata kiel simbolo de Havajo.<ref>[https://www.to-hawaii.com/agriculture/pineapple.php "The Agriculture of Hawaii: Hawaii Pineapples"]. To-Hawaii.com. Alirita 28-an de aŭgusto 2018.</ref><ref name="HortScience">{{cite journal |first1=Duane P. |last1=Bartholomew |first2=Richard A. |last2=Hawkins |first3=Johnny A. |last3=Lopez |url=http://hortsci.ashspublications.org/content/47/10/1390.full |title=Hawaii Pineapple: The Rise and Fall of an Industry |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130201335/http://hortsci.ashspublications.org/content/47/10/1390.full|archive-date=30-a de novembro de 2017 |journal=HortScience |volume=47 |issue=10 |pages=1390–1398 |date=October 2012|doi=10.21273/HORTSCI.47.10.1390 |doi-access=free }}</ref> Krome manĝaĵoj, kiuj enhavas ananason, ankoraŭ nun ofte nomiĝas "havajaj" (ekzemple [[havaja rostpano]] kaj [[havaja pico]]). En Filipinoj, "Smooth Cayenne" enkondukiĝis frue en la 20-a jarcento fare de la [[Usona Ministerio de Agrikulturo|Usona Buroo de Agrikulturo]] dum la [[Usona regado de Filipinoj|usona kolonia regado]]. Dole kaj Del Monte starigis plantejojn sur la insulo [[Mindanao]] en la jardeko de 1920, respektive en la provincoj [[Cotabato]] kaj [[Bukidnon]].<ref name="pfmf">{{cite web |url=https://philippinefolklifemuseum.org/portfolio-items/history-and-origin-of-pina/|title=History & Origin of Piña|website=Philippine Folklife Museum Foundation|access-date=13-a de decembro 2018}}</ref><ref name="go">{{cite web|url=https://www.atlasobscura.com/articles/cloth-made-from-pineapples|title=This Prized Filipino Fabric Is Made From Pineapple Leaves|last1=Ewbank|first1=Anne|date=6-a de septembro 2018|website=Gastro Obscura|access-date=13-a de decembro 2018}}</ref> Grandaskala enladigo komenciĝis en sudorienta Azio, inklude Filipinojn, ekde 1920. Tiun komercon damaĝegis la [[Dua Mondmilito]], kaj Havajo plu dominis internacian ananaskomercon ĝis la jardeko de 1960. Filipinoj restas unu el la ĉefaj eksportantoj de ananasoj en la mondo. La plantejoj de Del Monte nun estas enlande posedataj, post kiam la filipina kompanio Del Monte Pacific Ltd. finis aĉeti ilin de Del Monte Foods en 2014.<ref>{{cite web |url=http://edge.pse.com.ph/downloadFile.do?file_id=161797 |title=SEC Form 17-A |last=Sison |first=Ignacio C. O. |date=13-a de aŭgusto 2015 |publisher=[[Philippine Stock Exchange]] |access-date=18-a de januaro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109083536/http://edge.pse.com.ph/downloadFile.do?file_id=161797 |archive-date=9-a de januaro 2017 |url-status=dead}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=ananaso|ReVo=ananas}} * [[Ananastranĉilo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manĝeblaj fruktoj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] gb3bqoobxq0jiw0wrmnsfs5qmudr3jp 0 79285 9441385 8911846 2026-07-29T16:32:39Z Sj1mor 12103 9441385 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=RO}} [[Dosiero:Huedin RO.jpg|eta|dekstra|300px|Huedin]] '''Huedin''' ({{Lang-hu|Bánffyhunyad}} [ba:nfihunjad]; {{Lang-de|Heynod}}) estas urbo en [[Kalotasego]] en [[Rumanio]] (distrikto [[Cluj]]) en la valo de [[Crişul Repede]] 50 kilometrojn okcidente de [[Cluj-Napoca]] kaj 100 kilometrojn oriente de [[Oradea]]. Ĝi situas en la centro de la baseno. == Loĝantaro == En [[1910]] ĝi havis 5 195 loĝantojn (hungaroj); en [[1992]] 9 460 (68% rumanoj, hungaroj, ciganoj). == Historio == Ĝia unua skriba mencio estas en [[1332]] kiel ekleziejo. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] apartenis al [[Hungario]] (''[[Kolozs (reĝa departemento)|Kolozs]] vármegye''. En [[1910]] [[Béla Bartók]] kolektis tie 13 tekstajn kaj instrumentajn popolmelodiojn. Ĝi estas la centro de [[Kalotaszeg]]. [[Dosiero:Bánffyhunyad református templom.jpg|eta|dekstra|300px|Kalvinana preĝejo en Huedin]] == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Vidindaĵoj == * [[Kalvinana preĝejo (Huedin)]]; en la [[sanktejo]] de la kalvinana preĝejo troviĝas pentrita ligna [[baldakeno]], kiu estis farita en [[1780]] de Lőrincz kaj János Umling Kolozsvári Asztalos. == Gravaj personoj == * [[Dezső Albrecht]] ([[26-a de februaro]] [[1908]] – [[Parizo]], [[6-a de septembro]] [[1976]]): advokato, politika ĵurnalisto. * [[Tímea Antal]] (n. [[1993]]): kantistino en [[Hungarujo]] * [[Gyula Balassa]] ([[3-a de aŭgusto]] [[1903]] – [[Budapest]], [[6-a de aprilo]] [[1974]]): juristo, landa policĉefkapitano. * [[Samu Balázs]] ([[18-a de majo]] [[1906]] - [[Budapest]], [[25-a de septembro]] [[1981]]): aktoro, laŭreato de [[Kossuth-premio]].[http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/balazss.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070704132545/http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/balazss.htm |date=2007-07-04 }} * [[Ferenc Bálint (grafikisto)|Ferenc Bálint]] (n. [[1960]]): grafikisto * [[Mária Borsai]] fabelverkistino * [[Zoltán Gábos]] (n. [[24-a de oktobro]] [[1924]]): teoria fizikisto, konsultanta universitata profesoro. * [[Márton Bánfihunyadi Abacs]] (? – post 20-a de decembro [[1737]]): reformita pastro. * [[László Gál (filozofo)|László Gál]] (n. [[6-a de decembro]] [[1954]]): filozofo, universitata instruisto. * [[Jakab Gerő]]; ''Grau'' ([[Nagybáród]], [[1832]] – Bánffyhunyad, [[4-a de januaro]] [[1886]]): aktoro, direktoro. * [[Zsigáné Gyarmathy]] verkistino tie vivis ekde [[1862]]. * [[Demeter Hunyadi]] (? - [[7-an de julio]] [[1592]]): la dua episkopo de la unitariisma eklezio de [[Transilvanio]][http://epa.oszk.hu/02100/02190/00184/pdf/KM_1997_03-04_178.pdf] * [[János Kismihály]] (n. [[12-a de januaro]] [[1969]]): inĝeniero, fakverkisto * [[Attila Kiss B.]] ([[1963]]) operkantisto (tenoro). * [[Zsigmond Kolozsvári]], ''Sigismond Kolos-Vary'' (Bánffyhunyad, [[19-a de majo]] [[1899]] – [[Svislando]], [[1983]]): pentristo, skulptisto, grafikisto. * [[Magda Kotányi-Huszár]] (*[[23-a de aprilo]] [[1924]]): tradukistino, poetino. * [[István Kudor Duka]], pentristo, universitata instruisto * [[Endre László]]; ''Páskuj'' ([[30-a de majo]] [[1901]] – [[Budapest]], [[27-a de decembro]] [[1987]]): pentristo. verkisto, reĝisoro. * [[Péter Lakatos]] (n. [[19-a de februaro]] [[1952]]): ekonomo, parlamenta deputito * [[János Lázok]] (*[[1954]]): literaturhistoriisto. * [[Ferenc Major]] (*[[12-a de decembro]] [[1912]] - ?): kontrabasisto, konsultanta universitata profesoro. * [[Ildikó Major]] (*[[22-a de septembro]] [[1950]]) grafikistino, pentristino. * [[Ágnes Marcu]] Sikes (*[[28-a de januaro]] [[1952]]): violonĉelistino, universitata profesorino, akademianino (1984). * [[András Mihalik]] (*[[30-a de novembro]] [[1931]]): prikonstrua inĝeniero, universitata profesoro. * [[István Mihály]] (*[[21-a de oktobro]] [[1963]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Imre Mikó (juristo)|Imre Mikó]] ([[27-a de marto]] [[1911]] - [[Cluj-Napoca]], [[21-a de marto]] [[1977]]): jura kaj ŝtatscienca verkisto, tradukisto, verkisto. * [[Pál Morvay]] pastro, etnografia verkisto * [[József Palotás]] ([[22-a de decembro]] [[1902]] – [[Budapest]], [[26-a de junio]] [[1965]]): kemiisto pri nutraĵoj. * [[Loránd Pethő]] (Huedin), [[1983]]: verkisto. * [[András Pócsai]] (*[[23-a de januaro]] [[1934]]): pentristo. * [[László Ravasz]] ([[29-a de septembro]] [[1882]] - [[Budapest]], [[6-a de aŭgusto]] [[1975]]): reformita episkopo, eklezia verkisto. * [[Ferenc Sinkó]] ([[1979]]) aktoro. * [[Tibor Szikszai]] [[24-a de julio]] [[1927]] - [[Oradea]], [[14-a de septembro]] [[2004]]) fakverkisto pri pedagogio * [[Elek Tőkés]] (*[[28-a de septembro]] [[1955]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[2009]]): instruisto, libroeldonisto, eklezia funkciulo, lernejestro. * [[András Török]] (*[[22-a de novembro]] [[1949]]): aktoro. * [[László Török F.]], (László Török Czirmay) (*[[23-a de aŭgusto]] [[1967]]): ĵurnalisto, radioredaktoro. * [[Samu Vasas]] ([[Benţid]], [[14-a de julio]] [[1927]] - Huedin, [[20-a de decembro]] [[1997]]): licea instruisto en tiu urbo, etnografo, redaktoro. * [[Zoltán Vincze]] ([[27-a de novembro]] [[1940]]): historiisto == Bibliografio == (hungarlingve) * [[Samu Vasas|Vasas Samu]]: ''Népi gyógyászat'' (Popola kuracado). Kalotaszegi gyűjtés. [[Bukarest]], [[1985]]. * Salamon Anikó-Vasas Samu: ''Kalotaszegi ünnepek'' (Festoj en [[Kalotaszeg]]). [[Budapest]], [[1986]]. * Vasas Samu: ''A kalotaszegi gyermek'' (La infano en Kalotaszeg). [[Kolozsvár]], [[1993]]. * Vasas Samu: ''Népi jelvilág Kalotaszegen'' (Popolaj signomondo en Kalotaszeg). Budapest, [[1994]]. (rumanlingve) * Cristian-Claudiu Filip, Horea-Dorin Matiş, ''Huedinul — o localitate pe drumul spre Europa. Aspecte monografice'' (Huedin — loĝloko survoje al Eŭropo. Monografiaj aspektoj). Editura Grinta, Cluj-Napoca == Eksteraj ligiloj == * [http://www.huedin.as.ro/ Retejo de urbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311010902/http://www.huedin.as.ro/ |date=2007-03-11 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{Cluj}} [[Kategorio:Urboj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Cluj]] 3qlcn8a9nrppl3703qcv0wjpndnpkbx 0 79995 9441673 9369069 2026-07-30T07:33:04Z Sj1mor 12103 9441673 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:10 string Chapman Stick.jpg|eta|dekstra|260px|10 korda Chapman Stick]] [[Dosiero:Saltatio Mortis, member "Bruder Frank", 2009.JPG|eta|260px|Chapman Stick, Bruder Frank of Band Saltatio Mortis]] '''Chapman Stick''' (elparolata kiel 'Ĉapman Stik') estas elektronika [[kordinstrumento]] elpensita de [[Emmett Chapman]] ĉirkaŭ la jaro [[1970]]. Li decidis krei muzikilon kiu estis planita por la frapetada tekniko. La unua oficiala modelo de la Chapman Stick ekspediĝis dum [[1974]]. Skize priskribita, ĝi aspektas kiel dika versio de la frettabulo de [[elektra gitaro]] kun 8, 10 aŭ 12 [[kordo]]j ligitaj sur ĝi, sed estas multe pli longa ol gitara frettabulo. Malsimile ol elektra gitaro, oni kutime frapetas la kordojn, anstataŭ plukante ilin. Gitara tekniko bezonas ke unu mano tenas kordojn kontraŭ la fretoj dum la alia mano plukas. Per la Chapman Stick, ambaŭ manoj eblas sonigi notojn per milde frapi la kordojn kontraŭ la frettabulo tuj malantaŭ la taŭga freto por la deziritaj notoj. Tial, ĝi ebligas sonigon de pli da notoj samtempe ol aliaj kordinstrumentoj. Do tiel ĝi estas pli simila al klavara instrumento (ekzemple [[piano]]) ol aliaj muzikinstrumentoj. Tiel multaj melodioj povas esti ludataj per ĝi kaj multaj Stickistoj povas ludi bas-melodion, akordojn, kaj melodion samtempe. == Konstruado == Jaron post jaro, Chapman Stick-oj estis faritaj el multaj materialoj. La unuaj estis faritaj el malmolegaj specoj de [[ligno]], plejparte 'ironwood', sed iom el [[ebono]] kaj aliaj ekzotikaj lignoj, ĝis la fruaj [[1980-aj jaroj]]. La sekvonta grupo estis faritaj el 'polycarbonate' [[rezino]] (kiu estas simila al [[akrila vitro]]), tra la fruaj [[1990-aj jaroj]]. Hodiaŭ ili estas faritaj el multaj malmolaj lignoj (ekzemple: 'padauk', 'purpleheart', [[Barato|Barata]] [[palisandro]], 'tarara', [[acero]] kaj [[mahagono]], kaj ankaŭ el aliaj specialaj materialoj. == Modeloj == Estas ses malsamaj modeloj de la Chapman Stick: * Klasika (10 kordoj, 5 melodiaj + 5 basaj) * Grandioza Stick (12 kordoj, 6 melodiaj + 6 basaj) * Stick-a Baso (8 kordoj, 4 melodiaj + 4 basaj aŭ nedividita kiel [[basgitaro]]) * NS/Stick (8 kordoj preparitaj por plukado, tintigado, aŭ frapetado; kunelpensita de Chapman kaj Ned Steinberger) * Stick XG (varianto de tradicia Stick-a konstruado, farita el struktura [[grafito]], kontinuaj ŝnureroj de [[karbono|karbonaj]] fibroj kaj kun unu cetera freto) * Alda Stick (10 kordoj, 5 melodiaj + 5 basaj, pli mallonga por havi pli alta sono kiel [[gitaro]]) == Muzikistoj uzantaj la Chapman Stick == Chapman Stick-oj estas uzitaj en multaj popularaj muzikaj surbendigoj, precipe por anstataŭigi basgitaron. Iom da popularaj artistoj kiuj uzis la Chapman Stick en iliaj surbendigoj kaj en vivaj prezentaĵoj estas Peter Gabriel, King Crimson, Liquid Tension Experiment (en ĉiu de tiuj tri, la Stickisto estis Tony Levin), Kittyhawk (kun multaj Stickistoj), Nick Beggs (Kajagoogoo, John Paul Jones), [[Pink Floyd]], Blue Man Group, Anderson Bruford Wakeman Howe (unu el la reformoj de la grupo [[Yes]], kiu ankaŭ uzis Tony Levin), Bruce Cockburn, Greg Howard sur la albumo nomita ''Before These Crowded Streets'' de Dave Matthews Band , John Myung de Dream Theater, Trey Gunn kun King Crimson, Don Schiff, Aaron Wolf de Darktown Saints, kaj Sean Malone de Cynic. Alphonso Johnson, eks-basgitaristoj de Weather Report, estas unu el la unuaj muzikistoj kiuj montris la Chapman Stick al publiko. Li uzis la muzikinstrumenton en du kantoj de la bonega [[albumo]] ''Black Market'' de Weather Report. Certaj surbendigoj influas multajn Stickistojn, ĉar en tiuj surbendigoj la Stick havas ĉefrolon. Iom da ili estas [[1981]]-a [[KD]] nomita ''Discipline'' de King Crimson, kaj la [[1987]]-a KD nomita ''Parallel Galaxy'' de Emmett Chapman. La Chapman Stick ankaŭ estis en la filmo ''Dune'' de David Lynch kiel la muzikinstrumento de Gurney Halleck nomita 'baliset'. Bedaŭrinde la sceno elpreniĝis el la kina versio. Oni povas spekti ĝin nur en ceteraj plivastigaj versioj de la filmo. La kanto ludita en la sceno estis el la ''Parallel Galaxy'' albumo de Emmett Chapman. Ankaŭ, Wayne Lytle, kreanto de Animusic, diris ke en la parto "Stick Figures" la basgitara rolulo estis inspirata de la Chapman Stick. == Externaj ligiloj == * [http://www.stick.com/ Stick.com - Oficiala retpaĝaro] ** [http://www.stick.com/method/ Kiel ĝi funkcias] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080717021215/http://www.stick.com/method/ |date=2008-07-17 }} * [http://www.stickist.com/ Stickist.com] - Retpaĝaro por stickistoj kun mesaĝoj, bildoj, ktp * [http://www.stickiwiki.org/ StickiWiki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724081942/http://www.stickiwiki.org/ |date=2008-07-24 }} - Enciklopedio de Stick-a Scio * [https://web.archive.org/web/20090131012837/http://members.aol.com/sticknews/sticknewsarchives/playerdirectory/ listo de ludantoj de la Stick] {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] 0p1asiqbv6eyim668sba7mfzs7gv6ea 0 87754 9441431 9031291 2026-07-29T17:48:07Z Aidas 3488 ekde 2025 9441431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto parlamento | background_color = | text_color = | nomo = | eonomo = Bundestag | parto de = | emblemo = Deutscher Bundestag logo.svg | emblemo_subteksto = | bildo = | bildo_subteksto = | tipo = | fondodato = 1949 | elektoperiodo = 20-a Bundestag | elektoperiodo_tipo = Elektoperiodo | balotnomo = | balotdato = | balot-tipo = {{daton|26|septembro|2021}} | strukturo = Bundestag 2021.svg | strukturo_subteksto = Federacia Parlamento {{lang|de|Bundestag}} 2021 | nombro = 736 parlamentanoj | daŭro = 4 jaroj | estro1_tipo = Prezidanto | estro1 = Bärbel Bas (SPD) | estro2_tipo = | estro2 = | estro3_tipo = | estro3 = | estro4_tipo = | estro4 = | grupoj_tipo = Partioj | grupoj = {{Priskribo|#BE3075|[[Maldekstra Partio (Germanio)|Maldekstra Partio]] (39)}} {{Priskribo|#EB001F|[[Socialdemokrata Partio de Germanio|SPD]] (206)}} {{Priskribo|#64A12D|[[Verda Partio (Germanio)|Verda Partio]] (118)}} {{Priskribo|#FFED00|[[Libera Demokrata Partio|FDP]] (92)}} {{Priskribo|#000000|[[Kristandemokrata Unio de Germanio|CDU]]/[[Kristan-Sociala Unio en Bavario|CSU]] (197)}} {{Priskribo|#009EE0|[[Alternativo por Germanio|AfD]] (79)}} {{Priskribo|#DDDDDD|[[Sendependa (politiko)|Senfrakciuloj]] (5)}} | buĝeto = | buĝetfonto = | dungitaro = | sidejo = [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]], [[Berlino]] | mapo = | mteksto = | koordinato = | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO = DE-BE | lingvoj = | kunvenĉambro = | fondintoj = | elstaruloj_tipo = | elstaruloj = | TTT-ejo = {{URL|https://www.bundestag.de/}} | twitter = | vidi ankaŭ = | notoj = | ĝisdatigo = }} {{Informkesto organizaĵo |bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-BE |Mapo en angulo=Berlino |situo sur mapo=Centra Berlino |zomo = 13 }} [[Dosiero:Bundestag.jpg|eta|Bundestag, plenkunvenejo]] La '''Bundestag''' (oficiale ''Deutscher Bundestag'', t.e. Germana Federacia Konferenco) estas la nomo de la [[Germanio|germana]] [[parlamento]]. Ĝi estas elektata kutime ĉiun kvaran jaron rekte de la germana [[popolo]]. Unuafoje ĝi elektiĝis la 14-an de aŭgusto [[1949]]. Oni kunvenis komence en [[Bonn]], ĝis 1986 en eksa pedagogia akademio, ĝis 1992 en eksa akvopumpejo kaj ĝis 1999 en nova konstruaĵo. Ekde 1993 la loko de la parlamento estas en [[Berlin]], en la konstruaĵo de la ''[[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]]'' el 1894. La ''Bundestag'' decidas pri la ŝtataj ("[[federacio|federaciaj]]") [[leĝo]]j kaj elektas la [[kanceliero (Germanio)|kancelieron]]. Laŭleĝe ĝi konsistas principe el 598 parlamentanoj, sed tiu nombro kutime iom plialtiĝas depende de la nombro de parlamentanoj rekte elektitaj en iuj balotaj distriktoj. Ekzemple la 16-a ''Bundestag'' elektita en 2005 konsistas el 614 anoj. Parto de la germanaj ŝtataj leĝoj bezonas aprobon de la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] ''([[Bundesrat]])'' por validiĝi. == Seĝoj laŭ partioj en la 16-a Bundestag (2005-2009) == {| border="0" | style="background-color: black; color: black" | + | [[CDU (Germanio)|CDU]] / [[CSU]]: 226 (35,2 %) |- | style="background-color: red; color: red" | + | [[SPD]]: 222 (34,2%) |- | style="background-color: yellow; color: yellow" | + | [[FDP]]: 61 (9,8%) |- | style="background-color: #880000; color: #880000" | + | [[Die Linke]]: 54 (8,7%) |- | style="background-color: green; color: green" | + | [[Bündnis 90/Die Grünen]]: 51 (8,1%) |} La [[27-an de septembro]] [[2009]] okazis la [[parlamenta baloto en Germanio 2009]] kaj elektiĝis la parlamentanoj de la 17-a parlamenta periodo. == Seĝoj laŭ partioj en la 17-a Bundestag (2009-2013) == {| border="0" | style="background-color: black; color: black" | + | [[CDU (Germanio)|CDU]] / [[CSU]]: 239 (33,8 %) |- | style="background-color: red; color: red" | + | [[SPD]]: 146 (23,0%) |- | style="background-color: yellow; color: yellow" | + | [[FDP]]: 93 (14,6%) |- | style="background-color: #880000; color: #880000" | + | [[Die Linke]]: 76 (11,9%) |- | style="background-color: green; color: green" | + | [[Bündnis 90/Die Grünen]]: 68 (10,7%) |} La [[22-an de septembro]] [[2013]] okazis la [[parlamenta baloto en Germanio 2013]] kaj elektiĝis la parlamentanoj de la 18-a parlamenta periodo. == Seĝoj laŭ partioj en la 18-a Bundestag (2013-2017) == {| border="0" | style="background-color: black; color: black" | + | [[CDU (Germanio)|CDU]] / [[CSU]]: 255 + 56 (41,5%) |- | style="background-color: red; color: red" | + | [[SPD]]: 192 (25,7%) |- | style="background-color: #880000; color: #880000" | + | [[Die Linke]]: 64 (8,6%) |- | style="background-color: green; color: green" | + | [[Bündnis 90/Die Grünen]]: 63 (8,4%) |} == Seĝoj laŭ partioj en la 19-a Bundestag (2017-2021) == {| border="0" | style="background-color: black; color: black" | + | [[CDU (Germanio)|CDU]] / [[CSU]]: 200 + 46 (32,9%) |- | style="background-color: red; color: red" | + | [[SPD]]: 153 (20,5%) |- | style="background-color: dodgerblue; color: dodgerblue" | + | [[AfD]]: 92 (12,6%) |- | style="background-color: yellow; color: yellow" | + | [[FDP]]: 80 (10,7%) |- | style="background-color: #880000; color: #880000" | + | [[Die Linke]]: 69 (9,2%) |- | style="background-color: green; color: green" | + | [[Bündnis 90/Die Grünen]]: 67 (8,9%) |} == Seĝoj laŭ partioj en la 20-a Bundestag (2021-2025) == {| border="0" | style="background-color: red; color: red" | + | [[SPD]]: 206 (25,7%) |- | style="background-color: black; color: black" | + | [[CDU (Germanio)|CDU]] / [[CSU]]: 152 + 45 (24,1%) |- | style="background-color: green; color: green" | + | [[Bündnis 90/Die Grünen]]: 118 (14,8%) |- | style="background-color: yellow; color: yellow" | + | [[FDP]]: 92 (11,5%) |- | style="background-color: dodgerblue; color: dodgerblue" | + | [[AfD]]: 79 (10,3%) |- | style="background-color: #880000; color: #880000" | + | [[Die Linke]]: 36 (4,9%) |- | style="background-color: gray; color: gray" | + | [[Sendependa (politiko)|Senfrakciuloj]]: 5 |} == Seĝoj laŭ partioj en la 20-a Bundestag (ekde 2025) == {| border="0" | style="background-color: red; color: red" | + | [[SPD]]: 120 (16,4%) |- | style="background-color: black; color: black" | + | [[CDU (Germanio)|CDU]] / [[CSU]]: 208 (28,6%) |- | style="background-color: green; color: green" | + | [[Bündnis 90/Die Grünen]]: 85 (11,6%) |- | style="background-color: yellow; color: yellow" | + | [[FDP]]: - |- | style="background-color: dodgerblue; color: dodgerblue" | + | [[AfD]]: 152 (20,8%) |- | style="background-color: #880000; color: #880000" | + | [[Die Linke]]: 64 (8,8%) |- | style="background-color: gray; color: gray" | + | [[Sendependa (politiko)|Senfrakciuloj]]: 2 |} == Vidu ankaŭ == * [[Germania federacia baloto de 2017]] * [[Germania federacia baloto de 2021]] * [[Germania federacia baloto de 2025]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Federacia Parlamento (Germanio)| ]] [[Kategorio:Politiko de Germanio]] [[Kategorio:Parlamento]] ew0xesvhuvipj475dvc9fs12d2k90bw 0 91512 9441386 8941584 2026-07-29T16:33:11Z Sj1mor 12103 9441386 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''Antisteno el Ateno<br />(445 a. K. - 365 a. K.)<br />'''</font></big></big></span> |dosiero =Antisthenes Pio-Clementino Inv288.jpg |priskribo =Busto de Antisteno, romia kopiaĵo laŭ helena originalo, Muzeo Pio Klementino, Romo. |dato de naskiĝo =ĉ. [[-445|445 a. K.]] |loko de naskiĝo =la havenurbo [[Pireo]], [[Antikva Ateno]], [[Grekio]] |dato de morto =ĉ. [[-365|365 a. K.]] |loko de morto =[[Ateno]], [[Grekio]] }} '''Antisteno''' - n. en ĉ. 445 a. K. en la havenurbo Pireo, Antikva Ateno, Grekio, m. en ĉ. 365 a. K. en Ateno<ref>laŭ Klaus Döring: ''Antisthenes'', en: Hellmut Flashar (eld.): Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike (germane: "skizo de la historio de filozofio - la filozofio de la antikva epoko"), volumo 2/1, eldonejo Schwabe, [[Bazelo]], [[Svislando]] 1998, p. 268–280, ĉi-tie p. 269. Iuj kolegoj fiksis vivjarojn -446 ĝis -366, kio estas minimuma diferenco, konsiderante ke ĉiukaze la jaroj estas proksimumaj.</ref> - estis unu el la [[minoraj sokratanoj]], eble la plej eminenta el ili. Oni ne konas la daton de lia naskiĝo aŭ de lia morto. Li fariĝis disĉiplo de [[Sokrato]] je maljuna aĝo kaj fondis, post la morto de sia majstro, la cinikan skolon aŭ [[cinikismo]]n, karakterizita de la sokrataj trajtoj de "memregado", "memsufiĉeco", "libereco" kaj "aŭtarkio". La termino "cinika" venis de la [[greka]] "κύων" "hundo", ĉar la filozofo emis prediki ĉe la gimnazio "κύνόσαργες" "Kinoargo" "Lerta Hundo", proksima de la pordoj de [[Ateno]]. Poste li estis alnomita "la pura hundo". Lia plej eminenta disĉiplo estis [[Diogeno la Cinika]] el [[Sinopo]], alnomita "la hundo". == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|filozofio}} [[Kategorio:Helenaj filozofoj]] nbkvcxe0vo6nywebpyr189t6k01kjka 0 93733 9441785 8918308 2026-07-30T11:09:31Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ Atilo, reĝo de la skitoj, esperantigita teatraĵo 9441785 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Leono la 1-a la Traco}} {{Papoj}} {{Informkesto papo | nomo = Leono la 1-a | dosiero = [[Dosiero:Greatleoone.jpg|225px]] | komencis = {{dato|29|septembro|440}} | finis = {{dato|10|novembro|461}} | antaŭulo = [[Siksto la 3-a]] | sekvanto = [[Hilario]] | dato de naskiĝo = [[400]] | loko de naskiĝo = [[Toskanio]], [[Italio]] | dato de morto= {{dato|10|novembro|461}} | loko de morto= [[Romo]], [[Italio]] | kesteroj ={{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo, [[Doktoro de la Eklezio]] | tago de festo = {{dato|10|11}}; ortodokse {{dato|18|2}} | adorita en = [[katolika eklezio]], [[ortodoksa eklezio]], [[anglikanismo]] | atributoj = papaj vestoj, tiaro, bastono; drako | patroneco = muzikistoj }} }} Papo '''Leono 1-a''', nomata La Granda, estis Romia aristokrato kaj estis [[papo]] de [[440]] ĝis [[461]]. Li estis la unua, kiu uzis la titolon ''Pontifex Maximus'' (plej alta “pontofaranto” = pastro), titolo, kiu antaŭe apartenis al la oficoj de la [[romia imperiestro|romiaj imperiestroj]]. Li estis la unua vaste konata papo, pro kio oni parolas ankaŭ pri li kiel la “unua papo”. Li haltigis la invadon de [[Italio]] far la [[Hunoj]] sub [[Atilo]] en la jaro 452 per sia morala persvado. Li estis influa teologo kaj gvidanta persono je la centrigo de la regado de la [[eklezio]]; tial li estas agnoskita [[Doktoro de eklezio]] fare de la [[Katolika eklezio]] en [[1754]]. [[Dosiero:Leo - Sermones, adi XXI di maggio MCCCCLXXXV - 2397763 S.jpg|eta|maldekstra|''Sermones'']] {{projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Atilo, reĝo de la skitoj]], esperantigita teatraĵo * [[listo de papoj]] {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leono la 01-a}} [[Kategorio:Patroj de la Eklezio]] [[Kategorio:Doktoroj de la Eklezio]] [[Kategorio:Sanktuloj]] nm0lxvlung5peo9atwkic6ak3epsven 3 97530 9441265 9439458 2026-07-29T13:16:02Z Arbarulo 135469 9441265 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcenta silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) owu552gl42s7orkao8t29ygj0i23rif 9441266 9441265 2026-07-29T13:16:21Z Arbarulo 135469 9441266 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) tpg46ifupeg0bg39ikuk1af22nvzf73 9441276 9441266 2026-07-29T13:27:37Z ThomasPusch 1869 /* IFA */ 9441276 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) 0wl08k22ybjy0a31t0le8uhr1i57ri1 9441358 9441276 2026-07-29T15:31:25Z Arbarulo 135469 9441358 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. *En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. *En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. *Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. *Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) m6ttp82c2qmj3qw0jam1z9wj1b6tcik 9441363 9441358 2026-07-29T15:41:09Z Arbarulo 135469 /* IFA */ 9441363 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) n72uuccx9zyzi5cqooeu300bfely2it 9441364 9441363 2026-07-29T15:41:59Z ThomasPusch 1869 /* IFA */ Respondo 9441364 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni fidas la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:41, 29 jul. 2026 (UTC) ivr5pn1okomgdff7jetsw24mxjpsuha 9441366 9441364 2026-07-29T15:42:50Z ThomasPusch 1869 /* IFA */ 9441366 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni fidas la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) :::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) jnsx72olju46pgg8um10l6z0mmw3b4o 9441367 9441366 2026-07-29T15:44:48Z ThomasPusch 1869 /* IFA */ 9441367 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) o4fguxurvihvphwfl2wppb3hhevgjdm 9441369 9441367 2026-07-29T15:50:45Z ThomasPusch 1869 /* IFA */ 9441369 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) 6datmlyty241yr62dywytq9dte0jzdx 9441520 9441369 2026-07-29T22:03:39Z ~2026-42125-20 261070 9441520 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' fzht56ivxh551ra9zhh1pagoet7ezer 0 101216 9441672 8869964 2026-07-30T07:32:51Z Sj1mor 12103 9441672 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de konataj [[Namibianoj]]'''. == Aktoroj == * [[N!xau]], aktoro == Artistoj == * [[John Muafangejo]], pentristo kaj premisto == Negocistoj == * [[Utete Karimbue-Mupaine]], negocistino * [[Gareth Amos]], negocisto == Diplomatoj == * [[Martin Andjaba]] * [[Andrew Toh]], diplomato == Laboraktivistoj == * [[Cuana Angula]] == Advokatoj == * [[Bience P. Gawanas]] == Muzikistoj == * [[Jackson Kaujeua]], kantisto == Politikistoj == * [[Nahas Angula]], Ĉefministro * [[Justus Garoëb]], ĉefo kaj politikisto * [[Hage Geingob]], eksĉefministro * [[Theo-Ben Gurirab]], diplomato kaj politikisto, eksĉefministro * [[Moses Katjikuru Katjiuongua]], politikisto * [[Katuutire Kaura]], politikisto * [[Fanuel Jariretundu Kozonguizi]], politikisto * [[Nangolo Mbumba]], Edukado-Ministro * [[Dirk Mudge]], politikisto * [[Sam Nujoma]], Prezidento 1990-2005 * [[Hifikepunye Pohamba]], Prezidento * [[Ngarikutuke Tjiriange]], advokato kaj ministro * [[Andimba Toivo ya Toivo]], Sendependeco ĉefo * [[Ben Ulenga]], politikisto == Religiaj Ĉefoj == * [[Nangula Evalisa Kathindi]], [[Kristana]] kleriko == Sportistoj == * [[Frankie Fredericks]], [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] kuristo == Verkantoj == * [[Joseph Diescho]], romanisto, (n. 1955) * [[Dorian Haarhoff]], poeto * [[Gwen Lister]], ĵurnalisto * [[Jeanette Minnie]], ĵurnalisto * [[Mocks Shivute]], ĵurnalisto == Aliaj == * [[Nicolas Bwakira]], [[Unuiĝintaj Nacioj]] rifuĝinta oficiro * [[Hosea Kutako]], ''Okahandja Herero'' * [[Laurie Marker]], konservisto * [[Kaire Mbuende]], filmproduktisto * [[Pendapala Shigwedha]], transiris la Arktan Cirklon [[Kategorio:Listoj de homoj|Namibianoj]] [[Kategorio:Namibianoj| ]] 60rtz8ag4yaxounfw4apxg7ldt18vxc 0 121290 9441693 8948076 2026-07-30T07:39:42Z Sj1mor 12103 9441693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Medeiros_e_Albuquerque.gif|frame|dekstra|Medeiros e Albuquerque (1867-1934), brazila verkisto.]] '''José Joaquim de Campos da Costa de Medeiros e Albuquerque''' [ĵo'''ze''' ĵoa'''kim''' di'''kam'''pŭz da'''kos'''ta dime'''dej'''ruz jaŭbu'''ker'''ki] (naskiĝis la [[4-an de septembro]] [[1867]], en [[Recifo]], kaj mortis la [[9-an de junio]] [[1934]], en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis [[brazila]] [[ĵurnalisto]], [[profesoro]], [[politikisto]], [[poeto]], [[rakonto|rakontisto]], [[teatro|teatra verkisto]], [[romano|romanisto]], oratoro, [[eseo|eseisto]] kaj memorverkisto. Li estas fondinto de la Seĝo 22 de la [[Brazila Beletristika Akademio]], kies patrono estas [[José Bonifácio de Andrada e Silva|José Bonifácio de Andrada e Silva, la Plej Juna]]. [[Respubliko|Respublikano]], Medeiros e Albuquerque verkis la himnon ''Hino à Proclamação da República'' ("Himno al la Proklamado de la Respubliko", muzikigita de [[Leopoldo Américo Miguez]]), grava brazila glorkanto. ==Esperanto== Sindona [[esperantisto]], laboris por la brazila registaro deklari [[Esperanto]]n "klaran lingvon por [[telegrafo]]" (20 jaroj antaŭ la [[Internacia Telegrafa Unio]]). En la gazetaro, li skribis ankaŭ sub la [[pseŭdonimo]]j Armando Quevedo, Atásius Noll, J. dos Santos, Max kaj Rifiúfio Singapura. En 1896 li skribis en “Revista Brasileira” interesan artikolon pri Esperanto. En [[1906]] granda sukceso okazis dum prelego de la verkisto kaj federacia deputito Medeiros e Albuquerque, kiu altiris la atenton de pli ol 800 personoj. La temo estis: "De Babelo ĝis Esperanto". Li faris kelkajn paroladojn okaze de la brazilaj kongresoj de Esperanto kaj skribis diversajn artikolojn pri Esperanto en brazilaj [[gazeto]]j kaj revuoj. Li estis efektiva kaj poste honora [[prezidanto]] de “[[Brazila Klubo Esperanto]]”. == Verkoj == * La velkinta floro, rakonto (traduko de Débora do Amaral Malheiro, en ''[[Antologio de Brazilaj Rakontoj]]''). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * ('''pt''') [http://www.kke.org.br/pt/dossie/de_babel_ao_esperanto.php ''De Babel ao Esperanto'' (De Babela Turo al Esperanto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060624001805/http://www.kke.org.br/pt/dossie/de_babel_ao_esperanto.php |date=2006-06-24 }} - Konferenco de Medeiros e Albuquerque pri Esperanto * ('''pt''') [http://www.academia.org.br Brazila Beletristika Akademio] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] hghetzghqab01oa82au07c33skwj6l1 0 122340 9441513 8666415 2026-07-29T20:59:53Z Moldur 2507 9441513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Mikhail Markovich Borodin (Gruzenberg).jpg|eta|dekstra|Miĥail Borodin]] '''Miĥail BORODIN''' [borodjin] (n. 9-an de julio 1884 Janoviĉi, [[Rusio]] (nuntempe [[Belorusio]]) – m. 29-an de majo 1951, [[Sovetunio]], [[Siberio]]) estis komisiito de [[Komintern]] en [[Ĉinio]] dum la 1920-aj jaroj kaj transformis la nacian Partion de [[Sun Jatsen]] (Kuomintang) al forte centrigita, leninisma organizo. Borodin membriĝis en la bolŝevika partio de Rusio en 1903. Oni arestis lin en 1906 kaj ekzilis lin. Li samjare elmigris al Usono, kie li estis studento de Universitato Valparaiso en Indiana, poste fondis lernejon en Ĉikago por la elmigrintoj. Post la oktobra revolucio de 1917, li reiris al Rusio kaj poste agadis kiel komunista spiono en [[Skandinavio]], [[Meksiko]], [[Hispanio]], [[Turkio]] kaj en [[Britio]]. En 1923 iĝis konsilanto de [[Sun Jatsen]] en Ĉinio, post kiam la nacia gvidanto plenumis lian peton, ke oni permesu membriĝon de la komunistoj en la Kuomintang. Borodin helpis transformi ideologion kaj strukturon de la Kuomingtang. Li donis sovetan helpon por elkonstruo de partia armeo. Post kiam Sun Jatsen mortis en 1925, [[Ĉang Kajŝek]] iĝis gvidanto de la armeo, kiu antaŭe estis trejnita en Moskvo. Ĉang rompis la kontakton en 1927 al la komunistoj kaj Borodin forlasis la landon. Post kiam li revenis al [[Moskvo]], Borodin laboris kiel laborafera popola komisiito, vicdirektoro de [[TASS]] kaj redaktanto de angla gazeto Moscow Daily News ekde 1932. Li malaperis en februaro de 1949 dum aresta ondo, kiun Stalin ekis kontraŭ la judaj intelektuloj. Li mortis en [[gulago]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Borodin, Miĥail}} [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Latvaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Sovetiaj diplomatoj]] <!--[[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]]?--> [[Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] q8yz3o20ini3qtoetzf7bef5z5eu8x4 0 122584 9441374 9317226 2026-07-29T16:27:06Z Sj1mor 12103 9441374 wikitext text/x-wiki {{Sen referencoj|dato = novembro 2012}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Hanging Gardens of Babylon.jpg|eta|350ra|[[Pendĝardenoj de Babilono|Pendĝardenoj de Semiramiso]], malantaŭe elstaras [[Babilona turo]].]] [[Dosiero:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project - edited.jpg|eta|350ra|''[[Babilona turo]]'', bildo de [[Pieter Brueghel|Pietera Bruegela pli aĝa]]]] La nocioj '''antikvo''' aŭ '''antikva epoko''' (aŭ '''malnovepoko''') markas historian periodon de estiĝo kaj evoluo de la unuaj civilizoj en [[Mezoriento]] kaj en la regiono de [[Mediteraneo]], tempe limigita per fino de la [[praepoko]] (la 4-a jarmilo [[a. K.]]) kaj per komenco de la [[mezepoko]] (ekde la [[6-a jarcento|6-a]]/[[7-a jarcento]]). Ĉi tiu vasta nocio de antikvo interalie ankaŭ entenas la [[grek-romia antikvo|grek-romian antikvon]]. La komencon de antikvo eblas limigi per tempo de disvastiĝo de [[skribsistemo]] sur teritorio de [[Antikva Oriento|orientaj]] imperioj de Proksima Oriento - en [[Mezopotamio]] ([[Sumer]], [[Akado]], [[Babilono]], [[Mitano]], [[Asirio]]) en regiono de [[Irana Altebenaĵo]] ([[Elam]], [[Medujo]], [[Persa imperio]]), en [[Sirio]] ([[Ugarito]]), sur teritorio de [[Malgranda Azio]] ([[hititoj]], [[Frigio]], [[Lidio]]) kaj en [[antikva Egiptio]]. La fino de antikvo falas en tempon de disfalo de [[antikva Romio|romia]], respektive [[sasanidoj|sasanida imperio]] kaŭzita per [[migrado de nacioj]] kaj [[islama ekspansiemo]] (pereo de [[Okcident-Romia Imperio]] ([[476]]), morto de imperiestro [[Justiniano la 1-a]] ([[565]]), morto de profeto [[Mohamedo]] en la jaro [[632]]). Nuntempaj precipe germanaj historiistoj markas la etapon de ŝanĝo de la antikvo en [[mezepoko]]n (ekde fino de la [[3-a jarcento]] ĝis komenco de la [[7-a jarcento]]) kiel memstara periodo de la t.n. [[Malfrua antikvo]]. Iam oni ankaŭ parolas pri Malhela mezepoko. == Kuproepoko == {{Ĉefartikolo|Kuproepoko}} La antikva civilizoj plene evoluis en periodo de [[eneolitiko]] ekde la 4-a miljaro antaŭ Kristo, kiu signis sin per evoluinta agrikulturo (kampa mastrumado, bredado de brutaro), per socia dividado de laboro, bazaj teknikoj de prilaborado de [[kupro]], per komenco de komercado, magazenigado de [[nutraĵo]]j kaj [[krudmaterialo]]j kaj per estiĝo de la unuaj daŭraj sidejoj. La evoluo de kulturo estis kunigita kun la ampleksigado de la kono de skribsistemo, kiu anstataŭis ĝis nun uzatajn [[piktogramo]]jn kaj [[ideogramo]]jn troviĝantaj jam ekde la tempoj de [[paleolitiko]] (kavernaj surmuraj pentraĵoj). Per uzado de la grafikaj simboloj por konservi informojn en regiono de Meza oriento disvastiĝis jam ekde la duono de la 4-a miljaro antaŭ Kristo. Iliaj aspekto kaj estiĝo estis sendube forte influitaj per [[kojnoskribo|kojna skribo]] en Mezopotamio kaj per [[hieroglifo]]j en Egiptio. Tiuj ĉi grafikaj markoj pere de [[fenicianoj]] pli poste evoluis en nian hodiaŭan [[alfabeto]]n. La invento de skribo ebligis al naskiĝantaj ŝtatoj enkonduki administrantan kaj religian aparatojn, kio estas konsiderata kiel la evoluo de civilizo. === Mezopotamio === {{Ĉefartikolo|Mezopotamio}} [[Dosiero:AlterOrient.jpg|eta|350ra|[[Antikva Oriento]]]] La unua progresinta civilizo evoluis de duono de la 4-a jarmilo en suda Mezopotamio en [[sumero|sumeraj]] urbaj ŝtatoj, el kiuj la plej signifaj estis [[Uruk]], [[Ur (urbo)|Ur]], [[Eridu]], [[Larsa]], [[Lagaŝ]] kaj [[Kiŝ]]. Precipe Uruk markis sin rilate al aliaj ĉirkaŭaj urboj per granda potenco. La ekspansiemo de tiuj ĉi sidejoj estis kaŭzita per inĝenia kaj komplika sistemoj de konstruado de [[akvumigado]], kiu estis organizita kaj gvidata enkadre de [[teokratio|templa ekonomio]]. Pere de argilaj rompitaĵoj, sigeloj kaj diversaj aliaj [[artefakto]]j de tiu ĉi tempo estas pruvita komerca kunigo kun [[Arabio]] kaj [[Barato]]. La grava impulso de la ekonomia ekspansio de la sumeraj urbaj ŝtatoj estis ankaŭ invento de [[rado]] kaj [[potista rado]]. Samtempe okazanta kresko de la komerco kaj la evoluo de agrikulturo kontribuis al rapidigo de la evoluo de skribsistemo, kiu unue servis sole al registrado de la krudmaterialoj kaj la agrikulturaj produktoj. La funkcio de skribsistemo iom post iom ŝanĝiĝis: el la ilo de gvidado de kontoj fariĝis rimedo de persona aŭ kolektiva montro, kio estas dokumentita per la plej malnovaj literaturaj verkoj, kiuj estas ekzemple [[Eposo pri Gilgameŝ]], traktanta pri mita reĝo de urbo Uruku el [[-26-a jarcento|26-a jarcento antaŭ Kristo]]. La politika gvidado de la urbaj ŝtatoj apartenis al pastroj, kiuj en siaj manoj tenis la plenan potencon. Arkitektura montro de la sumera [[politeismo|politeisma]] religio estis preskaŭ kvindek metroj altaj gradecaj piramidoj - [[zigurato]]j - kiuj krom tio, ke ili servis kiel palacoj, plenumis evidente ankaŭ reprezentan taskon en rilato al la subuloj. La unuopaj urboj ja gvidis kontraŭ siaj najbaroj fakte seninterrompaj militoj je la akvo, la komercaj padoj kaj tributo, tamen tiuj ĉi militoj atingis nur lokan karakteron kaj ili neniam fariĝis impulso al estiĝo de pli grandaj imperioj ensumigantaj la tutan teritorion de Mezopotamio. De komence de la 3-a jarmilo antaŭ Kristo la riĉaĵo de sumeroj komencis allogi [[nomado|nomadajn]] tribojn de nordo. Atestas pri tio abunda trovo de [[Ŝemidoj|ŝemidaj]] nomoj en [[sumeraj listoj de reĝoj]] (la [[sumera]] ne apartenas al tiu ĉi lingva familio). En tiu ĉi periodo, kiu markis sin per neniigado de monumentalaj palacoj, okazis apartiĝo de ĝis nun unueca profana kaj religia potenco. La regantoj de tiu ĉi periodo lasis por si konstrui grandegajn palacojn kun tomboj, en kiuj ili estis sepultataj komune kun sia trupo. Fine de tiu ĉi protodinastia periodo la sumera influo disvastiĝis ĝis regionoj apud Mediteraneo. === Egiptio – arkaika periodo === {{Ĉefartikolo|Antikva Egiptio}} Diference de Sumero okazis en la [[antikva Egiptio|Egiptio]] jam fine de la 4-a miljaro antaŭ Kristo politika unuiĝo de la lando. Tiun ĉi evoluon helpis geografie donita izoliteco de la lando donanta ŝirmon kontraŭ eksteraj influoj. Multnombraj malgrandaj reĝlandoj, kiuj grupiĝis en du ŝtatojn: [[Supra Egiptio]] (kun centrejo en urbo [[Buto]]) estis dum kelke da generacioj daŭranta proceso iam en duono de la [[-32-a jarcento|32-a jarcento a. K.]] unuigita sub regadon de la supraegipta reganto. En la plej malnovaj konservitaj skribfontoj el la arkaika periodo troviĝas diversaj nomoj de regantoj kiel [[Skorpio reganto)|Skorpio]], [[Narmer]] kaj [[Aha]]. Ĉiuj ĉi reĝoj laŭ pli postaj fontoj markas unusolan figuron de [[faraono]] [[Meneso]], unuiginto de Egiptio. Fine de la [[arkaika periodo (Egiptio|arkaika periodo]] (fino de la [[-28-a jarcento|28-a jarcento a. K.]] la potenco de la faraonoj tuŝis ĝis [[Sinajo]]. Egiptio tiam disponis rektan komerca komuniko kun urbo [[Bibloso]], situanta jen en la malproksima [[Libano]]. Jam la regantoj de la 1-a dinastio apogis sian potencon pri sistemo de centre direktataj administraj oficejoj kaj kulton de la propra dieco, ĉar ili proklamis sin kiel korpigon de la dio de ĉielo, [[Horuso]]n. [[Egipta religio]] markis sin ankaŭ per adorado de diaj bestoj (leonoj, virbovoj kaj bovinoj). La karakteriza estis por ili ankaŭ forta kredo je postmorta vivo. En [[Sakaro]] proksime de [[Memfiso (Egiptio)|Menofero]] kaj en [[Abido]] estis el brikoj konstruitaj grandegaj religiaj konstruaĵoj kaj kriptoj. La unuigita Egiptio do jam en la arkaika periodo disponis per la alte evoluiĝinta kulturo. [[Hieroglifoj|Hieroglifa skribsistemo]] trovis sian validigon en la religiaj kaj administraj aferoj (imposta registro), dum difinado de jarsezonoj kaj kreskanta mezuro ankaŭ en artista kreado. == Ekspansio de la unuaj imperioj en la kuproepoko == === Mezopotamio === En la tereno de la sumera kulturo okazis en la dua duono de la 3-a jarcento antaŭ Kristo abruptaj ŝanĝoj. [[Sargono|Sargono de Akado]], la reĝo de urbo [[Akado]] situanta norde de la sumera teritorio, kreis potencan imperion, kiam li unuigis sub sian regadon la tutan Mezopotamion. Sargono estis evidente eminenta gvidanto. Al lia potenco helpis lin ankaŭ armea reformo, danke al kiu la akada soldataro estis pli moviĝema ol la soldataroj de la ceteraj sumeraj urboj, per kio ĝi superis ilin. Sargono antaŭ sia morto regis al la imperio, kiu etendiĝis ekde [[Persa Golfo]] ĝis [[Mediteraneo]], dum kio estas alskribata al li ankaŭ la unua aktivigo de la surmara potenco. === Egiptio – malnova imperio === [[Dosiero:Egypt.Giza.Sphinx.01.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Piramido de Keopso]] kun [[Granda sfinkso en Gizo]] antaŭe]] Per veno de la 3-a dinastio, kiu estas metata en la jaron [[-2707|2707 a. K.]], komenciĝas periodo de [[Malnova imperio (Egiptio)|malnova imperio]]. Egiptio tiutempe plu trankvile evoluis. Post prirego de [[delto]] de rivero [[Nilo]] la imperio ekspansis suden - ĝis [[Nubio]]. La regantaj kaj administraj strukturoj same kiel la egipta kulturo akiris sian definitivan aspekton. Tiu ĉi etapo de evoluo de la antikva Egiptio markas sin precipe per konstruado de monumentalaj kriptoj, kiu atingis sian kulminon per konstruado de [[egiptaj piramidoj|piramidoj]] dum regado de la 3-a kaj la 4-a dinastioj. La plej signifaj konstruintoj de tiu ĉi periodo estis faraonoj [[Ĝoser]] (kiu kiel la unua lasis konstrui por si gradigitan [[piramido]]n), [[Snofru]], [[Keopso]] kaj [[Raĥef]]. Pri perfekteco de tiuj ĉi gigantaj arkitekturaj konstruaĵoj atestas ankaŭ artista ornamaĵaro de la interioro de piramidoj. La pentraĵo kaj skulptaĵo atingis kulminan nivelon. En la religio akiris grandan signifon la suna dio [[Reo]]. Faraono [[Raĝedef]] estis la unua reganto, kiu nomiĝis "[[filo de Reo]]" kaj dum la regado de la 5-a dinastio Reo plene ombrigis la ĝisnunan kulton de dio [[Horuso]]. == Bronzepoko == {{Ĉefartikolo|Bronzepoko}} Ekde fino de la 3-a miljaro la kupro komencis estis malrapide anstataŭigata per [[bronzo]]. Por ties produkto necesis krom la ĉie ĉeestanta kupro ankaŭ [[stano]], kiu estis importata en Mezopotamion verŝajne el okcidenta Irano kaj el teritorio de la nuna [[Uzbekio]]. En Egiptio la uzado de kupro kaj bronzo validiĝis relative malfrue. La kupro ĉi tie neniam akiris la gravecon tiom kiel en Mezopotamio. Kontraŭe al tio la bronzo, kiun oni verŝajne entute ne produktis en Egiptio, sed oni sole importis ĝin, rapide realiĝis kaj en arto kaj en armeaferoj. Sed tio prezentis gravan problemon por la plua evoluo de imperio, ĉar Egiptio malhavis mineralajn materialojn kaj ĝi tial devis eksplicite fidi al ties importo el eksterlando. La uzado de bronzo kaj pli poste ankaŭ de [[fero]] ĉi tie disvastiĝis malpli rapide, kies sekvo estis la relativa malprogresiĝo de Egiptio. === Egiptio – meza imperio === {{Ĉefartikolo|Meza Imperio}} Fine de la [[-23-a jarcento|23-a jarcento a. K.]] okazis en Egiptio la [[unua intermita periodo]]. La ekzistanta potenco de faraonoj dumtempe pereis kaj la imperio disfalis en kelke da pli malgrandaj formacioj. Per veno de la 11-a dinastio je 200 jaroj pli poste Egiptio komencis novan periodon de ekspansio. Faraono [[Amenemhet la 1-a]] subtenis la ascendon de la kulto de dio [[Amono]], kiu baldaŭ fariĝis la plej grava egipta diaro. La limoj de imperio estis denove transŝovitaj profunden suden en Nubion. Egiptio spertis la periodon de interna stabileco kaj riĉeco, al kio kontribuis tamen la intensaj komercaj rilatoj kun [[fenicianoj]], tamen deakvigo de [[fajum]]a [[oazo]]. Faraono [[Senusret la 3-a]] el la 12-a dinastio fariĝis ĝis nun la plej potenca reganto de Egiptio. Sed tiun ĉi epokon de ekfloro kaj prospereco finigis invado de ŝemidaj [[hiksosoj]] en delton de Nilo en la jaro [[-1648|1648 a. K.]]. Al Egiptio daŭris plua unu jarcento ol ĝi rearanĝis kun tiu ĉi fremda potenco. == Kulmino de la bronzepoko == === Mezopotamio === [[Dosiero:Ish-tar_Gate_detail.jpg|eta|maldekstra|250ra|Detalo de babilona [[pordego de Iŝtar]]]] [[Akada imperio]] pereis jam mallongtempe post morto de sia fondinto, la reĝo [[Sargono]]. La interna nestabileco kaj la ekstera endanĝerigo gvidis al renovigo de la sendependeco de iamaj sumeraj urbaj ŝtatoj. Sed tiu ĉi stato ne daŭris longe, ĉar en Mezopotamion senĉese pli enpenetris ĉirkaŭaj triboj de [[elam]]oj kaj [[amoridoj]], kiuj en la najbareco de Sumero kreis potencajn imperiojn. La fino de la sumera regado en Mezopotamio estis malrapida. La unuopaj sumeraj regantoj laŭ modelo de Sargono klopodis renovigi la unuecon de Mezopotamio. La plej potenca urbo unue fariĝis [[Larsa]], sed kiu estis baldaŭ konkerita fare de ĝis tiu tempo nekonata urbo [[Babilono]], kies reganto estis [[Hamurabi]]. Hamurabi atingis en Mezopotamio preferencan potencan postenon kaj li fondis ĉi tie la duan imperion, kiu ja ne atingis la grandecon de iama akada imperio kaj mallongtempe post la morto de Hamurabi ĝi denove disfalis, sed ĝi havis grandan influon al estonta evoluo de Mezopotamio. La escepteco de Hamurabi konsistis en tio, ke li lasis krei unu el la plej malnovajn kodeksojn en la mondo, la t.n. [[kodekso de Hamurabi|kodekson de Hamurabi]]. Eĉ spite al la sekva pereo de [[Babilonio|Babilona imperio]] ne trafis Babilonon mem diference de Akado disfalo. Male. Baldaŭ ĝi fariĝis la plej granda kaj la plej signifa urbo en la tuta Mezopotamio. En regiono de la irana enlando okazis tiutempe ascendo de tribo [[kasitoj]], kiuj entreprenis senĉese pli oftajn invadojn en Mezopotamion. Tamen mortiga bato venis el okcidento - el [[Malgranda Azio]]. [[Hititoj]] ĉi tie kreis potencan imperion kaj ĉirkaŭ la jaro [[-1530|1530 antaŭ Kristo]] ili atakis Babilonon. Kvankam ili konkeris la urbon kaj terure ili rabis ĝin, ili baldaŭ denove retiriĝis al siaj teritorioj. Sed la malfortecon de la babilonia imperio eluzis nun la kasitoj kaj ili tiel fariĝis mastroj de Babilono. === Sirio === {{Ĉefartikolo|Sirio}} En la tempo, kiam la kasitoj konkeris la regadon en Babilono, la potenco de la hitita imperio disvastiĝis suden, per kio la hititoj venis en konflikton kun imperio [[Mitani]], etendiĝanta norde de Mezopotamio ĝis siria marbordo de Mediteraneo. En Sirio okazis granda kultura ekspansio, kies komencoj estas datitaj en la tempon post la pereo de la akada imperio. Ne estiĝis ĉi tie unueca, centraligita ŝtata formacio, sed kelke da grandaj urboj (ekzemple [[Ugarito]], [[Aradoso]], [[Bibloso]] kaj [[Tiro]]), kiuj per la komerco helpis sin al granda riĉeco kaj influo. === Egiptio – nova imperio === La pli supre menciitaj siriaj urboj falis el pli granda parto al Egiptio, kiu post sukcesa ekspansio en Nubion turniĝis ankaŭ en Antaŭan Azion abundanta per mineralaj krudmaterialoj. [[Kanaano]], [[Fenicio]] kaj la ceteraj siriaj urboj estis subigitaj ĉirkaŭ la jaro [[-1500|1500 a. K.]]. La ekspluatema egipta politiko atingis sian kulminon dum regado de faraono [[Tutmoso la 3-a]] ([[-1479|1479]] -[[-1425|1425 a. K.]]), kiu ŝovis la limojn de Egiptio ĝis rivero [[Eŭfrato]]. Dum regado de faraonoj de la 18-a dinastio tiel Egiptio atingis sian historie plej grandan amplekson kaj potencon. [[Amenhotepo la 4-a]], konata pli kiel [[Aĥnatono]], klopodis enkonduki religiajn kaj sociajn reformojn, sed kiuj kaŭzis grandan reziston precipe en vicoj de influemaj pastroj de dio [[Amono]]. Aĥnatono volis realigi [[monoteismo]]n de suna dio [[Atono]]. Ĉefurbo de la imperio estis el [[Veseto]] transŝovita en nove konstruitan [[Aĥetatono]]n. De tie la reĝo konservis eminentajn diplomatiajn rilatojn kun la najbaraj ŝtatoj. Sed lia klopodo pri la ekigo de ununura diaro estis mallonge post lia morto vana. Egiptio rapide revenis al adorado de malnovaj dioj, en kiu la centran postenon okupis kulto de dio Amono. === Kreto kaj Grekio === {{Ĉefartikolo|Kreto|Antikva Grekio}} [[Dosiero:Löwentor Mykene.jpg|eta|250ra|dekstra|[[Leona pordego]] en Mikeno]] Insulo Kreto fariĝis ĉirkaŭ la jaro [[-2000|2000 a. K.]] centrejo de la progresinta kulturo nomata [[minoa kulturo]]. La arkeologiaj elfositaĵoj ebligas nur limigitan rekonstruon de tiu ĉi alte evoluinta kreta [[palaca kulturo]]. La religiaj kaj la politikaj strukturoj de tiea kulturo restas por ni ĝis nun tute kaŝitaj. Certe estas, ke grandan signifon ricevis surmara transporto kaj komerco. Eĉ estas verŝajne, ke la kretanoj gvidis sian propran kolonian ekspansion. Siatempe Kreto estis antaŭa potenco de la tuta regiono de [[Egea Maro]], sed ĉirkaŭ la jaro [[-1450|1450 a. K.]] tiu ĉi kulturo subite pereis, eĉ ne konservinte kia ajn atesto pri la kaŭzo de tiu ĉi aperaĵo. Ĉirkaŭ la jaro [[-1300|1300 a. K.]] Kreto fariĝis parto de regiono de agado de la mikena kulturo. Sed la [[mikena kulturo]] jam evoluis precipe sur la teritorio de la kontinenta antikva Grekio, kiu estis tiam dividita en multe da malgrandaj reĝlandoj, el kiuj la plej signifaj estis [[Mikeno]], [[Piloso]] kaj [[Ateno]]. La greka kulturo atingis en tiu ĉi periodo sian ĝis nun plej grandan ekspansion, malgraŭ tio, ke mikenanoj estis evidente ankaŭ agresemaj kaj kruelaj atakantoj. [[Troja milito]] estas onidire laŭ kelkaj opinioj romantikisma priskribo de la mikenaj rabemaj ekspedicioj en Azion. == Malfrua bronzepoko == La kreskanta ekspansio de [[hititoj]] alkondukis ilin en konflikton kun Egiptio. Post tio, kiam la hititoj konkeris la siriaj urboj, okazis en la jaro [[-1274|1274 a. K.]] [[batalo apud Kadeŝo]], kiu estas konsiderata kiel la ĉefa evento de la malfrua bronzepoko. La batalo mem ne havis klaran venkinton. Sed el vidpunkto de la monda historio ĝi estas pli signifa evento la sekva unua historie dokumentita packontrakto, kiu enankrigis ekvilibron de fortoj inter la egiptoj kaj la hititoj. En Mezopotamio tiu ĉi tempo markas sin per klopodo de asirianoj pri konstruo de la propra imperio. La militiroj de [[listo de asiriaj reĝoj|asiriaj reĝoj]] el sia devena teritorio ĉirkaŭ urbo [[Assur]] alkondukis inter la jaroj [[-1300|1300 a. K.]] ĝis [[-1200|1200 a. K.]] sub ilian regadon la tutan Mezopotamion. La asirianoj klopodis akcepti la kulturon de la loka mezopotamia loĝantaro, per kio ili volis senigi sin de surgluaĵo de fremdaj regantoj kaj doni tiel validecon al siaj pretendoj por la regado. Okcidente la asiria imperio atingis riveron [[Eŭfrato]], kio alkondukis ĝin al kontakto kun la hititoj. Simile kiel la egiptoj kapablis eĉ la asirianoj egaligi la konfliktojn per diplomata vojo. La rezulto de ilia lerta diplomatio estis estiĝo de la potenca ekvilibro inter Asirio, Egiptio kaj la hititoj. Sed tiu ĉi aranĝo havis nur mallongan daŭron, ĉar ĉirkaŭ la jaro 1200 antaŭ Kristo sur marbordo de la orienta Mediteraneo aperis la t.n. [[maraj nacioj]]. Temis evidente pri granda kvanto de etaj triboj verŝajne de [[hindoeŭropanoj|hindoeŭropa]] deveno, al kiuj pli antaŭe estis alskribata kulpo pro kolapso de la mikena kulturo kaj la hitita imperio. Sed laŭ pli novaj opinioj la falo de ambaŭ tiuj ĉi civilizoj estis kulpigita pli prefere per lokaj konfliktoj kaj la internaj konfliktoj. Sed fakte estas, ke la atakoj de maraj nacioj evidente helpis disfalon de tiuj ĉi kulturoj. Kelkaj anoj de la maraj nacioj ([[filiŝtoj]]) sukcesis ekloĝi en [[Sirio]] kaj en [[Palestino]] (nelonge post tio en tiu ĉi lando ekloĝis ankaŭ [[judoj]]). Mallonge post tio ili ekatakis ankaŭ kontraŭ Egiptio. Sed faraono [[Ramseso la 3-a]] kapablis eĉ spite al gravaj perdoj repuŝi ilin. En la sama tempo la hititoj devis alfronti al invado de [[frigoj]], kio evidente fine plirapidigis la perfortan pereon de ilia imperio. La asiria imperio falis en la internan maltrankvilon kaj ĝi devis tial utile al la plifortiĝanta Babilono dumtempe rezigni pri pozicio de [[hegemonio|hegemonulo]] en Mezopotamio. Samtempe sur limoj de Mezopotamio aperis triboj de [[aramejoj]]. Sole Egiptio kapablis, malgraŭ tre malfortigita pro kunpuŝiĝo kun la maraj nacioj, konservi sian ŝtatan aranĝon kaj la potencemajn strukturojn. == Ferepoko == {{Ĉefartikolo|Ferepoko}} Fine de la 2-a miljaro antaŭ Kristo komencis akiri signifon prilaborado de [[fero]]. Sed la transiro al la uzado de tiu ĉi metalo okazis malrapide, nur ĉirkaŭ la jaro [[-1000|1000 antaŭ Kristo]] la fero tute forpuŝis la uzadon de [[bronzo]] en la tuta regiono de [[Meza Oriento]]. === Antaŭa Azio === {{Ĉefartikolo|Antaŭa Azio}} Post la pereo de imperio de la [[hititoj]] kaj fare de la [[aramejoj]] kaŭzita disfalo de la [[kasitoj|kasita]] potenco en Babilono en la tuta antaŭazia spaco kreiĝis potenca vakuo, kiu estis denove plenigita nur de [[asirianoj]] dum [[Tiglatpilesar la 1-a]] ([[-1114|1114 a. K.]] - [[-1076|1076 a. K.]]). Tiglatpilesar la 1-a sukcesis denove disvastigi la [[Asirio|asirian imperion]] ĝis [[Mediteraneo]]. Sed la asiria potenco post lia morto rapide detruiĝis influe de daŭrigantaj aramejaj atakoj. La asirianoj estis sekve forpuŝitaj reen en la regionon ĉirkaŭ urbo [[Aŝŝur]]. [[Dosiero:Human headed winged bull facing.jpg|eta|dekstra|200ra|Asiria flugigita virbovo]] La asirianoj nun devis defendis sin al la tuta vico de eksplodemaj aramejaj ŝtatoj. Nur pli ol cent jaroj post la morto de Tiglatpilesar kapablis reĝo [[Aŝŝurdan la 2-a]] ([[-934|934 a. K.]] - [[-912|912 a. K.]]) renovigi la asirian ekspansion. La asirianoj denove atingis la suverenan pozicion en la norda Mezopotamio kaj fine ili subjugis la tutan teritorion de [[Urmia|Urmia lago]] kaj montaro [[Zagros-Montaro|Zagros]] ĝis marbordo de Mediteraneo. Pli poste ili subjugis ankaŭ [[Babilonio]]n, [[Sirio]]n kaj [[Palestino]]n. Ili haltigis ankaŭ ekspansion de imperio [[Urartu]] norde. Sur kulmino de sia potenco, en la jaro [[-663|663 a. K.]], ili eĉ kontrolis [[Antikva Egiptio|Egiption]] ĝis [[Veseto]]. Sed la asiria imperio montriĝis esti tro ampleksa. La internaj problemoj kaj neunueco destabiligis la imperion, kies reganta strukturo iom post disfalis. En Babilono estiĝis rilate al konkerantoj grandega malamo. La sekva babilona ribelo subtenata de [[medoj]] finiĝis en plena disfalo de la asiria imperio. La asiriaj sidejurboj [[Aŝŝur]] kaj [[Ninive]] estis fine de la 7-a jarcento antaŭ Kristo neniigitaj ĝis la fundamentoj. Post morto de la lasta asiria reĝo [[Aŝŝur-uballit la 2-a]] la imperio pereis. En Babilono intertempe venis al potenco [[ĥaldejoj]]. Kuniginte kun la medoj ili kapablis disvastigi sian sian regadon super granda parto de iama asiria teritorio. Dum [[Nabukadnezar la 2-a]] la babilonia imperio per sia amplekso preskaŭ same identa kun iama imperio de la asiriaj reĝoj. Tiutempe urbo Babilono atingis sian plej grandan kulturan prosperecon. La grandiozaj konstruaĵoj de Nabukadnezar kiel ekzemple [[Pendĝardenoj de Babilono|pendĝardenoj]] estis pli poste ensumigitaj inter la [[sep mirindaĵoj de la antikva mondo|sep mirindaĵoj de la mondo]]. Jam ekde la tempoj de [[Hamurabi]] la ekzistanta kulto de dio [[Marduk]] spertis sian kulminon per 90 metroj alta [[zigurato]] - [[biblio|biblia]] [[babilona turo]]. Babilono havanta tiam ĉirkaŭ unu milionon da loĝantoj fariĝis la plej kaj la plej brila urbo de sia tempo. Sed tiun ĉi brilan prosperon oni povis estis atingita nur malutile de la subigitaj nacioj, precipe de judoj, kiuj estis post sia malvenko fortiritaj en [[babilona militkaptiteco|babilonan militkaptitecon]]. Sur la ruinoj de la imperio de hititoj en [[Malgranda Azio]] estiĝis proksime de urbo [[Gordio]] imperio de [[frigoj]]. La hititoj mem ankoraŭ ian tempon tenis la sendependecon, tamen ilia influo estis jam neglektebla. La frigoj devis baldaŭ batali kontraŭ el nordo penetrantaj [[kimeroj]] kaj [[skitoj]]. Fine ili falis kiel viktimo de la kreskanta potenco de [[lidio|lidia imperio]] kun centrejo en [[Sardo]]. === Egiptio === [[Dosiero:Egypt NK edit-eo.svg|eta|Mapo de la teritorio de Egiptujo dum la Nova Regno.]] La imperio sur [[Nilo]] troviĝis fine de la 2-a miljaro antaŭ Kristo en krizo kaŭzita per disfalo de ŝtata potenco, per sekvaj politikaj ĥaosoj kaj iompostiomaj konfliktoj. La potenco de la pastroj de dio Amono kreskis tiom, ke en [[Supra Egiptio]] ili eĉ fondis certan specon de [[teokratio|teokrata]] ŝtato. En la 8-a jarcento antaŭ Kristo Egiptio falis sub regadon de [[kuŝitoj]], kiuj provis haltigi la kreskantan potencon de la asirianoj. Sed tio fine kondukis al konkero de la valo de Nilo fare de la asirianoj, kiuj forpelis la kuŝitojn el la lando. Post detruiĝo de la asiria potenco estis denove revenigita regado de la enlandaj egiptaj faraonoj. Ĉar la egiptoj estis devligitaj al la asirianoj pro la forpeligo de la kuŝitoj el la lando, okazis post falo de Asirio konflikto kun Babilono, sed en kiu Egiptio estis malvenkita. La daŭranta politika kaj armea malforteco de la lando poste venis al konkero de la lando fare de [[persanoj]] fine de la 6-a jarcento antaŭ Kristo. === Mediteraneo === En regionoj sur marbordo de Mediteraneo okazis tiutempe principaj ŝanĝoj. En la 10-a jarcento antaŭ Kristo la [[fenicia koloniigado]] de la [[norda Afriko]] kaj [[Iberio]]. La sendependaj feniciaj urboj pere de la komerco akiris grandan riĉaĵon kaj prospero, kio gvidis al abrupta kresko de loĝantaro, sed kiu ne kapablis vivteni sin en [[Fenicio]] kaj minacis tiel troloĝiĝo. Celigo de la koloniigo en la regionojn de la norda Afriko kaj [[Hispanio]] estis sendube motivigita ankaŭ per ekonomiaj vidpunktoj, ĉar tiuj ĉi regionoj estis riĉaj je valoraj mineralaj materialoj. La fekundeco de tiuj ĉi regionoj kaj alirebleco de diversaj komercaj produktoj, inkluzive de arĝento kaj oro, kontribuis al tio, ke la feniciaj kolonioj estis baldaŭ tiel riĉaj kiel iliaj patrinurboj. Al la plej signifaj tiam fonditaj urboj apartenas ekzemple [[Kartago]], [[Utica]], [[Kadizo]] aŭ [[Palermo]]. En regiono de [[Egea Maro]] okazis post la pereo de la mikena kulturo grandaj sociaj ŝanĝoj kaj turniĝoj kaŭzitaj per plua invado de triboj de nordo. Tiu ĉi tempo pro mankantaj tiutempaj fontoj nomiĝas "[[Malhela periodo]]". Sur [[Peloponezo]] okazis komenco de ekspansio de unu el ĉi tieaj [[urboŝtato|urbaj ŝtatoj]] - [[Sparto]]. En aliaj regionoj de [[antikva Grekio|Grekio]] okazis anstataŭigo de ĝisnuna [[reĝlando|reĝlanda]] registaro de pli novaj establoj. Fine de tiu ĉi proceso en plimulto de ''[[poliso (urboŝtato)|poliso]]'' realiĝis [[demokratio|demokrata]] establo. Sed troviĝis ankaŭ diversaj aŭtoritataj politikaj sistemoj, kiuj aŭ pli poste evoluis en demokration aŭ ili daŭris eĉ plu en formo de [[tiranio]], en kiu staris sur pinto de la ŝtata potenco unusola aŭtoritata reganto. La densa loĝiĝo fariĝis ankaŭ en Grekio iniciato al transmaraj ekspedicioj, kies sekvo estis [[greka koloniigado]] de [[Mediteraneo]] kaj [[Nigra Maro]] (la t.n. Granda koloniigado). La koloniigado eliris plejparte el urboj [[Korinto]], [[Megara]], [[Chalkis]] kaj [[Milétos]]. Inter la ĉefaj celoj de koloniigistoj apartenis [[Sicilio]], la suda [[Italio]] (''Magna Graecia''), la norda marbordo de Egea Maro kaj la tuta ĉirkaŭaĵo de Nigra Maro. Sed la greka koloniigado escepte de la nordokcidenta Afriko tuŝis fakte de ĉiuj landoj prilavataj de Mediteraneo. Sur Sicilio okazis kontakto de la grekaj koloniigistoj kun jam la ekzistantaj feniciaj kolonioj. La rezulto estis daŭraj konfliktoj inter grekoj kaj [[punikoj]], kiuj estas por la historio de insulo karakterizaj ĝis tempo de ties konkero fare de [[romianoj]]. Ankaŭ sur [[Apenina duoninsulo]] okazis eĉ sub la proksima greka influo profundaj sociaj ŝanĝoj enkadre de ĉi tieaj triboj. Ĉirkaŭ la jaro [[-900|900 a. K.]] ĉi tie komencis evolui [[etruska civilizo|etruska kulturo]]. Ĝis la jaro [[-500|500 a. K.]] la [[etruskoj]] disvastigis sian regadon super granda parto de la duoninsulo inkluzive de regionoj apud rivero de [[Pado]] kaj ĝis [[Kampanio]]. Sed la etruskoj atingis nur kulturan unuecon, ne ŝtatan. Simile kiel la grekoj aŭ la fenicianoj ili estis disfragmentiĝintaj en unuopajn rivalantajn urboŝtatojn, sed kiuj laŭekstere prezentiĝis unuece, precipe pro kontrasto kun la grekoj kaj la diversaj italaj tribaj ligoj, kiel estis ekzemple [[latinoj]], [[umbroj]], [[sabinoj]] aŭ [[venetoj]]. Ĉar pri iliaj lingvoj ni posedas ekstreme malmulte da ekzemploj, kvankam la lingvoj ĝeneralaj estas ja konataj de la fakuloj, la scio pri ilia kulturo estas ĉerpata precipe el la malkovritaj tomboj. == Klasika antikvo == === Meza Oriento === [[Dosiero:Persian_Empire,_490_BC.gif|eta|350ra|[[Persa imperio]] sur kulmino de sia potenco dum [[Dario la 1-a (Persio)|Dario la 1-a]] (490 a. K.)]] La babilona registaro en Mezopotamio kaj Sirio jam baldaŭ post sia destino komencis eriĝi. La sekvantoj de Nabukadnezar ne sukcesis teni sian potencon super la konkeritaj landoj. La ŝatatemo de la reĝa familio tre falis en [[Babilonio]] mem. Novan dominantan personecon de Proksima Oriento devis fariĝi [[Persa imperio]], kies fondinto estis [[Kiro la 2-a]]. Kiro estis devene reganto de [[Persiso]], la [[vasalo|vasala]] ŝtato de la meduja imperio. Sed kiam li malvenkis [[Astiageso]]n, la medujan reĝon kaj konkeris lian ĉefurbon, li fariĝis la reĝo de [[medoj]] kaj [[persanoj]]. Je kelke da jaroj pli poste li subjugis al si la lidian imperion de reĝo [[Kroiso]] kaj la grekajn vilaĝojn situantaj sur malgrandazia marbordo. En la jaro [[-539|539 a. K.]] al liaj piedoj falis Babilono mem. Kiro poste ekiris al ekspedicio kontraŭ [[mesagetoj]] ĝis [[meza Azio]], sed dum bataloj kontraŭ ili li estis mortigita. Lia filo [[Kambizo la 2-a (Persio)|Kambizo la 2-a]] daŭrigis en invadoj kaj en la jaro [[-525|525 a. K.]] li konkeris Egiption. Post neatendita morto de Kambiso en la jaro [[-522|522 a. K.]] kaj sekvaj ĥaosoj minacis al la imperio pereo. Sed unu ano de la kortego de Kambizo, [[Dario la 1-a (Persio)|Dario la 1-a]] sukcesis ekpreni la regadon. En la imperio baldaŭ eksplodis pluaj gravaj ribeloj, kies prirego postulis du jarojn, antaŭ ol Dario povis fine firmigi sian regadon. Eĉ spite al komenca nestabileco Dario kapablis dum sia regado unuigi la imperion kaj ŝovi ties limojn ĝis rivero [[Induso]] oriente kaj al duoninsulo [[Kirenaiko]] okcidente. Li ankaŭ partoprenis en la regiono de [[Egea Maro]]. Unue kontraŭ la ribeliĝintaj malgrandaziaj grekoj kaj sekve kontraŭ [[Ateno]], kiu subtenis ilin. Sed en la milito kontraŭ atenanoj li suferis malvenkon en [[batalo apud Marathon]] en la jaro [[-490|490 a. K.]]. Malvenkoj de la persanoj en [[batalo apud Salamino]] en la jaro [[-480|480 a. K.]] kaj [[batalo apud Platajo]] en la sekvanta jaro dum [[greka-persa milito]] signifis haltigon de la persa ekspensiemo. Jam dum Dario la 1-a estis enpraktikigataj ampleksaj politikaj kaj sociaj reformoj. Eĉ spite al realigo de la persa juro en ĉiuj regionoj de la politika kaj el granda parto ankaŭ de la kultura vivoj de la ŝtato ne eblas paroli pri absoluta domino de la persa kulturo en la tuta teritorio de imperio. La persoj manipulis kun la tradicioj, la kulturo kaj la politika sistemo de la subjugitaj nacioj eĉ plu kun granda respekto. Ankaŭ titolon [[ŝahanŝaho|"grandreĝo"]] ne eblas tiel kompreni kiel markigon por reĝo de la persa imperio, sed prefere kiel ''reĝo de reĝoj'' eventuale ''reĝo de landoj kaj triboj''. Tiu ĉi sento de kun-aparteneco estas esprimita ankaŭ sur multaj reĝaj surskribaĵoj kaj reliefoj en la reĝaj rezidejoj: en [[Suzo]], en [[Persepoliso]], en [[Pasargado]] kaj en [[Hamadano]], same kiel sur tombŝtonoj en [[Nakŝ-e Rustam]]. Malgraŭ tio la persa superregado estis de kelkaj nacioj, precipe de la egiptoj, sentata kiel subpremo. Komune kun la kreskanta malforteco de la persa regado, kiun uzis kelkaj administrantoj de provincoj - [[Satrapo|satrapoj]] - por ribeloj, tio kondukis al grandaj perdoj de teritorio de la imperio komence de la 4-a jarcento antaŭ Kristo. Sed [[Artaĥŝaŝt la 3-a]] ([[-359|359 a. K.]] - [[-328|328 a. K.]]) ankoraŭ unufoje sukcesis firmigi la potencon de la imperio kaj denove li alligis al la persa imperio plimulton de defalintaj limregionaj teritorioj (precipe Egiption). Sed al pli profunda plifirmigo de la imperio malebligis lia murdigo. Je kelke da jaroj pli poste la persa imperio estis konkerita fare de [[Aleksandro la Granda]]. === Grekio === {{Ĉefartikolo|Antikva Grekio}} La politika kaj la kultura vivo en Antikva Grekio je interŝanĝo de la 6-a jarcento antaŭ Kristo kaj la 5-a jarcento antaŭ Kristo kondukis al prospero de epoko, kiu markis sin per [[filozofio|filozofiaj]], [[politiko|politikaj]] kaj [[kulturo|kulturaj]] ideoj. El la politika vidpunkto komence de tiu ĉi epoko la grekaj ''poleis'' troviĝis en konflikto kontraŭ la persa imperio. La grekaj-persaj militoj kaŭzis inter la helenoj fortan senton de reciprokeco. La loĝantoj de grekaj vilaĝoj konsideris sin kiel ŝirmantoj de la civilizo kontraŭ la orientaj [[barbaro]]j (tiam tiu ĉi nocio ankoraŭ ne havis tiun hodiaŭan pejorativan nuancon, sed nur temis pri markigo por negrekaj nacioj, homoj parolantaj per fremda nekomprenebla lingvo aŭ "barbaj"). Malgraŭ tio la greka mondo ankaŭ plu karakterizis sin per profunda interna neunueco, kiu estis nur dumtempe superita rilate al la ekstera endanĝerigo. La helenoj sukcese defendis sin al la persanoj (vidu pli supre) kaj ĉirkaŭ la jaro [[-477|477 a. K.]] ili liberigis la grekajn vilaĝojn sur la okcidenta marborde de [[Malgranda Azio]]. La sekvbanta periodo estis karakteriza per rivalado de [[Ateno]] kaj [[Sparto]] pri antaŭa pozicio en Grekio. En la jaro [[-431|431 a. K.]] eksplodis inter ambaŭ urboj [[peloponeza milito]], kiu estas iam neĝuste nomata kiel antikva monda milito. Tiu ĉi longa kaj pretendema konflikto finiĝis en la jaro [[-404|404 a. K.]] per venko de Sparto. Sed jam je kelke da jaroj pli poste la grekaj vilaĝoj kunpuŝiĝis en la t.n. [[korinta milito]] ([[-395|395 a. K.]] - [[-386|386 a. K.]]), kiu estis finigita nurper reĝa paco. Tiu ĉi paco signifis konfirmon de la potenca superforto de Persio, ĉar la grekaj vilaĝoj ne kapablis per propraj fortoj trovi akcepteblan ''[[modus vivendi]]''. Tiu ĉi kontrakto enhavis ankaŭ proklamon, ke ĉiuj grekaj [[urboŝtato]]j devas esti sendependaj. Tiu ĉi deklaro havis nur formalan valoron por pli malgrandaj vilaĝoj, sed por Ateno, Sparto aŭ [[Teboj]] tio havis grandan signifon. Sparto estis konsiderata kiel garantiulo de la persa politika domino en Grekio kaj danke al la persa subteno ĝi okupúis hegemonan pozicion. Sed realigi la ĝeneralan pacon, ''[[koiné eiréne]]'', spartanoj ne sukcesis, kiam stariĝis kontraŭ ili Ateno kaj Teboj. Kaj ĝuste Teboj melvenkis Sparton en [[batalo apud Leukner]], per kio la spartanoj perdis sian privilegian pozicion. Sed la [[hegemonio]] de Teboj ne havis longan daŭron, ĉar la potenco de Teboj estis tro kunigita kun unusola persono, armeestro [[Epameinóndás|Epameinondo]], kiu prezentis la gvidantan figuron de la teba politiko. Sed post tio, kiam li en [[batalo apud Mantineio]] en la jaro [[-362|362 a. K.]] falis, Teboj trovis neniun simile kapablan, kiu anstataŭus lin. Multe da helenoj vivantaj tiutempe, sentis, ke iama brilo de ilia civilizo pro daŭranta politika premo falas. Kelkaj oratoroj, kiel ekzemple [[Izokrato]], tial apelis al unuigo de la grekaj vilaĝoj por celo de reciproka militiro kontraŭ la persoj. Realigon de tiu ĉi celo ekprenis makedona reĝo [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]], kiu en la jaroj [[-359|359 a. K.]] ĝis [[-338|338 a. K.]] konkeris preskaŭ la tutan Grekion kaj grandan parton norde kaj oriente de Makedonio situantaj teritorioj [[Ilirio]] kaj [[Trakio]]. En la jaro 338 a. K. li kulminis sian venkon, kiam en [[batalo apud Chaironei]] li neniige malvenkis unuiĝintan atenan kaj teban soldataron. Kiel nova greka hegemonulo li planis militiron kontraŭ la persa imperio. Sed lia intenco estis en la jaro [[-336|336 a. K.]] vanigita per mano de murdisto. ==== Sciencista kaj kultura vivo en Grekio ==== [[Dosiero:Socrates Louvre.jpg|eta|200ra|Busto de filozofo Sokrato en galerio Luvro]] La klasika greka periodo estas ĝenerale konsiderata kiel elirpunkto de la okcidenta kulturo kaj civilizo. La bazo de la [[greka literaturo]] estis [[eposo]]j [[Iliado]] kaj [[Odiseo]] de [[Homero]], kiuj estis jam de la helenoj konsiderataj kiel sanktaj. Tiaman plej ŝatatan amuzon de vastaj tavoloj de la greka loĝantaro prezentis [[teatro]]. [[Dramo|Dramaj]] verkoj de [[Esĥilo]], [[Aristofano]], [[Sofoklo]] aŭ de [[Eŭripido]] donis direkton de ĉiu pli posta eŭropa literaturo. Historiaj verkoj de [[Herodoto]] en la 5-a jarcento antaŭ Kristo signifis komencon de [[historiografio]], kiu unuafoje detale kaj fidele rekonstruis historiajn eventojn. [[Tucidido]], la kronikisto de la [[peloponeza milito]], fariĝis fondinto de scienca historiografio. Sed evidente la plej signifa rezulto de la pastra vivo de la greka civilizo montriĝas [[klasika filozofio]]. En ideoj kaj verkoj de filozofoj [[Sokrato]], [[Platono]] kaj [[Aristotelo]] la antikva [[filozofio]] atingis sian zeniton. Sur principoj enhavitaj en ili estas ĝis hodiaŭ starigita la plena [[kristanismo|kristanisma]] kaj eŭropa [[etiko]]. Aliaj artistaj formoj kiel [[muziko]], [[arkitekturo]], [[skulptado]] kaj [[pentrado]] signifis same sian prosperon. La sukcesoj atingitaj fare de la helenoj en tiuj ĉi terenoj kreis bazajn ŝtonojn por pli posta evoluo de arto. === Okcidenta regiono de Mediteraneo === [[Kartago]], fondita ĉirkaŭ la jaro [[-800|800 a. K.]] sur norda marbordo de Afriko, atingis danke al siaj komercaj aktivecoj signifan potenceman pozicion en regiono de la okcidenta marbordo de [[Mediteraneo]]. Malgraŭ tio ke Kartago estis devene kolonio de urbo [[Tiro]], ĝi baldaŭ kapablis akiri kontrolon super ĉiuj ĉirkaŭaj feniciaj sidejoj. La kartagaj interesoj sur Sicilio baldaŭ kruciĝis kun interesoj de tieaj grekaj kolonioj, precipe kun la potenca [[Sirakuso]], kio sekve kondukis al senĉesaj militoj inter ambaŭ urboj. Eĉ spite al ambaŭ aliancoj kun la [[persanoj]] kaj [[etruskoj]] la kartaganoj tamen ne sukcesis eldevigi decidigon. Kartago ne signis sin per tiel forta sciencista kaj kultura evoluo, kia regis en Grekio, ĉar en la urbon danke al la komercaj kontaktoj entreprenis la kulturaj influoj el la tuta Mediteraneo. La kartaganoj solenis grandajn sukcesojn en alia tereno - en [[marnavigacio]]. Kartago de ĉiam, precipe pro sia iama dependeco de Tiro, orientiĝis al Mediteraneo, kio helpis al evoluo de ŝipa transporto. La kartaganoj do fariĝis la unua mediteranea civilizo, kiu entreprenis ekspediciojn ekster regiono de Mediteraneo. Jam en la 6-a jarcento antaŭ Kristo okazis malkovrigaj navigacioj ĝis marbordo de hodiaŭa [[Gabono]] kaj en [[Skandinavio]]n. [[Herodoto]] alskribis al la kartaganoj ĉirkaŭnavigacion de la tuta [[Afriko|afrika]] kontinento, kion faris jam fenicianoj el komisiigo de la egipta faraono [[Neko la 2-a]]. == Helenismo == {{Ĉefartikolo|Helenismo}} [[Dosiero:AlexanderTheGreat Bust.jpg|eta|230ra|maldekstra|Aleksandro la Granda]] Post murdigo de Filipo la 2- transprenis la regadon en [[Makedonio]] lia filo [[Aleksandro la Granda|Aleksandro]]. Post tio, kiam li firmigis la makedonan hegemonion en Grekio, li komencis en la jaro [[-334|334 a. K.]] militiron kontraŭ la persa imperio. Unue li liberigis la grekajn vilaĝojn en [[Malgranda Azio]] kaj sekve li enpenetris en la persan enlandon. Dum du jaroj li konkeris ĉiujn persajn landojn laŭlonge laŭ la orienta marbordo de Mediteraneo, inkluzive de Egiptio. Dum tio en [[batalo apud Isso]] ([[-333|333 a. K.]]) stariĝis al rezisto la persa [[grandreĝo]] [[Dario la 3-a]]. La makedonanoj venkis en tiu ĉi batalo, sed Dareio eskapis kaj amasigis novan soldataron, kontraŭ kiu Aleksandro ekbatalis sur plataĵo proksime de urbo [[batalo apud Gaŭgamelo|Gaŭgamelo]] en la norda Mezopotamio en la jaro [[-331|331 a. K.]]. Kiam ankaŭ en tiu ĉi batalo Aleksandro atingis venkon, li sekve priregis sen pli grandaj obstakloj [[Babilono]]n kaj [[Suzo]]n kaj fine li enpenetris ĝis la koro de Persio mem, kie li subjugis [[Persepolo]]n kaj [[Hamadano]]n. La reciproka militiro kontraŭ la persanoj tiel finiĝis. Sed Aleksandro daŭrigis en persekutado de Dareio al oriento. Sed atendata decida batalo ne okazis, ĉar dareio estis perfide murdita fare de [[satrapo]] [[Bessos]], kiu poste la titolon de grandreĝo uzurpis por si. Aleksandro decidiĝis venĝi tiun ĉi perfidon kaj antaŭiris ĝis [[Baktrio]] en [[meza Azio]], kie li atingis Bessoson kaj kruele ekzekutis. Bataloj en la meza Azio ŝanĝiĝis en [[gerila milito|gerilan militon]] kontraŭ lokaj triboj, kiun finigis nur paco en la jaro [[-327|327 a. K.]]. Aleksandro poste entreprenis kampanjon en valon de rivero [[Induso]], kie li renkontiĝis kun la tuta vico de indiĝenaj barataj reĝoj, antaŭ ol liaj elĉerpintaj soldatoj fine devigis lin por reveni. Survoje reen ĝis Persio la soldataro de Aleksandro suferis grandajn perdojn dum marŝo tra [[dezerto]] en [[Gedrozio]]. Reveninte Aleksandro en la jaro [[-325|325 a. K.]] ekloĝis kun sia trupo en Babilono, kie li dum planado de militiro en [[Arabio]]n je du jaroj pli poste mortis. La devenan motivon kaj ideon de militiroj orienten - venĝon de la grekoj - Aleksandro pase forlasis kaj pli poste male komencis realigi ideon de unuiĝo de la grekoj kun negrekoj - barbaroj. Aleksandro tial dum la militiro fondis sur la konkeritaj teritorioj multajn novajn urbojn kaj aranĝis amasan nupton inter la makedonaj soldatoj kun noblaj persaj virinoj, kio donis al la reĝlando de Aleksandro orientalajn trajtojn. Sed li kaŭzis reziston per tio ĉe la makedonanoj. La ideo de unuiĝo de la grekoj kaj la barbaroj mortis fakte samtempe kun la morto de Aleksandro. Sed plu daŭris la klopodo realigi la grekan kulturon en la orientaj landoj. Sed tio kunpuŝigis kun nekonsento de la subjugitaj nacioj kaj la sekvantoj de Aleksandro ([[diadoĥoj]]) estis tial iom post iom forpuŝataj el Persio. Malgraŭ tio konserviĝis spuroj de la greka civilizo precipe en [[Baktrio]] kaj en Mezopotamio, kie la greka ĉeesto konservis plej longe. Pli okcidente situantaj landoj kiel Sirio, Malgranda Azio kaj Egiptio estis ekspoziciataj al multe pli forta agado de la greka civilizo. En Egiptio eĉ la loka kaj la greka kulturoj tute unuiĝis, precipe en nova ĉefurbo [[Aleksandrio]]. En Malgranda Azio kaj parte ankaŭ en Sirio la greka civilizo plene realiĝis malutile al la devenaj lokaj kulturoj. La interna malkonkordemo kaj malforteco de la helenistaj imperioj kondukis tamen al tio, ke la tuta helenista mondo estis iom post iom kaptita per la ekspansiema romia imperio. Paradokse per konkero de [[Oriento]] fare de la romianoj la influo de la helenista kulturo en oriento estis ankoraŭ pli fortigita. == Antikva Romio == {{Ĉefartikolo|Antikva Romio|Romia respubliko}} === Leviĝo === [[Romo]] estis en siaj komencoj nura [[urboŝtato]], en kiu regis reĝoj de [[etruskoj|etruska]] deveno. Sed iam je interŝanĝo de la 6-a jarcento antaŭ Kristo kaj la 5-a jarcento antaŭ Kristo la romanoj detronigis tiujn ĉi reĝojn (laŭ roma tradicio tiel okazis en la jaro [[-509|509 a. K.]], sed fakte tio okazis eble nur ĉirkaŭ la jaro [[-475|475 a. K.]]) kaj la etruska registaro en Romo estis per tio finigita. El la registaro fariĝis ''[[Respubliko|res publica]]'' - afero publika. La sekvantan iompostioman romian ekspansiemon haltigis eĉ ne invado de [[keltoj|galoj]], kiuj prirabis Romon en la jaro [[-387|387 a. K.]]. La romanoj transiris baldaŭ denove reen en ofensivon. Post la tuta vico dekomence de defendmilitoj kontraŭ la najbaraj triboj de [[etruskoj]], [[latinanoj]], [[samnitoj]], [[umbroj]] kaj fine kontraŭ suditalaj grekoj la romianoj atingis komence de la 3-a jarcento antaŭ Kristo kontrolon super la tuta Italio. En la jaro [[-264|264 a. K.]] eksplodis pro disputoj de la romianoj kun [[Kartago|kartaganoj]] sur Sicilio la [[unua punika milito]], en kiu la romianoj en la jaro [[-241|241 a. K.]] venkis kaj priregis Sicilion. Post sia venko la romianoj disvastigis sian potencon al pli antaŭaj kartaganaj insuloj - [[Sardinio]] kaj [[Korsiko]], dum la kartaganoj kompenzis siajn perdojn per konkero de [[prehistoria Hispanio|Hispanio]]. Denova kresko de streĉo inter ambaŭ ŝtatoj finiĝis en [[dua punika milito]] post tio, kiam kartagana armeestro [[Hanibalo]] konkeris romian aliancanan urbon [[Saguntum]]. Hanibalo gvidis militiron en Italion, kiu kulminis per neniiga kartagana venko super la romianoj en [[batalo apud Kann]] en la jaro [[-216|216 a. K.]]. Hanibalo malgraŭ tio ne kapablis konkeri Romion kaj restis relative izolita en la suda Italio, kio ebligis al la romianoj renovigi sian soldataron. La romianoj direktis sian militan klopodon kontraŭ la kartaganaj landoj en Hispanio, kiujn ili tute subjugis dum kelke da jaroj kaj elŝiris tiel tiun ĉi landon el la kartagana potenco. Post tio, kiam post malvenko en [[batalo super Metaŭro]] malsukcesis lasta kartagana provo je renverso, Hanibalo estis devigita reveni reen en la nordan Afrikon, kie li estis en [[batalo de Zamo]] en la jaro [[-202|202 a. K.]] definitive malvenkita fare de [[Scipio Africanus]]. Pro la venko en la dua punika milito la romianoj fariĝis gvidanta potenco de la okcidenta regiono de Mediteraneo. La [[tria punika milito]], kiu okazis en la jaro [[-149|149 a. K.]], finiĝis per totala neniigo de [[Kartago]]. La urbo estis egaligita kun la tero, la grundo malbenita kaj ties teritorio estis kiel [[Afriko (provinco)|provinco Afriko]] [[anekso|aneksita]] fare de la romianoj. Post la jaro [[-200|200 a. K.]] la romianoj komencis realiĝi ankaŭ en Grekio kaj en la orienta regiono de Mediteraneo. Dekomence ili prezentiĝis kiel liberigintoj de la grekaj vilaĝoj de la makedona superregado, sed dum la sekvantaj militoj ili akiris kontrolon super la tuta Grekio kaj definitive ili tiel senigis la helenojn de la libereco. En la jaro [[-133|133 a. K.]] Romio heredis post morto de reĝo [[Atalo la 3-a]] [[pergamono|pergamonan reĝlandon]] kaj akiris tiel firman bazejon por pluaj eksploroj en Azio. === Krizo de la respubliko === Fine de la 2-a jarcento antaŭ Kristo Romio estis endanĝerigita pro [[invado de kimbroj kaj teŭtonoj]], kiuj ekiris el siaj devenaj sidejoj direkte al la sudo. Post kelke da gravaj malvenkoj la romianoj subgvide de [[Gaio Mario]], kiu faris principan reformon de la romia soldataro, sukcesis venki super la atakantaj triboj. La romianoj ankaŭ nove aranĝis rilatojn en la oriento post la venko super [[Mithridato la 6-a]], la [[Pontuso|pontusa]] reĝo. Sed la socia streĉo kaj nesufiĉo de soldataj fortoj kaŭzis politikajn ĥaosojn en Romo mem. Provo de [[fratoj Gracĥidoj]] solvi tiujn ĉi problemojn per vojo de agrara reformo ne sukcesis. Ambaŭ fine finiĝis per perforta morto. La politika aranĝo de la respubliko plie montriĝis kiel nesufiĉa por priregi tiel grandegan imperion, en kian Romo fine de la 2-a jarcento antaŭ Kristo diskreskis. La krizo de respubliko estis ankoraŭ malbonigata per diversaj ambiciaj politikistoj kaj soldatoj, kiuj observis proprajn celojn. [[Senato]] estis disunuiĝinta pro batalo de la rivelantaj frakcioj - de [[optimatoj]] kaj [[popularoj]]. Gvidanto de la optimatoj [[Lucio Kornelio Sulao]] uzurpis en la jaro [[-82|82 a. K.]] potencon en Romo. La internaj disputoj estis dumtempe egaligitaj per ekigo de [[diktaturo]], kiu daŭris ĝis lia foriro en la jaro [[-79|79 a. K.]]. [[Dosiero:Karl Theodor von Piloty Murder of Caesar 1865.jpg|eta|350ra|Morto de Cezaro (bildo el la 19-a jarcento)]] Renovigi la stabilan politikan medion malgraŭ tio ne sukcesis. Ampleksa [[ribelo de sklavoj de Spartako]] gvidita fare de [[Spartako]] montris la internan malfortecon de la respubliko. En la jaro [[-60|60 a. K.]] fermis tri signifaj romiaj armeestroj - [[Krasso]], [[Pompeo]], [[Julio Cezaro|Cezaro]] la t.n. [[unua triumviraro|unuan triumviraron]]. Julio Cezaro estis tiu, kiu kapablis el tiu ĉi alianco ekspluati plej multe. En la jaro [[-59|59 a. K.]] li foriris [[Galio]]n, kiun li dum kelke da jaroj plene konkeris kaj alligis al la [[romia imperio]]. Kiam Kraso en la jaro [[-53|53 a. K.]] falis en [[batalo apud Karrh]] kontraŭ [[partoj]], la [[triumviraro]] disfalis. La senato pro iniciato de Pompeo starigis Cezaron ekster la leĝo, pro kio Cezaro estis provokigita al antaŭenmarŝo kontraŭ Romo kaj al eksplodigo de [[romia civitana milito]]. En la jaro [[-48|48 a. K.]] Pompeo estis malvenkita en la [[Batalo de Farsalo]] kaj Cezaro fariĝis ununura senjoro de Romo. Sed en la jaro [[-44|44 a. K.]] li estis en la senato murdita kaj la romia ŝtato tiel denove falis en la interpolitikajn ĥaosojn. [[Marko Antonio]], [[Aŭgusto Cezaro|Oktaviano]] kaj [[Marko Lepido]] kreis la [[dua triumviraro|duan triumviraron]] celita kontraŭ la murdistoj de Cezaro. En la jaro [[-42|42 a. K.]] la triumviraranoj venkis super ili en [[batalo apud Filippo]], sed nelonge post tio ili turnis la armilojn kontraŭ si. Post venko super Marko Antonio en [[batalo apud Aktio]] en la jaro [[-31|31 a. K.]] Oktaviano akiris la plenan potencon en la romia ŝtato. === La frua kaj kulmina imperio === Oktaviano klopodis venki impreson de remalkovro de la respubliko, sed fakte li estis unusola reganto de la ŝtato, per kio li ekigis novan sistemon de la regado nomata [[princlando]]. Li fariĝis la unua [[Listo de romiaj imperiestroj|romia imperiestro]] kaj akceptis honoran titolon ''Augusto''. Dum lia regado estis al Romio alligitaj pluaj teritorioj en Hispanio, en Malgranda Azio kaj la limoj de la imperio estis ŝovitaj ĝis [[Danubo]] kaj [[Rejno]]. Ankaŭ Egiptio fariĝis parto de la romia imperio. Provo konkeri [[Ĝermanio]]n tamen malsukcesis, kiam tri romiaj [[legio]]j estis neniigitaj en [[batalo en Teŭtobura arbaro|Teŭtobura arbaro]]. Dum regado de liaj sekvantoj: [[Tiberio]], [[Kaligulo]], [[Klaŭdio]] kaj [[Nerono]] la principato estis plu firmigita. Dum Tiberio estis en provinco [[Judea]] krucumita [[Jesuo Kristo]]. La imperio akiris pluajn teritoriojn en [[Britio (provinco)|Britio]], en la norda Afriko kaj en la oriento, malgraŭ tio la sekvantoj de Aŭgusto estis nur mezproksime kapablaj kaj okaze de Kaligulo kaj Nerono temis pri malamataj tiranoj. Post murdigo de Nerono en la jaro [[68]] okazis mallonga intercivitana milito, kies venkinto kaj nova imperiestro fariĝis [[Vespasiano]]. Vespasiano reorganizis la ŝtatajn financojn kaj stabiligis la administradon de la imperio. Simile ankaŭ liaj filoj [[Tito]] kaj [[Domitiano]] agadis sume sukcese, kvankam Domitiano en la jaro [[96]] fariĝis viktimo de [[konspiro]] kaŭzita pro lia aŭtoritata maniero de la regado. [[Flaviidoj]]n alternigis sur la trono la t.n. [[adoptaj imperiestroj]], dum kies regado la romia imperio troviĝis sur zenito de sia potenco. Dum [[Trajano]] la imperio atingis per konkero de [[Dacio]], [[Mezopotamio]], [[Asirio]] kaj [[Armenio]] sian plej grandan teritorian ekspansion. Tamen sekvanto de Trajano, [[Hadriano]], denove rezignis pri plimulto de tiuj ĉi teritorioj. La plej grandan ekonomian ekfloron la imperio spertis dum regado [[Antonino Pia]]. Sed la tempo de regado de [[Marko Aŭrelio]] jam markis sin masiva invado de [[ĝermanoj]] kaj [[sarmatoj]] en la imperion. Nur kun dono de granda klopodo la imperiestro sukcesis repuŝi ilian torenton dum kelke da penegaj militiroj. Post morto de [[Komodo (imperiestro)|Komodo]], la nekapabla filo de Marko Aŭrelio, eksplodis en la jaro [[192]] intercivitana milito, el kiu eliris venke [[Septimo Severo]]. Sed Severo ne kapablis sekurigi al la imperio daŭran stabilecon kaj post murdigo de lia sekvanto [[Karakalo]] en la jaro [[217]] la imperio malrapide komencis fali en ĥaoson. Kulmino estis ribelo de la romia soldataro en [[Majenco|Mogontiaco]] en la jaro [[235]] kaj murdigo de [[Aleksandro Severo]], la lasta imperiestro el la dinastio de [[Severidoj]], fare de liaj soldatoj. Sekvis kritika periodo en la historio de la romia imperio - regado de [[soldataj imperiestroj]]. === La malfrua imperio === Krizo de la imperio en la [[3-a jarcento]] alportis al la romia ŝtato plenan pereon. La daŭrantaj atakoj de la ĝermanaj triboj sur la norda limo kaj plifortigita premo de la [[sasanidoj|sasanida]] Persio oriente signifis por [[Romia imperio|Romio]] gravan minacon, ĉar samtempe okazis al granda nombro de [[uzurpado]]j de la imperiestra trono elflanke de diversaj komandantoj de la romiaj soldataroj kaj per tio al preskaŭ permanenta intercivitana milito. Kelkaj teritorioj de la imperio estis dumtempe perditaj (Galio, Britio kaj la orientaj provincoj). La limregiona teritorio en Ĝermanio kaj en Dacio devis esti forlasitaj por daŭre. Nur dum [[Diokleciano]] helpe de ampleksaj reformoj sukcesis en la imperio okazigi trankvilon. La imperio estis nun administrata sume fare de kvar imperiestroj regantaj en reciproka harmonio (''[[Tetrarkio]]''). Dum Diokleciano ankaŭ okazis lasta granda persekutado de la kristanoj. Sed la tetrarkio ne supervivis sian kreinton. Jam post la abdiko de Diokleciano la imperio denove trafalis sin en intercivitanajn militojn, sur kies finoj śtaris venke [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino la 1-a la Granda]]. Konstantino lasis sur [[Bosporo]] konstrui novan ĉefurbon de la imperio, kiu portis laŭ li nomon [[Konstantinopolo]]. En la jaro [[313]] li eldonis en [[Milano|Mediolano]] [[edikto milana|edikton]], per kiu li permesis la [[kristanismo]]n. La vojo por la kristianigo de la tuta romia imperio tiel estis preparita. Definitive finigita ĝi estis en la jaro [[391]], kiam [[Teodosio la 1-a]] malpermesis okazigado de ĉiuj [[paganismo|paganaj]] kultoj. Ekde duono de la [[4-a jarcento]] kreskis intensemo de invadoj de [[ĝermanoj]] sur la teritorio de imperio. En la jaro [[375]] [[gotoj]] estis forpuŝitaj fare de [[hunoj]] el siaj sidejoj norde de [[Danubo]] kaj sekve ili ekloĝis sur la romia teritorio. Tiu ĉi evento estas tradicie konsiderata kiel komenco de periodo de [[migrado de nacioj]], kiu daŭris preskaŭ 200 jaroj kaj kies viktimo fariĝis la okcidenta duono de la romia imperio. La ĝermanoj penetrantaj en la imperion estis parte ekloĝantaj sur la romia grundo kiel [[foederatoj]]. Sed iliaj daŭrigantaj atakoj gvidis al malrapida kreigado de ĝermanaj ŝtatoj sur la teritorio de imperio kaj al perdo de la tutaj [[romiaj provincoj|provincoj]]. Malgraŭ tio kapablis defendi sian orientan limon kontraŭ ekspansiema sasanida imperio, ankaŭ en tiu ĉi regiono estis iama potenculema superforto neredonigeble perdita. Post morto de [[Teodosio la 1-a]] en la jaro [[395]] la imperio estis dividita inter liaj filoj [[Arcadio]] kaj [[Honorio]]. Kvankam temis pri la sole formala divido de la regado super unu tuteca imperio, simile tiel ofte okazis en la pasinteco, precipe pro kaŭzo de pli efektiva administrado kaj defendo de la ampleksa imperio, tiu ĉi divido estis montriĝonta la daŭra. La okcidenta imperio ekspoziciata al pli forta premo de la ĝermanoj, ne kapablis defendi siajn limojn kaj en la jaro [[410]] [[visigotoj]] gvidataj de estro [[Alariko la 1-a]] plenrabis Romon. Post tio, kiam pro iniciato de imperiestro [[Valentiniano la 3-a]] estis murdita romia [[magistro de milito|komandanto de soldataro]] [[Flavio Aetio]], kiu komunikinte kun la ĝermanoj kapablis defendi la imperion antaŭ la hunoj, la okcidentromia defendo fakte detruiĝis. En la jaro [[476]] post abdiko de la lasta imperiestro [[Romulo Augusto]] la okcidenta imperio pereis, per kio la historio de la romia imperio estis en okcidento finigita, malgraŭ tio ke la antikvaj tradicioj, kulturo kaj klereco ĉi tie daŭrigis ĝis la [[6-a jarcento]]. Kontraŭe al tio la orienta imperio disponanta per pli favoraj geografiaj kaj ekonomiaj kondiĉoj defendis sin al la ĝermanaj kaj la persaj atakoj. Dum [[Justiniano la 1-a]] estis eĉ konkerita reen parto de teritorio de iama okcidenta imperio. Tamen la kreskanta influo de la kristanismo kaj precipe de la greka kulturo komune kun sorta premo de [[islamo]] en la [[7-a jarcento]] kaŭzis iompostioman ŝanĝon de karaktero de la ŝtato. La malfrue antikva orientromia imperio tiel ŝanĝiĝis en mezepokan [[bizanca imperio|Bizancon]]. == Persio == {{Ĉefartikolo|Persio}} Helenismo en [[Irano]] realiĝis nur limigite, ĉar la influo de la greka kulturo reprezentita de [[seleŭka imperio]] finiĝis jam en la 3-a jarcento antaŭ Kristo per formiĝo de [[partoj]], kiuj en Persio fondis propran [[parta imperio|arzakidan imperion]]. La potenco de la partaj reĝoj estis proporcie decentraligita utile al ties vasaloj. Tiu ĉi imperio agadis en certa mezuro kiel peranto inter la okcidenta greka-romia mondo kaj la orientaj civilizoj en [[Barato]] kaj en [[Ĉinio]]. Partoj devis senĉese defendi sin kaj kontraŭ la romia minaco en la okcidento kaj kontraŭ [[nomadoj|nomadaj]] triboj atakantaj de la nordo. La defendon de imperio malfaciligis precipe du faktoj: la nestabila interna aranĝo de la imperio kaj oftaj sekvantulaj disputoj. Unu tia disputo je la trono ekzemple malebligis al la partoj eluzi ilian venkon super la romianoj en batalo apud Karr. Sed Romio pli poste montriĝis esti kiel grava kaj danĝera rivalo kontraŭ la partoj, kiu ofte donis al ili neniigajn malvenkojn kaŭzante al ili grandajn teritoriajn perdojn. [[Dosiero:Bas relief nagsh-e-rostam al.jpg|eta|350ra|maldekstra|Imperiestro Valeriano surgenuanta antaŭ Ŝapuro la 1-a sur ĉevalo (reliefo en [[Nakŝ-e Rustam]]).]] En la jaro [[114]] atakis la partan imperion [[Trajano]]. Dum sia antaŭenmarŝo li okupis Mezopotamion, la centrejon de la parta potenco kaj kaŭzis per tio katastrofan malvenkon al [[arzakidoj]]. Post tio, kiam [[Hadriano]] en la jaro [[117]] grandioze rezignis pri tiu ĉi teritorio, povis la partoj denove renovigi sian potencon kaj denove tiel fariĝi decidiĝinta malamiko de la romianoj. En la jaro [[161]] atakis [[Armenio]]n (eterna pomo de kverelo inter la romianoj kaj la partoj, respektive pli poste [[sasanidoj]]). En plua jaro ili estis malvenkitaj fare de soldataroj de armeestro [[Avidio Kassio]]. La romianoj konkeris en la jaro [[165]] la partan ĉefurbon [[Ktesifono]]n, tamen ili baldaŭ denove retiriĝis. Post sia reveno el la oriento la romiaj soldatoj enhaŭlis en la imperion [[pesto]]n. Proksimume tiutempe komencis kreiĝi ĝermoj de pli posta falo de la parta imperio. La parta vasalo kaj reganto [[Persiso]] el dinastio de [[sasanidoj]] eluzis la kreskantan malkontentecon kun la parta registaro kaj nove vekiĝinta nacia fiereco en Persio por plifortigi propran potencon. La militiro de la romia imperiestro [[Septimo Severo]] fine de la [[2-a jarcento]], dum kiu denove estis rabita Ktesifono, signifis por la parta imperio baton, el kiu ĝi jam ne plu rekonsciiĝis. En Persido baldaŭ ekbrulis ribelo gvidata de ĉi tiea princo [[Ardaŝiro la 1-a]]. En la jaro [[224]] Ardaŝiro venkis super la [[partoj|parta]] reĝo [[Artabano la 4-a]]. La persa dinastio de sasanidoj tiel ekprenis la potencon kaj fondis la sasanidan imperion. Ardaŝiro kaj lia filo [[Ŝapuro la 1-a]] akiris kontrolon super la tuta iama parta teritorio kaj ekatakis la romian imperion. La persanoj sukcesis konkeri Armenion kaj kelkfoje venkis la romiaj soldataroj. En la jaro [[260]] estis en [[Edessa]] eĉ militkaptita la romia imperiestro [[Valeriano]]. Ofensivon kontraŭ la romianoj denove renovigis [[Ŝapuro la 2-a]] ([[309]] - [[379]]). Imperiestro [[Juliano Apostato]] ja en la jaro [[363]] invadis kun granda soldataro en Mezopotamion, sed en unu malpli granda batalo li estis mortigita. La romianoj devis sekve fermi hontigan pacon, en kiu ili utile al la romianoj rezignis pri kelkaj limregionaj teritorioj. Komence de la [[5-a jarcento]] sur la nordorienta limo de Persio aperis nova malamiko de la sasanidoj - [[hefthalitoj]] (Blankaj Hunoj). En la jaro [[484]] falis en batalo kontraŭ ili grandreĝo [[Perozo la 1-a]]. La persanoj estis sekve de tiu ĉi malvenko devigitaj pagi al la hefthalitoj [[tributo]]n. En la sama tempo eksplodis en la imperio [[holodomoro|mortado pro malsato]], kiu finis en multnombrajn ribelojn. La malfortigon de la nobelaro sekve de la ribeloj kaj la mortoj pro malsato eluzis [[Husravo la 1-a]], la plej signifa sasanida reganto, por realigi principajn reformojn. En la jaro [[532]] li kontraktis kun la romianoj pacon, sed kiun li mem jam en la jaro [[540]] rompis. La persa soldataro invadis en la romian Sirinon kaj konkeris kaj plenrabis la gravan romian urbon [[Antioĥio|Antioĥion ĉe rivero Orontes]]. Husravo la 1-a ankaŭ sukcesis neniigi la imperion de hefthalitoj. La persa potenco estis dum lia regado ampleksigita ĝis [[Arabio]] kaj [[Jemeno]]. Lia nepo, [[Husravo la 2-a]], ŝovis la limojn de la persa potenco ankoraŭ plu. Li konkeris la romiajn provincojn [[Sirio (provinco)|Sirio]] kaj [[Egiptio (provinco)|Egiptio]] kaj en la jaro [[626]] kuniginte kun la [[avaroj]] li malsukcese sieĝis [[Konstantinopolo]]n mem. Sed kontraŭbato de imperiestro [[Herakleio]] en la jaro [[627]] alkondukis al la persanoj neniigan malvenkon. Husravo estis sekve murdita dum palaca ribelo. Persio trafalis sin en la internan [[anarkio]]n kaj batalojn je la trono, kiuj karakterize malfortigis la imperion kaj malfermis tiel la vojon al la [[araboj]] por konkero de Persio post la jaro 634. Post morto de la lasta sasanida [[grandreĝo]] [[Jazdkarto la 3-a]] en la jaro [[651]] la persa imperio pereis. == Antikva Hindio == {{Ĉefartikolo|Historio de Barato|Historio de Pakistano}} [[Dosiero:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|eta|250ra|Statuo de ''pastro-reĝo'' trovita en [[Mohenĝo-Daro]].]] La historio de Hindio havas nomon laŭ [[Panĝabo]], Kvinriverejo de rivero [[Induso]]. Ĝi estas pli juna ol la historioj mezopotamia, egipta kaj palestina. Ĝi okazis en tri civilizaj ondoj, kiam unuigantan kaj kulturan rolon estis ludinta la antikva hinda religio. === Harapa kulturo === {{Ĉefartikolo|Induso-civilizacio}} La [[harapa kulturo]] estis en la dua duono de la 3-a miljaro antaŭ Kristo. La nomigo estiĝis laŭ urbo [[Harapo]], kiu estis la unua centrejo. La dua estis [[Mohenĝo-Daro]], malproksima proksimume 500 km de Harapo. Ambaŭ lokoj estas historie dokumentitaj. En la regiono de Harapo estis trovitaj [[ŝutejo]]j por [[greno]] kaj restaĵoj de konstruaĵoj el brikoj. En la regiono de Mohenĝo-Daro estis trovitaj [[kanaliza reto]], ilaro kaj armiloj el bronzo kaj fero. === Civilizo de arjoj === {{Ĉefartikolo|Arjoj}} La civilizo de arjoj aperis en [[Barato]] en duono de la 2-a miljaro antaŭ Kristo. Tiu ĉi ondo estas pli progresinta, ĝi kreis sociajn strukturojn: [[pastro]]j - [[brahmano]]j, [[kŝatrio]]j - elito reganta en Barato, [[vajŝo]]j - laboris en agrikulturo, komerco, [[ŝudro]]j - la plej malriĉa tavolo. Enkadre de la civiliza ondo de arjoj estas ludanta gravan rolon la religio: # la religio de [[vedoj]] ([[-1500|1500 a. K.]] - [[-1000|1000 a. K.]]). Temas pri antikvaj memorigaĵoj, precipe poemaj ([[psalmo]]j). Eblas ellegi el ili la aspekton de la vivo de arjoj. Tio estas mita, kultiva religio. Baratano solenis la dion helpe de kulta ofero (en la oferad li vidis religian faron). # la religio de [[upaniŝado]] ([[-1000|1000 a. K.]] - [[-500|500 a. K.]]). Temas pri 200 tekstoj precipe literaturaj, sed samtempe ankaŭ religiaj, el kiuj eblas ellegi novan etapon de antikva-barataj religiaj imagoj kaj ties koncepto. Ĝi diferenciĝis de la religio de vedoj per tio, ke ĝi proprumas religian supertuŝon. Tiu montriĝas per tio, ke krom dio [[Brahmao]], kiu ekzistas ekster la homo, ili adoras ankoraŭ duan dion [[Atmano]]n, kio estas dio interne de la homo. Ili kredis en [[reenkarniĝo]]. La stato de la postmorta feliĉo nomiĝis [[karmo]]. El tiu ĉi religio evoluis [[hinduismo]]. # [[budhismo]]: ĝi estas derivita de mita [[Budho]]. Ĝis hodiaŭ staras baza historie-religia demando, ĉu temas pri la religia sistemo aŭ pri projekto de morala. Budho nome asertas, ke la kaŭzo de la homaj problemoj kaj konfliktoj estas la internaj homaj volemaĵoj. La stato de la postmorta feliĉo nomiĝas [[nirvano]]. En la tempo de arjoj kreiĝis politikaj centroj: [[Koŝala]], [[Magadha]]. Okazis batalo inter ili, en kiu Magadha venkis. Estis destinita nova ĉefurbo - [[Pataliputra]]. === Dinastio de Maŭrjoj === La dinastio de Maŭrjoj eluzos ĥaosojn en la lando, kiuj estiĝis sekve de atako de [[Aleksandro la Granda]] en la jaroj [[-327|327 a. K.]] - [[-325|325 a. K.]]. La potencon prenas gvidanto [[Ĉandragupta]]. La plej grandan evoluon la lando atingas dum [[Aŝoko]], kiu unuigis la landon en unu tutaĵon. Li venis en kontakton kun Sirio. La antikva Barato venis al sia kulmino. === Kulturo === En tereno de kulturo estiĝis du [[eposo]]j - [[Mahabharata]], kiu konsistas el 200 000 versoj, temas pri la plej granda verko de ĉiuj tempoj, kaj [[Ramajanam]]. == Antikva Ĉinio == [[Dosiero:CMOC Treasures of Ancient China exhibit - jade disk.jpg|eta|250ra|[[Bi-disko]] el la tempo de la [[Liangzhu-kulturo|kulturo Liangzhu]].]] En la dua duono de la 3-a miljaro en Ĉinio disvastiĝis neolitika kulturo kun pentrita ceramiko. Homoj ekloĝis en fekundaj regionoj proksime de riveroj. Ili okupiĝis per kulturado de greno kaj bredado de brutaro. El interŝanĝo de la 3-a kaj la 2-a miljaroj devenas nigra ceramiko, produktata jam sur potista rado. El la [[-18-a jarcento|18-a jarcento a. K.]] - [[-11-a jarcento|11-a jarcento antaŭ Kristo]] devenas la unua dokumentita ĉina [[dinastio Ŝang]], por kiu pli poste alkutimiĝis markigo [[dinastio Jin|Jin]]. En la [[-11-a jarcento|11-a]] ĝis la [[-8-a jarcento|8-a jarcento antaŭ Kristo]] en antaŭon venis [[dinastio Ĉoŭ]]. Pri tiuj ĉi dinastioj ne estas multe da informoj, eblas ilin neniel aparte dokumenti. Ununuraj memorigaĵoj estas orakolejoj kaj surskriboj sur testudaj karapacoj kaj ostoj de bestoj, kio estas precipe respondoj de la orakolejoj al demandoj de regantoj. En la [[-7-a jarcento|7-a]] ĝis la [[-5-a jarcento|5-a jarcento antaŭ Kristo]] okazas ekspansio de la ĉina vivo. Evoluis metia produktado, kreskis signifo de la komerco kaj estis stampitaj moneroj. En la [[-6-a jarcento|6-a]] kaj la [[-5-a jarcento|5-a jarcento a. K.]] estiĝis en Ĉinio doktrinoj, kiuj unuigis la religiajn imagojn kun la racia pensado. La plej konatan el ili fondis [[Konfucio]]. Li emfazis la moralajn ecojn de homo kaj precipe de la regantaj personoj. Kiel ĉefan kategorion li konsideris noblecon de homa personeco kaj ties agado - tio estis valoroj gvidotaj al savo. La periodo de la 5-a ĝis la 3-a jarcento a. K. estas markata kiel tempo de militantaj ŝtatoj. La feran ilaron anstataŭis produktojn el kupro kaj bronzo. Grandan evoluon atingis teksa produktado, precipe produktado de [[silko]]. El la bataloj inter la militantaj ŝtatoj eliris venke okcidentĉina ŝtato Ĉĥin. Ties reganto havas ankaŭ en sia nomo la nomon de tiu ĉi ŝtato (Ĉĥin Ŝ'Ĥuang-ti 246 - 210). En tiu ĉi periodo estas konstruita tre potenca kaj granda imperio, kiu alportis interesajn civilizajn elementojn: per siaj limoj ĝi tuŝis ĝis [[Vjetnamio]], estis faritaj ŝanĝoj en la ŝtata administrado (anstataŭ nobelaro estis enoficigataj novaj oficistoj), unuigo de pesiloj kaj mezuriloj. Estis konstruita [[Granda ĉina muro]], mezuranta 4000 km, atinganta altecon 6 - 10 m. Ĝi estis konstruita kontraŭ invadoj de triboj, sed samtempe ĝi izolis Ĉinion de la ĉirkaŭa mondo. [[Dosiero:Silkroutes.jpg|dekstra|250ra|eta|Silka vojo]] En la jaroj [[-206|206 a. K.]] - [[220|220 p. K.]] estas venanta lasta periodo, kiam regas lasta [[dinastio Han]]. Ties regado estas por mallonga tempo interrompita komence de la nova erao (la malnova Han). Okazis aligo de parto de [[Koreo]]. La ŝtata ideo fariĝis [[konfuciismo]]. Estis kreita "[[silka vojo|granda silka vojo]]" kuniganta Ĉinion kun helenismaj ŝtatoj. Tio estis vejno de komerco inter Eŭropo kaj Azio ĝis tempoj de [[selĝukaj turkoj]]. La evoluo Han estas interrompita en la jaroj [[9]] ĝis [[23]], kiam per la palaca renverso venis al potenco [[Wang Mang]]. Post lia foriro el la gvidanta posteno en Ĉinio okazas historio de pli juna Han, kiu finas ĉirkaŭ la jaro [[220]]. Tio estis tempo de ekspansio - ekspansio de [[astronomio]], [[agrikulturo]], [[medicino]]. Grandan signifon havis invento de universala skribŝtofo - [[papero]]. == Literaturo == * BIČ, Miloš, ''Při řekách babylonských'', Praha, Vyšehrad, 1990. ISBN 80-7021-032-X * BURIAN, Jan, ''Civilizace starověkého středomoří'', Praha, Svoboda, 1984 * GRANT, Michael, ''Dějiny antického Říma, Praha, BB art'', 1998. ISBN 80-7257-009-9 * KLÍMA, Otakar, ''Sláva a pád starého Íránu, Praha'', Orbis, 1977 * KRAMER, Noah, Samuel, ''Historie začíná v Sumeru'', Praha, Odeon, 1965 * NOVÁKOVÁ,Julie - PEČÍRKA,Jan: ''Antika v dokumentech.I.-II.'', Praha, SNPL 1959 a 1961 * PEČÍRKA, Jan, ''Dějiny pravěku a starověku'', Praha, Státní pedagogické nakladatelství, 1979 (skriptum) * PEČÍRKOVÁ, Jana, ''Asýrie: od městského státu k říši'', Praha, Academia, 2000. ISBN 80-200-0348-7 * OLIVA, Pavel, ''Zrození evropské civilizace'', Praha, Epocha : Arista, 2003. ISBN 80-86410-37-4 * RAY, D., John, ''Ve stínu pyramid'', Praha, Albatros, 2003. ISBN 80-00-01228-6 * RICHTER, Stanislav, ''Kartágo: Po stopách Punů, Římanů a Vandalů'', Praha, Vyšehrad, 1975 * ZAMAROVSKÝ, Vojtěch, ''Řecký zázrak'', Praha, Euromedia Group - Knižní klub : Erika, 2000. ISBN 80-242-0403-7 * ZAMAROVSKÝ, Vojtěch, ''Za tajemstvím říše Chetitů'', Praha, Mladá Fronta, 1964 == Vidu ankaŭ == * [[Historio]] * [[Praepoko]] * [[Mezepoko]] * [[Novepoko]] * [[Mezopotamio]] * [[Antikva Egiptio]] * [[Persa imperio]] * [[Antikva Oriento]] * [[Antikva Grekio]] * [[Romia Imperio]] * [[Siddhartha Gautama]] {{ADLS|2008|16}} {{Projektoj|q=Antikva epoko|ReVo=antikv.0o|ReVo titolo=Antikvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antikva epoko| ]] [[Kategorio:Historio laŭ periodoj]] 22mbd379wnljconj19ylk331fp6iyt9 0 122703 9441618 9064737 2026-07-30T06:36:49Z Sj1mor 12103 9441618 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Book of Hours Bentivoglio.jpg|dekstra|eta|270px|Paĝo el la Horlibro de Giovanni II Bentivoglio, [[Bolonjo]], ĉirkaŭ 1497–1500. Humanisma [[minusklo]] kun tutkoloraj inicialoj kaj ornamoj.]] '''Inicialo''' aŭ '''komenclitero''' estas komenca [[litero]] de [[vorto]]. Multaj aŭtoroj pro modesteco subskribas siajn artikolojn per inicialoj (komencliteroj de la persona kaj familia nomoj). En [[Mezepoko]], kiam oni skribis librojn permane, estis kutimo desegni la inicialon de [[ĉapitro]] (la unuan literon de la ĉapitro) kaj foje de frazo kiel miniaturan [[pentraĵo]]n, veran artverkon, en kiu aperis ankaŭ homaj figuretoj. Tiuj literoj nomiĝas '''ĉefliteroj'''<ref>https://vortaro.net/#%C4%89eflitero_kd</ref>. Ankaŭ nun, de tempo al tempo, oni presas la ĉapitrajn inicialojn tre grandaj aŭ eĉ kun ornamaĵoj, laŭ la estetika koncepto de la [[kompostado|presisto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Inicialoj dc]] - esperantlingva muzikisto {{Projektoj|ReVo=inicial}} == Fontoj == <references /> [[Kategorio:Tipografio]] o1ahe3kkgctmsp3nmszxralqbvm10wq 0 123232 9441483 8708791 2026-07-29T19:36:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anatolij Rafailoviĉ Belkin''' ({{lang-ru|Анатолий Рафаилович Белкин}}, naskiĝis [[12-an de junio]] [[1955]]) estas [[Rusio|rusia]] [[matematikisto]] kaj [[juristo]]. Li estas [[Doktoro]] de fizik-matematikaj sciencoj ([[1981]]), [[Habilitiĝo|habilitdoktoro]] de juraj sciencoj ([[2000]]), akademiano de Rusia Akademio pri Natursciencoj ([[2002]]), [[profesoro]] de Moskva Ŝtata Universitato pri Aparatkonstruado kaj Informadiko kaj ĝenerala direktoro de Instituto de Sendependaj Esploroj. Anatolij Belkin loĝas en [[Moskvo]]. Elstara ludanto de [[Kio? Kie? Kiam? (sporta varianto)]] kaj [[Propra ludo]], organizanto de tiuj kaj aliaj intelektaj ludoj, li longe estis kapitano de la teamo "[[Nesprosta]]" kaj gvidanto ("komandoro") de Intelekta klubo. Li konsideriĝas rimarkinda ruslingva [[poeto]], ĉefe en ironia stilo, kaj estas aŭtoro de multaj [[limeriko]]j. Li oficas kiel sekretario de la Literaturista Unio de Rusio, kaj estas laŭreato de premio "[[Ivan Bunin|Bunin]]" kaj medalo "[[Gavriil Derĵavin|Derĵavin]]". Plurfoje Anatolij Belkin esprimis sian favoran rilaton al Esperanto. == Poemaroj == * Избранные стихотворения (Elektitaj poemoj), 2 volumoj, 1995 * Оси координат (Koordinat-aksoj), 2000 * Лимерикон, или Всемирная история в лимериках (Limerikaro, aŭ Tutmonda historio per limerikoj), 2006 * Парнас колобком (Parnaso bulforma - kolekto de poeziaj parodioj kaj aludoj), 2008 * Эпиграмматика (Epigramatiko), 2009 == Eksteraj ligiloj (ruslingve) == * [http://anatbel.tripod.com/anatbel.htm Retejo de Anatolij Belkin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221235535/http://anatbel.tripod.com/anatbel.htm |date=2006-02-21 }} * [http://anatbel.livejournal.com/ Reta Taglibro de Anatolij Belkin] {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Belkin, Anatolij}} [[Kategorio:Ruslingvaj poetoj]] [[Kategorio:Rusiaj poetoj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Rusiaj juristoj]] 28i7vhmfcl9ypcs3g07u3p5b8nn69y0 0 123911 9441377 9237150 2026-07-29T16:27:33Z Sj1mor 12103 9441377 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vamberk | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Wamberg}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Vamberk | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Náměstí ve Vamberku crop.jpg | dosiero_priskribo = Placo de Hus <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Vamberk - vlajka.png | blazono = Vamberk CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = [[Distrikto Rychnov nad Kněžnou|Rychnov nad Kněžnou]] | municipo = Rychnov nad Kněžnou | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | ŝoseo = | orogenezo = Orlica tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Vamberk | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 320 | lat_d = 50 | lat_m = 07 | lat_s = 03 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 17 | long_s = 27 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 21.03 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1341 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 517 54 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0524 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0524 576883 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 7 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.vamberk.cz www.vamberk.cz] | commons = Vamberk | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Vamberk''' ({{lang-de|Wamberg}}) estas kvinmila urbo en [[Ĉeĥio]] situanta sur montarpiedo de [[Orlica montaro]] kun trafluanta montara rivereto ''Zdobnice''. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} La katastro de la urbo estas metita ekde supermara alteco 287 m (ĉe kunfluejo de Zdobnice kun [[Divoká Orlice]]) ĝis supermara alteco 603 m ĉe Litický Chlum. Turisman situon de Vamberk eblas plej bone ekkoni el sorĉa suprejo de kabano ''Na Vyhlídce'' (475 m), de kie eblas observi la tutan zonon de Orlica montaro kaj dum bona videbleco eblas ekvidi eĉ montojn [[Kunětická hora]], [[Sněžka]] aŭ [[Králický Sněžník]]. La plej malnovaj tradicioj de la urbo estas teksindustrio, kamenfarado, produktado de fumaĵitaĵoj kaj ĉefe [[puntofarado]]. En [[1938]] aliĝis ankaŭ maŝinindustrio, kiu nun sukcesas plej bone. La [[punto]] de Vamberk, pli precize dirite la plektita punto de Vamberk estas nocio nedisegeble kunigita kun la nomo de la urbo. Dekomence hejma produktado eluzanta lokaj popolaj fontoj kaj teknikoj estis laŭ tradicio renovigita en la unua duono de la [[17-a jarcento]] per [[Flandrio|flandraj]] influoj importitaj dum la [[tridekjara milito]] de Magdalena Grambová, nova posedantino de vamberka sinjorujo. Kulminon de manufaktura produktado de la puntoj el Vamberk eblas datigi en la [[18-a jarcento|18-an jarcenton]], kiam la puntofarado fariĝis unu el ĉefaj manieroj de [[vivtenado]] de granda parto de la loĝantaro de cismontarejo de Orlica montaro. Nuntempe estas garantio de alta nivelo de puntofarado entrepreno ''Vamberecká krajka Vamberk'' prezentita sian markon ''VKV'' en pluraj ekspozicioj kaj grandfoiroj de la mondo. Grandan sukceson ĝi akiris en EXPO 58 en [[Bruselo]] kaj same sukcesa estis ankaŭ partopreno en EXPO 67 en [[Montrealo]]. Unika ekspozicio de la historio kaj nuntempo de la puntofarado estas metita en vamberka muzeo de puntoj. La puntofarado estas tiel kunigita kun Vamberk, ke en la urbo kaj ties ĉirkaŭaĵo eblas malfacile trovi familion, en kiu almenaŭ iu ne dediĉas sin hejme el iliaj familianoj al puntofarado. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de urbo == * '''Vamberk''' * [[Merklovice]] * [[Peklo (Vamberk)|Peklo]] == Esperanto == En Vamberk naskiĝis [[Rudolf Horský]] == Pluaj fotoj == <gallery> Vamberk - Husovo náměstí s mariánským sloupem a kostelem sv. Prokopa.jpg|Mariana kolono kun preĝejo de sankta Prokopio Muzeum krajky Vamberk.jpg|Muzeo de punto Vamberk from air K2-2.jpg|Aviadila foto Vamberk - kostel sv. Prokopa (1).jpg|Preĝejo de sankta Prokopio Vamberk staniční budova (2023).jpg|Stacidomo en Vamberk </gallery> == Eksteraj ligiloj == [http://vamberk.cz/ Oficiala urba retpaĝaro] {{Vamberk}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Rychnov nad Kněžnou}} [[Kategorio:Vamberk| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Rychnov nad Kněžnou]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Rychnov nad Kněžnou]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Orlica tabulo]] 6pba8294p0j3e94idgjhd3h751louvk 0 128765 9441754 9401705 2026-07-30T10:10:16Z Sj1mor 12103 9441754 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|episkopujo}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Episkopejo''' estas la loĝloko aŭ [[palaco]] de [[episkopo]]. Kelkaj ekzemploj en ĉi tiu Vikipedio estas: [[Episkopa Palaco de Kvenko]], [[Episkopejo de Ostrava-Opava]], [[Episkopa palaco (Sümeg)]] [[Episkopa Palaco de Astorgo]]. La vorto "episkopejo" ankaŭ estas uzata kun la signifo "[[episkopujo]]", tio estas ''diocezo'', [[eklezio|eklezia]] [[distrikto]] estrata de episkopo. {{Projektoj|ReVo=episko.0ejo}} {{ĝermo|religio|konstruaĵo}} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj]] 0xbkx3osrvbuz26wtkh5w4x0chhktzp 0 128918 9441633 9362458 2026-07-30T07:17:22Z Sj1mor 12103 9441633 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tiranosaŭro |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |troveblo de fosilioj = Malfrua [[kretaceo]] |dosiero = AMNH Trex.jpg |dosiero2 = H. sapiens & T. rex.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Reptilioj]] ''Sauropsida'' |superordo = [[Dinosaŭro]]j ''Dinosauria'' |ordo = [[Saŭriskioj]] ''Saurischia'' |subordo = [[Teropodoj]] ''Theropoda'' |familio = [[Tiranosaŭredoj]] ''Tyrannosauridae'' |genro = '''Tiranosaŭro''' ''Tyrannosaurus'' |genro aŭtoritato = [[Henry Fairfield Osborn|Osborn]], 1905 |statuso = {{StatusFosilia}} |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = * '''''T. rex''''' <small>([[tipo (zoologio)|tipo]])</small><br /><small>Osborn, 1905</small> |sinonimo = * ''Manospondylus'' <br /><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1892</small> * ''Dynamosaurus'' <br /><small>[[Henry Fairfield Osborn|Osborn]], 1905</small> * ?''[[Nanotyrannus]]'' <br /><small>[[Robert T. Bakker|Bakker]], Williams k [[Phil Currie|Currie]], 1988</small> * ''Stygivenator'' <br /><small>[[George Olshevsky|Olshevsky]], 1995</small> * ''Dinotyrannus'' <br /><small>[[George Olshevsky|Olshevsky]], 1995</small> |vikispecio = |komunejo = }} '''Tiranosaŭro''' (''Tyrannosaurus'' = 'tirana lacerto') estas [[dinosaŭro|dinosaŭra]] [[genro]]. Ankaŭ konata kiel ''T. rex'', la [[specio]] ''Tyrannosaurus rex'' vivis en tiu landparto, kiu nun estas okcidenta [[Nordameriko]]. Iuj sciencistoj konsideras la iom pli malnovan [[tarbosaŭro]]n (''Tarbosaurus bataar'') de [[Azio]] dua tiranosaŭra specio dum aliaj opinias, ke tarbosaŭro estas aparta genro. La tiranosaŭro estas la dinosauro plej ofte prezentita en la populara kulturo. Same kiel aliaj [[tiranosaŭredoj|tiranosaŭredaj]] [[teropodoj]], tiranosaŭro estis [[dupieda]] [[karnomanĝulo]] kun granda [[kranio]] kontraŭbalancita per longa, peza vosto. Kompare kun la grandaj, potencaj malantaŭaj kruroj, la antaŭaj kruroj de la tiranosaŭro estis malgrandaj kaj havis nur du fingrojn. Kvankam aliaj terapodoj estis same grandaj aŭ eĉ pli grandaj ol la tiranosaŭro, ĝi estis la plej granda tiranosaŭredo (pri kiu ni scias) kaj unu el la plej grandaj teraj rabobestoj, kun longeco de pli ol 12 [[metro]]j kaj pezo de [[elefanto]]. Oni trovis en Nordameriko [[fosilio]]jn de ''T. rex'' en [[geologia formacio|formacioj]] de la plej malfrua [[kretaceo]]; ĝi estis inter la lastaj dinosaŭroj ekzistantaj antaŭ la [[kretacea-terciara formorta evento]]. Oni jam identigis pli ol 30 ekzemplerojn de ''T. rex'', iuj preskaŭ kompletaj, kio permesis profundan esploradon pri multaj aspektoj de ĝia [[biologio]], inkluzive ĝian vivhistorion kaj [[biomeĥaniko]]n. Ankoraŭ ne estas konsento pri la manĝkutimoj kaj potencia rapideco de ''T. rex''. == Priskribo == ''Tyrannosaurus rex'' estis unu el la plej grandaj teraj karnomanĝuloj iam ajn, ĉ. 12 ĝis 13&nbsp;[[metro]]jn longa kaj 5&nbsp;metrojn alta kiam plenkreska.<ref name="brochu2003">Brochu, C.R. 2003. Osteology of ''Tyrannosaurus rex'': insights from a nearly complete skeleton and high-resolution computed tomographic analysis of the skull. ''Memoirs of the Society of Vertebrate Paleontology''. 7: 1-138.</ref> Pritaksoj de la pezo de tiranosaŭro multe variis dum la jaroj, de pli ol 7200&nbsp;kg<ref name="henderson1999">Henderson, D.M. 1999. Estimating the masses and centers of mass of extinct animals by 3-D mathematical slicing. ''Paleobiology'' 25: 88–106.</ref> ĝis malpli ol 4500&nbsp;kg<ref name="andersonetal1985">Anderson, J.F., Hall-Martin, A. & Russell, D.A. 1985. Long bone circumference and weight in mammals, birds and dinosaurs. ''Journal of Zoology'' 207: 53–61.</ref><ref name="bakker1986">Bakker, R.T. 1986. ''The Dinosaur Heresies''. New York: Kensington Publishing. 481pp.</ref> kun la plimulto de la modernaj pritaksoj estante inter 5400&nbsp;kg kaj 6800&nbsp;kg.<ref name="farlowetal1995">Farlow, J.O., Smith, M.B., & Robinson, J.M. 1995. Body mass, bone "strength indicator", and cursorial potential of ''Tyrannosaurus rex''. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 15: 713-725.</ref><ref name="seebacher2001">Seebacher, F. 2001. A new method to calculate allometric length-mass relationships iof dinosaurs. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 21(1): 51–60.</ref><ref name="christiansenfarina2004">Christiansen, P. & Fariña, R.A. 2004. Mass prediction in theropod dinosaurs. ''Historical Biology'' 16: 85-92.</ref><ref name="ericksonetal2004">Erickson, G.M., Makovicky, P.J., Currie, P.J., Norell, M.A., Yerby, S.A., & Brochu, C.A. 2004. Gigantism and comparative life-history parameters of tyrannosaurid dinosaurs. ''Nature'' 430: 772-775.</ref> [[Dosiero:Tyrannosaurusscale.png|eta|maldekstra|260ra|Diversaj specimenoj de ''Tyrannosaurus rex'' kun homo por komparo.]] [[Dosiero:Trex edited.jpg|eta|Fosilia skeleto de tiranosaŭro ĉe<br />[[Nacia Muzeo de Naturhistorio]] en [[Vaŝingtono]]]] La plej grandaj kranioj de ''T. rex'' konataj estas 1,5m longaj. Kompare kun aliaj teropodoj, la tiranosaŭra kranio estis multe kodifita. Malantaŭe ĝi estis tre larĝa kaj antaŭe mallarĝa, kio permesis iom da [[binokla vidpovo]]. Iuj [[osto]]j estis kunfandiĝintaj, kio malhelpis moviĝon inter ili. Grandaj truoj (''fenestrae'') en la kranio malpligrandigis pezon kaj donis lokojn kie povis ligiĝi muskoloj. La ostoj mem estis masivaj, same kiel la segil-dentaj dentoj kiuj, anstataŭ esti klingecaj, estis ovalaj kversekce. Kiel aliaj tiranosaŭredoj ''T. rex'' havis frapan [[diversdenteco]]n, kun la antaŭaj dentoj ĉe la antaŭa parto de la supra makzelo dense pakitaj kaj D-formaj kversekce. Grandaj mordo-signoj sur la ostoj de aliaj dinosaŭroj indikas ke ĉi tiuj dentoj povis penetri solidajn ostojn. ''T. rex'' havis la plej grandan mordo-potencon de ĉiuj dinosaŭroj kaj de plimultaj bestoj entute. Oni ofte trovas frotitajn aŭ rompitajn dentojn, sed malkiel la dentoj de [[mamulo]]j, la dentoj de tiranosaŭredoj daŭre anstataŭiĝis dum la vivo de iliaj posedantoj.<ref name="brochu2003"/> La kolo de ''T. rex'' havis la formon de natura S-kurbiĝo, same kiel ĉe aliaj teropodoj, sed ĝi estis mallonga kaj fortmuskola por subteni la grandan kapon. La du-fingraj antaŭkruroj estis tre malgrandaj kompare kun la korpo, sed ili estis fortmuskolaj. La malantaŭaj kruroj kontraŭe estis inter la plej longaj, proporcie al korpograndeco, de ĉiuj teropodoj. La vosto estis peza kaj longa, foje kun pli ol kvardek [[vertebro]]j, por kontraŭbalanci la grandajn kapon kaj korpon. Por kompensi la grandecon de la besto, multaj ostoj de la skeleto estis kavaj. Ĉi tio malpligrandigis la pezon de la skeleto dum ĝi retenis multon el la forteco de la ostoj.<ref name="brochu2003"/> == Klasado == Tiranosaŭro estas genro de la superfamilio de [[tiranosaŭroideoj]], la familio de [[tiranosaŭredoj]], kaj la subfamilio de [[tiranosaŭrenoj]]. Inter aliaj membroj de la tiranosaŭrena subfamilio estas la nordamerika [[daspletosaŭro]] kaj la azia [[tarbosaŭro]],<ref name="currieetal2003">Currie, P.J., Hurum, J.H., and Sabath, K. 2003. Skull structure and evolution in tyrannosaurid dinosaurs. ''Acta Palaeontologica Polonica'' 48(2): 227–234. (deŝutu [http://app.pan.pl/app48-2.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612033721/http://app.pan.pl/app48-2.htm |date=2007-06-12 }})</ref><ref name="holtz2004">Holtz, T.R. 2004. Tyrannosauroidea. En: Weishampel, D.B., Dodson, P., & Osmolska, H. (red.). ''The Dinosauria'' (2-a eldono). Berkeley: University of California Press. Pp. 111-136.</ref> kiuj ambaŭ ofte traktiĝis kiel sinonimoj de tiranosaŭro.<ref name="paul1988">Paul, G.S. 1988. ''Predatory Dinosaurs of the World''. New York: Simon & Schuster. 464pp.</ref> Oni iam kredis tiranosaŭedojn esti posteuloj de pli fruaj grandaj teropodoj kiel la [[spinosaŭroideoj|megalosaŭroj]] kaj [[karnosaŭroj]] sed intertempe oni reklasigis ilin metante ilin kun la ĝenerale malpli grandaj [[celurosaŭroj]].<ref name="holtz1994">Holtz, T.R. 1994. The phylogenetic position of the Tyrannosauridae: implications for theropod systematics. ''Journal of Palaeontology'' 68(5): 1100-1117.</ref> En la jaro 1955 la [[Sovetunio|sovetunia]] [[paleontologio|paleontologo]] [[Evgeny Maleev]] nomis novan specion, ''Tyrannosaurus bataar'', de [[Mongolio]].<ref name="maleev1955">Maleev, E.A. 1955. [Gigantic carnivorous dinosaurs of Mongolia]. ''Doklady Akademii Nauk S.S.S.R.'' 104(4): 634-637. [en rusa lingvo]</ref> Ĝis 1965 oni renomis ĉi tiun specion ''Tarbosaurus bataar''.<ref name="rozhdestvensky1965">Rozhdestvensky, A.K. 1965. Growth changes in Asian dinosaurs and some problems of their taxonomy. [''Paleontological Journal''] 3: 95-109.</ref> Spite la renomadon multaj [[filogenetiko|filogenetikaj]] analizoj traktas ''Tarbosaurus bataar'' kiel [[fratina taksono|fratinan taksonon]] de ''Tyrannosaurus rex'',<ref name="holtz2004"/> kaj oni havis konsideris ĝin azia tiranosaŭra specio.<ref name="holtz1994"/><ref name="carpenter1992">Carpenter, K. 1992. Tyrannosaurids (Dinosauria) of Asia and North America. En: Mateer, N. & Chen P. (red.). ''Aspects of Nonmarine Cretaceous Geology''. Beijing: China Ocean Press Pp. 250-268. (deŝutu [https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927214806/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx |date=2007-09-27 }})</ref><ref name="carretal2005">Carr, T.D., Williamson, T.E., & Schwimmer, D.R. 2005. A new genus and species of tyrannosauroid from the Late Cretaceous (Middle Campanian) Demopolis Formation of Alabama. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 25(1): 119–143.</ref> Lastatempa repriskribado de la kranio de ''Tarbosaurus bataar'' montris ke ĝi estis multe pli mallarĝa ol ''Tyrannosaurus rex'' kaj ke dum mordado la distribuo de premoj en la kranio estus ege alia, pli proksima al tiuj ĉe [[alioramo]] (''Alioramus''), alia azia tiranosaŭredo.<ref name="hurumsabath2003">Hurum, J.H. & Sabath, K. 2003. Giant theropod dinosaurs from Asia and North America: Skulls of ''Tarbosaurus bataar'' and ''Tyrannosaurus rex'' compared. ''Acta Palaeontologica Polonica'' 48(2): 161–190. (deŝutu [http://app.pan.pl/app48-2.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612033721/http://app.pan.pl/app48-2.htm |date=2007-06-12 }})</ref> Parenca [[kladistiko|kladistika]] analizo trovis ke [[alioramo]], ne tiranosaŭro, estis la fratina taksono de [[tarbosaŭro]] kio, se vero, sugestus ke tarbosaŭro kaj tiranosaŭro devus resti apartaj genroj.<ref name="currieetal2003"/> Aliaj tiranosaŭredaj fosilioj trovitaj en la samaj formacioj kiel ''T. rex'' unue klasiĝis kiel apartaj taksonoj, inter ili ''Aublysodon'' kaj ''Albertosaurus megagracilis'',<ref name="paul1988"/> la dua poste renomita ''Dinotyrannus megagracilis'' in 1995.<ref name="Olshevsky1995">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro =Olshevsky, George |jaro=1995 |titolo=The origin and evolution of the tyrannosaurids |publikaĵo =Kyoryugaku Saizensen [Dino Frontline] |volumo=9-10 |paĝoj=92-119 (9) 75-99 (10)}}</ref> Oni nun tamen universale konsideras ĉi tiujn fosiliojn aparteni al nematuraj tiranosaŭroj.<ref name="carrwilliamson2004">Carr, T.D. & Williamson, T.E. 2004. Diversity of late Maastrichtian Tyrannosauridae (Dinosauria: Theropoda) from western North America. ''Zoological Journal of the Linnean Society'' 142: 479–523.</ref> Malgranda sed preskaŭ kompleto kranio de Montano, 60&nbsp;cm longa, eble estas escepto tiurilate. Ĉi tiun kranion unue klasis kiel apartenanta al specio de [[gorgosaŭro]] (''G. lancensis'') [[Charles W. Gilmore]] en la jaro 1946,<ref name="gilmore1946">Gilmore, C.W. 1946. A new carnivorous dinosaur from the Lance Formation of Montana. ''Smithsonian Miscellaneous Collections'' 106: 1-19.</ref>, sed oni poste proponis ke ĝi apartenas al nova genro [[nanotirano]] (''Nanotyrannus'').<ref name="bakkeretal1988">Bakker, R.T., Williams, M., & Currie, P.J. 1988. ''Nanotyrannus'', a new genus of pygmy tyrannosaur, from the latest Cretaceous of Montana. ''Hunteria'' 1(5): 1-30.</ref> Daŭre restas diverseco de opinioj pri tio ĉu la propono pri ''N. lancensis'' validas. Multaj paleontologoj konsideras la kranion esti tiu de nematura ''T. rex''.<ref name="carr1999">Carr TD. 1999. Craniofacial ontogeny in Tyrannosauridae (Dinosauria, Theropoda). ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 19: 497–520.</ref> Klare estas malgrandaj diferencoj inter la specioj, inter ili pli granda nombro de dentoj ĉe ''N. lancensis'', kio instigis iujn sciencistoj rekomendi apartan traktadon de la genroj ĝis plia esplorado aŭ pliaj malkovroj klarigos la situacion.<ref name="holtz2004"/><ref name="currie2003">Currie, P.J. 2003. Cranial anatomy of tyrannosaurid dinosaurs from the Late Cretaceous of Alberta, Canada. ''Acta Palaeontologica Polonica'' 48(2): 191–226. (deŝutu [http://app.pan.pl/app48-2.htm ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612033721/http://app.pan.pl/app48-2.htm |date=2007-06-12 }})</ref> === La debato pri ''Manospondylus'' === [[Dosiero:Trex skull.png|eta|220ra|dekstra|Kranio de ''T. rex'', tipo-specimeno ĉe la [[Naturhistoria Muzeo Carnegie]]. Ĉi tiu estis peze kaj neĝuste restaŭrita per gipso laŭ [[alosaŭro]]; intertempe oni dispecigis ĝin.]] La unua fosilia specimeno atribuata al ''Tyrannosaurus rex'' konsistas el du partaj vertebroj (de kiuj unu perdiĝis) kiujn trovis [[Edward Drinker Cope]] en 1892 kaj kiujn ili priskribis kiel ''Manospondylus gigas''. Osborn rekonis la similecon inter ''M. gigas'' kaj ''T. rex'' jam en 1917 sed, pro la parta naturo de la vertebroj de ''Manospondylus'', li ne povis ilin definitive sinonimigi.<ref name="osborn1917">Osborn, H.F. 1917. Skeletal adaptations of ''Ornitholestes'', ''Struthiomimus'', ''Tyrannosaurus''. ''Bulletin of the American Museum of Natural History'' 35: 733–71.</ref> Debato estiĝis en junio de 2000 kiam la [[Instituto Black Hills]] trovis la tipo-lokon de ''M. gigas'' en Suda Dakoto kaj tie trovis pliajn tiranosaŭrajn ostojn. Oni decidis ke ĉi tiuj reprezentas pliajn restaĵojn de la sama unuopulo kaj ke ili estas identaj kun tiuj de ''T. rex''. Laŭ la reguloj de la [[Internacia Kodo de Zoologia Nomenklaturo]] (IKZN), la sistemo kiu regas la sciencan nomadon de bestoj, ''Manospondylus gigas'' sekve devus havi prioritaton super ''Tyrannosaurus rex'', ĉar ĝin oni nomis unue.<ref name="mccormick2000">"[http://www.exn.ca/dinosaurs/story.asp?id=2000061353&name=archives ''T. rex'' may be in for a name change] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926225534/http://www.exn.ca/dinosaurs/story.asp?id=2000061353&name=archives |date=2007-09-26 }}" by David McCormick. Discovery Channel Canada. [[13-a de junio]] [[2000]]. Aliro [[20-a de julio]] [[2006]].</ref> La Kvara Eldono de la [http://www.iczn.org/iczn/index.jsp IKZN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp |date=2009-05-24 }}, kiu ekvalidis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] [[2000]], tamen asertas ke "la uzado de jam ekzistantaj terminoj daŭru" kiam "la pli aĝa sinonimo aŭ homonimo ne uziĝas kiel valida nomo depost 1899" kaj "la pli juna sinonimo aŭ homonimo uziĝas por certa taksono, kiel ĝia supozata valida nomo, en almenaŭ 25 verkoj, publikigitaj de almenaŭ 10 aŭtoroj en la tuj antaŭaj 50 jaroj..."<ref name="icznart23">International Code of Zoological Nomenclature, Fourth Edition. [http://www.iczn.org/iczn/index.jsp?article=23&nfv=#9 Article 23.9 - Reversal of Precedence] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090609113435/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp?article=23&nfv=#9 |date=2009-06-09 }}. International Commission on Zoological Nomenclature. [[1-a de januaro]] [[2000]]. Aliro [[20-a de julio]] [[2006]].</ref> Laŭ ĉi tiuj kondiĉoj ''Tyrannosaurus rex'' facile kvalifikiĝus kiel valida nomo kaj plej verŝajne estus konsiderita [[protektita nomo]] (''nomen protectum'') sub la IKZN se iam oni ĝin kontestus (kaj oni ankoraŭ ne kontestis ĝin). Tiukaze ''Manospondylus gigas'' estus juĝita [[forgesita nomo]] (''nomen oblitum'').<ref name="taylor2002">"[http://www.miketaylor.org.uk/dino/faq/s-class/priority/ So why hasn't ''Tyrannosaurus'' been renamed ''Manospondylus''?]" by Mike Taylor. [[27-a de aŭgusto]] [[2002]]. Aliro [[20-a de julio]] [[2006]].</ref> == Paleobiologio == Kiel ĉe ĉiuj dinosaŭroj konataj de [[fosilio]]j, multo pri la tiranosaŭra biologio, inkluzive ĝian agmanieron, koloro, [[ekologio]], kaj [[fiziologio]] estas nekonata. Tamen la malkovrado de multaj novaj specimenoj dum la pasintaj dudek jaroj permesis iom da informita spekulativado pri kreskorapideco, seksa dimorfismo, kaj metabolismo. === Vivhistorio === [[Dosiero:Tyrannosauridae growth rates.svg|eta|320ra|dekstra|Grafo montranta la hipotetajn vivkurbiĝojn (korpomaso kontraŭ aĝo) de kvar tiranosaŭredoj. ''Tyrannosaurus rex'' reprezentiĝas per la nigra linio. Surbaze de Erickson et al. 2004]] La identigo de kelkaj specimenoj kiel nematuraj tiranosaŭroj permesis al sciencistoj ekscii pri [[ontogenezo|ontogenezaj]] ŝanĝiĝoj en la specio, pritaksi la vivlongecon, kaj informiĝi pri tio kiel rapide kreskis la tiranosaŭridoj. Oni taksas ke la plej malgranda unuopulo konata ([[Naturhistoria Muzeo de Los-anĝelesa Konteo|NMLK]] 28471, la "teropodo Jordan") pezis nur 29.9&nbsp;kg, dum la plej granda ([[Naturhistoria Muzeo Field|NHMF]] PR2081 "[[Sue (dinosaur)|Sue]]") verŝajne pezis pli ol 5400&nbsp;kg. [[Histologio|Histologia]] analizado de la ostoj de ''T. rex'' montris ke NMLK 28471 havis nur 2 jarojn kiam ĝi mortis, dum "Sue" havis 28 jaroj, aĝo kiu eble estis proksima al la maksimumo por tiu specio.<ref name="ericksonetal2004"/> Histologio ankaŭ permesis ekscii la aĝon de aliaj specimenoj. Oni povas fari vivkurbiĝojn indikante la aĝojn de diversaj specimenoj sur grafo kune kun iliaj pezoj. La vivkurbiĝo de ''T. rex'' estas S-forma, kun junaj tiranosaŭroj restante sub pezo de 1800&nbsp;kg ĝis kiam ili havis 14 jarojn, kiam la korpomaso pligrandiĝis rapide. Dum ĉi tiu periodo de rapida kreskado juna ''T. rex'' gajnis meze 600&nbsp;kg jare dum la sekvaj kvar jaroj. Kiam la tiranosaŭro ekhavas 18 jarojn, la kurbiĝo horizontaliĝas denove, kio indikas ke la kreskado forte malrapidiĝis. Ekzemple, nur 600&nbsp;kg apartigis la 28-jara "Sue" de 22-jara [[Kanado|kanada]] specimeno ([[Reĝa Muzeo de Paleontologio Tyrrell|RMPT]] 81.12.1).<ref name="ericksonetal2004"/> Alia lastatempa histologia studaĵo farita de aliaj sciencistoj subtenas ĉi tiujn rezultojn, trovante ke rapida kreskado ekmalrapidiĝis kiam la bestoj atingis 16 jarojn.<ref name="hornerpadian2004">Horner, J.R. & Padian, K. 2004. Age and growth dynamics of Tyrannosaurus rex. ''Proceedings of the Royal Society of London B'' 271: 1875-1880.</ref> Ĉi tiu subita ŝanĝiĝo de kreskorapideco eble indikis korpan maturecon, hipotezo subtenata de la malkovro de medolaj histoj en la [[femuro]] de 16-ĝis-20-jara ''T. rex'' de Montano ([[Muzeo de la Rok-Montaro|MRM]] 1125, ankaŭ konata kiel "B-rex"). Oni trovas medolajn histojn nur en inaj birdoj dum ovproduktado, kio sugestas ke "B-rex" estis sekse matura.<ref name="schweitzeretal2005">Schweitzer, M.H., Wittmeyer, J.L., & Horner, J.R. 2005. Gender-specific reproductive tissue in ratites and ''Tyrannosaurus rex''. ''Science'' 308: 1456-1460.</ref> Aliaj tiranosaŭredoj montras similajn kreskokurbiĝojn kvankam kun malpli granda kreskorapideco korespondanta al malpli granda plenkreskula grandeco.<ref name="ericksonetal2006">Erickson, G.M., Currie, P.J., Inouye, B.D., & Winn, A.A. 2006. Tyrannosaur life tables: an example of nonavian dinosaur population biology. ''Science'' 313: 213-217.</ref> Ŝajnas ke pli ol la duono de la konataj specimenoj de ''T. rex'' mortis interne de ses jaroj post kiam ili atingis seksan maturecon, kio vidiĝas ankaŭ ĉe aliaj tiranosaŭredoj kaj ĉe iuj grandaj longvivaj birdoj kaj mamuloj hodiaŭ. Ĉi tiujn speciojn karakterizas alta procentaĵo de infanmortado kun relative malalta mortoprocentaĵo inter junuloj. La mortoprocentaĵo denove plialtiĝas post la atingo de seksa matureco, parte pro la premoj de reproduktado. Unu esploraĵo sugestas ke la rareco de junulaj fosilioj de ''T. rex'' estas parte pro malalta mortoprocentaĵo inter tiranosaŭroj de ĉi tiu vivoperiodo; la bestoj ne mortis grandnombre en la jaroj tuj antaŭ la seksa maturiĝo kaj sekve ne produktiĝis fosilioj. Ĉi tiu rareco tamen povas ankaŭ ŝuldiĝi al la nekompleteco de la fosiliaro aŭ la prefero de fosili-kolektantoj pri grandaj, pli spektaklaj specimenoj.<ref name="ericksonetal2006"/> === Seksa dimorfismo === Kiam la nombro de specimenoj plimultiĝis, sciencistoj ekanalizis la variadon inter unuopuloj kaj malkovris tion kio ŝajnis esti du apartajn korpoformojn, aŭ ''morfojn'', kiel en iuj aliaj teropodoj specioj. Ĉar unu morfo estis de pli solida konstruo oni nomis ĝin ''fortika'' kaj la alia ''gracia''. Pluraj morfologiaj diferencoj ligitaj kun la du morfoj uziĝis por analizi [[seksa dimorfismo|seksan dimorfismon]] ĉe ''Tyrannosaurus rex'', kun la ''fortika'' morfo ĝenerale supozata esti ina. La [[pelvo]]j de pluraj ''fortikaj'' specimenoj, ekzemple, ŝajnis pli larĝaj, eble por permesi la trapason de [[ovo]]j.<ref name="carpenter1990">Carpenter, K. 1990. Variation in ''Tyrannosaurus rex''. En: Carpenter, K. & Currie, P.J. (red.). ''Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives''. New York: Cambridge University Press. Pp. 141-145. (deŝutu [https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927214806/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx |date=2007-09-27 }})</ref> Oni ankaŭ pensis ke estas regula korelacio inter la ''fortika'' morfologio kaj reduktiĝo de la ĉevrono sur la unua vosta vertebro, ankaŭ ŝajne por permesi al ovoj pasi el la reprodukta sistemo, kiel estis raportite por [[krokodilo]]j.<ref name="larson1994">Larson, P.L. 1994. ''Tyrannosaurus'' sex. En: Rosenberg, G.D. & Wolberg, D.L. ''Dino Fest''. ''The Paleontological Society Special Publications''. 7: 139-155.</ref> En lastaj jaroj la argumentoj por seksa dimorfismo malfortiĝis. Studaĵo de 2005 raportis ke antaŭaj asertoj pri seksa dimorfismo en la anatomio de krokodilaj ĉevronoj malĝustis, kio siavice dubigis asertojn pri la ekzisto de seksa dimorfismo ĉe ''T. rex''.<ref name="ericksonetal2005">Erickson, G.M., Lappin, A.K., & Larson, P.L. 2005. Androgynous rex. The utility of chevrons for determining the sex of crocodilians and non-avian dinosaurs. ''Zoology'' 108: 277-286.</ref> Oni trovis plengrandan ĉevronon ĉe la unua vosto-vertebro de "Sue", tre fortika unuopulo, kio indikas ke oni ĉiuokaze ne povas uzi ĉi tiun trajton por konsekvence diferencigi la du morfojn. Ĉar oni trovis specimenojn de ''T. rex'' en lokoj tiel disaj kiel [[Saskaĉevano]] kaj [[Nov-Meksiko]], povas esti ke diferencoj inter unuopuloj respegulas geografian variadon kaj de seksan dimorfismon. La diferencoj ankaŭ povus rilati al aĝo: eble fortikaj unuopuloj simple estas pli aĝaj bestoj.<ref name="brochu2003"/> Nur koncerne unu specimenon de ''T. rex'' oni povis difini sekson kun certeco: esplorado de "B-rex" montris ke konserviĝis molaj histoj ene de iuj ostoj, kaj oni povis identigi iujn el ĉi tiuj histoj kiel medolajn histojn, speciala histo kiun kreskigas modernaj birdoj kiel fonton de calcio por la produktado de ovoŝeloj dum ovolado. Nur inaj birdoj ovolas, kaj sekve oni trovas medolajn histojn nur en inoj, kvankam maskloj povas ĝin produkti se oni injekcias al ili inajn reprodukto[[hormono]]jn kiel [[oestrogeno]]n. Ĉi tio forte sugestas ke "B-rex" estis ina kaj ke ŝi mortis dum ovolado.<ref name="schweitzeretal2005"/> Lastatempaj esploroj montris ke medolaj histoj neniam produktiĝas ĉe krokodiloj, kiuj ŝajne estas la plej proksimaj ankoraŭ vivantaj parencoj de dinosaŭroj, krom la birdoj. La ĉeesto de medolaj histoj ĉe birdoj kaj teropodaj dinosaŭroj plue atestas pri la proksima [[evoluo|evolua]] parenceco inter la birdoj kaj teropodoj.<ref name="schweitzeretal2007">Schweitzer, M.H., Elsey, R.M., Dacked, C.G., Horner. J.R., & Lamm, E.-T. 2007. Do egg-laying crocodilian (''Alligator mississippiensis'') archosaurs form medullary bone? ''Bone'' 40 (4): 1152-1158.</ref> === Teniĝo === [[Dosiero:T. rex old posture.jpg|eta|220ra|dekstra|Eksdata rekonstruaĵo (de [[Charles R. Knight]]) montranta la 'tripiedan' teniĝon]] [[Dosiero:Senckenberganlage (DerHexer) 2012-05-11 04.jpg|eta|220ra|dekstra|Rekonstruaĵo ĉe [[Muzeo Senckenberg]] montranta nunan ideon pri teniĝo de ''T. rex'']] Kiel multaj dupiedaj dinosaŭroj, ''Tyrannosaurus rex'' estis historie montrita kiel 'vivanta [[tripiedo]]', kun la korpo tenata je 45 gradoj (aŭ malpli) de vertikaleco kaj la vosto trenata surtere, iom simile kiel ĉe [[kanguruo]]. Ĉi tiu ideo datiĝas de la rekonstruaĵo de [[hadrosaŭro]] kiun faris en la jaro 1865 [[Joseph Leidy]], la unua persono montrinta dinosaŭro en dupieda teniĝo.<ref name="leidy1865">Leidy, J. 1865. Memoir on the extinct reptiles of the Cretaceous formations of the United States. ''Smithsonian Contributions to Knowledge''. 14: 1-135.</ref> [[Henry Fairfield Osborn]], iama prezidanto de la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]] (AMNH) en [[Novjorko]], kiu kredis ke tiranosaŭroj staris rekte, plifortigis la ideon eksponante en la muzeo la unuan kompletan tiranosaŭran skeleton en 1915; ĝi restis en ĉi tiu rektstara teniĝo dum preskaŭ jarcento, ĝis oni malmuntis ĝin en 1992.<ref name="amnhsite">"[http://www.amnh.org/exhibitions/expeditions/treasure_fossil/Treasures/Tyrannosaurus/tyrannos.html?dinos Tyrannosaurus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208143829/http://www.amnh.org/exhibitions/expeditions/treasure_fossil/Treasures/Tyrannosaurus/tyrannos.html?dinos |date=2008-12-08 }}" American Museum of Natural History. ([[20-a de julio]] [[2006]]).</ref> Ĝis 1970 la sciencistoj konstatis ke ĉi tiu teniĝo estis erara kaj estus neeltenebla ĉe vivanta besto, ĉar ĝi rezultigus la delokiĝon aŭ malfortigon de pluraj artikoloj, inter ili la koksoj kaj la artikado de kapo kun la [[spino]].<ref name="newman1970">Newman, B.H. 1970. Stance and gait in the flesh-eating ''Tyrannosaurus''. ''Biological Journal of the Linnean Society''. 2: 119-123.</ref> Spite siajn erarojn, la tiranosaŭra muntaĵo de la AMNH inspiris similajn montraĵojn en multaj filmoj kaj pentraĵoj (kiel la fama murpentraĵo de [[Rudolph F. Zallinger|Rudolph Zallinger]] ''[http://www.yale.edu/peabody/explore/reptiles.html The Age Of Reptiles]'' en [[Naturhistoria Muzeo Peabody]] de [[Universitato Yale]]) ĝis la 1990-aj jaroj, kiam filmoj kiel ''[[Jurassic Park (filmo)|Jurassic Park]]'' prezentis pli ĝustan tiranosaŭran teniĝon al la ĝenerala publiko. Nuntempe reprezentiĝoj de ''T. rex'' en muzeoj, arto kaj filmoj montras ĝin kun la korpo pli-malpli horizontala kaj vosto etendita malantaŭ la korpo por kontraŭbilanci la kapon.<ref name="paul1988"/> === Brakoj === [[Dosiero:Tyrannosaurus (arm).jpg|eta|maldekstra|200ra|Brako de ''T. rex''; specimeno ĉe [[Nacia Muzeo de Naturhistorio]], [[Vaŝingtono]]]] Kiam oni unue malkovris ''Tyrannosaurus rex'' la [[humero]] estis la sola konata elemento de la tiranosaŭra brako.<ref name="osborn1905">Osborn, H.F. 1905. ''Tyrannosaurus'' and other Cretaceous carnivorous dinosaurs. ''Bulletin of the American Museum of Natural History'' 21: 259-265. (deŝutu [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1464 ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080228145455/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1464 |date=2008-02-28 }})</ref> Por la unua muntaĵo de tiranosaŭra skeleto, kiel ĝin ekvidis la publiko en 1915, Osborn anstataŭigis longajn, tri-fingrajn brakojn kiel tiuj de [[alosaŭro]].<ref name="osborn1917"/> Jaron pli frue, tamen, [[Lawrence Lambe]] jam priskribis la mallongajn, du-fingrajn brakojn de la proksime parenca [[gorgosaŭro]].<ref name="lambe1914">Lambe, L.M. 1914. On a new genus and species of carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, with a description of the skull of ''Stephanosaurus marginatus'' from the same horizon. ''Ottawa Naturalist'' 27: 129-135.</ref> Ĉi tio forte sugestis ke ''T. rex'' havis similajn brakojn, sed ĉi tiu [[hipotezo]] ne konfirmiĝis ĝis kiam oni identigis - en 1989 - la unuajn kompletajn tiranosaŭrajn brakojn, kiuj apartenis al '''MOR 555''' (la "Wankel rex").<ref name="hornerlessem1993">Horner, J.R. & Lessem, D. 1993. ''The Complete T. rex: How Stunning New Discoveries Are Changing Our Understanding of the World's Most Famous Dinosaur''. New York: Simon & Schuster. 235pp.</ref> Inter la restaĵoj de "Sue" ankaŭ estas kompletaj brakoj.<ref name="brochu2003"/> La brakoj de ''T. rex'' estas tre malgrandaj kompare kun la ĝenerala korpograndeco, nur 1&nbsp;m longaj. Ili tamen ne estas rudimentaj sed havas grandajn regionojn por la alligado de [[muskolo]]j, kio indikas grandan forton. Ĉi tion rekonis jam en 1906 Osborn, kiu proponis ke la brakoj uziĝis por teni parulon dum [[kopulacio]].<ref name="osborn1906">Osborn, H.F. 1906. ''Tyrannosaurus'', Upper Cretaceous carnivorous dinosaur (second communication). ''Bulletin of the American Museum of Natural History''. 22: 281-296. (deŝutu [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1473 ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141221083026/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1473 |date=2014-12-21 }})</ref> Oni ankaŭ sugesti ke la brakoj uziĝis por helpi la beston kiam ĝi leviĝis de kuŝa pozicio.<ref name="newman1970"/> Plia ebleco estas tio ke la brakoj tenis predobeston dum la enormaj makzeloj de la tiranosaŭro ĝin mortigis. Ĉi tiun hipotezon subtenas [[biomeĥaniko|biomeĥanika]] analizo. La brak-ostoj de ''T. rex'' havas tre dikan [[Osto#Strukturo|kortikan oston]], kio indikas ke ili evoluis por porti grandajn pezojn. La [[braka bicepso]] de plenkreska tiranosaŭro povis mem levi 199&nbsp;kg; ĉi tiu numero nur pligrandiĝus kiam aliaj muskoloj (kiel la [[brakialo]]) kunlaborus kun la bicepso. La brako de ''T. rex'' havis limigitan movokapablon; la ŝultro- kaj kubuto-artikoloj permesis nur 40 kaj 45 gradojn respektive de moviĝo. La samaj du artikoj en [[deinoniko]] permesis 88 kaj 130 gradojn de moviĝo, respektive, dum homa brako povas rotacii 360 gradojn ĉe la ŝultro kaj povas moviĝi tra 165 gradoj ĉe la kubuto. La pezo strukturo de la brak-ostoj, la granda forteco de la muskoloj, kaj limigita moviĝkapablo eble indikas sistemo farita por firme teni spite la premojn de baraktanta predobesto.<ref name="carpentersmith2001">Carpenter, K. & Smith, M.B. 2001. Forelimb osteology and biomechanics of ''Tyrannosaurus''. En: Tanke, D.H. & Carpenter, K. (Eds.). ''Mesozoic Vertebrate Life''. Bloomington: Indiana University Press. Pp. 90-116. (deŝutu [https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927214806/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/pdfs.aspx |date=2007-09-27 }})</ref> === Molaj histoj === En la numero de ''[[Science (gazeto)|Science]]'' de marto 2005, Mary Higby Schweitzer of [[Ŝtata Universitato de Norda Karolino]] kaj kolegoj anoncis la regajnon de molaj histoj de medola kavaĵo en fosiliigita krur-osto, de 68-milion-jara tiranosaŭro. La oston oni intence, kvankam malvolonte, rompis por transsendado kaj sekve ne konservis en la normala maniero, specife pro tio ke Schweitzer esperis testi ĝin por ekscii ĉu ĉeestas molaj histoj. Kiam oni elfosis la dinosaŭron, kiu ricevis la specimen-numeron [[Muzeo de la Rok-Montaro|MRM]] 1125, el la [[Formacio Hell Creek]] oni rekonis flekseblajn, disforkiĝantajn [[sangovaskulo]]jn kaj fibran sed elastan matricohistojn de [[osto]]. Aldone estis mikrostrukturoj similaj al sango[[globulo]]j en la osta matrico kaj la vaskuloj. La strukturoj similas al [[struto|strutaj]] sango-globuloj kaj vaskuloj. Ĉu la materialon konservis nekonata procedo, aparta de normala fosiliiĝo, aŭ ĉu la materialo estas originala, la esploristoj ne scias, kaj ili sin gardas ne fari asertojn pri konservado.<ref>Schweitzer M.H., Wittmeyer J.L., Horner J.R., Toporski J.B. 2005. ''Soft Tissue Vessels and Cellular Preservation in'' Tyrannosaurus rex. ''Science'' 307: 1952-1955.</ref> Se estos decidite ke la materialo estas originala, oni uzos travivintajn proteinojn por nerekte diveni la DNA-enhavon de la koncernaj dinosaŭroj, ĉar ĉiun proteinon tipe kreas specifa geno. La fakto ke oni ne trovis ĉi tiajn histojn antaŭe povus simple esti sekvo de tio ke homoj supozis la konservadon de molaj histoj neebla kaj sekve ne serĉis ilin. Depost la unua malkovro oni trovis ĉi tiujn histecajn strukturojn ĉe du pliaj tiranosaŭroj kaj hadrosaŭro.<ref>{{citreto | Aŭtoro = Fields, H | Titolo = Dinosaur Shocker | URL = http://www.smithsonianmag.com/issues/2006/may/dinosaur.php | Eldonejo = Smithsonian Magazine Online | Alirdato = 2006-05-01 }}</ref> Esplorado de iuj el la histoj sugestas ke birdoj estas pli proksime parencaj al tiranosaŭroj ol aliaj ĉiuj aliaj modernaj bestoj.<ref>{{citreto | Aŭtoro = Rincon, Paul | Titolo = Protein links T. rex to chickens | URL = http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6548719.stm | Alirdato=12-a de aprilo 2007 }}</ref> En sekvaj studaĵoj pri kiuj oni raportis en la gazeto ''Science'' en aprilo 2007, Asara kaj kolegoj konkludis ke sep protein-restaĵoj trovitaj en purigita osto de ''T. rex'' plej proksime akordiĝas kun tiuj de kokoj, kaj due plej proksime kun tiuj de ranoj kaj trituroj. La malkovrado de proteinoj de besto aĝa dekmilionoj de jaroj, kune kun la malkovrado de similaj kemi-restaĵoj trovitaj en [[mastodonto|mastodonta]] osto almenaŭ 160.000 jarojn aĝa, renversas la tradician vidpunkton pri fosilioj kaj eble ŝanĝos la fokuson de paleontologoj de ostoĉasado al [[biokemio]]. Ĝis ĉi tiuj malkovroj la plimulto de sciencistoj supozis ke fosiliiĝo anstataŭigis ĉiujn vivantajn histojn per nevivantajn mineralojn. Paleontologo Hans Larsson de [[Universitato McGill]] en [[Montrealo]], kiu ne partoprenis la esplorojn, nomas la malkovrojn "mejloŝtono" kaj sugestis ke dinosaŭroj povus "enter the field of molecular biology and really slingshot paleontology into the modern world" [eniri la kampon de molekula biologio kaj vere ĵeti paleontologion en la modernan mondon].<ref>[https://web.archive.org/web/20070415115711/http://news.yahoo.com/s/usatoday/20070413/tc_usatoday/yesterdaystrexistodayschicken Yesterday's T. Rex is today's chicken]. Yahoo news, [[13-a de aprilo]] [[2007]].</ref> === Haŭto === {{Ĉefartikolo|Plumhavaj dinosaŭroj}} En 2004 la scienca gazeto ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'' publikigis raporton priskribanta fruan tiranosaŭroideon, ''[[Dilong paradoxus]]'', de la fama [[Formacio Yixian]] en [[Ĉinio]]. Kiel ĉe multaj aliaj teropodoj malkovritaj en Formacio Yixian, la fosilia skeleto konserviĝis kune kun tavolo de fibrecaj strukturoj ĝenerale rekonataj kiel prastrukturoj de [[plumo]]j. Oni ankaŭ proponis ke tiranosaŭroj kaj aliaj proksim-parencaj tiranosaŭredoj havis tiajn praplumojn. La raraj haŭtpremaĵoj de plenkreskaj tiranosaŭredoj en [[Kanado]] kaj [[Mongolio]] tamen montras la gruzecajn skvamojn tipaj de aliaj dinosaŭroj. Certe eblas ke praplumoj kovris partojn de la tiranosaŭra korpo ne konservitaj, sed la manko de izoliga korpo-kovraĵo estus tute konsekvenca se oni konsideras ke tio ankaŭ mankas ĉe modernaj mult-tunaj mamuloj kiel [[elefanto]]j, [[hipopotamo]]j, kaj la plej multaj [[rinocero|rinoceraj]] specioj. Kiam objekto pligrandiĝas, ĝia kapablo reteni varmecon pligrandiĝas pro la malgrandiĝanta rilato de [[surfaca areo]] al [[volumeno]]. Sekve, kiam grandaj bestoj evoluas aŭ ekvivas en varmaj klimatoj, kovraĵo de haro aŭ plumoj perdas evoluan avantaĝon kaj povas fariĝi malavantaĝo, ĉar la izolaĵo retenas varmecon en la korpo kaj donas la riskon tro multe varmigi la beston. Povas do esti ke dum grandaj tiranosaŭredoj kiel tiranosaŭro evoluis, ili perdis la praplumojn hereditaj de terapodoj prauloj, precipe en varmaj klimatoj.<ref name="xuetal2004">Xu X., Norell, M.A., Kuang X., Wang X., Zhao Q., & Jia C. 2004. Basal tyrannosauroids from China and evidence for protofeathers in tyrannosauroids. ''Nature'' 431: 680-684.</ref> === Ĉu la tiranosaŭro estis varmsanga? === {{Ĉefartikolo|Fiziologio de dinosaŭroj}} Tiranosaŭro, kiel la plimulto de dinosaŭroj, estis longe supozata havi malvarm-sangan ([[ektotermeco|ektoterman]]), reptilian [[metabolismo]]n. La ideon pri dinosaŭra malvarm-sangecon kontestis sciencistoj kiel [[Robert Bakker]] kaj [[John Ostrom]] en la fruaj jaroj de la "[[Dinosaŭra Renesanco]]" ekde la malfruaj [[1960]]-aj jaroj.<ref name="bakker1968">Bakker, R.T. 1968. The superiority of dinosaurs. ''Discovery'' 3: 11-22.</ref><ref name="bakker1972">Bakker, R.T. 1972. Anatomical and ecological evidence of endothermy in dinosaurs. ''Nature'' 238: 81-85.</ref> Oni asertis ke tiranosaŭro mem estis varm-sanga ([[endotermeco|endoterma]]), kio implicas tre aktivan vivstilon.<ref name="bakker1986"/> Depost tiam, pluraj paleontologoj penas precize scii ĝis kiu grado tiranosaŭro povis reguligi sian korpo[[temperaturo]]n. Histologiaj atestaĵoj pri alta kreskorapideco ĉe junaj tiranosaŭroj, kompareblaj kun tiuj ĉe mamuloj kaj birdoj, subtenas la hipotezon ke tiranosaŭroj havis altan metabolismon. Kreskokurbiĝoj indikas ke, same kiel ĉe mamuloj kaj birdoj, la kreskado de ''T. rex'' limiĝis ĉefe al nematuraj bestoj, malkiel la konstanta kreskado trovata ĉe la plimulto de la aliaj [[vertebruloj]].<ref name="hornerpadian2004"/> Oni foje uzas la [[rejŝo]]jn <!-- vidu la diskuton! --> de [[oksigeno|oksigenaj]] [[izotopo]]j en fosiliigita osto por ekscii la temperaturo je kiu deponiĝi la osto, ĉar la rejŝo inter certaj izotopoj varias laŭ temperaturo. En unu specimeno, la izotopaj rejŝoj en ostoj de diversaj korpopartoj indikis temperaturan diferencon de ne pli ol 4 ĝis 5 gradusoj inter la torakaj vertebroj kaj la [[tibio]] de la kruro. Laŭ la paleontologo [[Reese Barrick]] kaj la [[geokemio|geokemiisto]] [[William Showers]] ĉi tiel malgranda temperaturdiferenco inter la korpokerno kaj la ekstremaĵoj indikas konstantan internan korpotemperaturon ([[homeotermeco]]) indikanta metabolismon inter tiu de la malvarm-sangaj reptilioj kaj la varm-sangaj mamuloj.<ref name="barrettshowers1994">Barrick, R.E. & Showers, W.J. 1994. Thermophysiology of ''Tyrannosaurus rex'': Evidence from oxygen isotopes. ''Science'' 265: 222-224.</ref> Aliaj sciencistoj atentigis ke la rejŝo de oksigenaj izotopoj en la fosilioj hodiaŭ ne nepre reprezentas la saman rejŝon en la fora pasinteco kaj eble ŝanĝiĝis dum aŭ post la fosiliiĝo.<ref name="truemanetal2003">Trueman, C., Chenery, C., Eberth, D.A. & Spiro, B. 2003. Diagenetic effects on the oxygen isotope composition of bones of dinosaurs and other vertebrates recovered from terrestrial and marine sediments. ''Journal of the Geological Society, London'' 160: 895–901.</ref> Barrick kaj Showers defendis siajn konkludojn en sekvaj artikoloj, trovante similajn rezultojn en alia teropoda dinosaŭro vivinta sur alia kontinento kaj dekmilionojn da jaroj pli frue ([[giganotosaŭro]]).<ref name="barrickshowers1999">Barrick, R.E. & Showers, W.J. 1999. Thermophysiology and biology of ''Giganotosaurus'': comparison with ''Tyrannosaurus''. ''Palaeontologia Electronica'' 2 (2): 22pp.</ref> [[Ornitiskioj|Ornitiskiaj]] dinosaŭroj montris atestaĵojn de homeotermeco, dum [[varanedoj|varanedaj]] [[lacertoj]] de la sama formacio ne montris tion.<ref name="barrickstevens1997">Barrick, R.E., Stoskopf, M. & Showers, W.J. 1997. Oxygen isotopes in dinosaur bones. In: Farlow, J.O. & Brett-Surman, M. (Eds.). ''The Complete Dinosaur''. Bloomington: Indiana University Press. Pp. 474-490.</ref> Sed eĉ se tiranosaŭroj fine montras atestaĵojn de homeotermeco, ĉi tio ne nepre implicas ke ili estis endotermaj. Tian reguligon de varmeco povas klarigi ankaŭ [[gigantotermeco]], kion oni vidas ĉe iuj vivantaj [[kelonio]]j.<ref name="paladinoetal1997">Paladino, F.V., Spotila, J.R., & Dodson, P. 1997. A blueprint for giants: modeling the physiology of large dinosaurs. En: Farlow, J.O. & Brett-Surman, M. (red.). ''The Complete Dinosaur''. Bloomington: Indiana University Press. Pp. 491-504.</ref><ref name="chinsamyhillenius2004">Chinsamy, A. & Hillenius, W.J. 2004. Physiology of nonavian dinosaurs. En: Weishampel, D.B., Dodson, P., & Osmolska, H. (red.). ''The Dinosauria'' (2nd Edition). Berkeley: University of California Press. Pp. 643-659.</ref> === Manĝostrategioj === [[Dosiero:Palais de la Decouverte Tyrannosaurus rex p1050042.jpg|220ra|eta|maldekstra|Kranio kaj supra spino de tiranosaŭro, Palais de la Découverte ([[Parizo]])]] La plej granda parto de debato pri tiranosaŭro fokusiĝas je ĝiaj manĝostrategioj kaj sinmovado. Unu paleontologo, la fama [[hadrosaŭredoj|hadrosaŭreda]] spertulo [[Jack Horner (paleontologo)|Jack Horner]], asertas ke tiranosaŭro plejparte estis postpredanto kaj tute ne ĉasis aktive.<ref name = "hornerlessem1993"/> Horner nur prezentis ĉi tion unu fojon en oficiala scienca kuntekston, sed multe diskutas ĝin en siaj libroj kaj en intervjuoj kun ĵurnalistoj. Lia hipotezo havas la sekvan bazon: tiranosaŭroj havis grandajn [[olfakta bulbo|olfaktajn bulbojn]] kaj [[olfakta nervo|olfaktajn nervojn]] (kompare kun ilia cerbograndeco). Ĉi tio sugestas alte evoluintan flarsenton, laŭdire uzita por flarserĉi kadavrojn de longe for. Tiranosaŭraj dentoj povis trarompi dentojn, kion ili eble uzis por eltiri kiel eble plej multe da manĝaĵo ([[medolo]]) de kadavraj restaĵoj, kutime la malplej nutraj partoj. Ĉar almenaŭ iuj el la predobestoj de tiranosaŭro povis moviĝi rapide, atestaĵoj ke tiranosaŭroj promenis anstataŭ kuri eble atestas pri tio ke ĝi estis postpredanto.<ref>Horner, J.R., (1994). Steak knives, beady eyes, and tiny little arms (a portrait of ''Tyrannosaurus'' as a scavenger). ''The Paleontological Society Special Publication'' 7: 157-164.</ref><ref name="dinodictionary">Walters, M., Paker, J. (1995). Dictionary of Prehistoric Life. Claremont Books. ISBN 1-85471-648-4.</ref> La plej multaj sciencistoj publikigintaj artikolojn pri ĉi tiu temo insistas ke tiranosaŭro estis kaj predanto kaj postpredanto, manĝante kiun ajn viandon trovebla laŭ la okazo.<ref>Farlow, J. O. and Holtz, T. R. Jr. 2002. The fossil record of predation in dinosaurs. pp. 251–266, ''in'' M. Kowalewski and P. H. Kelley (eds.), The Fossil Record of Predation. ''The Paleontological Society Papers'' 8.</ref> Modernaj [[karnomanĝuloj]] kiel [[leono]]j kaj [[hieno]]j ofte postpredas tion kion mortigis aliaj predantoj, kaj estas verŝajne ke tiranosaŭroj ankaŭ tion faris.<ref name="dinocards2">Dorey, M. (1997). Tyrannosaurus. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36045907.</ref> Ankoraŭ aliaj atestaĵoj sugestas ĉasan agadon ĉe tiranosaŭroj. La okulkavaĵoj de tiranosaŭroj havas pozicion permesanta al la okuloj direktiĝi antaŭen, donante al la dinosaŭro [[binokla vidpovo|binoklan vidpovon]].<ref>Stevens, K.A. (2006) Binocular vision in theropod dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 26(2):321-330</ref> Postpredanto eble ne bezonus la precizan perceptadon de profundeco kiun donas [[binokla vidpovo]]; en modernaj bestoj la binoklan vidpovon ĉefe havas predantoj. Kiam li esploris [[#Eksteraj ligoj|Sue]], la paleontologo [[Pete Larson]] trovis rompitajn kaj resaniĝintajn [[fibulo]]n kaj vostovertebrojn, cikatriĝintajn vizaĝostojn, kaj denton de alia tiranosaŭro enfiksita en kolovertebro. Ĉi tio atestas pri agresiva konduto inter tiranosaŭroj, sed ne estas klare ĉu la agresadon kaŭzis konkurencado por manĝaĵo kaj paruloj ĉu aktiva [[kanibalismo]].<ref>Tanke, D.H. & Currie, R.J. Head-Biting Behavior in Theropod Dinosaurs: Paleopathological Evidence. May 2000. Gaia 15</ref> Plia esplorado lastatempa de ĉi tiuj "vundiĝoj" tamen montris ke ili plejparte estas infektiĝoj kaj ne vundiĝoj (aŭ simple postmorta damaĝo al la fosilio) kaj la malmultaj veraj vundiĝoj estas tro ĝeneralaj por indiki interspecian konflikton.<ref name="dinocards5">Goldstone, E. (1997). Injury & Disease, Part 3. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36045009.</ref> Ĉe la elfosejo de Sue oni trovis ankaŭ skeleton de [[edmontosaŭro]] (''Edmontosaurus annectens'') kun cikatroj faritaj de tiranosaŭraj dentoj survoste. La fakto ke la vundoj cikatriĝe resaniĝis sugestas aktivan predadon flanke de la tiranosaŭroj.<ref name="erickson1996">Erickson, G. M., and Olson, K. H. (1996). "Bite marks attributable to ''Tyrannosaurus rex'': preliminary description and implications." ''Journal of Vertebrate Paleontology'', '''16'''(1): 175-178.</ref><ref name="carpenter2000">Carpenter, K. (2000). "Evidence of predatory behavior by carnivorous dinosaurs." ''Gaia'', '''15''': 135-144.</ref> Alian atestaĵon provizas [[triceratopo]] trovita kun mordoŝpuroj sur ĝia [[ilio]]; denove la mordinto estis tiranosaŭro, kaj la vundoj ŝajne resaniĝis.<ref name="fowler2006">Fowler, D. W., and Sullivan, R. M. (2006). "A ceratopsid pelvis with toothmarks from the Upper Cretaceous Kirtland Formation, New Mexico: evidence of late Campanian tyrannosaurid feeding behavior." ''New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin'', '''35''': 127-130.</ref> Sciencistoj malkonsentas inter si pri tio, ĝis kiu grado tiranosaŭroj povis kuri kaj precize kiel rapide ili povis kuri (se entute); iuj sugestis rapidecojn de ĝis 70&nbsp;km/h aŭ pli. Tamen laŭ [[James Farlow]], palaeontologo ĉe [[Universitato de Indianao - Universitato Purdue Fort Wayne|Universitato de Indianao-Purdue]] en [[Fort Wayne (Indianao)]]: "If T. rex had been moving fast and tripped, it would have died. [Se T. rex moviĝus rapide kaj stumblus, ĝi mortus.]"<ref>[http://www.newscientist.com/article/mg14819982.600-the-bigger-they-come-the-harder-they-fall.html "The bigger they come, the harder they fall"] New Scientist, [[October 7]] [[1995]], p. 18.</ref> Se tiranosaŭro stumblus kaj falus dum kurado, ĝia torako frapus la teron kun malakcelado de 6 g (sesoblo de la akcelado pro gravito, aŭ ĉ. 60&nbsp;m/s²).<ref name="farlowetal1995"/> (Vidu ankaŭ [[Tiranosaŭro#Sinmovado|Sinmovado]], sube.) Iuj diras ke se tiranosaŭroj estis postpredantoj, alia dinosaŭro devis esti la ĉefa predanto en la malfrua kretaceo de Amerazio. La ĉefaj predobestoj estis la pli grandaj [[marginocefaloj]] kaj [[ornitopodoj]]. La aliaj tiranosaŭredoj dividas tiom da trajtoj kun tiranosaŭroj ke nur la malgrandaj [[dromeosaŭredoj]] restas bona alternativo kiel ĉefaj predantoj. De ĉi tiu vidpunkto, subtenantoj de la hipotezo pri tiranosaŭro kiel postpredanto sugestis ke la grandeco kaj potenco de tiranosaŭroj permesis al ili [[kleptoparazitismo|ŝteli predaĵojn]] de malpli grandaj predantoj.<ref name="dinodictionary">Walters, M., Paker, J. (1995). Dictionary of Prehistoric Life. Claremont Books. ISBN 1-85471-648-4.</ref> === Sinmovado === Sciencistoj pensantaj ke tiranosaŭroj povis kuri malrapide atentigas pri la kavaj ostoj kaj aliaj trajtoj kiuj malpezigis la korpon tiom ke plenkreskulo eble peze ne pli ol 5 tunojn, kaj ili atentigas ke bestoj kiel [[struto]]j kaj [[ĉevalo]]j kun longaj flekseblaj kruroj povas atingi altan rapidecon per malpli rapidaj sed pli longaj paŝoj. Iuj aldone argumentis ke tiranosaŭroj havis relative pli grandajn kruromuskolojn ol iu ajn besto hodiaŭ vivanta, kaj ke ĉi tiuj estus povintaj ebligi rapidan kuradon (40–70&nbsp;km/h).<ref name="dinocards7">Hajdul, R. (1997). Tendons. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36044311.</ref> Iuj malnovaj studoj de krura anatomio kaj vivantaj bestoj sugestis ke tiranosaŭroj entute ne povis kuri kaj nure promenis. La rilato de [[femuro|femura]] al [[tibio|tibia]] longeco (pli ol 1, kiel en la plimulto de teropodoj) povus indiki ke tiranosaŭroj estis specialigitaj promenantoj, kiel modernaj [[elefanto]]j. Aldone, ĝi havis etajn 'brakojn', kiuj ne povus haltigi falon, se la tiranosaŭro stumblus dum kurado; kutimaj taksoj de la tiranosaŭra pezo (6 ĝis 8 tunoj) donus mortigan frapoforton al falanta tiranosaŭro.<ref>Hecht, J. (1998). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/78905.stm The deadly dinos that took a dive]. ''New Scientist'' 2130.</ref> Estas tamen notinde ke [[ĝirafo]]j foje galopas je rapideco de 50&nbsp;km/h.<ref>{{citreto | Titolo = Giraffe | URL = http://www.wildlifesafari.info/giraffe.html | Eldonejo = WildlifeSafari.info | Alirdato = 2006-04-29}}</ref> Je ĉi tiuj rapidecoj, ĝirafoj riskas rompi kruron, kio povas esti mortiga eĉ kiam la akcidento okazas en 'sekura' ĉirkaŭaĵo, kiel zoo.<ref>{{citreto| Titolo = The History of Woodland Park Zoo - Chapter 4 | URL = http://www.zoo.org/zoo_info/special/history/history4.html | Alirdato = 2006-04-29}}</ref> Se ĝi povis kuri, tiranosaŭroj eble estis riskuloj, same kiel multaj modernaj bestoj estas riskuloj. Taksoj de la krurosta forteco ĉe tiranosaŭroj tamen indikas ke ĝiaj kruroj apenaŭ estis pli fortaj (se entute tiel fortaj) ol tiuj de elefonatoj, kiuj estas sufiĉe limigitaj koncerne ilian plej altan rapidecon kaj neniam estas 'en la aero', kiel okazas dum kurado. Subtenantoj de la promena hipotezo taksas ke tiranosaŭroj povis promeni ne pli rapide ol 17&nbsp;km/h, kio tamen estas rapideco pli alta ol tiu de la plej verŝajnaj predospecioj kunvivantaj kun tiranosaŭroj, la [[hadrosaŭredoj]] kaj [[ceratopoj]].<ref name="trex slow runner">Hutchinson, J. R. and Garcia, M. (2002). Tyrannosaurus was not a fast runner. ''Nature'' 415: 1018-1021</ref> Iuj subtenantoj de la preda hipotezo aldone asertas ke tiranosaŭra rapideco ne gravas, ĉar povas esti ke ĝi estis malrapida sed pli bone adaptita por rapida moviĝo ol ĝiaj predaĵoj<ref>{{citreto | Titolo = Unearthing T. rex: T. rex In-Depth: Traits (Vidu supre) | URL = http://www.unearthingtrex.com/pages/rex_traits.html#weight | Alirdato = 11-a de decembro 2005 }}</ref> aŭ eble ĝi [[embusko|embuske]] kaptis la pli rapidajn predobestojn.<ref name="dinocards7">Hajdul, R. (1997). Tendons. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36044311.</ref> La plej lastatempaj esploroj je tiranosaŭra sinmovado ne specifigas la rapidecon de tiranosaŭra kurado, sed agnoskas ke malfacilas diri iom pli precizan ol tio ke la plej granda rapideco estis inter 17&nbsp;km/h, promenado aŭ malrapida kurado, kaj 40&nbsp;km/h, mez-rapida kurado. Ekzemple, artikolo en ''[[Nature (journal)|Nature]]''<ref name="trex slow runner">Hutchinson, J. R. and Garcia, M. (2002). Tyrannosaurus was not a fast runner. ''Nature'' 415: 1018-1021</ref> uzis matematikan modelon (kiun ĝi validigis per aplikado al du vivantaj bestoj, aligatoroj kaj kokoj) por taksi la mason de kruromuskolo bezonata por rapida kurado (pli ol 40&nbsp;km/h). Ili trovis ke proponitaj rapidecoj pli altaj ol 40&nbsp;km/h estis neeblaj, ĉar ili necesigus tre grandajn kruromuskolojn (pli ol 40–86% de la tuta korpomaso).<ref>{{citreto | Titolo = ''Was the T-Rex Really That Fast?'' | URL = http://www.priweb.org/ed/ICTHOL/ICTHOL04papers/86.htm | Alirdato = 11-a de decembro 2005 }}</ref> Eĉ modere altaj rapidecoj necesigus grandajn kruromuskolojn. Tamen ne eblas findecidi ĉi-teme, ĉar ni ne scias kiom grandaj estis la tiranosaŭraj kruromuskoloj. Se ili estus malpli grandaj, nur promenado/trotado de 18&nbsp;km/h eblus.<ref name="dinocards7">Hajdul, R. (1997). Tendons. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36044311.</ref> Tamen laŭ Thomas R. Holtz Jr estas notinde ke konsiderante la pezon de la tiranosaŭro (5-7 tunoj), la rejŝoj de [[tibio]] al [[femuro]] kaj [[metatarso]] al femuro kategoriigas la tiranosaŭron inter la plej ''graciaj'' bestoj inter ĉiuj bestoj konataj de la mezozoikaj aŭ kenozoikaj fosilioj. Ĉe la tipa grandeco de plenkreska tiranosaŭro la membroproporcioj de ''gracia'' besto ŝajnas malgraciaj, sed se oni komparas ilin kun la malantaŭaj kruroj de aliaj similgrandaj bestoj, ekzemple elefanto, [[triceratopo]] aŭ [[edmontosaŭro]], la kruroj de ''Tyrannosaurus rex'' estas pli maldikaj kaj havas pli longajn tibiojn kaj metatarsojn. Kompare kun aliaj familioj de grandaj teropodoj, la [[tiranosaŭredoj]] havis membroproporciojn pli ''graciaj''. La malgrandaj tiranosaŭredoj estis ankoraŭ pli ''graciaj'', kaj la plej malgrandaj havis la samajn membroproporciojn kiel la plej grandaj [[ornitomimedoj]]: laŭ grandeco, la kruroj de [[alektrosaŭro]] kaj [[galimimo]] estas identaj. Tiranosaŭredoj aldone havis ornitomimedecajn piedojn, pli malgrandaj kaj pli maldikaj ol tiuj de la aliaj grandaj teropodoj, kio signifas ke ili havis pli efikan sinmovadon kiam la kruro artikiĝis dum movado. Laŭ Holtz, kiu vidas la aferon el la vidpunkto de funkcia morfologio, la tiranosaŭredoj estis pli bone adaptitaj por rapideco ol iu ajn alia familio de grandaj teropodoj, tio estas, la [[alosaŭroideoj]], [[megalosaŭroideoj]] kaj [[neoceratosaŭroj]]. Tio eble ne signifas ke ''T. rex'' povis movi je grandaj rapidecoj, sed por besto tiel granda ĝi tamen estis optimume konstruita por rapideco kaj - kio gravas por la debato pri tio ĉu ĝi estis predanto aŭ postpredanto - pli rapida ol ĝiaj predobestoj.<ref>{{citreto | Titolo = Gracility and Speed of ''T. rex'' | URL = http://www.dinosauria.com/jdp/trex/gracile.htm | Aŭtoro = Thomas R. Holtz, Jr. | Eldonejo = Dinosauria online }}</ref> Novaj atestaĵoj kolektitaj per biomeĥanikaj komputil-modeloj sugestas ke tiranosaŭroj havis limigitan eblecon sin turni. Laŭ John Hutchinson, spertulo pri biomeĥaniko ĉe la [[Reĝa Veterinara Kolegio]] de la [[Universitato de Londono]] en [[Anglio]], tiranosaŭroj verŝajne bezonis unu ĝis du sekundojn por turni sin nur 45° – kion homoj, kun vertikala orientiĝo kaj sen vosto, povas sin turni dum sekundero.<ref>[http://www.cosmosmagazine.com/node/1381 "Tyrannosaurus had poor turning circle"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120507053958/http://www.cosmosmagazine.com/node/1381 |date=2012-05-07 }} Cosmos magazine</ref> == Historio == [[Henry Fairfield Osborn]], prezidanto de la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]], nomis ''Tyrannosaurus rex'' en la jaro 1905. La genronomo venas de la [[malnovgreka lingvo|malnovgrekaj]] vortoj ''τυραννος'' (= "tirano") kaj ''σαυρος'' (= "lacerto"). Osborn uzis la [[latina lingvo|latina]] vorto ''rex'' (= "reĝo") por la specia nomo. Kune ili emfazas la grandecon de la besto kaj supozatan regadon sur aliaj tiutempaj specioj.<ref name="osborn1905"/> === Plej fruaj trovaĵoj === Oni povas konsideri la vertebrojn de la dinosaŭro, kiun Cope nomis ''Manospondylus'' en 1892 la unua konata specimeno de ''Tyrannosaurus rex''. [[Barnum Brown]], vic[[kuratoro]] de la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]], trovis la duan tiranosaŭran skeleton en [[Vajomingo]] en 1900. Ĉi tiun specimenon unue ricevis la nomon ''Dynamosaurus imperiosus'' en la sama artikolo en kiu oni priskribis ''Tyrannosaurus rex''.<ref>Osborn, H. F. 1905.''Tyrannosaurus'' and other Cretaceous carnivorous dinosaurs. ''Bulletin of the American Museum of Natural History'' 21;259-265</ref> Nur la paĝordo malhelpis ke ''Dynamosaurus'' fariĝu la oficiala nomo. La originala specimeno de "''Dynamosaurus''" estas en la kolektaĵoj de la [[Naturhistoria Muzeo]] ([[Londono]]).<ref name="dinocards10">White, S. (1997). Tyrannosaurus. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36046009.</ref> [[Dosiero:AMNH rex mount.png|dekstra|270ra|eta|Maketo de neniam finita ekspozicio ''Tyrannosaurus rex'' kiun planis [[Henry Fairfield Osborn|H.F. Osborn]] por la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]]]] Barnum Brown trovis kvin tiranosaŭrajn (partajn) skeletojn entute. Brown kolektis sian duan tiranosaŭron en 1902 kaj 1905 de la [[Formacio Hell Creek]] ([[Montano]]). Ĉi tiu estas la [[holotipo]] uzata por priskribi ''Tyrannosaurus rex'' [[Henry Fairfield Osborn|Osborn]], 1905. En 1941 oni vendis ĝin al la [[Muzeo Carnegie de Naturhistorio]] en [[Pittsburgh (Pensilvanio)]]. La kvara kaj plej granda trovaĵo de Brown, ankaŭ de Formacio Hell Creek, eksponiĝas ĉe la [[Amerika Muzeo de Naturhistorio]] en [[Novjorko]].<ref name="hornerlessem1993">Horner, J.R. & Lessem, D. 1993. ''The Complete T. rex: How Stunning New Discoveries Are Changing Our Understanding of the World's Most Famous Dinosaur''. New York: Simon & Schuster. 235pp.</ref> Kvankam multaj skeletoj estis trovitaj en diversaj mondopartoj, oni trovis nur unu tiranosaŭran ŝpuron, ĉe [[Philmont Scout Ranch]] en nordorienta [[Nov-Meksiko]]. Oni trovis ĝin en 1983 kaj identigis kaj formale priskribis ĝin en 1994.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esp.cr.usgs.gov/info/kt/footprint.html |titolo=Online guide to the continental Cretaceous-Tertiary boundary in the Raton basin, Colorado and New Mexico |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080820082233/http://esp.cr.usgs.gov/info/kt/footprint.html |arkivdato=2008-08-20 }}</ref> === Notindaj specimenoj === [[Dosiero:Field fg05.jpg|dekstra|eta|270ra|Tiranosaŭro Sue ĉe [[Muzeo Field de Naturhistorio]] en [[Ĉikago]], kun montrado de la brakoj. La [[forkosto]] estas inter la brakoj.]] [[Sue Hendrickson]], [[amatoro|amatora]] paleontologo, malkovris la plej (pli ol 90%-e) kompletan kaj, ĝis 2001, plej grandan fosilian skeleton de tiranosaŭro; ŝi trovis ĝin en [[Formacio Hell Creek]] proksime de [[Faith (Suda Dakoto)]] la [[12-a de aŭgusto|12-an de aŭgusto]] [[1990]]. Pri ĉi tiu tiranosaŭro, nun nomita "Sue" por honori ŝin, estis leĝa batalo por decidi, kiu ĝin posedas. En 1997 oni decidis ke ĝin posedas Maurice Williams, la posedanto de la tereno kie oni trovis la fosilian skeleton, kaj oni vendis la kolektaĵon aŭkcie por 7,6 milionoj da usonaj dolaroj; tiel ĝi fariĝis la plej multekosta dinosaŭra skeleto ĝis nun. Ĝi nun estas rekunmetita kaj eksponiĝas ĉe la [[Muzeo Field de Naturhistorio]]. Surbaze de studado de 'ŝiaj' fosiliigitaj ostoj oni kredas ke Sue mortis 20-jaraĝa, atinginte plenan grandecon kiam ŝi havis 19 jarojn. Sciencistoj raportas ke oni trovis skeletojn de nematuran kaj idan tiranosaŭrojn en la sama ŝtonminejo kiel Sue; ĉi tio subtenas la hipotezon ke tiranosaŭroj grupe vivis.<ref name="sue">Guinness World Records Ltd. (2003). ''2003 Guinness World Records''. pg 90.</ref> Alian tiranosaŭron, al kiu oni donis la kromnomon "Stan" honore al la amatora paleontologo Stan Sacrison, oni trovis en la Formacio Hell Creek proksime de [[Buffalo (Suda Dakoto)]] en printempo de 1987. Post 30 mil horoj da fosado kaj zorgema pretigado aperis 65-procente kompleta skeleto, kiu nun eksponiĝas ĉe la [[Naturhistoria Muzeo Black Hills]] en [[Hill City (Suda Dakoto)]] post longa rondvojaĝo tra la mondo. Ankaŭ ĉe ĉi tiu tiranosaŭro oni trovis multajn ostopatologiojn, inkluzive rompitajn kaj resaniĝintajn ripojn, rompitan (kaj resaniĝintan) kolon kaj grandan truon en la kapa malantaŭo, kun la proksimuma grandeco de tiranosaŭra dento. Kaj Stan kaj Sue esploris Peter Larson. En 2001 teamo de [[Naturhistoria Muzeo Burpee]] de [[Rockford (Ilinojo)]] trovis 50-procente kompletan skeleton de juna tiranosaŭro en la Formacio Hell Creek. Kromnomita "[[Jane (dinosaŭro)|Jane the Rockford T-Rex]]" la specimeno unue traktiĝis kiel la unua konata skeleto de la nana tiranosaŭredo [[nanotirano]] (''Nanotyrannus'') sed postaj esploroj montris ke pli verŝajne temas pri juna tiranosaŭro.<ref>Currie, P. J., Hurum, J. H., and Sabath, K. 2003. Skull structure and evolution in tyrannosaurid dinosaurs. Acta Palaeontologica Polonica 48: 227-234</ref> Ĝi estas la kompleta kaj plej bone konservita ekzemplero de juna tiranosaŭro ĝis nun konata. Jane esploris [[Jack Horner (paleontologo)|Jack Horner]], [[Pete Larson]], [[Robert Bakker]], [[Greg Erickson]] kaj pluraj aliaj famaj [[paleontologo]]j pro la unikeco de ŝia aĝo. Jane nuntempe eksponiĝas ĉe Naturhistoria Muzeo Burpee en Rockford (Ilinojo).<ref name="dinocards9">Croucher, B. (1997). Beast of the Badlands. ''Dinosaur Cards''. Orbis Publishing Ltd. D36045407.</ref><ref name="visitjane">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.visitjane.com/ |titolo=Visit Jane.com. Oficiala muzea retejo. |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929042025/http://www.visitjane.com/ |arkivdato=2007-09-29 }}</ref> Ankaŭ en la jaro 2001, Jack Horner malkovris tiranosaŭran specimenon ĉ. 10-procente pli granda ol "Sue". Oni ankoraŭ esploras ĉi tiun specimenon, al kiu oni donis la kromnomon ''C. rex'' (aŭ "Celeste" honore al la edzino de Jack). En gazeta komuniko dissendita la [[7-a de aprilo|7-an de aprilo]] [[2006]], [[Ŝtata Universitato de Montano]] anoncis ke ĉi posedas la plej grandan tiranosaŭran kranion ĝis nun malkovrita. Malkovrita dum la 60-aj jaroj kaj nur lastatempe rekonstruita, la kranio estas 150&nbsp;cm longa, pli granda ol la 141&nbsp;cm longa kranio de “Sue” je 6,5%.<ref>{{citreto | Titolo = Museum unveils world's largest ''T-rex'' skull. | URL = http://www.montana.edu/cpa/news/nwview.php?article=3607 | Alirdato = 7-a de aprilo 2006}}</ref><ref>{{citreto | Titolo = New Biggest ''T-rex'' Skull. | URL = http://palaeoblog.blogspot.com/2006/04/new-biggest-t-rex-skull.html | Aŭtoro = Ryan, M. J | Alirdato = 12-a de aprilo 2006}}</ref> == La tiranosaŭro en la populara kulturo == {{Ĉefartikolo|La tiranosaŭro en la populara kulturo}} Depost kiam oni ĝin unue priskribis en 1905, la tiranosaŭro fariĝis la plej vaste rekonata dinosaŭro en la [[populara kulturo]]. Ĝi ankaŭ estas la sola dinosaŭro kiun membroj de la ĝenerala publiko kutime nomas per ĝia scienca nomo (''Tyrannosaurus rex''), kaj la scienca mallongiĝo ''T. rex'' ankaŭ ĝuas vastan uzadon.<ref name="brochu2003"/> Muzeaj eksponaĵoj fokusiĝantaj je la tiranosaŭro estas tre popularaj; proksimume dek mil vizitantoj venis al la [[Muzeo Field]] de [[Ĉikago]] la tagon kiam malfermiĝis ĝia eksponaĵo pri "Sue" en 2003.<ref name="suerecord">Guinness World Records Ltd. 2003. ''2003 Guinness World Records''. p. 90.</ref> ''T. rex'' aperis multfoje en [[televido]] kaj en [[filmo]]j, unuavice en ''[[The Lost World (filmo, 1925)|The Lost World]]'', ''[[King Kong (filmo, 1933)|King Kong]]'', ''[[The Land Before Time]]'', ''[[Jurassic Park (filmo)|Jurassic Park]]'', kaj ''[[Night at the Museum]]''. En diversaj libroj kaj [[bildstrio]]j, inter ili ''[[Calvin and Hobbes]]'', ankaŭ aperis la tiranosaŭro, kiun oni kutime montras kiel la plej grandan kaj plej terurigan karnovorulon. Almenaŭ unu muzikgrupo, la bando [[T. Rex (bando)|T. Rex]], alprenis sian nomon laŭ la specio. Ludiloj kiuj rilatas al tiranosaŭro, inter ili multaj [[videoludo]]j kaj aliaj vendaĵoj, restas popularaj. Multaj komercoj faris kapitalon de la populareco de la tiranosaŭro uzante ĝin en [[reklamo]]j. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * {{citaĵo el gazeto | aŭtoro = Erickson, G. M., Van Kirk, S. D., Su, J., Levenston, M. E., Caler, W. E., kaj Carter, D. R. | jaro = 1996 | titolo = Bite-force estimation for ''Tyrannosaurus rex'' from tooth-marked bones. | publikaĵo = Nature | bolumo = 382 | paĝoj = 706-708 }} * {{citaĵo el gazeto | aŭtoro = Meers, Mason B. | jaro = aŭgusto 2003 | url = http://www.ingentaconnect.com/content/tandf/ghbi/2003/00000016/00000001/art00001 | titolo = Maximum Bite Force and Prey Size of ''Tyrannosaurus rex'' and Their Relationships to the Inference of Feeding Behavior | gazeto = Historical Biology: A Journal of Paleobiology | volumo = 16 | numero = 1 | paĝoj = 1 - 12 }} * {{citaĵo el gazeto | aŭtoro = Schweitzer, Mary H.; Wittmeyer, Jennifer L.; Horner, John R.; Toporski, Jan K. | jaro = [[25-a de marto]] [[2005]] | url = http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/sci;307/5717/1952#REF1 | titolo = Soft-Tissue Vessels and Cellular Preservation in ''Tyrannosaurus rex'' | gazeto = Science | volumo = 307 | numero = 5717 | paĝoj = 1952–1955 }} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Dinosaŭroj}} * [[Muzeo Senckenberg]] - La Muzeo Senckenberg en [[Frankfurto ĉe Majno]] ([[Germanio]]) havas la plej grandan ekspozicion de grandaj dinosaŭroj en [[Eŭropo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fieldmuseum.org/sue hejma paĝo de Sue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929111013/http://www.fieldmuseum.org/sue |date=2007-09-29 }} * [http://www.bhigr.com/pages/info/info_stan.htm hejma paĝo de Stan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012031920/http://www.bhigr.com/pages/info/info_stan.htm |date=2007-10-12 }} * [http://www.mantyweb.com/dinosaur/sue_trex.htm Bildoj de rekonstruaĵo de tiranosaŭro Sue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140628132630/http://www.mantyweb.com/dinosaur/sue_trex.htm |date=2014-06-28 }} * [http://paleo.amnh.org/projects/t-rex Historio de la unuaj trovaĵoj de ''T. rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060928063349/http://paleo.amnh.org/projects/t-rex/ |date=2006-09-28 }} * [http://tolweb.org/tree?group=Tyrannosauridae Tree of Life diskutas tiranosaŭredojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012044225/http://tolweb.org/tree?group=Tyrannosauridae |date=2007-10-12 }} * [http://www.unearthingtrex.com/ Elterigante ''Tyrannosaurus rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927004421/http://www.unearthingtrex.com/ |date=2007-09-27 }} * [http://www.visitjane.com juna tiranosaŭro Jane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929042025/http://www.visitjane.com/ |date=2007-09-29 }} * [http://www.dinosauria.com/jdp/misc/hellcreek.html Cretaceous Hell Creek Faunal Facies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080503223903/http://www.dinosauria.com/jdp/misc/hellcreek.html |date=2008-05-03 }} estas ekzemplo de unu tiranosaŭra medio, en la [[Formacio Hell Creek]] de [[Montano]] * [http://eis.bris.ac.uk/~glxms/scaling.htm Studaĵo de la Universitato de Bristol pri la mordoforto de predantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061118184613/http://eis.bris.ac.uk/~glxms/scaling.htm |date=2006-11-18 }} * [http://www.unmuseum.org/tyran.htm Muzeo de Nenatura Mistero - Mordoforto ktp de ''T. rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071112151108/http://www.unmuseum.org/tyran.htm |date=2007-11-12 }} * [http://utweb.ut.edu/faculty/mmeers/res/trex/trexbite.html Universitato de Tampa pri mordoforto ktp de ''T. rex'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.stanford.edu/dept/news/pr/96/960827tyrexbite.html Universitato Stanford pri la mordoforto de ''T. rex''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080227021633/http://www.stanford.edu/dept/news/pr/96/960827tyrexbite.html |date=2008-02-27 }} * [http://www.cosmosmagazine.com/node/639 Kiel tiranosaŭroj eble seksumis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071113134615/http://www.cosmosmagazine.com/node/639 |date=2007-11-13 }} {{Elstara|2007|07|07}} {{ADLS|2007|28}} {{ADLS|2018|16}} [[Kategorio:Kretaceaj dinosaŭroj]] [[Kategorio:Specioj de Jurassic Park]] [[Kategorio:Nordamerikaj dinosaŭroj]] [[Kategorio:Tiranosaŭroj]] p209nzznvliuv0nhs23txab7c74eqf9 0 132093 9441402 9426435 2026-07-29T16:43:58Z Sj1mor 12103 9441402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Orhan PAMUK''' (plene '''Ferit Orhan Pamuk'''; naskiĝis la {{daton|7|junio|1952}} en [[Istanbulo]]) estas [[Turkio|turka]] romanverkisto. La {{daton|12|oktobro|2006}} li gajnis la [[Premio Nobel de Literaturo|Nobel-premion pri literaturo]].[[Dosiero:Orhanpamuk2.jpg|eta|225px|dekstra|Orhan Pamuk]]Pamuk estas intime asociita kun postmoderna literaturo. Lia populareco en Turkio mem iom suferis dum [[2005]] pro jura akuzo kontraŭ li (vidu sube: [[#Proceso|Proceso]]) sed lia mondskala legantaro daŭre kreskis. Liaj verkoj estas tradukitaj en pli ol 40 lingvojn (tamen ĝis nun nek unu akireblas en Esperanto). __TOC__ == Biografio == Pamuk naskiĝis en Istanbulo, en 1952, filo de riĉa industriestro. Li aludas flanke al siaj junaj travivaĵoj en la romanoj ''[[Cevdet Bey ve Oğulları]]'' kaj ''[[Kara Kitap]]'', kaj pli ĝisfunde en la memorlibro ''[[İstanbul: Hatıralar ve Şehir]]''. Li studentis en Kolegio Robert en Istanbulo, kaj poste studis [[arĥitekturo]]n ĉe la [[Teĥnika Universitato de Istanbulo]] pro familia premo ke li fariĝu inĝeniero aŭ arĥitekto. Tamen li forlasis tiun lernejon post tri jaroj, dezirante fariĝi plentempa verkisto, kaj diplomiĝis ĉe la Instituto pri Ĵurnalismo en la [[Universitato de Istanbulo]] en [[1976]]. De 1985 kaj 1988 li estis vizitanta klerulo ĉe [[Universitato Kolumbio]] en Novjorko, kaj dum parto de tiu tempo ankaŭ vizitis la {{N|Universitato de Iovao}}. Poste li reiris al Istanbulo, kie li loĝis ĝis 2006, kiam li reiris al Novjorko por denove pasprofesori ĉe Columbia. Poste li revenis al Istanbulo. Li edziĝis en [[1982]] kaj divorcis en [[2001]]. Li havas filinon. Kvankam lia kariero kiel verkisto ekis fine de la 70aj jaroj, kaj lia unua romano publikiĝis en [[1982]], lia verkaro ekfamiĝis internacie pro lia romano '''''[[Blanka fortikaĵo]]''''' (''Beyaz Kale'', 1985), laŭdita de la usona verkisto [[John Updike]], kaj famiĝis definitive pro '''''Mi nomiĝas la Ruĝa''''' (''Benim Adım Kırmızı '', [[1998]]), romano kiu kombinas misteran rakonton, aman historion kaj filozofan pripensadon, kun etoso en Istambulo de la [[16-a jarcento]], sub la regado de la sultano [[Murat la 3-a]]. == Proceso == [[Dosiero:Orhan pamuk u01 72.jpg|dekstra|eta|400px|Orhan Pamuk en sia verkejo]] Pamuk estis juĝata en decembro de [[2004]] pro «insulti kaj malfortigi la turkan identecon» en intervjuo ĉe [[Svisio|svisa]] ĵurnalo. La kialo estis esti parolanta pri la fakto, ke 1.500.000 da [[Armenio|armenoj]] en [[1915]] kaj 30.000 [[kurdistano|kurdoj]] estis mortigitaj de [[Turkio]], kvankam li neis esti uzanta la vorton ''[[genocido]]''. Li estis akuzita laŭ la artikolo 301 de la [[Punkodo]], kiu malpermesas insulti la turkan identecon. La unua [[sentenco]] malpermesis lin redelikti dum la venontaj ses monatoj, laŭ minaco de enkarcerigo. Li konfirmis siajn vortojn oktobre de [[2005]].<ref>[http://www.20minutos.es/noticia/58714/0/LITERATURA/TURQUIA/PAMUK/ Novelista turco Pamuk mantiene su posición sobre masacre armenia], en [[20 minutos]], el 22 de octubre de 2005.</ref> Januare de [[2006]] tribunalo forlasis la juĝan proceson, sed de tiam li estis konsiderita kiel ekzemplo de defendo de esprimlibero.<ref>[http://www.20minutos.es/noticia/84031/0/TURQUIA/LITERATURA/PAMUK/ Un tribunal turco retira el caso contra el escritor Orhan Pamuk], en [[20 minutos]], 23 de enero de 2006</ref> == Internacia helpo == La akuzoj kontraŭ Pamuk kaŭzis internacian protestmovadon kiu influis la klopodojn de Turkujo eniri en la [[Eŭropa Unio]]. La [[30an de novembro]] la [[Eŭropa Parlamento]] anoncis, ke ĝi sendos delegitaron de kvin parlamentanoj, estrataj de [[Camiel Eurlings]], por observi la juĝadon. <ref>[http://www.epp-ed.org/Press/showpr.asp?PRContentID=7849&PRContentLG=en Camiel Eurlings MEP leads delegation to observe trial of Orhan Pamuk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927013711/http://www.epp-ed.org/Press/showpr.asp?PRContentID=7849&PRContentLG=en |date=2007-09-27 }}, EEP-ED.</ref> La [[1an de decembro]] [[Internacia Amnestio]] alvokis kontraŭ tiun artikolon 301 kaj la liberigon de Pamuk kaj aliaj ses homoj juĝotaj. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.amnestyusa.org/news/document.do?id=ENGEUR440352005 |titolo=Amnesty International, Article 301 |alirdato=2006-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060822013333/http://www.amnestyusa.org/news/document.do?id=ENGEUR440352005 |arkivdato=2006-08-22 }}</ref> Ankaŭ la usona [[PEN-Klubo]] denoncis la akuzaron kontraŭ Pamuk. <ref>[http://www.pen.org/viewmedia.php/prmMID/369 PEN Protests Charges Against Turkish Author Orhan Pamuk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121001161528/http://www.pen.org/viewmedia.php/prmMID/369 |date=2012-10-01 }}, [[PEN American Center]]</ref> La [[13an de decembro]] ok tutmonde elstaraj verkistoj nome [[José Saramago]], [[Gabriel García Márquez]], [[Günter Grass]], [[Umberto Eco]], [[Carlos Fuentes]], [[Juan Goytisolo]], [[John Updike]] kaj [[Mario Vargas Llosa]] deklaris sian kunapogon al Pamuk kaj konsideris la akuzaron kiel perforto kontraŭ la [[homaj rajtoj]]. <ref>[http://www.ntvmsnbc.com/news/353692.asp Literary world backs Pamuk], NTV</ref> == Verko == Pamuk ekverkis regule en 1974. Lia unua romano, ''Karanlık ve Işık'' (''Mallumo kaj Lumo'') estis kunvenkinta ĉe la Premio 1979 Milliyet ([[Mehmet Eroğlu]] ([[:tr:Mehmet Eroğlu|* tr]]) estis la alia kunvenkinto). Tiu romano estis publikita sub la titolo ''Cevdet Bey ve Oğulları'' (''Sro. Cevdet kaj liaj filoj'') en 1982, kaj venkis ĉe la premio por novuloj [[Orhan Kemal]] en 1983. Ĝi rakontas la historion de tri generacioj de riĉa familio de Istanbulo, pli precize ĉe [[Nişantaşı]], distrikto de Istanbulo kie Pamuk kreskiĝis. Pamuk venkis ĉe multnombrajn premiojn de kritiko pro sia frua verkaro, inkludante la Premion de Novuloj Madarali de [[1984]] pro sia dua romano ''Sessiz Ev'' (''La Silenta Hejmo'') kaj la Premion de la Europea Malkaŝo de [[1991]] pro la franca traduko de tiu romano. Lia historia romano ''Beyaz Kale'' (''[[Blanka fortikaĵo]]''), publikita en turka lingvo en 1985, gajnis en 1990 la Sendependan Premion por Fremda Fikcio kaj pliampleksigis ties eksterlandan famon. Li ekpruvis postmodernajn teknikojn en siaj romanoj, ŝanĝante la striktan naturalismon de ties fruaj verkoj. En 1990 lia romano ''Kara Kitap'' (''[[La nigra libro (romano de Orhan Pamuk)|La nigra libro]]'') iĝis unu el la plej polemikaj kaj popolaj legaĵoj en [[turka literaturo]], pro ties komplekseco kaj riĉeco. En 1992, li verkis la gvidlibron por la filmo ''Gizli Yüz'' (''Sekreta vizaĝo''), baze sur ''Kara Kitap'' kaj reĝisorita de elstara turka reĝisoro nome, [[Ömer Kavur]]. La kvara romano de Pamuk ''Yeni Hayat'' (''Nova vivo''), kortuŝis Turki post ties publikigo en 1995 kaj iĝis la plej vendata libro en la historio de Turkio. Tiam, Pamuk iĝis ankaŭ gravulo en Turkio, pro ties defendo de la politikaj rajtoj de kurdoj. En 1995, Pamuk estis en grupo de aŭtoroj juĝataj pro ties traktado en la verkado de eseoj kiuj kritikis la konsidero de Turkio pri la kurdoj. En 1999, Pamuk publikis sian libron ''Öteki Renkler'' (''La aliaj koloroj''). La famo de Pamuk kreskiĝis pro la publikigo de ''Benim Adım Kırmızı'' (''[[Mia nomo estas la Ruĝa]]'') en 2000. Tiu romano miksas mysterion, amhistorion kaj filozofian idearon en historio de la [[16-a jarcento]] en Istanbulo. Ĝi malfermis fenestron al la epoko de la [[Otomana Imperio|Otomana]] [[Sultano]] [[Murat la 3-a]] dum naŭ vintraj tagoj de 1591, invitante la leganton eniri la streĉon inter Oriento kaj Okcidento. ''Mia nomo estas la Ruĝa'' estis tradukita en 24 lingvojn kaj gajnis la plej riĉajn premiojn en la internacia literaturo nome, la [[International IMPAC Dublin Literary Award|IMPAC Dublin Award]] en 2003. La plej ĵusa romano de Pamuk estas ''Kar'' en 2002 (''[[Neĝo (romano)|Neĝo]]''), kiu pristudas la konflikton inter Islamismo kaj Okcidentismo en la moderna Turkio. Li publikigis ankaŭ memorlibron pri Istanbulo nome ''İstanbul — Hatıralar ve Şehir'' en 2003 . La fotoj ene estis de la armeno [[Ara Güler]]; Pamuk konfesis ke la Istanbulo de Güler samus al sia propra bildo priurba. Orhan Pamuk gajnis en 2005 la premion [[Paco de la Germana Libristaro]] kun 25,000 € pro sia literatura verkaro, kie "Eŭropo kaj Islama Turkio trovas la lokon unu de la alia" kaj kiu estis transdonita en [[Frankfurto]]. La libroj de Pamuk estas karakterigitaj de konfuzo aŭ perdo de [[kultura identeco|identeco]] ĉefe pro la konflikto inter [[Eŭropo]] kaj [[Islamo]]. La kunturaj kondiĉoj de ambaŭ interbaraktiĝas inter tradicio kaj laikeco. == Nobelpremio == La 12an de oktobro [[2006]], La Sveda Akademio anoncis, ke Orhan Pamuk estis gajninte la Nobelpremion pri literaturo de 2006, malpravigante onidirojn, ke siria poeto [[Ali Ahmad Said]], konata kiel Adonis, estis gajnonta la samen premion. <ref><http://www.svenskaakademien.se/web/2f89f6f8-e4b7-4f9e-a2fd-33bce0caf503.aspx></ref> == Kritikoj kontraŭ Pamuk == Kelkaj el la turkaj kolegoj atakis lin por koncentri liajn kritikojn kontraŭ Turkio kaj la turkoj anstataŭ samjuste kritiki aliajn registarojn. Aliaj kritikantoj opinias, ke la veraj intencoj de Pamuk ĉe la kurda problemo estis krei favoran sintenon por lia kandidatiĝo al la Nobelpremio de literaturo, rimarkigante, ke Pamuk antaŭe ne estis montrinta kompaton pri tiu problemo aŭ pri la Armenia problemaro. Kelkaj turkoj estis opiniantaj, ke apogo al Pamuk ne pro lia verkaro, sed pro lia engaĝo pro Kurdoj kaj Armenoj estis ne nur ''erara'' je tiu senco, sed ankaŭ ''maljusta'' rilate homojn kiel [[Yaşar Kemal]] — alia tutmonde fama Kurdo-Turko verkisto kiu ankaŭ estis juĝata pro defendi la rajtojn de Kurdoj — aŭ aliaj kiuj same dediĉis siajn vivojn al la defendo de minoritatoj aŭ estis enkarcerigitaj pro tio. Ankaŭ la koincido de la epoko kiam ĵurnalistoj parolis pri Pamuk kun la ĉefa negociado kun la EU levis en Turkio ian polemikon. == Premioj == * 1979 Premio de Romano Milliyet (Turkio) pro lia romano ''Karanlık ve Işık'' (kunvenkinto) * 1983 Premio de Romano Orhan Kemal (Turkio) pro lia romano "Cevdet Bey ve Ogulları" * 1984 Premio de Romano Madarali (Turkio) pro lia romano ''Sessiz Ev'' * 1990 [[Sendependa Premio de Fremda Fikcio]] (Britio) pro lia romano ''Beyaz Kale'' * 1991 Prix de la Découverte Européenne (Francio) pro la Franca eldono de ''Sessiz Ev'': ''La Maison de Silence'' * 2002 Premio de la plej Bonkvalita Fremda Libro (Francio) pro lia romano ''Mia nomo estas la Ruĝa'' * 2002 Premio Grinzane Cavour (Italio) pro lia romano ''Mia nomo estas la Ruĝa'' * 2003 Internacia Literatura Premio IMPAC de Dublino (Irlando) pro lia romano ''Mia nomo estas la Ruĝa'' * 2005 Premio Paco de la Germana Libristaro (Germanio) * 2005 Premio Médicis (Francio) pro lia romano ''Kar'' (neĝo) * 2006 [[Nobelpremio pri Literaturo]] (Svedio) == Bibliografio == * ''Cevdet Bey ve Oğulları'' (1982, Sinjoro Ĝevdet kaj liaj filoj) * ''Sessiz Ev'' (1983, Kvieta domo) * ''Beyaz Kale'' (1985, [[Blanka fortikaĵo]]) * ''Kara Kitap'' (1990, La nigra libro) * ''Gizli Yuz'' (1992, Sekreta vizaĝo, spektaklo) * ''Yeni Hayat'' (1995, Nova vivo) * ''Benim adım Kırmızı'' (1998, Mi nomiĝas la Ruĝa) * ''Öteki Renkler'' (1999, Aliaj koloroj) * ''Kar'' (2002, Neĝo) * ''İstanbul: Hatıralar ve Şehir'' (2003, Istanbulo: rememoroj kaj la urbo) == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/134-lode.htm#134-29 magra mencio en Esperantio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.everk.it/index.php?id=21,125,0,0,1,0 Pri Orhan Pamuk en la ttt-ejo de Esperantlingva Verkista Asocio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071009135208/http://www.everk.it/index.php?id=21,125,0,0,1,0 |date=2007-10-09 }} * [http://www.everk.it/index.php?id=21,126,0,0,1,0 Ĉerpaĵo de "Benim adim Kirmizi" en la ttt-ejo de Esperantlingva Verkista Asocio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070731215348/http://www.everk.it/index.php?id=21,126,0,0,1,0 |date=2007-07-31 }} (en la angla aŭ turka) * [http://www.orhanpamuk.net Ejo pri Orhan Pamuk] * [http://books.guardian.co.uk/authors/author/0,5917,1683320,00.html The Guardian pri Orhan Pamuk] * [http://tls.timesonline.co.uk/article/0,,25338-2020182,00.html The Times Literary Supplement Editorial pri Orhan Pamuk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071014042045/http://tls.timesonline.co.uk/article/0,,25338-2020182,00.html |date=2007-10-14 }} * [https://web.archive.org/web/20051028180255/http://www.iht.com/articles/2005/09/11/opinion/edturkey.php International Herald Tribune Editorial pri Orhan Pamuk] * [http://www.ifex.org/en/content/view/full/65805/ Pri ekstremuloj kontraŭ la libroj de Pamuk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051123103305/http://www.ifex.org/en/content/view/full/65805/ |date=2005-11-23 }} - [[IFEX]] * [http://ozhanozturk.com/content/view/387/58/ 50 jaroj ĉe Istanbulo de Orhan Pamuk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071014233240/http://ozhanozturk.com/content/view/387/58/ |date=2007-10-14 }} * [https://web.archive.org/web/20051215084816/http://www.newyorker.com/talk/content/articles/051219ta_talk_pamuk Letero de Pamuk pri ties juĝo] * [http://www.biyografi.info/kisi/orhan-pamuk Biografio, libroj kaj intervjuo] * [http://www.abc.net.au/foreign/content/2006/turkey_pamuk_200k.aŝ ABC dokumentaro pri Pamuk kaj la armenia genocido] * [http://www.the-ledge.com/flash/ledge.php?prsn=348&lan=UK pri legado.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070310235751/http://www.the-ledge.com/flash/ledge.php?prsn=348&lan=UK |date=2007-03-10 }} * [http://inogolo.com/pronunciation/d139/Orhan_Pamuk Pri ĝusta prononcado de la nomo Orhan Pamuk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071014011005/http://inogolo.com/pronunciation/d139/Orhan_Pamuk |date=2007-10-14 }} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 2001-2025}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pamuk, Orhan}} [[Kategorio:Turkaj verkistoj]] [[Kategorio:Turklingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Istanbulanoj]] [[Kategorio:Cenzuritaj verkistoj]] pifqh3aquwrx4vnw071pox30fk5n4oh 2 136645 9441709 9440587 2026-07-30T08:12:34Z Moldur 2507 /* 2026 */ [[Herŝ]] 9441709 wikitext text/x-wiki {{BabelDevenLoĝLoko |lingvonombro=5 |l1=de-D |l2=eo-3 |l3=en-3 |l4=sv-3 |l5=fr-2 |devenlando=Germanio| |devenloko=Munkeno| |loĝlando=Svedio |loĝloko=Gotenburgo |nomo=Moldur }} '''Moldur''' &ndash; estas esperantisto [[Martin Weichert]]. Jen eta, tute senorda listo de kelkaj ekzemplaj vikipediaj paĝoj kiujn mi (tute aŭ grandparte) kontribuis: == ĝis 2019 == * [[Christer Fuglesang]] * [[Ŝaŭmburgo-Lipo]] * [[Hesio-Kaselo]] * [[Kristoforo de Bavario]] * [[Otto la 1-a (Grekio)]] * [[Dairat al-Muĥabarat al-Ammah]] * [[Reĝlando Libio]] * [[Christian Wulff]] * [[Georgo la 4-a (Britio)]] * [[Nathan Söderblom]] * [[Nyamko Sabuni]] * [[Diktaturo de la koloneloj]] * [[Fruktodona Societo]] * [[Savendulino]] * [[Senjatrollet]] * [[Brahe]] * [[Dilbert]] * [[Peppa Pig]] * [[Hello Kitty]] * [[Göta-kanalo]] * [[Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio]] * [[Cadfael]] * [[Bamse]] * [[The No. 1 Ladies' Detective Agency]] * [[Ronjo, rabista filino]] * [[Karlsson sur la tegmento]] * [[ALMA-premio]] * [[Premio Andersen]] * [[Bajrona heroo]] * [[Chotek]] * [[Wonder Woman]] * [[Jessica Meir]] * [[Ento (Mez-Tero)]] == 2020 == * granda parto de la membroj de la [[Komisiono von der Leyen]] * [[Kabus ibn Sa'id Al Sa'id]] kaj [[Hajtam ibn Tarik Al Sa'id]] * [[Nestlé Smarties Book Prize]] * [[Adelajdo de Meißen]] * [[Don Camillo]] * {{ŝ|Komisiono von der Leyen}} kaj plejparto de la Komisionanoj en ĝi * [[Ernesto Aŭgusto la 1-a (Hanovro)]] * [[Luitpold de Bavario]] * [[Antaŭdaŭrigo]] ("prequel") * {{ŝ|Reĝoj de la Hanovra dinastio}} * {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Bernadotte}} * {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Glücksburg}} * {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Vasa}} * {{ŝ|Reĝa familio de Svedio}} * [[Les trois mousquetaires]] * [[Dentotroloj]] * {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Wittelsbach}} * [[Konstantino la 1-a (Grekio)]] * [[Aleksandro (Grekio)]] * [[Konstantino la 2-a (Grekio)]] * [[Ferdinando la 1-a (Rumanio)]] * Unuigo de {{ŝ|informkesto reganto}} kaj {{ŝ|informkesto regantino}} * Refarado de {{ŝ|informkesto politikisto}} pere de {{ŝ|informkesto reganto}} * {{ŝ|Reĝoj de la Hohencolerna dinastio}} * [[Konrado la 4-a (Sankta Romia Imperio)]] * Unuigo de {{ŝ|informkesto reganto}} kaj {{ŝ|informkesto verkisto}} * Profunda rearanĝo de pluraj Informkestoj kaj Informkesteroj * [[:Kategorio:Fikciaj esperantistoj]] * [[Valérian kaj Laureline]] * [[Rustimuna Ŝtalrato]] * [[Norma Horzono de Filipinoj]] * [[Princino de Marso]] * [[:Kategorio:Fikciaj finnoj]] * [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Teherano]] kaj rilataj * {{Ŝ|Reĝoj de la Haŝemida dinastio}} * [[:Kategorio:Fikciaj keltoj]] * [[:Kategorio:Specioj de Star Trek]] * [[:Kategorio:Fikciaj eksterteranaj specioj]] * [[Barbapapa]] * [[:Kategorio:Pikareskaj romanoj]] * [[Princlando Aĥeo]] == 2021 == * [[Axel Oxenstierna]] * [[Julian de Svedio]] * [[:Kategorio:17-a jarcento en fikcio]] * [[:Kategorio:18-a jarcento en fikcio]] * [[:Kategorio:Hunyadi]] * [[:Kategorio:Cindrulino]] * [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Brunsvigo]] * [[:Kategorio:Mortintoj en Brunsvigo]] * [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Vajmaro]] * [[:Kategorio:Mortintoj en Vajmaro]] {{Algebraj strukturoj}} * [[:Ŝablono:Algebraj strukturoj]] * [[Identa funkcio]] * [[:Ŝablono:Umajadaj kalifoj]] * [[Henriko (Saksio)]] * [[Heredo laŭ pliaĝeco]] * [[:Kategorio:Fikciuloj de la estonteco]] * [[:Kategorio:Fikciaj kavaliroj]] * [[:Kategorio:Kavaliroj]] * [[:Kategorio:Donkiĥoto]] * [[:Kategorio:Kavaliroj de la Ronda Tablo]] * [[:Kategorio:Mumin]] * [[:Kategorio:Filmoj laŭ fabeloj de fratoj Grimm]] * [[Lestadianismo]] * [[:Kategorio:Fikciaj fiŝoj]] * [[:Kategorio:Carl Friedrich Gauss]] * [[:Kategorio:Krucmilitoj en fikcio]] * [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Finnlando]] * [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Svedio]] * [[:Kategorio:Gottfried Wilhelm Leibniz]] * [[The Song of Hiawatha]] * [[:Kategorio:Fikciaj nordamerikaj indianoj]] * [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Svedio]] * [[:Ŝablono:Tria ministraro de Stefan Löfven]] * [[:Ŝablono:Navigilo Kancelieroj de Germanio]] * [[Magdalena Andersson]] * [[:Kategorio:Svedaj ministroj pri financoj]] * [[Frederiko la 1-a (Brandenburgio)]] * [[:Kategorio:Premiitoj de Premio Goncourt]] * [[:Kategorio:Navigilo:Regantlisto]] == 2022 == * [[:Kategorio:Johano Keplero]] * [[:Kategorio:Misio Kepler]] * [[:Kategorio:Jesuo en populara kulturo]] * [[:Kategorio:Inkvizicio en fikcio]] * [[Franĉizo (populara kulturo)]] * [[:Ŝablono:Prezidantoj de Finnlando]] * ''[[Monster High]]'' * [[:Kategorio:The Big Bang Theory]] * [[Hägar]] * {{ŝ|Saksio-Koburgo kaj Gotao}} * [[:Kategorio:Venecio en fikcio]] * {{ŝ|Provincoj de Prusio}} * [[Doĵd]] * [[Sileziaj princlandoj]]/duklandoj kaj princoj/dukoj: ** [[Duklando Aŭŝvico]] * [[Duklando Zatoro]] * [[Opola princlando]] * [[Ratibora princlando]] * [[Opola-Ratibora princlando]] * [[Duklando Legnico]] * [[Duklando Glogovo]] * [[Mjeŝko la Tordokrura]] * [[Boleslao la Alta]] * [[Vladislao la Ekzilito]] * {{ŝ|Ĉefministroj de Danio}} * [[Elefant-ordeno]] * [[:Kategorio:Elefant-ordeno]] * [[Jonas Gahr Støre]] * [[Muhamad bin Zajid bin Sultan Al Nahjan]] * {{ŝ|Eŭropaj Komisionoj}} * [[Ulf Kristersson]] * {{ŝ|Reĝa familio de Britio}} * [[:Kategorio:Konestabloj de Francio]] * {{ŝ|Ministraro de Ulf Kristersson}} * [[Ebba Busch]] * [[Tobias Billström]] * [[:Kategorio:Premio de ĝusta vivmaniero]] * [[:Kategorio:Majordomoj]] * [[Nataša Pirc Musar]] * [[:Kategorio:Stefan Banach]] * [[klifpenda fino]] * [[Heinrich XIII. Prinz Reuß]] * [[Dina Boluarte]] * [[Svante Pääbo‎]] * [[Karl Barry Sharpless‎]] * [[Eva Kaili]] Kelkaj areoj kie mi multe laboris en vintro 2022/2023: # '''Kristanismo:''' Mi reverkis, renomis kaj rearanĝis pri [[Maria (patrino de Jesuo)]], [[Jesuo de Nazaret]], [[Jesuo Kristo]] kaj rilataj kategorioj, por krei prezenton pli neŭtralan, enciklopedian kaj malpli unuflanke kristanisman. # '''Proponlistoj:''' Mi poluris en [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] kaj [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]: arkivigis malnovajn proponojn finfaritajn aŭ malaktualiĝintajn, finfaris kaj arkivigis deciditajn sed ne efektivigitajn proponojn, reaktivigis kaj finfarigis kaj fine arkivigis malfreŝajn proponojn, sume atingante signife reduktantitajn kaj pli taŭge uzeblajn proponlistojn. # '''Natoli - Polli:''' Havante subtilajn suspektojn pri la taŭgeco [[Angelo Polli]] kaj rilataj paĝoj, mi faris detekt(iv)an laboron kaj eksciis pri tuta aro da blufe kreitaj artikoloj pri la italaj familioj Natoli kaj Polli kaj diversaj italaj domoj kaj palacoj, kaj ekis poluran laboron. Fine pluraj fanfaronaj paĝoj sen fidindaj fontoj estas nun forigitaj. # '''Francaj postenuloj:''' Antaŭ jaroj iu ambiciulo kreis amason da ege detalaj listoj, kategorioj, ŝablonoj ktp. pri diversaj francaj postenuloj (urbestroj, ministroj, deputitoj ktp.), sed dume forlasis la projektegon. Ekde tiam plu restis amaso de ruĝaj ligiloj neniam aktualigotaj, nenecese detalaj kategorioj, malaktualaj listoj kaj ŝablonoj, alfabetaj listoj A-Z kiuj ne atingas pli ol A, ktp. Mi simpligis, rearanĝis, forigis kaj purigis por pli simpla kaj taŭga strukturo. # '''Finnlanda lingvopolitiko:''' Forigis tekston pri lingvopolitiko en Finnlando, kiu estis pli politika debato ol enciklopedio, estis ege tro longa kaj kun multaj senfontaj disputeblaj asertoj. Anstataŭis per multe malpli longa, pli neŭtrala artikolo kun klaraj fontindikoj, kaj prilaboris diversajn aliajn kontribuojn de la sama redaktinto. == 2023 == * [[Boris Pistorius]] * [[Ferdinando la 1-a (Bulgario)]] * [[:Kategorio:Seleŭkidoj]] * [[Thomas kaj amikoj]] * [[:Kategorio:Fikciaj hoteloj]] * {{ŝ|Ĉefministroj de Italio}} * [[Eŭzebio]]: ** signifa pliampleksigo de [[Eŭzebio]], kaj alinomado al tiu formo el la antaŭa "Eŭzebo", inkluzive diversajn portantojn de tiu nomo * {{ŝ|Ministraro de Olaf Scholz}} * [[:Kategorio:Berlino en romanoj]] * [[:Kategorio:Koboldoj]] * [[Ŝablono:Prezidantoj de Ĉeĥio]] * [[Ŝablono:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] * [[Petr Fiala]] * [[Ŝablono:Prezidantoj de Litovio]] * [[Ŝablono:Ĉefministroj de Litovio]] * [[Ŝablono:Jogajlidoj]] * [[Ŝablono:Prezidantoj de Kroatio]] * [[Nikolaj Denkov]] * [[Ŝablono:Dinastio Nassau]] * [[:Kategorio:Japanaj princinoj]] * [[Ŝablono:Imperiestra familio de Japanio]] * {{ŝ|Luksemburga dinastio}} * {{ŝ|Dinastio Valois}} * {{ŝ|Ĉefministroj de Belgio}} * {{ŝ|Ĉefministroj de Nov-Zelando}} * [[Chris Hipkins]], [[Christopher Luxon]] * {{ŝ|Ĉefministroj de Norvegio}} * [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Hispanio]] ekde 1975 == 2024 == * [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Rumanio]] ekde 1989 * [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Britio]] ekde 1922 * [[Princlando Bayreuth]] * [[:Kategorio:Waldeck]] * [[Borgia (familio)]], [[:Kategorio:Borgia]] * [[:Kategorio:Koptaj papoj]] * [[:Kategorio:Biblio en populara kulturo]] * [[Filipo de Ŝvabio]] * [[:Kategorio:Episkopoj de Seckau]] * [[:Kategorio:Episkopoj de Ljubljano]] * Aldono al [[VP:TA]] pri nomoj de historiaj personoj * [[Maria Malmer Stenergard]] * [[Komisiono von der Leyen 2]] * [[Jessika Roswall]], [[Hadja Lahbib]], [[Teresa Ribera]], [[Ekaterina Zaĥarieva]] == 2025 == * [[:Ŝablono:Familio Roosevelt]], [[:Kategorio:Roosevelt]] * [[:Ŝablono:Stuartoj]] * helpis pliigi informojn pri originale jidlingvaj verkoj de [[Ŝalom Alejĥem]] * [[:Kategorio:Bizancaj imperiestrinoj]] * [[:Kategorio:Ministraro de Friedrich Merz]] * [[Ciferecigo]] * [[Ofico]] == [[2026]] == * [[Episkopujo de Würzburg]] * {{ŝ|Reĝa familio de Belgio}} * {{ŝ|Prezidantoj de Bulgario}} * {{ŝ|Nuntempaj monarĥoj}} * {{ŝ|Nuntempaj tronheredontoj}} * [[dalekarlia ĉevalo]] * [[:Kategorio:Kalifornio en fikcio]] * [[Jon Klassen]] * {{ŝ|Shinawatra}} * [[:Kategorio:Navigilo:Tajlando]] * {{ŝ|Kennedy}}, [[Kennedy (familio)]], [[:Kategorio:Kennedy-familio]] * {{ŝ|Kancelieroj de Aŭstrio}} * [[:Kategorio:Toro (mitologio)]] * {{ŝ|Nehru-Gandhi}} * [[Wookiee]] * [[Juda Kontraŭfaŝisma Komitato]] * {{ŝ|Horzonoj}}, [[UTC+13:45]], [[UTC-02:30]] * [[Herŝ]] * ... anw09ty1ad1q7ame7pldn3enef4pchd 0 140015 9441251 9440758 2026-07-29T13:04:35Z ThomasPusch 1869 /* al multaj lingvoj */ 9441251 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} {{nuna KDLS}} '''Nacilingvaj tradukoj el Esperanto''' ekzistas de du specoj: * nacilingvaj tradukoj de [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto|Esperanto-originaloj]] * tradukoj inter du naciaj lingvoj pere de Esperanto kiel ponto-lingvo Oni tradukas ne nur beletron, sed ankaŭ nebeletrajn verkojn. [http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html Tradukojn de Esperanto-originaloj en naciajn lingvojn] registris [[Willem Verloren van Themaat]]. == Tradukoj el Esperanto-originaloj == === al multaj lingvoj === [[Tibor Sekelj]]: [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]] originale verkita en [[Esperanto]], publikiĝis aldone en 21 naciaj lingvoj (du pliaj manuskripotoj atendas publikigon): * 1957 al la [[slovena]]: Kumeuaua, sin pragozda, tradukinto Nina Vidervol, eldonloko [[Ljubljano]] ''Mladinska knjiga'', 73 paĝoj, ilustris Vladimir Laković * 1958 al la [[guĝarata]]: Kumevava Prakrti nám ácaryo (કુમેનવા, પ્રકૃત के आश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[hindia]]: Kumevava Prakrti ke eŝĉarya (कुमेनावा, प्रकृति के ऐश्चर्य), eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Kumeŭaŭa, Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[kanara]]: Kumevava Prakrtiya vinódagalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[marata]]: Kumevava Nisargám ci lílá, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Ludo de la naturo * 1958 al la [[tamila]]: Kumevava Ivarkai vinótekal, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1958 al la [[telugua]]: Kumevava Prakrti vintalu, eldonloko [[Madras]], titolo tradukite: Mirakloj de la naturo * 1980 al la [[ĉina]]: Kumevava, Pekino 2-a eldono * 1958 al la [[hebrea]]: בן י'ער הבראשית (Ben ja’ar habrešit), eldonloko [[Tel-Avivo]] ''Napomena Materijalni opis'', 79 ilustritaj paĝoj * 1958 al la [[islanda]]: Kumeŭaŭa sonur frumsógarns, tradukinto Stefan Sigurdsson - legita en la radio en la somero de 1958 * 1959 al la [[makedona]]: Kumeuaua sin na prašumata, tradukinto Tome Arsovski, eldonloko [[Skopje]] ''Kočo Racin'' Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10, 73 ilustritaj paĝoj * 1962 al la [[albana]]: Kumeuaua Bir Xhungle, tradukinto Halil Jupa, eldonloko [[Priŝtino]] ''Rilindja'' * 1975 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], eldonloko [[Subotica]] ''Osvit'', 113 paĝoj * 1985 al la [[serba]]: Kumevava sin prašume: omladinski roman, tradukinto Vladimir Laković [kaj aliaj], [[Subotica]] Tibor Sekelj, 113 paĝoj * 2003 al la [[serba]]: Кумевава, син прашуме (Kumevava sin prašume), tradukinto Andrej Vojković, eldonloko [[Beogrado]] ''Kreativni Centar - Biblioteka Svet je jedan'', 95 paĝoj + bildoj, ISBN 9788677812065 OCLC-numero 732607024, en cirila skribo bildoj: Andrej Vojković, formato 11 x 18 cm, 1a kaj 2a eldono en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008 * 1988 al la [[hungara]]: Kumevava, az őserdő fia, tradukinto [[István Ertl]], eldonloko [[Budapeŝto]] ''Magyar Eszperantó Szövetség'', 60 paĝoj, ilustris: Bánfalvy Ákos * 1983 al la [[japana]]: ジャングルの少年 (Janguru no shōnen), tradukintoj Ichirō Takasugi kaj Tatsuhide Matsuoka, eldonloko [[Tokio]] ''Fukuikan Syoten'' 福音館書店, 147 paĝoj * 1985 al la [[rusina]] (el la serba traduko): Kumevava sin pralesa, tradukinto Mikola Skuban, eldonloko [[Novi Sad]] ''Ruske Slovo'', 113 paĝoj * 1988 al la [[sveda]]: Kumeuaua djungelns son, tradukinto [[Leif Nordenstorm]], eldonloko [[Boden (Svedio)|Boden]] ''Nordenstorms Förlag'', 68 paĝoj, ISBN 91-971004-0-4, ilustris: Maria Storvall * 1989 al la [[ukraina]] (el la serba traduko): Кумевава, син джунхлів (Kumevava, syn ĝunhliv), tradukinto Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova, eldonloko [[Kievo]] Veselka * 1992? al la [[nepala]]: Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo, tradukinto Gamvir Man Shresta, eldonloko [[Katmanduo]] Jogamba Instituto de Esperanto * 1999 al la [[hispana]]: Kumewawa el hijo de la selva, tradukinto [[Guillermo Alfredo Cook]], eldonloko [[Karakaso]] ''Fondo Editorial Tropykos'' * 2010 al la [[malta]]: Kumewawa Iben il-Ġungla, tradukinto K. Mallia, eldonloko [[Rabato]] ''Wise Owl'', 72 paĝoj. * Aldone, al la [[ĉeĥa]], ankoraŭ ne publikigita, je titolo ''Kumeuaua, syn džungle'' en manuskripto ekzistas du tradukoj, nome de [[Marie Bartovská]] kaj [[Jana Cíchová]]. Ekzistas ankoraŭ pluraj aliaj romanoj kaj etlologiaj priskriboj de [[Tibor Sekelj]] same tradukitaj el Esperanto al pluraj lingvoj. Pri ili vidu la liston [[Tibor Sekelj/Bibliografio]]. [[Anna Löwenstein|Anna Löwenstein:]] [[La ŝtona urbo]] originale verkita en [[Esperanto]] kaj publikigita en 1999. * Rapide sekve ĝi publikiĝis ankaŭ en [[Angla|anglalingva]] versio, verkita de la aŭtorino mem. * En 2010 aperis traduko en la [[franca]] (''La Ville de pierre'') de Godeleine Logez; * [[hungara]] traduko aperis en 2014 (''A kőváros'') de [[Lenke Szász]] * kaj en 2024 aperis traduko en la [[portugala]] (''A Cidade de Pedra'') de Luiz Ladeira. === al la ĉeĥa lingvo === * [[Eŭgeno Aisberg]]: '''Mi komprenas fine la radion''' - ''Rozmluvy o radiu'' - tradukis [[Ota Ginz]], Praha, Orbis 1927, 105 paĝoj * [[Raymond Schwartz]]: '''Nur epitaf’ atestas''' - ''Už náhrobní jen kámen'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 1950. * [[Zamenhof]]: '''Al la fratoj''' - ''Bratřím'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''La espero''' - ''Več doufáme'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista, 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Ho mia kor’''' - ''Ztiš se mi, srdce'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Zamenhof]]: '''Mia penso''' - ''Moje myšlenka'' - tradukis [[Miloš Lukáš]], Esperantista 31-1-1948 * [[Lucien Peraire|Lucien A. Peraire]]: '''Tra la mondo per biciklo kaj Esperanto''' - ''[http://esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf Evropou a Asiií na kole a s esperantem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090824003518/http://www.esperanto.wz.cz/drahotova/evropou_a_asii.pdf |date=2009-08-24 }}'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], 1999 * [[Maryvonne Robineau]] kaj [[Bruno Robineau]]: '''Ili vivis sur la tero''' - ''Osm let na cestách po naší planetě'' - tradukis [[Jindřiška Drahotová]], Volvox Globator, Praha 2003, 171 paĝoj == Esperanto kiel ponto-lingvo == === En la ĉeĥan lingvon === * [[Janis Rainis]]: '''Amo estas pli forta ol morto''' - ''Láska je silnější než smrt'' - el la latva tradukis [[Ints Ĉaĉe]], enĉeĥigis [[Tomáš Pumpr]] - manuskripto * [[Maurits Dekker]]: '''La Mondo ne Havas Atendejon''' - ''Svět nemá čekárnu'' - el la nederlanda esperantigis [[Frits Faulhaber]] - enĉeĥigis [[Drahomíra Chlubnová]] (1955), poste sendepende [[Tomáš Pumpr]] (1956) - manuskriptoj * [[Zilda Gama]]: '''[[En Ombro kaj en Lumo]]''' - ''Ve stínu a ve světle'' - elportugaligis [[Luiz da Costa Porto Carreiro Neto]], enĉeĥigis [[Vladimír Sládeček|Vlado Sládeček]], [[Bratislavo]] 2003 === El la ĉeĥa lingvo === * [[Petr Bezruč]]: '''Sileziaj Kantoj''' - kelkaj estis ĉinigitaj laŭ [[Ĉeĥoslovaka Antologio]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Listo de originalaj romanoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] s0on6a50wk6droalto2bs4jqv8oaol3 0 149382 9441629 9150088 2026-07-30T07:08:43Z Sj1mor 12103 9441629 wikitext text/x-wiki La litera kombinaĵo havas plurajn signifojn: Majuskle, la mallongigo APE indikas interalie pri la * asocio [[france]] nomata ''L'Association pour l'Espéranto'' (APE), do [[Valona Esperanto-Asocio]], la tegmenta Esperanto-organizaĵo en [[Valonio]]. Kun nur komenca majusklo, do normala individua nomo, la vorto interalie indikas pri * [[Ape (Latvio)]], urbeto en [[Latvio]], historie ankaŭ nomata {{l-de|Hoppenhof}} kaj {{l-et|Hopa}}. Minuskle, la mallongigo *'''[[ISO 639-3 a#ape|ape]]''' interalie estas kodo de lingvo laŭ normo [[ISO 639-3]], pli konkrete lingvo de la provinco [[Orienta Sepik]] de [[Papuo-Nov-Gvineo]]. {{Apartigilo}} {{3LK}} 1xnsylv7p3kszubo4gjdzzw9mg8e664 0 160858 9441226 8528846 2026-07-29T12:35:54Z Nvss132 224431 9441226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Roger Martin du Gard''' (naskiĝis en [[Neuilly-sur-Seine]], [[Francio]], [[23-a de marto]] [[1881]] kaj mortis en [[Bellême]], en sama lando, [[22-a de aŭgusto]] [[1958]]). [[Francio|Franca]] verkisto kiu gajnis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion en literaturo]] en [[1937]] por "la arta viveco kaj lojaleco, en kiuj li pentris la kontrastojn en la vivoj de homoj kaj ankaŭ la fundamentajn aspektojn de la vivo de nia tempo." En ''Les Thibault - L'été 1914'', li tiel skribis pri [[Esperanto]]: „''Ĉe la bazo de la ŝtuparo tri viroj vigle diskutis en lingvo, kiu estis nek la hispana, nek la itala. Temis pri tri fervoraj esperantistoj. Unu el ili, Charpentier, profesoro en [[Laŭzano]], veninte ĉi tiun tagon por aŭskulti la prelegon de Janotte, estris revuon sufiĉe legatan en la revoluciulaj medioj: ‚La [[Esperantistoj|esperantisto]] de [[Lemano]]’. Li neniam maltrafis okazon aserti, ke unu el la ĉefaj bezonoj de la internacia mondo estas universala lingvo, ke la alpreno de Esperanto, komuna helpilo de ĉiuj naciaj lingvoj, faciligos materialajn kaj spiritajn interŝanĝojn inter la homoj, kaj li ŝatis apogi sin sur la respektinda aŭtoritato de [[Renato Kartezio|Kartezio]], kiu, en privata letero, tre precize esprimis sian deziron de universala lingvo, tre facile lernebla, prononcebla kaj skribebla, kaj, tio estas precipa, kiu helpos komprenon ...''” == Verkoj == * ''Devenir'' ([[1906]]) * ''L'Une de Nous'' ([[1909]]) * ''Jean Barois'' ([[1913]]) * ''Les Thibault : Le Cahier gris'' ([[1922]]) * ''Les Thibault : Le Pénitencier'' ([[1922]]) * ''Les Thibault : La Belle Saison'' ([[1923]]) * ''Les Thibault : La Consultation'' ([[1928]]) * ''Les Thibault : La Sorellina'' ([[1928]]) * ''Les Thibault : La Mort du père'' ([[1929]]) * ''Vieille France'' ([[1933]]) * ''Les Thibault : l'Été 1914'' ([[1936]]) * ''Les Thibault : l'Épilogue'' ([[1940]]) * ''Correspondance avec [[André Gide]]'' (postmorta [[1968]]) * ''Le Lieutenant-colonel de Maumort'' (postmorta [[1983]]) {{Projektoj}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1926-1950}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Du Gard, Roger Martin}} [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] n0v6t8nyk6ldkkcb8aqow9fkvvmpvye 0 161242 9441518 8867065 2026-07-29T21:43:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441518 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Andreas Hammerschmidt''' (* [[1611]] aŭ [[1612]] en [[Most (Tschechien)|Brüx]], Bohemio; † [[29-a de oktobro]] [[1675]] en [[Zittau]]) estis [[germanoj|germana]] [[komponisto]] kaj [[orgenisto]]. == Vivo == Lia patro Hans Hammerschmidt estis selisto kaj originis el Carthause ĉe Zwickau. Pri sia propra patrino nenio estas konata. En [[1614]] la duan fojon la patro edziĝis, nome kun Dorothea. En [[1626]] (verŝajne inter marto kaj aŭgusto) la familio devis fuĝi el Brüx (hodiaŭ Most) al Freiberg. La kialo estas la forcata rekatolikigo en Bohemio. La patro akiris en [[1629]] la civitanecon de la urbo [[Freiberg]]. Kie Andreas Hammerschmidt ĝuis sian muzikan edukadon, estas nekonata. Oni supozas, ke li ricevis ĝin de Balthasar Springer ([[1608]]-[[1654]] katedralorgenisto en Freiberg), Chr. Demantius (katedralkantoro en Freiberg), Christoph Schreiber (orgenisto de la preĝejo Petrikirche) aŭ Stephan Otto (kantoro en [[Schandau]]). Ekde [[1633]] ĝis [[1634]] Hammerschmidt enhavis sian unuan postenon kiel orgenisto en [[Kastelo Weesenstein]] ĉe grafo Rudolfo de Bünau. Ekde julio li eksukcedis Christoph Schreiber kiel orgenisto en la preĝejo St. Petri en [[Freiberg]] kaj tiel venkis la orgeniston M. Dehn el Döbeln. La civitanecon de Freiberg li ricevis en [[1637]] kiel orgenisto. Samjare Ursula Teufel edziĝinis kun Hammerschmidt. Ŝi estis filino de [[Prago|Praga]] komercisto kaj naskis al li ses gefiloj, el kiuj transvivis nur tri filinoj. Post la morto de Schreiber Hammerschmidt iĝas plian fojon lia posteulo ĉe ''St. Johannis'' en [[Zittau]], kie li setlis kaj loĝis ĝis sia vivofino. En la tiam riĉa urbo Zittau krom la urbestroj la gimnazia instruisto kaj kantoro Simon Crusius (1607-1678), la rektoro de la Johanneum Christian [[Keimann]] (1607-1662) kaj la [[urbofajfistoj|urbofajfisto]] Florian Ritter estis liaj kolegoj. Komponaĵoj pri la kantoj de Keimann kaj kontribuoj al ties lernolibroj kaj –ludoj samkiel publikadoj de propraj komponaĵoj kun antaŭparoloj de [[Heinrich Schütz]] kaj [[Johann Rist]] helpis Hammerschmidt atingi reputacion kaj bonstaton. La kanto ''Meinen Jesum laß ich nicht'' de Keimann, komponite de Hammerschmidt, ankoraŭ hodiaŭ estas en la Luteraj kantaroj. Bedaŭrinde en [[1757]] la granda urbobrulego en Zittau neniigis la fontoj pri Hammerschmidt. Estas malmulte konata pri siaj kontaktoj kaj vojaĝoj. En [[Dresdeno]] li vizitis Schütz kaj aŭskultis ties verkojn kaj tiuj de Italaj muzikistoj. Vojaĝojn al Görlitz dokumentas kelkaj dediĉoj (''Motettae'' al la ''Collegium Musicum'' en [[Görlitz]], samkiel al tieaj muzikŝatantoj la ''Weltlichen Oden'' I kaj II kaj la ''Dialogi''). Komponaĵo okaze de la konsekrado de la preĝejo St.-Elisabeth montras liajn kontaktojn al [[Breslau]]. La ekkoleran karakteron de la orgenisto kaj komponisto dokumentas kelkaj anekdotoj pri konfrontadoj kun [[Johann Rosenmüller]] en [[Lepsiko]] kaj la en Zittau kun vintrinkejestro Chr. Mauer. Ankaŭ Hammerschmidt oficis kiel vilaĝa kaj forsta mastro en Waltersdorf kaj ricevis la privilegion, kiel ununura doni klavarinstrumentan instruon, kaj li estis superaveraĝe riĉa muzikisto. Li kapablis aĉeti resp. konstruigi plurajn domojn. Lia luksa maŭzoleo sur la ''Kreuzkirchhof'' en Zittau hodiaŭ ne plu konserviĝis. Sur la malaperinta tombŝtono estis skribita: <br /> ::::''Silentas de la Nobla Cigno tie-chi la Sono,<br />Belege tamen Ghi sonoras antauw DIA Trono.<br />Mors mea Vita mea est.<br />La Son‘ de l' Nobla Cigno ya chi tie nun finiĝis,<br />Char antauw DIA Tron‘ kun Li Angela Ĥor‘ pliiĝis.<br />Andreas Hammerschmidt,<br />Musicus Celeberrimus Vicit Annos 64, in officio 41,<br />Enatus anno 1675, 29. October.<br />De la Germanoj Ornamaĵo kaj Honor',<br />Ripoze dormas tie chi Amphir‘ en Glor‘.<br />Ho ve! en Zittauw tute ne <br />Plu auwskultighas la Orphe‘.'' Li estas envicigenda en la grupon de la evangela-Luteraj [[eklezikomponisto]]j kiel [[Heinrich Schütz]] kaj [[Johann Sebastian Bach]]. Pro la cirkonstancoj, kiujn alportis la [[Tridekjara Milito]] ekde ([[1618]] ĝis [[1648]]) lia unua konata komponaĵo [[Verleih uns Frieden]] [Donu al ni pacon], temas pri dankpreĝo pro la venko de la [[Saksonio|Saksonoj]]. Samtempe multaj eldonoj dokumentas, ke ankaŭ lia unua komponaĵo ''Erster Fleiß...'' estis ege ŝatata. Lia kompona verko inkluzivas interalie [[kanto]]jn, [[kantato]]jn, [[moteto]]jn, instrumentajn kiel ankaŭ voĉkantajn komponaĵojn. La melodia kondukado de liaj komponaĵoj ĝenerale estas rigardata kiel eniremaj kaj facile kapteblaj, tiel ke en 1706 Heinrich Fuhrmann en sia traktaĵo ''Musikalischer Trichter'' nomis ilin malestime ''Hammerschmiedischer Fuß''. Ĉar tamen la verkaro de Hammerschmidt ankoraŭ ne estas komplete malfermita, oni ne povas riproĉi lin pro supraĵeco aŭ manko de interpreta profundeco. Decide defendas [[Johann Beer]] en [[1719]] Hammerschmidt: "ĉar tiu faris rilate al la honorigo de Dio ... pli ol mil operistoj“. == Verkoj (elekto) == * ''Erster Fleiß allerhand neuer Paduanen, Galliarden, Balletten, Mascharaden, Francoischen Arien, Courenten u. Sarabanden, 5 St. auf Violen, Generalbaß, [[1636]] (16392, 16483, 16504; eldonitaj de Helmut Mönkemeyer, [[1939]]); * ''Ander Tl. neuer Paduanen usw., 5 u. 3 St. auf Violen, Generalbaß, [[1639]] (16502, 16583); * ''Musicalische Andachten, 5 Tle., I (Geistl. Konzerte), [[1639]]; II (Geistl. Madrigalien), [[1641]] (16502; 16593); III (Geistl. Symphonien), [[1642]] (16522); IV (Geistl. Motetten u. Konzerte), [[1646]] (16542; 16693); V (Chormusik), [[1653]]; * ''Weltl. Lieder oder Liebesgesänge I, [[1642]] (16512); II, [[1643]] (16502); III (Geist- u. weltliche Oden u. Madrigalien), [[1649]]; * ''Dialogi oder Gespräche zw. Gott u. einer gläubigen Seelen I, [[1645]] (16694; bearb v. A. W. Schmidt, in: DTÖ VIII/1, Wien [[1901]]); II (Das Hohelied Salomonis in [[Opitz]]' Übertr.), 1645 (16522; 16563; 16584); * ''Motettae unius et duarum vocum, [[1649]]; * ''Lob- u. Danklied, Ps 84 (9st.), [[1652]]; * ''Musical. (2. Tl.: Geistl.) Gespräche über die Evangelia I, [[1655]]; II, [[1656]]; * ''Neue Musikalische Katechismus-Andachten.'' Lüneburg 1656 (38 geistl. Lieder) * ''Fest-, Buß- u. Danklieder (5 Sing- u. 5 Instr.stimmen mit Generalbaß,. [[1658]]/59; * ''Kirchen- u. Tafelmusik (Geistl. Konzerte), [[1662]]; * ''Missae (nur Kyrie u. Gloria, als Missae breves, 5-l2st.), [[1663]]; * ''Fest- u. Zeit-Andachten (6st.), [[1671]]. == Pli novaj eldonoj == * ''Erster Fleiß. Instrumentalwerke zu 3 u. 5 St., hrsg. v. Helmut Mönkemeyer, = Das Erbe Dt. Musik 49, Abt. Kammermusik VII, Kassel [[1957]]; * ''Weltl. Oden oder. Liebesgesänge (1642-49), hrsg. v. Hans Joachim Moser, = Das Erbe Dt. Musik 43, Abt. u. Sologesang V, Mainz [[1962]]; * ''Ausgew. Kirchenmusik, hrsg. v. Diethard Hellmann, = Geistl. Chormusik IV, Das Chorwerk alter Meister VI, Stuttgart [[1964]]; * ''weitere (Einzel-).Ausgg., hrsg. v. dems. u. D. Hildebrandt, ebd. 1964 ff. == Diskografio == * ''Ensemble Sagittarius, Maîtrise de Radio France, (Michel Laplénie): Andreas Hammerschmidt, Motets extraits des Musicalische Andachten,des Fest-, Buß- und Danklieder et des Fest- und Zeitandachten, MPO assai, Radio France, [[2000]] * ''Hesperion XX (Jordi Savall): Andreas Hammerschmidt, Vier Suiten aus der Sammlung “Erster Fleiß”, Ars Musici, Freiburg 1986 * ''Himlische Cantorey, J. Rosenmüller Ensemble, [[Knabenchor Hannover]] ([[Jörg Breiding]]): VERLEIH UNS FRIEDEN, Geistliche Vokalmusik von Andreas Hammerschmidt, [[NDR]]/[[Rondeau Production]], [[Windsbach]] 2005 == Literaturo == * ''Rothaug, Diana: Hammerschidt, Andreas, in: MGG, Bd. 27, Ludwig Finscher (Hrsg.), Kassel 2003 * ''Hammerschmidt, Andreas: Werkverzeichnis, in: RISM, Friedrich Blume (Hrsg.), Kassel 1974 * ''Queißer, Robert: Das verschwundene Dichtergrab – zur Erinnerung an den Todestag des Kirchenkomponisten und Dichters Andreas Hammerschmidt, in: Oberlausitzer Heimatzeitung Nr. 25 (8. Jahrgang), Zittau 1927 * ''A. Tobias, A. H., in: Mitt. des Ver. f. die Gesch. der Deutschen in Böhmen 9, Prag 1870, H. 7/8; * ''Ders. u. P. Stobe, A. H., ebd. 39, 1900, H. 1; * ''Reinhard Vollhardt, Gesch. der Cantoren u. Organisten v. den Städten im Kgr. Sachsen, 1899; * ''O. Friedrich, Gymn. (Johanneum) zu Zittau, in: Veröff. z. Gesch. des gelehrten Schulwesens im Albertin. Sachsen I, 1900, 209 ff.; * ''Theodor Gärtner, Qu.buch z. Gesch. des Gymn. zu Zittau. I: Bis z. Tode des Rektors Christian Weise (1708), 1905; * ''[[Hugo Leichtentritt]], Gesch. der Motette, 1908 (Nachdr. Hildesheim 1967), 350 ff.; * ''Wilhelm Krabbe, Johann Rist u. das dt. Lied. Ein Btr. z. Gesch. der Vokalmusik des 17. Jh.s (Diss. Berlin), 1910; * ''Georg Schünemann, Btrr. z. Biogr. H.s, in: SIMG 12, 1910/11, 207 ff.; * ''Stefan Temesvári, H.s "Dialogi". Ein Btr. z. Gesch. der Dialogform in Dtld. (Diss. Wien), 1911; * ''Arnold Schering, Gesch. des Oratoriums, 1911; * ''Hermann Kretzschmar, Gesch. des neueren dt. Liedes I, .1911, 81 ff.; * ''Erich Steinhard, Zum 300. Geb. des dt.-böhm. Musikers A. H., Prag 1914; * ''E. Richter, Die Dialoge A. H.s, in: Die Singgemeinde 1,. 1924/25; * ''Friedrich Blume, Das monod. Prinzip in der prot. Kirchenmusik, 1925; * ''Ders., Gesch. der ev. Kirchenmusik, 19652, 152 ff. 158 ff. 179 f. u. ö.; * ''Theodor Veidl, A. H., in: Sudetendt. Lb., hrsg. v. Erich Gierach, I, Reichenberg 1926, 181 ff.; * ''Hans Joachim Moser, Die mehrst. Vertonung des Ev. I, 1931, 64 ff.; * ''Ders., Die ev. Kirchenmusik in Dtld., 1954; * ''Martin Lange, Die Anfänge der Kantate (Diss. Leipzig)., Dresden 1938; * ''Hans-Olaf Hudemann, Die prot. Dialogkomposition im 17. Jh. (Diss. Kiel, 1942), Freiburg/Breisgau 1941; * ''Harold Mueller, The "Musical. Gespräche über die Evangelia" of A. H. (Diss. Univ. of Rochester/New York), 2 Bde., 1956; * ''Klaus Günzel, A. H. Zur 350. Wiederkehr seines Geb., in: Musica 15, 1961, 617; * ''Harald Kümmerling, Über einige unbekannte Stimmbücher der "Paduanen, Galliarden etc." v. A. H., in: Mf 14, 1961, 186 ff.; * ''v.Winterfeld II, 249 ff.; * ''Kümmerle I, 529 ff.; * ''Hdb. z. EKG II/1, 160 f.; - MGG V, 1426 ff.; * ''Eitner V, 7 ff.; * ''Riemann I, 727 f.; ErgBd. I, 487; * ''Moser I, 475; * ''Grove IV, 35 f. - Honegger I, 465; * ''Goodman 188; * ''ADB X, 488; * ''NDB VII, 594; * ''RGG III, 50. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB|119309025}} * [http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Andreas_Hammerschmidt Andreas Hammerschmidt en la retejo ChoralWiki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070313120100/http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Andreas_Hammerschmidt |date=2007-03-13 }} {{Tradukitaĵo|de|Andreas Hammerschmidt|revizio=24667802|enmetrevizio=918452}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hammerschmidt, Andreas}} [[Kategorio:Germanaj bohemianoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj orgenistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj]] f1ahq1r86co6jkhs6vg5w8ezy4xwtww 0 168373 9441565 9229453 2026-07-30T04:40:31Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Angelroda.JPG]] → [[File:DEU Angelroda (Martinroda) COA.svg]] JPG → SVG 9441565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Angelroda (Martinroda) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in IK.svg |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Ilm]] |komunumo = [[Martinroda]] |loĝantaro = 377 |loĝantaro-dato = fine de 2018 |alto = 385 |areo = 4.94 |poŝtkodo = 99338 |tel_antaŭkodo = 036207 |aŭtokodo = IK |retpaĝaro = [http://www.angelroda.de/ www.angelroda.de] }} '''Angelroda''' estas loĝloko kaj eksa komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ilm]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj ekde januaro [[2020]] estas parto de la komunumo [[Martinroda]]. Fine de la jaro [[2018]] la tiam ankoraŭ memstara komunumo havis 377 loĝantojn. [[dosiero:Angelroda Kirche.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>loka kirko]] ==Vidindaĵoj estantaj kaj estintaj== *La '''regionhistoria muzeo''' (germane: ''Heimatstube'') troviĝas en eksa monakejo el la 11-a jarcento. Ekde 1651 ĝi servis al la nobeloj de Witzleben kiel ekonomia domo kaj estis en ties posedo ĝis la senproprietigo post la [[Dua mondmilito]] fare de la [[komunismo|komunistoj]]. La komunumo utiligis ĝin post 1945 diversmaniere. ĝi estis i.a. loĝejo por forpelitaj germanoj el [[Orienta Eŭropo]], poŝtejo kaj kuracistejo. Ekde 1998 enestas muzeo sur du etaĝoj prezentantaj la lokajn metiojn, iamajn agrikulturajn maŝinojn kaj vivmanierojn pasintajn. Dokumentoj de kaj pri la dinastio de familio Witzleben kiel ankaŭ maketaĵo de la iama kastelo de Angelroda krome troviĝas tie. *La luterana '''paroĥa kirko''' estas el la 12-a jarcento. Sed ĝia nuna aspekto estas grandparte ŝuldita al novkonstruo de 1688. Restaŭrado kompleta fariĝis ĝis 2012. La ambona altaro kaj galerioj laŭ la stiloj baroka kaj klasikisma faritis ĝis 1796. En la jaro 1886 oni instalis la orgenon faritan fare de Adam Eifert el [[Stadtilm]] kiun oni restaŭris en 2002. De skulptita altaro konserviĝis ĝis hodiaŭ ses figuroj. Po unu videblas ĉe la dekstra kaj la maldekstra flankoj de la ambono, la kvar aliaj troviĝas jam ekde 1937 en [[Thüringer Museum Eisenach]]. *De '''kastelo Angelroda''' nur ekonomiaj ejoj kaj parkoj ankoraŭ konserviĝis. Dum la jaroj 1614 kaj 1618 la fortimpresa kastelo starigitis fare de kolonelo Burkhart Hieronymus Russwurm; ekde 1651 ĝi estis en posedo de la dinastio [[Witzleben]]. Supre de masiva teretaĝo estis du supraj etaĝoj [[trabfakaĵo|trabfakaĵaj]]. La alta tegmento havis du transversaj gabloj kaj la antaŭa fronto interrompitis de okangula turo kun vosta kupolo. Tra la granda akceptejo teretaĝa atingitis la biblioteko kaj la arĥivejo familia. Juvelaĵo estis la t.n. Imperiestra salonego en la unua supra etaĝo kun multaj bildoj prapatraj de la familio Witzleben. La lasta kastelestro estis generalo Friedrich Karl von Witzleben forpelite fare de barbaraj komunistoj en 1946 disde siaj posedaĵoj. En 1947 la linda kaj funkcianta kastelo, kiu dum 330 jaroj plibeligis la vilaĝon, elrabiĝis de komunismaj ŝtelistoj kaj malkonstruiĝis. Leĝa fundamento estis la ordono 209 de la [[sovetunio|sovetiaj]] okupantoj. Nur la parko, la administradejo (hodiaŭ en posedo de la komunumo), la ekonomia ejo (hodiaŭ regionhistoria muzeo) kaj ĉevalstablo (hodiaŭ komunuma centro) konserviĝis kaj restaŭriĝis en la 1990-aj jaroj. Post volita kadukiĝo eĉ la kripto de la nobeloj apud la kirko surŝutiĝis sable. [[Dosiero:Angelroda NO.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>panoramo aŭtuna]] [[Dosiero:Angelroda-Friedhof1.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>vidaĵo el la tombejo]] [[Dosiero:Angelroda Zitronenhändler.jpg|eta|maldekstra|200px|<center>memorŝtono por komercisto de citronoj]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Ilm}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ilm]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] mnw95b9qv61hce4v95ir7a187xgzomq 0 169335 9441488 8799523 2026-07-29T19:51:14Z Aidas 3488 + retejo 9441488 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Berne COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Berne in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 6 |areo = 85,2 |poŝtkodo = 27804 |tel_antaŭkodo = 04406 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461001 |subdivido = 34 komunumeroj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Am Breithof 8<br />27802 Berne |retpaĝaro = [https://www.berne.de/ www.berne.de] |komunumestro = Bernd Bremermann |komunumestro-partio = SPD }} '''Berne''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio| 03461001}} loĝantojn. Aliflanke de la rivero troveblas la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bremeno]]. En la komunuma teritorio, borde de la rivero [[Weser]] troveblas pluraj grandaj ŝipfarejoj, kiuj estas signifa parto de la komunuma ekonomio. == Gefiloj == * [[Dieter Bohlen]] == Vidu ankaŭ == * Berne estas ankaŭ la [[bretona]] nomo de la komunumo [[Berné]] en okcidenta [[Francio]] kaj la [[franca]] nomo de [[Berno]], la ĉefurbo de [[Svislando]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[dosiero:Marienkirche-Neuenhuntorf.JPG|eta|maldekstra|kirko Sankta Maria en la komunumoparto ''Neuenhuntorf'']] {{projektoj}} {{distrikto Wesermarsch}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] 39k46n6mkkhlgirubhtka9cgbip1fat 0 169754 9441489 8016979 2026-07-29T19:51:48Z Aidas 3488 retejo 9441489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Brake COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Brake in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 3 |areo = 38,18 |poŝtkodo = 26919 |tel_antaŭkodo = 04401 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461002 |adreso-komunumestraro = Schrabberdeich 1<br />26919 Brake |retpaĝaro = [http://www.brake.de/ www.brake.de] |komunumestro = Roland Schiefke |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Brake''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]], kaj estas la administra centro de la distrikto. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461002}} loĝantojn. Al la urba teritorio interalie ankaŭ apartenas la komunumopartoj ''Schmalenfleth'', ''Boitwarden'' kaj ''Golzwarden'', kiuj historie estis administre memstaraj loĝlokoj. Tie naskiĝis kaj baptiĝis la siatempe fama orgenokonstruisto [[Arp Schnitger]] (1648-1719). == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Zeigertelegraph-Brake.jpg|eta|maldekstra|<center>la historia optika telegrafilo en Brake]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] lkr7q4rsf0uh108cdry0gxpk4k1dgzi 0 170107 9441491 8799652 2026-07-29T19:52:45Z Aidas 3488 retejo 9441491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Butjadingen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Butjadingen in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 2 |areo = 129,02 |poŝtkodo = 26969 |tel_antaŭkodo = 04733, 04735, 04736 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461003 |adreso-komunumestraro = Butjadinger Straße 59<br />-Burhave |retpaĝaro = [http://www.gemeinde-butjadingen.de www.gemeinde-butjadingen.de] |komunumestro = Rolf Blumenberg }} '''Butjadingen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio| 03461003}} loĝantojn. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Hermann Kröger-Orgel-Langwarden.jpg|eta|maldekstra|<center>Orgeno en la Laŭrenca preĝejo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] b80havonvrmrqxdu9w44atianuukvwl 0 175299 9441495 8800057 2026-07-29T19:54:51Z Aidas 3488 9441495 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Elsfleth COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Elsfleth in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 3 |areo = 115,15 |poŝtkodo = 26931 |tel_antaŭkodo = 04404 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461004 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [https://www.elsfleth.de/ www.elsfleth.de] |komunumestro = Diedrich Möhring |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Elsfleth''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la urbo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio| 03461004}} loĝantojn. Sudokcidente la urba komunumo rekte limas al la pli granda urbo [[Oldenburg]]. La sudorientan limon konsistigas la rivero [[Hunte]], kiu en la orienta komunumoparto enfluas la pli grandan riveron [[Weser]]. En la komunuma teritorio, borde de la rivero [[Weser]] troveblas pluraj grandaj ŝipfarejoj, kiuj estas signifa parto de la komunuma ekonomio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Elsfleth Denkmal.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>monumento de la "nigra duko"]] [[Dosiero:Huntesperrwerk.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>barilo kaj levebla voja ponto de la rivero [[Hunte]]]] [[Dosiero:2012-08-08-fotoflug-bremen erster flug 0935.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>ŝipfarejo en la loka haveno]] [[Dosiero:Grossherzogin Elisabeth-Elsfleth.JPG|eta|dekstra|300px|<center>"lerneja velŝipo" ''Grossherzogin Elisabeth'' en la haveno]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] 6o5r3y8zk6lxeltjmau4b184nler4hb 9441496 9441495 2026-07-29T19:58:51Z Aidas 3488 9441496 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Elsfleth COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Elsfleth in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 3 |areo = 115,15 |poŝtkodo = 26931 |tel_antaŭkodo = 04404 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461004 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [https://www.elsfleth.de/ www.elsfleth.de] |komunumestro = Diedrich Möhring |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Elsfleth''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la urbo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio| 03461004}} loĝantojn. Sudokcidente la urba komunumo rekte limas al la pli granda urbo [[Oldenburg]]. La sudorientan limon konsistigas la rivero [[Hunte]], kiu en la orienta komunumoparto enfluas la pli grandan riveron [[Weser]]. En la komunuma teritorio, borde de la rivero [[Weser]] troveblas pluraj grandaj ŝipfarejoj, kiuj estas signifa parto de la komunuma ekonomio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Denkmal für Herzog Friedrich Wilhelm in Elsfleth (2024).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|monumento de la "nigra duko"}}]] [[Dosiero:Huntesperrwerk.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|barilo kaj levebla voja ponto de la rivero [[Hunte]]}}]] [[Dosiero:2012-08-08-fotoflug-bremen erster flug 0935.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ŝipfarejo en la loka haveno}}]] [[Dosiero:Grossherzogin Elisabeth-Elsfleth.JPG|eta|dekstra|300ra|{{centre|"lerneja velŝipo" ''Grossherzogin Elisabeth'' en la haveno}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] gaghj7pwfktn7lqi8i2ouoai9s0iq83 9441497 9441496 2026-07-29T20:00:10Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441497 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Elsfleth COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Elsfleth in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 3 |areo = 115,15 |poŝtkodo = 26931 |tel_antaŭkodo = 04404 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461004 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [https://www.elsfleth.de/ www.elsfleth.de] |komunumestro = Diedrich Möhring |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Elsfleth''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la urbo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio| 03461004}} loĝantojn. Sudokcidente la urba komunumo rekte limas al la pli granda urbo [[Oldenburg]]. La sudorientan limon konsistigas la rivero [[Hunte]], kiu en la orienta komunumoparto enfluas la pli grandan riveron [[Weser]]. En la komunuma teritorio, borde de la rivero [[Weser]] troveblas pluraj grandaj ŝipfarejoj, kiuj estas signifa parto de la komunuma ekonomio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Denkmal für Herzog Friedrich Wilhelm in Elsfleth (2024).jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|monumento de la "nigra duko"}}]] [[Dosiero:Huntesperrwerk.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|barilo kaj levebla voja ponto de la rivero [[Hunte]]}}]] [[Dosiero:2012-08-08-fotoflug-bremen erster flug 0935.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|ŝipfarejo en la loka haveno}}]] [[Dosiero:Grossherzogin Elisabeth-Elsfleth.JPG|eta|dekstra|250ra|{{centre|"lerneja velŝipo" ''Grossherzogin Elisabeth'' en la haveno}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] 6chnj1ji2mietychvm7qryiy348kzgx 0 177869 9441494 9355471 2026-07-29T19:54:35Z Aidas 3488 9441494 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Jade |blazono = DEU Jade COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Karte Gemeinde Jade.png |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 5 |areo = 93,57 |poŝtkodo = 26349 |tel_antaŭkodo = 04454, 04455 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461005 |adreso-komunumestraro = Jader Straße 47 |retpaĝaro = [https://gemeinde-jade.de/ gemeinde-jade.de] |komunumestro = Henning Kaars |komunumestro-partio = UWG }} '''Jade''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461005}} loĝantojn. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}, kaj krome norde limas al la margolfo ''Jadebusen'' de la [[Norda Maro]]. La golfo havas sian nomon de la komunumo kaj de samnoma rivereto, kiu en la okcidenta komunuma parto fluas direkte al la mara golfo. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio| 03461001}} loĝantojn. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Schwimmendes Moor401.jpg|eta|maldekstra|la naturprotekta areo ''Schwimmendes Moor'' ("flosanta marĉo")]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] hsua65ihhonw93kr082mdbcouzru139 0 178611 9441376 9356885 2026-07-29T16:27:28Z Sj1mor 12103 9441376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Leinefelde-Worbis.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in EIC.svg |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Eichsfeld]] |alto = 320 |areo = 96,55 |poŝtkodo = 37327, 37339 |tel_antaŭkodo = 03605, 036074, 036076 |aŭtokodo = EIC |oficiala_kodo = 16061115 |subdivido = 9 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Rathaus "Rentamt" Rossmarkt 1<br />37339 Leinefelde-Worbis |retpaĝaro = [http://www.leinefelde-worbis.de/ www.leinefelde-worbis.de] |komunumestro = Gerd Reinhardt |komunumestro-partio = CDU }} '''Leinefelde-Worbis''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Eichsfeld]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj ekestis en marto 1994 per la kunigo de la antaŭe sendependaj urbaj komunumoj ''[[Leinefelde]]'' kaj ''[[Worbis]]'' kun la najbaraj neurbaj komunumoj [[Breitenbach (Eichsfeld)|Breitenbach]] kaj [[Wintzingerode]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|16061115}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Historio == === Leinfelde === La laŭ la rojo Leinebach nomiĝinta urbo unue menciitis en 1227 sed atesteblas setlejo jam en la 8-a/9-a jarcento. La unua nome konatiĝinta posedanto estis la familio Bodenstein kiu fondis post 1200 ankaŭ [[Monaĥinejo Beuren|Monaĥinejon Beuren]]. Apartenis la loko post al la [[majenco|majenca]] Administradujo [[Scharfenstein]]. Mezepoke la setlejo iĝis laŭvica vilaĝo kies strukturo restis tia ĝis la 19-a jarcent. Inter la plej malnovaj kvartaloj nombriĝas la areo ĉe Johann-Carl-Fuhlrott-strato kaj la paralela Ringau kiujn separiĝis Leine-rivero. Graveco de Leinfelde estiĝis kiel trafika nodo en la kadro de la [[prusio|prusia]] dogana kaj komerca politiko. En la 19-a jarcento Leinfelde etendiĝis danke al la konstruo de gravaj stratoj (ekz. 1826 Rheinstraße disde [[Kolonjo]] al [[Berlino]], 1834 Reichsstraße inter [[Mühlhausen (Turingio)|Mŭhlhausen]] kaj [[Duderstadt]]). Sekve ankaŭ la centro alilokiĝis je Halle-Kasseler-strato kaj Bahnhof-strato. Post la pligrandigo de la fervojolinio inter [[Halle (Saale)|Halle]] kaj [[Kaselo]] en 1867 la graveco de Leinefelde multobliĝis kio tuj interrompitis post la dividiĝo de Germanujo post 1945 kaj kreo de komunisma [[GDR]]. En 1961/62 konstruitis kotona ŝpinejo kaj en 1974 granda laktejo kio venigis certan prosperon. Fine deklaritis Leinefelde urbo en la jaro 1969-a. === Worbis === Ĉe la suda krutaĵo de Ohm-monto evoluis Worbis, ĉe la malnova strato de inter Duderstadt kaj Mŭhlhausen ĉe la akvodislimo inter [[Weser]] kaj [[Elbe]]. Temis pri iama burga vilaĝo kaj la unua mencio estis en 1162 kiel ''Wurberke'' (laŭvorte ''rojo ĉe reduto''). En la 12-a jarcento ĝi apartenis al la Grafujo Lohra antaŭ akiriĝo en 1234 fare de la Beichlinger-dinastio. Samtempaj administrantoj estis la senjoroj de Rotheburg. Ŝajne fondis la Beichlinger-aj ankaŭ la urbon kiu ricevis en 1255 la epiteton de ''civitas''. En 1289 Worbis venditis al Albreĥto de Turingio kaj venis ĉ. jaro 1350 al la majenca-turingia komuna posedaĵaro. La [[Elektoepiskopujo Majenco|ĉefepiskopo de Majenco]] sukcesis en 1373 iĝi la ununura suvereno kaj tuj garantie donis la tuton, por la periodo de inter 1381 kaj 1574, al la senjoroj de Bültzingsleben. Post detruo de [[Kastelo Harburg]] en 1525 la administradujoj de Harburg kaj Worbis kuniĝis en 1574. Prusia okupiĝo de tiu ĉi katolika teritorio iĝis en 1802/03 kaj en 1816 kreitis Distrikto Worbis. Okupiĝo fare de [[Sovetio]] estis en julio 1945 dume eta parto de [[distrikto Eichsfeld|Eichsfeld]] (ekz. najbara Duderstadt) estis parto de [[Okcidenta Germanio]]. == Vidindaĵoj == * [[Burgo Bodenstein]] * [[Büschleb-muelejo]] * [[Kapelo Sankta Roĥo (Worbis)]] * [[Kastelo Scharfenstein]] kun la ekspozicioj ''mondo de viskio'' * [[Preĝejo Sankta Antonio (Worbis)]] * [[Preĝejo Sankta Katerino (Wintzingerode)]] * [[Domo Gülden Creutz]], eksa muzeo * [[Ursoparko alternativa Worbis]] == Vidu ankaŭ == * [[Landa ĝardenekspozicio (Leinefelde-Worbis)|Landa ĝardenekspozicio en 2026]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kirchohmfeld-3.jpg|eta|maldekstre|300px|{{center|historia domo "Heinrich Werner" en la urboparto [[Kirchohmfeld]]}}]] [[Dosiero:Museum Worbis.JPG|eta|maldekstre|300px|{{center|La [[Muzeo Gülden Creutz (Leinefelde-Worbis)|Muzeo Gülden Creutz]] en la urboparto Worbis.}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Eichsfeld}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Leinefelde-Worbis|!]] rhflrvc3o8lqfmlm72ggh80rms16lew 0 178632 9441416 8322660 2026-07-29T17:08:51Z Aidas 3488 /* Rilatoj al Esperanto */ 9441416 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Lemwerder.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Lemwerder in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 1 |areo = 36,38 |poŝtkodo = 27809 |tel_antaŭkodo = 0421 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461006 |subdivido = 5 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Stedinger Str. 51 |retpaĝaro = [http://www.lemwerder.de/ www.lemwerder.de] |komunumestro = Hans-Joachim Beckmann |komunumestro-partio = SPD }} '''Lemwerder''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461006}} loĝantojn. La komunuma teritorio senpere limas al la pli granda urbo [[Bremeno]] kaj konsidereblas okcidenta antaŭurbo de la urbego. En la komunuma teritorio, borde de la rivero [[Weser]] troveblas pluraj grandaj ŝipfarejoj, kiuj estas signifa parto de la komunuma ekonomio. == Rilatoj al Esperanto == En Lemwerder interalie loĝas la esperantista paro [[Franz Kruse]], eksa prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj estrarano de [[Germana Esperanto-Asocio]], kaj [[Elisabeth Kuhl-Kruse]], eksa estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], kun tri jam plenkreskaj esperantistaj infanoj. == Konataj lokuloj == * [[Timon Dzienus]] (n. 1996), politikisto [[Dosiero:Lemwerder Aussichtspunkt.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>panorama turo en Lemwerder]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] b9jyr2pjlqhbdlr1ihfvlbktw13vh7o 9441486 9441416 2026-07-29T19:48:42Z Aidas 3488 + retejo 9441486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Lemwerder.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Lemwerder in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 1 |areo = 36,38 |poŝtkodo = 27809 |tel_antaŭkodo = 0421 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461006 |subdivido = 5 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Stedinger Str. 51 |retpaĝaro = [http://www.lemwerder.de/ www.lemwerder.de] |komunumestro = Hans-Joachim Beckmann |komunumestro-partio = SPD }} '''Lemwerder''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461006}} loĝantojn. La komunuma teritorio senpere limas al la pli granda urbo [[Bremeno]] kaj konsidereblas okcidenta antaŭurbo de la urbego. En la komunuma teritorio, borde de la rivero [[Weser]] troveblas pluraj grandaj ŝipfarejoj, kiuj estas signifa parto de la komunuma ekonomio. == Rilatoj al Esperanto == En Lemwerder interalie loĝas la esperantista paro [[Franz Kruse]], eksa prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj estrarano de [[Germana Esperanto-Asocio]], kaj [[Elisabeth Kuhl-Kruse]], eksa estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], kun tri jam plenkreskaj esperantistaj infanoj. == Konataj lokuloj == * [[Timon Dzienus]] (n. 1996), politikisto == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Lemwerder Aussichtspunkt.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>panorama turo en Lemwerder]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] k5jalorkk5srsss0c1e4hptvetjdaka 9441487 9441486 2026-07-29T19:49:15Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441487 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Lemwerder.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Lemwerder in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 1 |areo = 36,38 |poŝtkodo = 27809 |tel_antaŭkodo = 0421 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461006 |subdivido = 5 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Stedinger Str. 51 |retpaĝaro = [http://www.lemwerder.de/ www.lemwerder.de] |komunumestro = Hans-Joachim Beckmann |komunumestro-partio = SPD }} '''Lemwerder''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461006}} loĝantojn. La komunuma teritorio senpere limas al la pli granda urbo [[Bremeno]] kaj konsidereblas okcidenta antaŭurbo de la urbego. En la komunuma teritorio, borde de la rivero [[Weser]] troveblas pluraj grandaj ŝipfarejoj, kiuj estas signifa parto de la komunuma ekonomio. == Rilatoj al Esperanto == En Lemwerder interalie loĝas la esperantista paro [[Franz Kruse]], eksa prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj estrarano de [[Germana Esperanto-Asocio]], kaj [[Elisabeth Kuhl-Kruse]], eksa estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], kun tri jam plenkreskaj esperantistaj infanoj. == Konataj lokuloj == * [[Timon Dzienus]] (n. 1996), politikisto == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Lemwerder Aussichtspunkt.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>panorama turo en Lemwerder]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] fr5tfh62oijzrfkk9r6xrnujdjvbj4b 0 179521 9441615 9403130 2026-07-30T06:32:31Z Sj1mor 12103 9441615 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Irano.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[irana esperantisto|iranaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri iranaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:iranaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de iranaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de iranaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Farivar Abdollahzade]] === '''Farivar Abdollahzade''' estis esperantisto kies letero aperis en la perslingva revuo "La Persa letero" ( n-ro 6 – 1916 ). Li en sia letero parolas pri Esperanto kaj rekomendas ĝin lerni. Profesie li laboris en la lernejo Mohammadije. === [[Ĝamŝid Ahmadi]] === '''Ĝamŝid AHMADI''' estas [[irana esperantisto]], kiu naskiĝis en 1966 en provinco [[okcidenta Azerbajĝano]] de Irano kaj nun laboras kiel [[kuracisto]] en [[Karaĝ]]. Li estis fondomembro de [[IREJO]] kaj membro de ties estraro dum la unuaj du jaroj de ties ekzisto (1993-95). === [[شیرین احمدنیا|Ŝirin Ahmadnia]] === Doktorino '''[[شیرین احمدنیا|Ŝirin AHMADNIA]]''' estas sociologo kaj ekde sia junaĝo estas aktiva esperantistino. Ŝiaj poemoj originalaj kaj artikoloj plurfoje aperis en la revuo ''[[Irana Esperantisto]]''. Ŝi instruas sociologion en la sekcio pri [[demografio]] de la universitato ''Allame Tabatabi'' de [[Teherano]]. * [https://www.researchgate.net/profile/Shirin-Ahmadnia profilo de ŝi en la retejo ''researchgate.net'', vidita en januaro 2025] ({{en}}) === [[Amir Gholi Amini]] === '''Amir Gholi Amini''' estis redaktoro de la perslingva ĵurnalo "Aĥgar", kiu estis aperita en la urbo Isfahano ekde la jaro 1929 ĝis 1934. Li estis [[delegito de UEA]] en sia urbo Isfahano kaj enpersigis libron el E-lingvo nome "mallongaj rakontoj". Li ankaŭ verkis artikolojn Esperantoteme en sia ĵurnalo kaj aperis unua-foje lia artikolo en la ĵurnalo "Sehat" tradukita el Esperanto. === [[Ahmad Atai]] === ''' Ahmad Atai''' (mortis en 2013) estis irana esperantisto patro de samideanoj Behruz ATAI kaj Majid ATAI. La forpasinta S-ro Ahmad ATAI estis la plej unua eldonisto en Irano kaj dum mult-jaroj eldonadis E-librojn ĉefe lernajn. === [[Golam Reza Azrahuŝang]] === '''Golam Reza AZRAHUŜANG''' aŭ '''AZARHUŜANG''' (ambaŭ literumoj ripete uzatas en la revuo ''[[Irana Esperantisto]]'') estas irana esperantisto, kiu en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj regule kontribuas al la kultura sezon-revuo ''[[Irana Esperantisto]]''. == B == === [[Abbas Bagestani]] === '''Abbas BAGESTANI''' estas [[irana esperantisto]], kiu en 1993 estis inter la kunfondintoj de [[IREJO]] kaj en 1996 same inter la kunfondintoj de [[Irana Esperanto-Asocio]]. Plurajn jarojn ekde la fondiĝo li funkciis kiel kasisto kaj ĝenerala sekretario de IREJO.<ref name="IREJO-bulteno 10">[https://archive.org/details/IREJObulteno_1995_n10_aug-sep/page/n1/mode/2up IREJO-bulteno n-ro 10 (aŭg-sep 1995)]</ref> {{referencoj}} <!-- == C == == Ĉ == --> == D == === [[Mirza Reza Arfaoddole Daneŝ]] === '''Mirza Reza Arfaoddole Daneŝ''' estis irana delegito kaj ambasadoro en La ligo de Nacioj. Li estis unu el subskribantoj de propono pri Esperanto en la jaro 1921 kaj defendis Esperanton. Helpis lin sinjoro Edmond Privat kiel ano de Irana Delegacio. === [[Abbas Davaĉi]] === '''Abbas Davaĉi''' estis estrarano (kasisto) de PEA kaj aperis lia nomo kaj en la libro de [[Bahman Mirza Ŝejdani]] kaj en la revuo Pars. === [[Alireza Doŭlatŝahi]] === '''Alireza DOŬLATŜAHI''' (ankaŭ latinliterigata ''Dowlatshahi'', naskiĝis en 1967 en [[Teherano]]) estas irana esperantisto, poeto, verkisto, tradukisto, specialisto pri polaj studoj kaj bibliotekisto. En la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj li regule kontribuas al la kultura sezon-revuo ''[[Irana Esperantisto]]''. === [[Amirsina Dehghan]] === '''Amirsina Dehghan''' (naskiĝis la [[20-an de oktobro]] [[1998]] en [[Isfahano]], [[Irano]]) estas Irana esperantisto kaj tradukisto. Ekde aprilo 2025, li estas komitatono, estrarano kaj sekretario de la [[Irana Esperanto-Asocio]].<ref>https://www.espero.ir/eo/irea-estraro-kaj-komitato/</ref> Ankaŭ, ekde oktobro 2025 li estas unu el la membroj de la [[Azia-Oceania Komisiono de UEA]].<ref>https://uea.org/asocio/komisionoj/azia_agado</ref> == E == === [[Jusef Etesamolmolk]] === '''Jusef ETESAMOLMOLK''' estis la unua homo kiu skribis artikolon pri Esperanto en perslingva gazeto nome Bahar (printempo). Do lia artikolo estas la unua pri-Esperanta artikolo en Irano kaj grava mejloŝtono de la Esperanto-movado en Irano. == F == == G == === [[Mirza Mahmud Golŝani]] === '''Mirza Mahmud Golŝani''' estis [[UEA-delegito]] en la urbo [[Raŝto]] en la jaro 1932 (=1311) kaj 1933 (=1312). == Ĝ == == H == === [[Bughdan Hajraptian]] === '''Bughdan Hajraptian''' estis [[UEA-delegito]] en la urbo [[Anzali]] (fakte formale [[Bandar-e Anzali]]) en la jaro 1923 (=1302). Laŭ la familia nomo facile povus esti ke li estis denaska [[armeno]], sed tiu informo estas ne konfirmita. === [[Abdollah Hakimneĵad]] === '''Abdollah HAKIMNEĴAD''' estas [[irana esperantisto]], kiu en 1993 estis inter la kunfondintoj de [[IREJO]]. Plurajn jarojn ekde la fondiĝo li funkciis kiel vicgvidanto de IREJO, kaj respondecis pri instruado kaj universitataj rilatoj.<ref name="IREJO-bulteno 10">[https://archive.org/details/IREJObulteno_1995_n10_aug-sep/page/n1/mode/2up IREJO-bulteno n-ro 10 (aŭg-sep 1995)]</ref> {{referencoj}} === [[Ardaŝ Hurhanisans]] === '''Ardaŝ Hurhanisans''' loĝis en Tabrizo kaj laboris en Reĝa banko. Lia nomo aperis en Jarlibro kiel unua irana delegito en la jaro 1912, 1916 kaj 1920. Nemseĉi mencias lian nomon kiel prezidento de Tabriza Esperanto Societo. == Ĥ == === [[Abbas Ĥosroabadi]] === '''Abbas ĤOSROBADI''' estas [[irana esperantisto]], kiu en 1996 estis inter la kunfondintoj de [[Irana Esperanto-Asocio]]. <!-- == I == --> == J == === [[Amir Mohammad Amir Jahed]] === '''Amir Mohammad Amir Jahed''' estas fondinto kaj verkinto de perslingva jargazeto "Pars". En la menciita revuo aperis artikolo pri Esperanto. === [[Mirza Hedajatkhan Javid]] === '''Mirza Hedajatkhan Javid''' estis irana esperantisto. Li kun siaj aliaj du amikoj tradukis lernilibron nome "Esperanto en 40 lecionoj". La libro estis verkita per Miŝel Beker kaj Gerozhan Mopen. En la jaro 1921 (= 1300) la persa traduko de jena libro aperis per Tabriza Esperantista societo en 183 paĝoj. Profesie li estis kaj gimnazi-estro nome Tamadon kaj instruisto de la leciono Historio en la lernejo Mohammadije. Ankaŭ poste li fariĝis vicestro de Nacia Banko en provinco Azerbajĝan. Li estis ankaŭ poeto. === [[Ahmadĥan Jazdani]] === '''Ahmadĥan''' aŭ '''Ahmadkhan Jazdani''' estis unu el instruistoj kiuj instruis Esperanton senpage en [[Teherano]] dum la jaroj 1916 kaj poste. Li profesie laboris en policoficejo. S-ro Jazdani partoprenis en la [[20-a UK]] de 1928 en Belgio kun sia amiko [[Mohammad Raŝti]]. Li ankaŭ estis estro de PEA (Persa Esperanto-Asocio). Pri Ahmed aŭ fakte Ahmad Jazdani vidu la paĝon [[Ahmad Yazdání]]. <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Azar Karimi]] === ''' Azar (Zahra) KARIMI''' estas [[irana esperantistino]], kiu en 1996 estis inter la kunfondintoj de [[Irana Esperanto-Asocio]]. === [[Eŝragh Khavari]] === '''Eŝragh Khavari''' loĝis en la urbo [[Masĝed Solejman]] kaj skribis artikolon kiu aperis en la revuo Armaghan perslingve en la jaro 1931. === [[Reza Kheir-Khah]] === '''Reza KHEIR-KHAH''' [Reza Ĥejr-Ĥah] estas irana esperantisto, kiu ekde la 1990-aj jaroj unue vivis en [[Japanio]], nun<!--stato de 2016--> en [[Tajvano]]. Li listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]], kaj laŭ la stato de 2016 estas la sola komisionano en Tajvano. En 1993 la eldonejo [[Libroteko Tokio]] publikigis lian libron ''Leteroj el Japanio''. == L == === [[Mohammd Labib]] === '''Mohammd Labib''' estis uea-delegito en la urbo Ghazvin en la jaro 1920 (=1299). == M == === [[Asad Mahbub]] === '''Asad MAHBUB''' estas irana esperantisto, kiu en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj regule kontribuas al la kultura sezon-revuo ''[[Irana Esperantisto]]''. === [[Boghrat Mikailijan]] === '''Boghrat Mikailijan''' estis [[delegito de UEA]] en la urbo [[Kuĉano]], tiam ankaŭ skribita Ghuĉan, en la jaro 1916 (=1295). === [[Morteza Mirbagian]] === '''Morteza MIRBAGIAN''' (ankaŭ latinliterigata '''MIRBAQIAN''') estas irana esperantisto, kiu en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj regule kontribuas al la kultura sezon-revuo ''[[Irana Esperantisto]]''. Aparte konatas lia esperantigo de iranaj proverboj - pri tio vidu la [[Proverbo#tiuj de Morteza Mirbagian|Proverboj de Morteza Mirbagian en la vikipedia artikolo "proverbo"]]. Krome interalie li redaktis la perslingvan parton de la libro [[La Idealo kaj la Realo de Internacia Lingvo]] de 1992. === [[Mahmud Mirbozorgi]] === '''Mahmud MIRBOZORGI''' naskiĝis en [[1969]] kaj komencis lerni Esperanton en [[1990]]. Eksa aktivulo de [[Irana Esperantista Junulara Organizo]] (IREJO), li tradukis kelkajn mallongajn rakontojn el la [[persa lingvo]]. Li kunlaboris por pres-pretigo de "Esperanto-Persa Vortaro" de [[Aref Azari]]. === [[Fateme Malek Moazam]] === '''Fateme Malek Moazam''' estis esperantistino kies artikolo aperis komence de 20-a jarcento en la revuo "Nova epoko". La artikolo aperis sub la nomo Fateme Malek La lernantino de Esperanto Moazzam. === [[Mokhatabossoltan Moŝiri]] === '''Mokhatabossoltan Moŝiri''' estis irana esperantisto. Li kun siaj aliaj du amikoj tradukis lernolibron nome "Esperanto en 40 lecionoj" (اسپرانتو در 40 درس). La libro estis verkita per Miŝel Beker, [[Michel Becker]], kaj Emil' Geroĵan Mopen, [[Emile Grosjean-Maupin]] (origine aperinta en la [[franca lingvo]] je la titolo ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d'après la methode directe combinée'', eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909). En la jaro 1921 (= 1300) la persa traduko de jena libro aperis per Tabriza Esperantista societo en 183 paĝoj. Pri la esperantistino '''Muĉul Mossover''', aktiva kun sia edzo en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj, vidu la noton pri la edzo [[Bahman Mirza Ŝejdani]]. == N == Pri [[Ali Akbar Darjuŝ Nemseĉi]] estas propra artikolo. == O == == P == === [[Fazlolah Khan Parviz]] === '''Fazlolah Khan Parviz''' estis uea-vicdelegito en la urbo [[Arako (Irano)|Arako]] en la jaro 1926 (=1305) kaj 1932 (=1311). == Q == == R == === [[Moĉul Mosavar Rahmani]] === '''Moĉul Mosavar Rahmani''' estis unu el instruistinoj kiuj instruis Esperanton senpage en Tehrano dum la jaroj 1916 kaj poste, kaj ankaŭ verkis artikolojn pri Esperanto en gazetaro. Ŝi estis edzino de Ŝejdani, la patro de Esperanto en Irano. Antaŭ 100 jaroj en la revuo "Nova epoko" aperis perslingva artikolo nome "La statistiko de la lingvoj en la mondo", kies tradukinto estis s-ino Moĉul. === [[M. Reza Rahvar]] === '''M. Reza RAHVAR''' (naskiĝis en [[1970]] en [[Tabrizo]]) estas [[irana esperantisto]] kaj individua membro de UEA. Dum longa tempo propagandis Esperanton kaj varbis multajn lingvanojn. Li skribis perslingvajn artikolojn por konatigi la lingvon al la publiko. === [[Abolghasemkhan Rastegar]] === '''Abolghasemkhan Rastegar''' estis irana esperantisto. Aperis lia artikolo en iu revuo en la jaro 1931 (=1310) pri Esperanto en la persa lingvo. Ankaŭ en la revuo Nova epoko, 1916 aperis lia nomo kiel kontribuanto pri Esperanto, kvankam ne aperis lia artikolo pro manko de paĝo. === [[Mohammad Ruhani Raŝti]] === '''Mohammad Ruhani Raŝti''' ekkonis Esperanton per sia amiko Ahmad Jazdani ([[Ahmad Yazdání]]) kaj partoprenis kune en la 20-a UK en Belgio en la jaro 1928. En la jaro 1925 lia nomo aperis en jarlibro kiel UEA-delegito en la urbo [[Raŝto]]. == S == === [[Ebrahim Sadr]] === '''Ebrahim Sadr''' instruis Esperanton senpage en Tehrano dum la jaro 1916 kaj poste. === [[Reza Sadr]] === '''Reza Sadr''' estis ĵurnalisto, kies artikoloj tradukitaj el Araba lingvo aperis en famaj ĵurnaloj siatempe. Li instruis Esperanton senpage en Tehrano dum la jaro 1916 kaj poste. === [[Kazem Saffari]] === '''Kazem Saffari''' estis estrarano (sekretario ) de [[PEA]]. Lia letero aperis en la libro de Bahman Ŝejdani. Li rakontas ke li lernis Esperanton nur dum 2-3 tagoj. === [[Ĵila Sedighi]] === '''Ĵila SEDIGHI SAHEB-ZAMANI''' estis la dua UEA-ĉefdelegitino en [[Irano]], oficinta inter la jaroj 1986 kaj 1996. Ŝi ankaŭ multajn jarojn estis Esperanto-instruistino. Ŝi estas la edzino de [[Mohammad Hasan Naser-eddin Sahebzamani]]. === [[Vaghinak Serkisian]] === '''Vaghinak Serkisian''' estis armena-irana esperantisto. Lia letero aperis en la libro de Ŝejdani. Li rakontas tie pri sia esperantista vivo. Li tradukis iranan fabeleton en Esperanto kaj sendis ĝin al revuo "Kavkaza esperantisto" en la jaro 1911. La artikolo aperis en jena revuo sub la pseŭdonimo "Vasaro". Serkisian verkis multajn artikolojn pri Esperanto en la Armenlingva revuo. === [[Behruz Servatian]] === '''Behruz Servatian''' naskiĝis en la jaro 1937 en la urbo Miandoab. Lia edzino estas fama esperantistino [[Parvin Servatian]]. Li verkis libron en Esperanto por instrui la persan alfabeton al neperslingvanoj. Laŭ la familia nomo facile povus esti ke li estis denaska [[armeno]], sed tiu informo estas ne konfirmita. === [[Javad Rafi-Zadeh Shahi]] === '''Javad Rafi-Zadeh SHAHI''' (naskiĝis en [[1933]], mortis en julio [[1989]] post longa malsano) estis [[irana esperantisto]] kaj dum pluraj jaroj estis la [[UEA]]-delegito en [[Teherano]], [[Irano]]. == Ŝ == === [[Mirza Ebrahimkhan Ŝabani]] === '''Mirza Ebrahimkhan Ŝabani''' (naskiĝis en [[1880]] en Haĝitarĥan <small>^{ĉu Haji Tarkhan??? kie??}</small>) estis irana esperantisto. Li laboris kiel tradukisto en la ministero pri eksteralandaj aferoj. === [[Hamzeh Ŝafii]] === '''Hamzeh ŜAFII''' ({{lang-fa|-شفيعي حمزه}}, naskiĝis en [[1965]]) estas [[irana esperantisto]] kaj inĝeniero pri telekomunikado. Li esperantistiĝis 23-jara en 1988<ref>[http://dl.espero.ir/revuo/IE-5.pdf sinprezento en Irana Esperantisto serio 2, numero 5, paĝo 33]</ref>, iĝis unu el la aktivuloj de [[IREJO]] kaj ekde 1996 ĝia sekretario. UEA fakdelegito en Teherano li estas ekde 1997. Vicprezidanto de [[Irana Esperanto-Asocio]], en la periodo de ekde aprilo 2007 ĝis aprilo 2010 membro de ties komitato ok-membra, kiu subtenas la formale nur tri-membran estraron. Dum la dua serio de la magazino [[Irana Esperantisto]] ekde printempo 2012 li kontinue estas unu el ties redaktoroj kaj ofte nomatas ĉefredaktoro. Li ekde multaj jaroj estas membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]], ankoraŭ en 2025. {{referencoj}} === [[Bahman Mirza Ŝejdani]] === '''Bahman Mirza Ŝejdani''' estis unu el instruistoj kiuj instruis Esperanton senpage en Teherano dum la jaroj 1916 kaj poste. Sed lia fameco kiel "Patro de Esperanto movado en Irano" estas pro liaj lernolibroj, "Internacia lingvo" (perse → زبان بین المللی, zaban bin olmollli) kaj "Esperanto en 20 lecionoj" (اسپرانتو در 20 درس). Li laboris en la ĵurnaloficejo "Tondro" (perse → رعد, Raad). Li ankaŭ estis honora prezidanto de PEA (= Persa Esperanto-Asocio). La [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 nomis lin [[bahaano]] kaj titoligis lin "princo".[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-sx.htm EdE Ŝ] La sama fonto ankaŭ dokumentigis ke li ekde 1916 havis esperantistan edzinon Muĉul Mossover. === [[Ali Ŝirazpur]] === '''Ali Ŝirazpur''' naskiĝis en la urbo Kangavar ([[d:Q720604]], {{l-fa|کنگاور}} en la [[provinco Kermanŝaho]]) kaj iam estis irana diplomato en Hindio. Li instruis Esperanton en lernejo. Li estis ĵurnalisto kaj lia artikolo pri Esperanto aperis perslingve en konata ĵurnalo Ettelaat numero 947 – la 12-an de la januaro 1930. == T == === [[Sejjed Ŝafi Tabatabai]] === '''Sejjed Ŝafi Tabatabai''' verkis lernolibron en la persa lingvo en la jaro 1920 (1299 sunhiĝria). Ŝajnas ke lia libro estas unua lerno libro de Esperanto en la persa lingvo. Tamen d-ro Sahebzamani en sia fama libro "la dua lingvo" skribas ke la lernolibro Esperanto en 40 lecionoj estas la unua E-libro en Irano. Sed sinjoro Tabatabai eldonis sian libron en la jaro 1920, dum la libro Esperanto en 40 lecionoj aperis en la jaro 1921 . === [[Ali Reza Taheri]] === '''Ali Reza Taheri''' estis irana esperantisto. Li estis reprezentanto de la revuo Amikeco dum i.a. jaro 1926. Lia nomo aperis en Jarlibro kiel delegito en la urbo [[Arako (Irano)|Arako]] dum la jaroj 1926 kaj 1932 . Li profesie estis komercisto de tapiŝoj. === [[Habibollah Taherzade]] === '''Habibollah Taherzade''' estis [[delegito de UEA]] en la urbo [[Masĝed Solejman]] ekde la jaro 1932 (=1311). === [[Ali Morad Talebi]] === '''Ali Morad Talebi''' estis [[delegito de UEA]] en la urbo [[Gonbade Kabus]] en la jaro [[1939]] (=1318). == U == == V == === [[Vartan Vartanijan]] === '''Vartan Vartanijan''' estis esperantisto en Tabriz. En Jarlibro 1912 aperas lia nomo sur la paĝo 166. == Z == === [[Emiro Zokaoddole]] === '''Emiro Zokaoddole''' estis ano de Irana Delegacio ĉe La ligo de Nacioj. Li subskribis unuan proponon la 11an de decembro 1920. Dokumento A.194. <!-- == Notoj == Bonvolu laŭeble noti referencojn tuj apud la teksteto, por faciligi iam postan memstarigon de la tekstetoj al propraj artikolaj ĝermoj. {{Referencoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Iranaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Iranaj]] [[Kategorio:Iranaj esperantistoj]] 5h3hsgvbvla08qjt4z15fihqcg924tx 0 181880 9441285 8129016 2026-07-29T13:40:00Z Arbarulo 135469 9441285 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = julio 2026}} {{informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | bildo = <!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --> | flago-larĝeco = 120ra <!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --> | blazono-larĝeco = 100ra <!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --> | lando= {{Brazilo}} | mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]] | administra unuo1= {{priskribo samlinia|#FF0000|grandeco=66%}} [[Sudorienta regiono de Brazilo|Sudorienta regiono]] | titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | administra unuo2 = {{Minas-Ĝerajso}} | titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]] | administra unuo3 = [[Campo das Vertentes]] | titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]] | administra unuo4 = [[Lavras (mikroregiono)|Lavras]] | fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} <!-- el vikidatumoj --> | alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} | areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² | horzono= [[UTC-03:00]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | regiono-ISO = BR <!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --> | tipo1 = reliefo | zomo = 9 }} '''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{PAĜONOMO}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Minas-Ĝerajso]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] ''[[Campo das Vertentes]]'' kaj en la [[mikroregiono]] [[Lavras (mikroregiono)|Lavras]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Minas-Ĝerajso]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) <!-- [Dosiero:bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso]] g0s48odfwpq7aejtqo0qdna2s9xflbo 9441286 9441285 2026-07-29T13:40:22Z Arbarulo 135469 9441286 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = julio 2026}} {{informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | bildo = <!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --> | flago-larĝeco = 120ra <!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --> | blazono-larĝeco = 100ra <!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --> | lando= {{Brazilo}} | mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]] | administra unuo1= {{priskribo samlinia|#FF0000|grandeco=66%}} [[Sudorienta regiono de Brazilo|Sudorienta regiono]] | titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | administra unuo2 = {{Minas-Ĝerajso}} | titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]] | administra unuo3 = [[Campo das Vertentes]] | titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]] | administra unuo4 = [[Lavras (mikroregiono)|Lavras]] | fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} <!-- el vikidatumoj --> | alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} | areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² | horzono= [[UTC-03:00]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | regiono-ISO = BR <!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --> | tipo1 = reliefo | zomo = 9 }} '''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{PAĜONOMO}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Minas-Ĝerajso]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campo das Vertentes]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Lavras (mikroregiono)|Lavras]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Minas-Ĝerajso]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) <!-- [Dosiero:bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso]] q6muumatmnygy057bpn14d2ge87fod6 0 182741 9441492 8389953 2026-07-29T19:53:37Z Aidas 3488 /* Esperanto-movado */ 9441492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen-Nordenham.png |blazono-ampl = 120px |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Nordenham in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 3 |areo = 87,2 |poŝtkodo = 26954 |poŝtkodo_malnova = 2890 |tel_antaŭkodo = 04731 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461007 |subdivido = 35 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Walther-Rathenau-Str. 25 |retpaĝaro = [https://www.nordenham.de/ www.nordenham.de] |komunumestro = Hans Francksen |komunumestro-partio = }} '''Nordenham''' estas urbo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461007}} loĝantojn. == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Peterlee]] en [[Britio]] * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20px]] [[Świnoujście]] ([[germane]] Swinemünde'') en [[Pollando]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Saint-Etienne-du-Rouvray]] en [[Francio]], ekde [[2011]] == Esperanto-movado == En la distrikto aktivas la Esperanto-Grupo Subvisurgo, [[germane]] ''Esperanto-Grupo Subvisurgo'', kiu difinas sian teritorion ambaŭflanke de la rivero [[Weser]] inter la urbo [[Bremeno]] kaj la rivera enfluo en la [[Norda Maro|Nordan Maron]], do ampleksas la distrikton Wesermarsch ĉe la okcidenta bordo kaj ankaŭ la apudriveran parton de la [[distrikto Cuxhaven]] ĉe la orienta bordo. Centra loko de la Esperanto-Grupo estas la urbo Nordenham. Retan ligilon vidu sube. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> <gallery> Dosiero:Wilhelm-Mueller2.jpg|Wilhelm Müller, fondinto de la urbo Dosiero:Gaststaette-Friedeburg.jpg|Gastejo Friedeburg Dosiero:Bahnhof-Nordenham.jpg|Stacidomo Nordenham, historia poŝtkarto Dosiero:Peterlee-Rathaus.jpg|Urbodomo de Peterlee Dosiero:Moorsee-Mühle-Nordenham.jpg|Moorsee-muelejo Dosiero:3d-foto-beispiel1.jpg|Monteto Jeduten, stereografia bildo Dosiero:Fähre-Nordenham.jpg|Pramo inter Nordenham-Blexen kaj Bremerhaven </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{de}} * [https://www.esperanto.de/eo/enhavo/esperanto-grupo-subvisurgo-0 retejo de la Esperanto-Grupo Subvisurgo] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] aydqqvwdb57fs0z6aspkhc1dhyopzb8 0 182779 9441413 8572289 2026-07-29T17:05:36Z Aidas 3488 /* Partneraj urboj */ 9441413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Nordhorn.jpg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Grafschaft Bentheim]] |alto = 22 |areo = 149,64 |poŝtkodo = 48527–48531 |poŝtkodo_malnova = 4460 |tel_antaŭkodo = 05921 |aŭtokodo = NOH |oficiala_kodo = 03456015 |retpaĝaro = [https://www.nordhorn.de www.nordhorn.de] |komunumestro = Thomas Berling |komunumestro-partio = SPD }} '''Nordhorn''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Grafschaft Bentheim]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]], kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03456015}}}} loĝantojn. La urbon trafluas la rivero [[Vechte]]. == Rilatoj al Esperanto == En Nordhorn ekzistas ''Zamenhofstrato'', kun samnoma bushaltejo, kaj en la strato situas unu el la urbaj mezlernejoj, tiel ke la strata nomo konatas inter la urbaj lernejanoj. Plurajn el la lernantoj de tiu mezlernejo konsilis la esperantista kuracisto [[Thomas Pusch]], kiam li inter 2010 kaj 2016 havis psikoterapian praktikejon en la najbara urbo [[Lingen]] - li kompreneble ĉiam aparte ĝojis kiam li povis skribi atestilon al la lerneja sekretariejo kun adreso Zamenhofstrato. Inter la partneraj urboj de Nordhorn estas la urbo [[Malbork]], germane ''Marienburg'', en la regiono [[Pomerio]] de norda [[Pollando]]. La urbestro Meinhard Hüsemann de Nordhorn kun delegacio en [[2002]] kune kun la vicurbestrino de Malborko, d-rino Danuta Stanek Gutowska, en la esperantista "Parko de la Mondo" en Malborko inaŭguris Esperanto-memorŝtonon "ARBO DE PARTNERECO" kaj tie apude de la ŝtono plantis aceron.<!-- referenco ekzemple http://esperanto.org.pl/?q=eo/comment/reply/31 (pole) --> <gallery> Dosiero:Teilansicht Nordhorn.jpg|parto de la urbocentro, vidata de la monto Povelberg Dosiero:Kirche St Augustinus.jpg|la katolika kirko de [[Sankta Aŭgusteno]] Dosiero:Kloster Frenswegen-2-.jpg|la historia monaĥejo Frenswegen Dosiero:Ehemalige Kornmuehle.jpg|eksa grenmuelejo en urbocentra parko Dosiero:Nordhorn Ev.ref.Kirche Am Markt.jpg|la luterana kirko merkatoplaca </gallery> == Konataj lokuloj == * [[Timon Dzienus]] (n. 1996), politikisto == Partneraj urboj == * {{flago|Nederlando}} [[Coevorden]] ([[Nederlando]]) ekde 1963 * {{flago|Francio}} [[Montivilliers]] ([[Francio]]) ekde 1963 * {{flago|Germanio}} [[Reichenbach (Vogtland)]] ([[Germanio]]) ekde 1989 * {{flago|Pollando}} [[Malbork]] ''(germane Marienburg)'' ([[Pollando]]) ekde 1995 * {{flago|Italio}} [[Rieti]] ([[Italio]]) ekde 2010 == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Grafschaft Bentheim}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Grafschaft Bentheim]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] 6g4fl10bsjmex0eic9eb61vzefh9adv 0 183697 9441493 8395852 2026-07-29T19:53:55Z Aidas 3488 retejo 9441493 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la komunumo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]] de [[Germanio]]. Krom tio ekzistas aliaj loĝlokoj samnomaj, ekzemple parto de la komunumo [[Hambühren]] en la [[distrikto Celle]] de la sama federacia lando, kaj ekzistas komunumo [[Ovelgünne]], kies nomo diferencas nur je unu litero.}} {{Informkesto germania komunumo |blazono = |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Ovelgönne in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 4 |areo = 123,81 |poŝtkodo = 26939 |tel_antaŭkodo = 04480 |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461008 |subdivido = 4 komunumopartoj (''Gemarkungen'') |adreso-komunumestraro = Rathausstraße 14 |retpaĝaro = [https://www.ovelgoenne.de/ www.ovelgoenne.de] |komunumestro = Thomas Brückmann }} '''Ovelgönne''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461008}} loĝantojn. De la komunuma centro ''Oldenbrok-Mittelort'' la distrikta ĉefurbo [[Brake]] distancas nur tri kilometrojn. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:2012-05-28 Fotoflug Cuxhaven Wilhelmshaven DSCF9786.jpg|eta|maldekstra|la komunumoparto ''Neustadt'' fotita el aviadilo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] j4pppz7dhdv2nr8enunl2oy8j3k3mil 0 183990 9441691 8886101 2026-07-30T07:37:30Z Sj1mor 12103 9441691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Probstzella.png |zomo = 10 |situo-bildo = Probstzella in SLF.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Saalfeld-Rudolstadt]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Schiefergebirge]] |alto = 340 |areo = 74,26 |poŝtkodo = 07330 |tel_antaŭkodo = 036735 |aŭtokodo = SLF |oficiala_kodo = 16073067 |subdivido = 20 komunumopartoj (''Ortsteile'') |komunumestro = Marko Wolfram |komunumestro-partio = SPD }} '''Probstzella''' {{prononco|pro:bstCEla}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Saalfeld-Rudolstadt]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Ĝi estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata ''[[Verwaltungsgemeinschaft Schiefergebirge]]'' (en Esperanto "komunumaro [[Turingia Ardeza Montaro|Ardeza Montaro]]"). ==Vidindaĵoj== Dominas la tutan vilaĝon la t.n. ''[[Popoldomo Probstzella|Haus des Volkes]]'' (popoldomo), nuna hotelo kaj vere [[Bauhaus]]-juvelaĵo. == Historio == === Ĝis 1933 === Donacis en la jaro 1012 reĝo [[Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] la regnan domenon [[Saalfeld (Saale)|Saalfeld]] kaj la eostturingian ebenaĵojn ĉirkaŭ [[Orla]]-rivero (Orla-govion) al la [[loreno|lorena]] palatinejgrafo Ehrenfried Ezzo. Apartenis tiam al Orla-govio ankaŭ la teritorioj suedoriente de Saalfeld ĝis la montokresto kaj sekve ankaŭ Probstzella. La filino de Ezzo, Richeza, reĝina de [[Pollando]], heredis la bienojn saalfeldajn donaconte ilin en 1056 al la arkiepiskopujo de [[Kolonjo]]. En 1071 fonditis fare de [[benediktanoj]] kolonjaj la Monaĥejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo. Estu ili misiitoj inter la [[slavoj]] kaj la paganaj turingiaj kaj frankaj setlintoj kaj kultivu ili la grandegajn arbarojn. Ĉirkaŭ la jaro 1300 pro tio en la medio de Saalfeld jam multaj arbaroj estis dehakitaj. Same fonditis prepostujo en Zella; estante komence modesta kapelo ĝi pli kaj pli riĉiĝis kaj iĝis burgosimilaĵo kun fosoj kaj muroj. De tiam konserviĝis toponomie ebenaĵnomoj (ekz. Kreuzacker, Hofau). En 1345 la prepostujo ceditis a la duklando de [[Saksio]] kaj post [[Reformacio]] la tuto transprenitis fare de la sekularaj landaj aŭtoritatoj. Ekde 1572 apartenis la loko al [[Saksio-Vajmaro]]. En 1645 separitis Probstzella de la administrujo de Saalfeld kaj iĝis memstara administrade. Dum la [[Tridekjara milito]] la pesto furoris ĉi tie en 1627 kaj 1636. En 1678 aperis unuafoje la nomo ''Probstzella'' sur mapo. Inter 1826 kaj 1918 apartenis Probstzella al la Duklando [[Saksio-Meiningen]]. Post ties fino iĝis ĝi ekturingis en 1923. Ekde 1952 la Landa distrikto Saalfeld apartenis kie subdistrikto ''Kreis Saalfeld'' al la Distrikto de [[Gera]]. Ekde 1994 finfine ĝi estas parto de [[Distrikto Saalfeld-Rudolstadt]]. Finis oni en 1885 la lastan ankoraŭ mankantan fervojlinian parton apud Falkenstein je 1&nbsp;km sude de Probstzella kaj samjare la probstzella-anoj povis vagonare veturi al [[Lepsiko]] kaj [[Lichtenfels]]. En 1898 inaŭguritis linio ĝis [[Schmiedefeld (Lichtetal)|Schmiedefeld]] en 1899 jam kondukitis ĝis [[Lichte]] kaj ricevis en 1913 korespondo kun la fervojlinio ĝis [[Sonneberg]]. Bedaŭrinde en 1997 aboliciis la servoj sur la distanco ĝis [[lauscha|Lauscha-Ernstthal]]. Gravegan influon je la evoluo de Probstzella en la unua duono de la 20a jarcento havis la turingia industripioniro [[Franz Itting]] kiu starigis la unuan centralon karban ekfunkciontan en 1909. En 1913 ĝi jam provizis pli ol 60 komunujoj kurente, poste pi ol 120. Du la 1920aj jaroj Itting komisiis la konstruon de [[Popoldomo Probstzella]], grandan hotelon multfunkcian kiu estas nuntempe la plej granda [[Bauhaus]]-ensemblo de tuta Turingujo. === Historio ekde 1933 === Dum la tempo de [[Naziismo]] iama garbejo ĉe Marktgölitzer-strato iĝis centro renkontiĝa de [[Konfesanta Eklezio]] sub la gvido de pastoro Walter Korth kiu ofte malliberigitis i.a. pro porpetoj en favoro de [[Martin Niemöller]]. Transpasis la kvartalon Lichtentanne je la fino de la milito kolonoj da kaptitoj el la koncentrejo [[Buchenwald]]. Por la mortintoj starigis la Internacia federacio de la rezistintoj (FIR) en 1971 memorigŝtonoj apud la stacidomo.<ref>Thüringer Verband der Verfolgten des Naziregimes – Bund der Antifaschisten und Studienkreis deutscher Widerstand 1933–1945 (eld.): ''Heimatgeschichtlicher Wegweiser zu Stätten des Widerstandes und der Verfolgung 1933–1945.'' Band 8: ''Thüringen.'' VAS – Verlag für Akademische Schriften, Frankfurt am Main 2003, ISBN 3-88864-343-0, p. 237-238</ref> Post la fino de la [[Dua mondmilito]] Probstzella troviĝis ĉe la suda landlimo de [[GDR]] kaj ekde 1954 ene de speciale barita zono kio kvazaŭ malebligis vizitojn de nelokuloj. La strato tra [[Ludwigsstadt|Ludwigsstadt-Falkenstein]] interrompitis kaj la turismo tute ĉesis. Ĉelandlime metitis eĉ minoj. La Popoldomo, estinte postmilite resanigejo, malfermis la pordojn. Por malebligi la foriron de personoj en la direkto de [[Bavario]] oni forsetligis politike malfidindajn personojn en nelandlimajn zonojn de GDR. La stacidomo de Probstzella, kiu estiĝis intertempe "internacia" landlima stacidomo 1&nbsp;km for de Bavario, vere fortikitis. Por trajnoj ene de la respubliko konstruitis trakoj novaj kun nova haltejo ''Probstzella Haltepunkt''. En 1976 oni starigis grandan domon por la doganistoj kaj la Popoldomo devis gastigi la landlimprotektantajn taĉmentojn. Jen epizodo el la [[Malvarma milito]]: Arthur Petzold iĝis en 1965, kontraŭ la volo de la edzino, kuracisto post kiam antaŭulo lia estis devinta pro politikaj kialoj foriri. Pro manko de apoteko surloka fervojistoj devis liveri la medikamentojn. Pro kritikado Petzold devis en oktobro 1981 forlasi la regionon. La nevo [[Roland Jahn]] el [[Jena]], vizitinte kelkfoje la onklon en Probstzella kaj konfrontite je absurdaĵoj diversaj, ekribelis. Li perdis la universitatan lokon kaj kidnapitis en la 7.6.1983 fare de [[Stasi]] por perforta trudo trans la landlimon uesten al nekomunisma [[Federacia Respubliko Germanio]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zLYmBfYy8wc Geheimnisvolle Orte: Der Grenzbahnhof Probstzella (ARD 10.7.2017) - HD.]</ref> Post [[Turniĝo]] la stacidomo perdis sian funkcion landliman. La servejo bedaŭrinde malkonstruitis en 2008. En 1991 la strato al [[Bavario]] malfermitis ree ankaŭ por kamionoj. En la 6.4.1994 iĝis kvartaloj de Probstzella Roda (apud Leutenberg), Unterloquitz, Schaderthal, Reichenbach apud Unterloquitz, Oberloquitz, Lichtentanne, Laasen (apud Probstzella) kaj Großgeschwenda; en la 16.3.2004 sekvis Marktgölitz.<ref>[http://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/NamensGrenzAenderung/NamensGrenzAenderung.html StBA: Änderungen bei den Gemeinden Deutschlands, kp. 2004]</ref> == Elstaruloj == === Gefiloj=== * [[Christian August von Lengefeld]] (1728–1789), prusa generalleŭtenanto Generalleutnant * [[Christoph Emanuel Schultze]] (1740–1809), misiisto evangelia kaj patro de usona guverniestro de [[Pensilvanio]] * [[August Breithaupt]] (1791–1873), mineralogo * [[Helmut Dietrich]] (1922–1986), prezidanto de la GDR-ŝtata banko * [[Ludwig Greiner]], inĝeniero pri arbaroj en [[Hungara reĝlando]] === Homoj alie rilataj al Probstzella === * [[Alfred Arndt]] (1898–1976), arĥitekto * [[Franz Itting]] (1875–1967), industriulo * [[Friedrich Wilhelm von Lengefeld]] (1733–1806), generalleŭtenanto * [[Hans-Joachim Lemnitzer]] (* 1931), komerca konsilisto en Barato kaj Pollando kiel ankaŭ prezidanto de la Ĉambro pri ekstera komercado de GDR * [[Klaus Schneider]] (* 1936), komponisto kaj ĵazmuzikisto * [[Marko Wolfram]] (* 1974), komercisto kaj iama urbestro kaj distrikta konsiliano == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{distrikto Saalfeld-Rudolstadt}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Saalfeld-Rudolstadt]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] jm0qxa02s9k85nhk4lvjex5p6idm4gd 0 185642 9441490 8800392 2026-07-29T19:52:24Z Aidas 3488 retejo 9441490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Stadland COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Stadland in BRA.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Wesermarsch]] |alto = 1 |areo = 113,38 |poŝtkodo = 26935 , 26936 26937 |tel_antaŭkodo = 04732 (Rodenkirchen) 04737 (Schwei) 04734 (Seefeld) 04731 (Kleinensiel) |aŭtokodo = BRA |oficiala_kodo = 03461009 |adreso-komunumestraro = Am Markt 1<br />26935 Stadland |retpaĝaro = [http://www.stadland.de/ www.stadland.de] |komunumestro = Boris Schierhold |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Stadland''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wesermarsch]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Historie la teritorio apartenas al la regiono [[Oldenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03461009}} loĝantojn. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Einfahrt-Wesertunnel.jpg|eta|maldekstra|<center>enveturejo en la tunelon sub rivero [[Weser]] ĉe komunumero ''Kleinensiel'']] [[Dosiero:Roonkarker-Mart.png|eta|maldekstra|<center>[[kermeso]] en komunumero ''Rodenkirchen'' ([[platgermana lingvo|platgermane]] "Roonkarker Mart")]] [[Dosiero:Friesendenkmal.jpg|eta|maldekstra|<center>Memorejo pri la frisa batalo je sendependeco de la jaro 1514 en komunumero ''Rodenkirchen'']] {{Projektoj}} {{Distrikto Wesermarsch}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wesermarsch]] [[Kategorio:Oldenburgio]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] 5sqset3q8mkktahxv9auls6u7ubxmtc 0 188842 9441688 9371886 2026-07-30T07:35:36Z Sj1mor 12103 9441688 wikitext text/x-wiki Listo de renomaj '''personoj de [[Timișoara]]''' == A == * [[Ervin Acél]] ([[3-a de junio]] [[1935]] [[Vieno]], [[24-a de aŭgusto]] [[2006]]): orkestrestro. * [[Sándor Aigner]] ([[21-a de julio]] [[1854]] – [[Budapest]], [[30-a de januaro]] [[1912]]): arkitekto. * [[Pál-Gyula Alaszu]] (*[[11-a de novembro]] [[1942]]): grafikisto, pentristo.[http://biralat.hu/muveszek/alaszu_pal-gyula_.7058.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160906204449/http://biralat.hu/muveszek/alaszu_pal-gyula_.7058.html?pageid=56 |date=2016-09-06 }} * [[Dezső Alföldy]] ([[2-a de aŭgusto]] [[1875]] – [[Balatonalmádi]], [[19-a de majo]] [[1961]]): jurverkisto. * Lucian Anca (*[[22-a de junio]] [[1941]]): orkestrestro. * Leonardo Aramesco ([[27-a de januaro]] [[1998]] – ?, ? [[1946]]): operkantisto (tenoro). * Ligia Ardelean (*[[24-a de junio]] [[1949]]): muzikologino. * [[Aladár Árkay]] ([[1-a de februaro]] [[1868]] – [[Budapest]], [[2-a de februaro]] [[1932]]): arkitekto, industriartisto, pentristo. * Brîndușa Armanca (*[[1954]]): literaturkritikistino, televidredaktorino, profesorino pri ĵurnalismo, direktorino de Román Kulturális Intézet (Instituto de Rumana Kulturo) en [[Budapeŝto]]. * Dan Atanasiu (*[[2-a de decembro]] [[1955]]): pianisto. == B == * [[György Bácski]] ([[Zagreb]], [[20-a de septembro]] [[1901]] – [[10-a de februaro]] [[1978]], [[Bukareŝto]]): tradukisto, ĵurnalisto, verkisto. * [[Benedek Baja]] ([[20-a de marto]] [[1893]] – ?): grafikisto, pentristo, dekoraci- kaj kostumprojektanto. * [[János Bakos]] (*[[2-a de februaro]] [[1938]]): urologo, adjunkto, fakverkisto. * [[Attila Balázs]] (*? [[1969]]): aktoro. * [[Jolán Balázs]] (*[[12-a de decembro]] [[1936]]): altosaltistino (olimpikanino). * [[Gábor Bálint]]: lingvisto, esperantisto. * [[Róbert Ballenegger]] ([[11-a de novembro]] [[1882]] – [[Budapest]], [[13-a de novembro]] [[1969]]): agrogeologo, universitata profesoro. * Arthur Balogh : kontrabasisto * [[Edgár Balogh]] ĝis [[1926]] ''Kessler'' ([[7-a de septembro]] [[1906]] – [[Cluj-Napoca]], [[19-a de junio]] [[1996]]): publicisto, redaktoro, memuaristo. * Mircea Baniciu ([[31-a de julio]] [[1949]]): kantaŭtoro, kantisto de distra muziko. * [[Lajos Barankay]] ([[20-a de februaro]] [[1882]] – [[Pécs]], [[14-a de januaro]] [[1965]]): profesoro, pedagogia fakverkisto. * [[László Baranyi]] (*[[27-a de junio]] [[1962]]): inĝeniero, redaktoro. * [[Béla Barát]] ([[27-a de septembro]] [[1888]] – [[Budapest]], [[20-a de januaro]] [[1945]]): arkitekto, artverkisto. * Adrian Armand Bărar ([[15-a de januaro]] [[1960]]): distrmuzikisto. * [[Irén Barát]] ([[15-a de julio]] [[1890]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1972]]): ftizologino. * Ioana Barbu ([[1983]] - ?) aktorino * [[István Barlanghy]] (*[[2-a de majo]] [[1926]]): pantomiminstruisto, fakverkisto. * [[Csaba Bartha]] (*[[Târgu Mureș]], [[10-a de oktobro]] [[1963]]): inĝeniero pri mekaniko, ĵurnalisto. * [[Ede Bartos]]; ''Berger'' (*[[9-a de decembro]] [[1921]]: aktoro. * [[Anna Benkő]] (*[[25-a de aŭgusto]] [[1938]]): tradukistino. * [[József Benkő]] ([[8-a de septembro]] [[1939]]): matematikisto, lernolibro-verkisto. * [[Árpád Berczik]] ([[8-a de julio]] [[1842]] – [[Budapest]], [[16-a de julio]] [[1919]]): novelisto, dramverkisto, ano de [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Lajos Bersuder]] ([[1825]] – [[Temesvár]], [[1895]]): pentristo * [[Nándor Benedek]] ([[7-a de decembro]] [[1876]] – [[New York]], [[8-a de decembro]] ?): aktoro. * [[Johann Bettisch]] (*[[29-a de julio]] [[1932]]): lingvisto, esploristo. * [[Ede Berecz]] ([[Boldog]], [[19-a de julio]] [[1839]] – Temesvár, majo [[1910]]): muzikinstruisto, orgenisto en [[Kolozsvár]]. * [[István Berkeszi]] ([[Berkesz]], [[6-a de decembro]] [[1853]] – Temesvár, [[3-a de aprilo]] [[1922]]): instruisto, historiisto. * [[Ottó Bihari]] ([[13-a de januaro]] [[1921]] – [[Pécs]], [[4-a de januaro]] [[1983]]): ŝtatjuristo, universitata profesoro, ano de [[Hungara Scienca Akademio]] (1979). * [[Béla Bíró (ĵurnalisto)|Béla Bíró]] ([[Nagyvárad]], [[29-a de junio]] [[1893]] – [[18-a de marto]] [[1975]], Timișoara): redaktoro, ĵurnalisto.. * [[Judit Birtalan]] (*[[31-a de oktobro]] [[1929]]): kapelestrino. * Anton Bișoc (? ? ? - [[28-a de marto]] [[1998]]): ĥor-orkestrestro. * [[Gyöngyi Blasek]] (*[[8-a de novembro]] [[1940]]): marionetaktorino. * [[György Bleyer]] ([[21-a de januaro]] [[1907]] – [[Düsseldorf]], [[18-a de aŭgusto]] [[1970]]): arkitekthistoriisto * [[Ana Blandiana]], pseŭdonomo ''Otilia Coman'' (*[[25-a de marto]] [[1942]]): poetino. * [[Nicolae Boboc]] ([[Ilia]], [[26-a de septembro]] [[1920]] - Timișoara, [[1999]]): komponisto, muzikologo, orkestrestro. * [[Mária Bodó]] (*[[21-a de aprilo]] [[1947]]): pianistino, adjunktino. * [[Pál Bodó]] ([[Pécs]], [[7-a de marto]] [[1897]]- ?) – ĵurnalisto, verkisto, tradukisto. * [[Félix Bodrossy]] ([[27-a de septembro]] [[1920]] – [[Budapest]], [[10-a de februaro]] [[1983]]): filmreĝisoro, kameraisto. * [[Jenő Boér]] (*[[14-a de julio]] [[1954]]): ĵurnalisto, publicisto. * [[Emil Bogdán]], hungara [[bestokuracisto]] * [[Erzsébet Bóka]] ([[1923]] – [[Sepsiszentgyörgy]], [[1971]]): aktorino. * [[László Bolgár]] ([[11-a de septembro]] [[1911]] – [[Rion Les Montagnes]], [[16-a de junio]] [[1990]]): ĵurnalisto, tradukisto. * [[Zsolt Attila Borbély]] (*[[2-a de aprilo]] [[1968]]): redaktoro, politikisto, politologo. * [[Sándor Bonnaz]] [[episkopo]] de [[Csanád]] * [[Ferenc Bordás]] ([[22-a de januaro]] [[1911]] – [[Budapest]], [[28-a de decembro]] [[1982]]): pentristo * [[Sándor Mihály Bordás]], hungara toksologo * [[Béla Boros (episkopo)]] * [[Dezső Braun]] ([[27-a de aprilo]] [[1894]] – samloke, [[15-a de februaro]] [[1940]]): muzikkritikisto. * Constantin V. Brăiloiu (*[[5-a de februaro]] [[1945]]): muzikologo. * [[Károly Brocky]] ([[22-a de majo]] [[1807]] – [[London]], [[8-a de julio]] [[1855]]): pentristo [http://www.hung-art.hu/index-hu.html Arto en Hungario]. * [[Charles Bruck]] ([[2-a de majo]] [[1911]] - [[Hancock]], [[Maine]], [[Usono]], [[16-a de julio]] [[1995]]): orkestrestro [http://www.chronobio.com/structure.php?rub=3&id=19902&azer=Charles%20Bruck Retejo]. * Mihnea Brumariu (*[[28-a de februaro]] [[1958]]): komponisto. * [[Ildikó Bucur]], ''Horváth'' (*[[6-a de oktobro]] [[1942]]): konstruinĝenierino, universitata lektorino. * Laurenţiu Buda (*[[16-a de majo]] [[1931]]): grafikisto. * Dan Bugeanu (1927 - 2003) lingvisto * [[Jenő Bugél]] ([[Pozsony]], [[22-a de novembro]] [[1882]] – Timișoara, [[3-a de junio]] [[1933]]): verkisto, ĵurnalisto, redaktoro == C == * [[Florin Călinescu]] ([[29-a de aprilo]] [[1956]]: aktoro. * [[Victor Cârcu]] (*[[1947]]): poeto, reĝisoro de teatro. * [[Livia Cernesky]] (*[[7-a de majo]] [[1922]] - ): skulptistino. * [[Livius Ciocârlie]] (*[[7-a de oktobro]] [[1935]]): kritikisto, eseisto, verkisto, memuaristo, universitata profesoro. * [[Lidia Ciolac]] (*[[1-a de januaro]] [[1935]]): grafikistino. * [[Ioan Mihai Cochinescu]] (*[[16-a de aprilo]] [[1951]]): prozaisto, eseisto, filmreĝisoro, fotografisto, muzikologo. * [[Alma Cornea-Ionescu]] ([[Budapest]], [[21-a de majo]] [[1900]] - Timișoara, [[19-a de julio]] [[1977]]): komponisto, pianisto. * [[Viorel Cosma]] (*[[30-a de marto]] [[1923]]): muzikologo. * [[Nicolae (Nicu) Covaci]] (*[[19-a de aprilo]] [[1947]]): pentristo, grafikisto, muzikisto. * [[Sándor Csajághy]] ([[Bács]], [[6-a de aprilo]] [[1810]] – Temesvár, [[7-a de februaro]] [[1860]]): romia katolika episkopo, eklezia verkisto. * [[György Csávossy]] (*[[20-a de junio]] [[1925]]): poeto, dramverkisto, vineksperto. * [[Sándor Cseresznyés]] ([[28-a de septembro]] [[1909]] – [[Budapest]], [[11-a de junio]] [[1971]]): ĵurnalisto. * [[Vilmos Czunft]] ([[1897]] – [[Budapest]], [[1945]]): kuracisto, radiologo, gvidanta ĉefkuracisto. == D == * [[Arzén Damaszkin]] ([[9-a de oktobro]] [[1854]] – [[Budapest]], [[7-a de novembro]] [[1914]]): [[Afriko]]-vojaĝisto, ĉasisto, vojaĝverkisto. * [[Károly Demény]] ([[28-a de majo]] [[1859]] – [[Budapest]], [[5-a de septembro]] [[1932]]): poŝtĉfdirektoro, sportgvidanto. * Ioachim Domide, muzikisto (naisto) * [[Ferenc Drégely]], ''Jäger'' ([[21-a de januaro]] [[1907]] - samloke, [[11-a de januaro]] [[1957]]): ĵurnalisto, verkisto. == E == * [[Ghissa Éghy]], familia nomo ''Égi Gizella'' ([[24-a de februaro]] [[1905]]- [[Târgu Mureș]], [[2-a de septembro]] [[1982]]): dancartistino, pedagogino. * [[Károly Endre]] ([[27-a de aprilo]] [[1893]] - samloke [[7-a de februaro]] [[1988]]): poeto. * [[Ferenc Endrényi]] ([[5-a de julio]] [[1919]] – [[Budapest]], [[1-a de marto]]): arkivisto. * Xenia Ecaclide-Vreme (*[[4-a de septembro]] [[1930]]): grafikistino. == F == * Hildegard Fackner-Kremper (*[[8-a de julio]] [[1933]]): grafikistino. * [[Gyula Falb]] (*[[14-a de decembro]] [[1942]]): skermisto (olimpikano). * Zoltán András Farkas (*[[1-a de aŭgusto]] [[1937]]): agrinĝeniero, ĵurnalisto. * [[Antal Fasching]] ([[6-a de junio]] [[1879]] – [[Budapest]], [[12-a de oktobro]] [[1931]]): inĝeniero, geodezia preleganto. * [[György Fáskerthy]], ''Fáskerti'' (Arad, [[9-a de marto]] [[1923]] – [[Bukareŝto]], [[2-a de decembro]] [[1977]]): verkisto, tradukisto, redaktoro. * [[Izsó Ferenczy]] ([[19-a de julio]] [[1881]] – [[Budapest]], [[19-a de januaro]] [[1958]]): komercŝtatsekretario, industripolitikisto. * [[János Fiala]] ([[26-a de januaro]] [[1822]] – [[San Francisco]], [[Usono]], [[8-a de decembro]] [[1911]]): liberecluktisto, (kolonelo). * [[Géza Fischer]] ([[25-a de marto]] [[1899]] - [[Brno]], [[4-a de marto]] [[1963]]): operkantisto (baritono). * [[Miklós Fischer]] ([[11-a de junio]] [[1893]] – samloke, [[21-a de marto]] [[1977]]): publicisto. * [[Ezra Fleischer]] ([[1928 ]]- [[Jerusalemo]] [[2006 ]]), verkisto ,filologo * [[Lipot Fleischer]] ([[Érsekújvár]] [[1886]] - [[1955]]), filologo * [[György Flikl]] pentristo [http://www.fikl.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110528003207/http://www.fikl.com/ |date=2011-05-28 }} * [[Ernő Foerk]] ([[3-a de septembro]] [[1868]] – [[Budapest]], [[26-a de januaro]] [[1934]]): arkitekto. * [[Béla Földényi]]; ''Feldinger'' ([[12-a de oktobro]] [[1850]] – [[Gödöllő]], [[11-a de decembro]] [[1895]]): aktoro. * [[Sándor Földes]], ''Ács Pál'' ([[12-a de januaro]] [[1895]] – [[Budapest]], [[18-a de junio]] [[1968]]): ĵurnalisto, poeto, redaktoro. * Peter George Oliver Freund ,([[1936-]]) fizikisto * [[Zoltán Franyó]] ([[Kismargita]], [[30-a de julio]] [[1887]] – Timișoara, [[29-a de decembro]] [[1978]]): tradukisto, redaktoro. * [[József Fülepp]] [[(Miskolc]], [[1786]] - Temeŝvaro, [[17-a de julio]] [[1847]]: juristo pri minejoj, korespondanta ano de [[MTA]], patro de [[Kálmán Fülepp]]: * [[László Füredi]] ([[16-a de oktobro]] [[1921]] – [[Budapest]], [[7-a de januaro]] [[1945]]): aktoro. * [[Jenő Fűrész]] (*[[12-a de junio]] [[1930]]) luktisto (olimpikano) == G == * [[József Gabriel]] ([[13-a de novembro]] [[1862]] – [[29-a de marto]] [[1950]]): publicisto, radaktoro. * [[Nándor Gallas]] ([[21-a de januaro]] [[1893]] – [[Lovrin]], [[1-a de julio]] [[1949]]): skulptisto, grafikisto. * [[Ferenc Galetta]] ([[12-a de marto]] [[1889]] – [[Budapest]], [[21-a de oktobro]] [[1974]]): aktoro, direktoro, scenarlibretisto. * [[István Gárdonyi]] ([[22-a de januaro]] [[1907]] – [[Frankfurt am Main]], [[7-a de julio]] [[1979]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Gáspár]] (*[[18-a de aŭgusto]] [[1951]]): ĵurnalisto. * [[József Geml]] ([[Temesrékás]], [[28-a de marto]] [[1858]] – Temesvár, [[3-a de aprilo]] [[1929]]): urbestro, memuaristo, lokhistoriisto. * Remus Georgescu (*[[23-a de aŭgusto]] [[1932]]): dirigento. * [[Béla Gergely]], originala familia nomo ''Gertheisz'' ([[15-a de aprilo]] [[1921]] – [[Kolozsvár]], [[5-a de majo]] [[1943]]): lingvisto. * Magdolna Gherasim (*[[27-a de januaro]] [[1935]]): belartistino. * Ingo Glass (*[[9-a de aprilo]] [[1941]]): skulptisto. * Gheorghe Glauber (*[[6-a de januaro]] [[1921]] - ): pentristo. * Lajos Gockler ([[1864]]-? ): instruisto, pedagogiverkisto. * [[Gyula Gombos (verkisto)]] ([[30-a de septembro]] [[1913]] - ?, ? [[2000]]): verkisto, ĵurnalisto, literaturhistoriisto * [[Elek Gozsdu]] ([[Ercsi]], [[28-a de novembro]] [[1849]] – Temesvár, [[26-a de majo]] [[1919]]): verkisto, advokato, reĝa ĉefprokuroro. * [[Rezső Grosz]] ([[Resicabánya]], [[17-a de februaro]] [[1898]] – [[Timișoara]], [[15-a de junio]] [[1975]]) – ĵurnalisto, poeto, tradukisto. * [[Ferenc Gulyás]] (*[[Székesfehérvár]], [[27-a de julio]] [[1944]]): verkisto, poeto. * [[K. Enikő Gurzó]] ([[Temeŝvaro]] n. [[1973]]): arthistoriistino[http://www.varadlap.ro/index.php?m=112&szid=397&keresendo=&p=5] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140811154216/http://varadlap.ro/index.php?m=112&szid=397&keresendo=&p=5 |date=2014-08-11 }} * [[Emil Győri]] ([[30-a de julio]] [[1884]] – [[Bukareŝto]] [[2-a de marto]] [[1941]]) – komponisto, scenolibretisto, dramverkisto. * [[László Gyöngyi]] ([[7-a de decembro]] [[1891]] – [[Budapest]], [[22-a de aprilo]] [[1973]]): ĵurnalisto, tradukisto. == H == * [[Jenő Hadai]] (*[[19-a de februaro]] [[1930]]): ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto. * [[Gusztáv Hajdu]] ([[13-a de oktobro]] [[1911]] – [[Debrecen]], [[1-a de junio]] [[1976]]): bestkuracisto, universitata profesoro. * [[Géza Hankó]] ([[27-a de julio]] [[1895]] – [[Budapest]], [[19-a de januaro]] [[1973]]): inĝeniero, universitata profesoro. * [[Arnold Hauser]] ([[8-a de majo]] [[1892]] – [[Budapest]], [[29-a de januaro]] [[1978]]): filozofo, arthistoriisto, artsociologo, ano honora de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1977). * [[Ernő Hazay]] ([[7-a de aprilo]] [[1819]] – [[Bátorkeszi]], [[17-a de decembro]] [[1889]]): ĵurnalisto. * [[Imre Hegedűs]] (*[[17-a de junio]] [[1931]]): fizikisto. * [[Imre Higyed]] (*[[14-a de februaro]] [[1942]]): aktoro, reĝisoro. * [[Adolf Hirémy-Hirschl]], [[pentristo]] * [[Toma Hirth]] (*[[5-a de januaro]] [[1937]]): pentristo. * [[Géza Hoffer]] ([[1-a de aprilo]] [[1886]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[17-a de januaro]] [[1946]]): publicisto, redaktoro. * [[Mircea Hoinic]] ([[Cernăuţi]], [[11-a de septembro]] [[1910]] - [[19-a de marto]] [[1986]], Timișoara): komponisto, orkestrestro. * [[Ioan Holender]] (*[[18-a de julio]] [[1935]]): operkantisto, operejdirektoro [http://www.wiener-staatsoper.at/Content.Node2/home/haus/176.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928022222/http://www.wiener-staatsoper.at/Content.Node2/home/haus/176.php |date=2007-09-28 }}Retpaĝo de viena operejo. * [[Gyula Holló]] ([[1890]] – [[New York]], [[20-a de julio]] [[1973]]): internisto. * [[János Hoós]] ([[Sárvár]], [[11-a de majo]] [[1858]] - Temesvár, [[8-a de januaro]] [[1937]]): dirigento, pedagogo, komponisto * [[Rozália Hornok]] ([[9-a de januaro]] [[1890]] - ?): kantistino, aktorino. == I == * Vasile Ijac ([[Caransebeș]], [[11-a de februaro]] [[1899]] - [[4-a de aŭgusto]] [[1976]]: komponisto, pedagogo. * [[Gheorghe Ioanovici]] ([[24-a de novembro]] [[1821]] – [[Budapest]], [[10-a de januaro]] [[1909]]): politikisto, publicisto, lingvisto. * Iosif Ivanovici (? [[1845]] — ?, [[28-a de septembro]] [[1902]]): komponisto. == J == * [[Alexandru Jakabházi]] (n. [[20-a de marto]] [[1954]]): pentristo[http://www.palgallery.ro/authors.php?id=35] 1954. Március 20., * [[Alexandru Jebeleanu]] ([[7-a de oktobro]] [[1923]] - [[28-a de aprilo]] [[1996]]), verkisto * [[Péter Jecza]]: skulptisto. * [[Ottó Jenei]] ([[17-a de oktobro]] [[1900]] – [[Târgu Mureș]], [[26-a de februaro]] [[1960]]): aktoro. * [[Ervin Junger]] ([[28-a de majo]] [[1931]]): komponisto. * [[Pál Justus]] ([[Pécs]], [[7-a de aprilo]] [[1905]] – Temesvár, [[28-a de decembro]] [[1965]]): sociscienca verkisto, poeto, tradukisto. == K == * [[Jolán Kádár]], ''Pukánszky Béláné'' ([[21-a de oktobro]] [[1892]] - [[Budapest]], [[11-a de aŭgusto]] [[1989]]): teatrohistoria verkistino. * [[Lehel Kádár]] ([[18-a de januaro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[8-a de aprilo]] [[1935]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Gizella Mária Kató]] (n. [[24-a de septembro]] [[1939]]): konstruteknikistino, fabelverkistino * [[Ferenc Kalab]] (*[[5-a de januaro]] [[1935]]): grafikisto. * [[Andor Kálmán]] ([[Szeged]], [[4-a de septembro]] [[1897]] – [[19-a de septembro]] [[1965]], [[Timișoara]]): komponisto, tekstlibro-verkisto, redaktoro, ĵurnalisto. * [[Vilmos Kammer]] ([[1831]] - ?): pentristo. * [[Béla Kamocsa]] ([[Oradea]], [[1944]] - Temeŝvaro, [[2010]]) rokgitaristo-kantisto. * [[Zoltán Kántor]] (*[[16-a de januaro]] [[1968]]): sociologo. * [[Antal Kapusy]] ([[13-a de aprilo]] [[1929]] – [[20-a de junio]] [[1978]], [[Előpatak]]): medicin- kaj psikologia fakverkisto, tradukisto, redaktoro. * [[Gábor Kazinczy]] (*[[9-a de aprilo]] [[1942]]): pentristo. * [[János Árpád Kazinczy]] ([[1945]]: skulptisto en [[Francujo]] * [[János Kazinczy]] (*[[11-a de decembro]] [[1914]] - ?): pentristo. * [[István Kelemen (skulptisto)|István Kelemen]] (*[[14-a de majo]] [[1942]]): skulptisto. * [[Emese Keller]] (*[[26-a de februaro]] [[1950]]:) pentristino, karikaturistino. * [[Hajni Kemény]] ([[17-a de aŭgusto]] [[1901]] – [[7-a de septembro]] [[1921]]): poetino. * [[István Kerek]], [[anestezisto]]. * [[Károly Kerényi]] ([[15-a de januaro]] [[1897]] – [[Kirchberg]] apud [[Zuriko]], [[Svislando]], [[14-a de aprilo]] [[1973]]): klasik-filologo, religihistoriisto, universitata profesoro, redaktoro, akademiano. * [[Sándor Keresztúry]], ''Oltyán Sándor'', ''Alexandru Olteanu'' ([[Sarkadkeresztúr]], [[27-a de novembro]] [[1897]] – [[18-a de januaro]] [[1943]], [[Temesvár]]): tradukisto, redaktoro, publicisto. * [[Klaus Kessler]] (*[[3-a de oktobro]] [[1925]]): prozaisto, poeto, dramverkisto, muzikkritikisto. * [[Martha Kessler]] (*[[9-a de aprilo]] [[1930]]): kantistino (mezzosoprano) * [[Frigyes Kimm]] ([[1890]] - ?): pentristo * [[Berta Kimmel]] ([[17-a de junio]] [[1900]] - [[24-a de februaro]] [[1942]]): verkistino, tradukistino. * [[Ernő Kiss]] ([[13-a de junio]] [[1799]] – [[Arad]], [[6-a de oktobro]] [[1849]]): patrujdefenga vicgenaralo, unu el dektri martiroj. * [[György Klapka]] ([[7-a de aprilo]] [[1820]] – [[Budapest]], [[17-a de majo]] [[1892]]): militestro, diplomato, memuaristo. * [[Hermann Klee]] (*[[Rendsburg]], [[Germanio]], [[8-a de septembro]] [[1883]] - Timișoara, [[22-a de aŭgusto]] [[1970]]): komponisto, dirigento. * [[Árpád Kocsis]] ([[17-a de januaro]] [[1914]]- [[Siófok]], [[7-a de decembro]] [[1985]]): grafikisto. * [[József Kohonicz]] ([[19-a de marto]] [[1920]] – [[Budapest]], [[27-a de novembro]] [[1983]]): manpilktrejnisto, edukfizika instruisto. * [[Ferenc Komlóssy (pentristo)]] ([[1817]] - [[Vieno]], [[1892]]) pentristo. * [[Magda Konrádyné Gálos]] ([[11-a de aprilo]] [[1911]] – [[Budapest]], [[23-a de februaro]] [[1990]]): literaturhistoriisto, verkisto. * [[Károly Kós]]: arkitekto, verkisto, politikisto. * [[István Kostyál]] (*[[15-a de aŭgusto]] [[1920]]): oficiro (generalo), verkisto. * [[Peter Kottler]] ([[Fibiş]], [[26-a de oktobro]] [[1939]] - Temeŝvaro, [[22-a de julio]] [[2013]]): lingvisto, literaturhistoriisto * [[Ibolya A. Kovács]] (*[[1933]]) pentristino * [[Ferenc Kovács (verkisto)|Ferenc Kovács]], ''S. Kovács'' ([[15-a de septembro]] [[1907]] – [[10-a de aŭgusto]] [[1959]], [[Arad]]) – romanverkisto, folkloristo, ĵurnalisto. * [[Ferenc Vilmos Kovács]] (*[[26-a de novembro]] [[1929]]): inĝeniero pri mekaniko, universitata profesoro. * [[István Kovács]] ([[1920]] - [[1995]]): piedpilk-trejnisto. * [[Artúr Kozmuth]] ([[1892]] - [[1941]]): redaktisto, verkisto kaj sportraportisto * [[György Kőrösy]] ([[1914]] - [[Germanio]], [[1985]]): pentristo. * [[Frigyes König]] (*[[10-a de novembro]] [[1910]] - ): muzeologo, scienca esploristo. * [[László Kőszeghy]] ([[Szeged]], [[27-a de junio]] [[1745]] – Temesvár, [[4-a de januaro]] [[1828]].): katolika episkopo. * [[Hermann Kövess]], barono ([[30-a de marto]] [[30-a de marto]] [[1854]] – [[Vieno]], [[22-a de septembro]] [[1924]]): generalo, militestro. * [[Albert Kristóf-Krausz]] ([[19-a de aprilo]] [[1892]] – [[18-a de decembro]] [[1958]], samloke) – pentristo, arkitekto, artverkisto * [[Endre Kubán (patro)]] (n. [[Resicabánya]]) ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto * [[Endre Kubán (filo)]] (n. [[Resicabánya]]) ĵurnalisto, redaktoro, verkisto * [[András Kürti]] ([[22-a de aŭgusto]] [[1922]] - ): verkisto. == L == * [[Zsigmond Lányi]] ([[1878]] – [[Budapest]], [[24-a de decembro]] [[1950]]): ĵurnalisto. * [[Béni L. Balogh]] (n. [[3-a de majo]] [[1961]]): arkivisto * [[József Lambert]] ([[3-a de junio]] [[1887]]-[[Budapeŝto]], [[29-a de aprilo]] [[1943]]): generalmajoro * [[Alajos Lapónyi]], hungara piaristo * [[László Lavrenszki]] (*[[21-a de julio]] [[1932]]) ŝipisto (olimpikano) * [[József Lázár (publicisto)]] ([[25-a de oktobro]] [[1908]] – [[9-a de februaro]] [[1972]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]) publicisto, redaktoro * [[László Lehőcz]] (n. [[12-a de januaro]] [[1957]]): radiredaktoro * [[Sándor Leitersdorfer]] (n. [[16-a de julio]] [[1962]]): kuracisto, fakverkisto * [[Miklós Lendvai]] ([[Segedo]] [[5-a de februaro]] [[1862]] - Temesvár, [[31-a de marto]] [[1912]]); verkisto, redaktoro. * [[Emil Lenhardt]] ([[Szinérszeg]], [[1886]] - Temeŝvaro, ?) pentristo * [[Ernő Lengyel]], ''Lőwy'' ([[29-a de junio]] [[1885]] – [[25-a de novembro]] [[1944]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[László Lengyel]] ([[1883]] – [[Budapest]], [[6-a de oktobro]] [[1935]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Éva Lihor-Laza]] ([[24-a de februaro]] [[1955]]) tekstilistino. * [[Dionisie Linţia]] ([[Grădinari (Caraș-Severin)]], [[13-a de aŭgusto]] [[1880]] - Timișoara, [[29-a de aŭgusto]] [[1952]]): ornitologo. * [[Atanasiu Lipovan]] ([[Nagyszentmiklós]], [[1-a de aprilo]] [[1874]] - Timișoara, [[27-a de aprilo]] [[1947]]): komponisto. * [[Ilona Litteczky-Krausz]] ([[31-a de julio]] [[1900]] - [[Satmaro]], [[1985]]) grafikistino * [[István Losonczy]] (? – Temesvár, [[27-a de julio]] [[1552]]): kapitano de fortikaĵo, grandbienulo, magnato. * [[Adriana Lucaciu]] (n. [[22-a de marto]] [[1965]]): grafikisto[http://www.palgallery.ro/authors.php?id=34] * [[George Lusztig]], matematikisto * [[Károly Lőwi]], Károly Dániel (n. [[24-a de novembro]] [[1925]]): pediatria ĉefkuracisto, fakverkisto, eseisto == M == * [[Pál Magyary]] ([[Baja]], [[8-a de junio]] [[1857]] – [[10-a de januaro]] [[1937]], Timișoara): historiisto, tradukisto, eklezia verkisto. * [[Ágnes Majtényi]] ([[30-a de julio]] [[1947]]): radioredaktorino, scienca esploristino. * [[Erik Majtényi]] ([[19-a de septembro]] [[1922]] – [[22-a de januaro]] [[1982]], [[Bukareŝto]]): poeto, publicisto, tradukisto. * [[Endre Makai]], ''Braun'' ([[3-a de januaro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[30-a de januaro]] [[1972]]): kuracisto, kirurgo. * [[György Mandics]] (*[[4-a de januaro]] [[1943]]): verkisto, poeto, publicisto. * [[Ignác Marányi]] ([[4-a de aprilo]] [[1818]] – [[Marienbad]], [[22-a de junio]] [[1869]]): prefekto. * [[Vera Marcu]] (*[[31-a de majo]] [[1924]] - ?): pentristino. * [[Bata Marianov]] (*[[23-a de aprilo]] [[1943]]): skulptisto. * [[Aurelia Marin]] (*[[12-a de februaro]] [[1940]]): scenejdekoraciistino. * [[Zoltán Márki]] (([[22-a de majo]] [[1928]] [[Debrecen]], novembro [[2002]]): poeto, redaktoro. * [[Ferenc Marschall]] ([[2-a de oktobro]] [[1887]] – [[Budapest]], [[23-a de januaro]] [[1970]]): agropolitikisto, ministro por agrokulturaj aferoj. * [[Ferenc Martos (inĝeniero)|Ferenc Martos]] ([[27-a de marto]] [[1918]] – [[Budapest]], [[14-a de novembro]] [[1989]]): inĝeniero pri minejoj kaj fornoj, akademiano. * [[Johanna Martzy]] ([[26-a de oktobro]] [[1924]] – [[Glarus]], [[Svislando]], [[13-a de aŭgusto]] [[1979]]): violonistino.[http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Listo_de_renomaj_personoj_de_Timi%C5%9Foara&action=edit&section=13 Retpaĝo pri ŝia vivo en vortoj kaj imagoj (angle)]. * [[Margarethe Matzenauer]] ([[Temesvár]], [[1-a de julio]] [[1881]] - [[Van Nuys]], [[Usono]], [[19-a de majo]] [[1963]]) operkantistino (soprano).[http://www.answers.com/topic/margarete-matzenauer Retejo][http://www.answers.com/topic/lebendige-vergangenheit-margarete-matzenauer Classical Albums] * [[Ottmár Mayer]] ([[11-a de novembro]] [[1911]] - [[Szabadka]], (nun [[Subotica]]) [[18-a de novembro]] [[1941]]): redaktoro. * [[József Melber]] ([[1744]] - samloke, [[1835]]) pentristo * [[József Méliusz]], ''Nelovánkovich'' ([[12-a de januaro]] [[1909]] - [[Bukareŝto]], [[1-a de decembro]] [[1995]]): poeto, verkisto, tradukisto, publicisto. * [[Károly Mertz]], rumania hungara piaristo * [[Erzsébet Zsóka Mezei]] (n. [[29-a de septembro]] [[1943]]): redaktorino * [[Lajos Michalek]] ([[1859]] - [[Vieno]], [[1945]]): pentristo. * [[Róbert Mike]], kanuisto * [[Virgil Miloia]] (*[[3-a de majo]] [[1931]]): scenejdekoraciisto. * [[Hans Mokka]] ([[16-a de majo]] [[1912]]): verkisto, kantisto, aktoro. == N == * [[Jenő Nádor]] ([[13-a de decembro]] [[1892]] – [[Budapest]], [[23-a de februaro]] [[1970]]): ĵurnalisto. * [[Mihály Nádor]] ([[16-a de aprilo]] [[1882]] - [[?]] [[1944]]): komponisto, orkestrestro. * [[Béla Nagy (teatroestro)|Béla Nagy]] ([[23-a de septembro]] [[1911]] - ?): direktoro de teatro. * [[Dezső Nagy]] (*[[20-a de septembro]] [[1941]]): aktoro. * [[Virgil Nagy]] ([[25-a de aprilo]] [[1859]] – [[Budapest]], [[8-a de novembro]] [[1921]]): arkitekto, teknikuniversitata profesoro. * [[György Nemes Ősz]] (Temesvár, [[22-a de marto]] [[1885]] - [[3-a de decembro]] [[Budapest]]): skulptisto * [[Péter Németh]] ([[20-a de julio]] [[1851]] – [[Budapest]], [[14-a de majo]] [[1915]]): juĝisto, jurverkisto. * [[Lajos Nikássy]] ([[1897]] - [[Budapest]], [[1950]]): pentristo. * [[Antal Notter]] ([[5-a de februaro]] [[1811]] – [[Dunaharaszti]], [[7-a de marto]] [[1948]]): katolika eklezijuristo, jurhistoriisto, universitata profesoro. * [[Károly Novobátzky]] ([[3-a de marto]] [[1884]] – [[Budapest]], [[20-a de decembro]] [[1967]]): fizikisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1949), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1949, 1953). * [[László Nüszl]] ([[29-a de junio]] [[1936]] – [[Târgu Mureș]], [[2-a de marto]] [[1997]]): kuracisto, docento. * [[Ferenc Nyerges]] (*[[14-a de oktobro]] [[1929]]): aktoro. == O == * [[András Oláh]] (n. [[2-a de januaro]] [[1964]]): grafikisto, pentristo * [[Richard Carol Oschanitzky]] ([[Sibio]], [[17-a de decembro]] [[1901]] - Timișoara, ([[26-a de junio]] [[1971]]): komponisto. * [[Richard Oschanitzky]] (*[[25-a de februaro]] [[1939]] - [[Bukareŝto]], ? [[1979]]): komponisto, pianisto, orkestrestro. * [[András Orgonás]] ([[Wyendotte-Detroit]], [[Usono]], [[30-a de aŭgusto]] [[1909]] - Timișoara, [[11-a de aprilo]] [[1987]]): skulptisto. * [[Győző Orth]] (Temesvár, [[13-a de aŭgusto]] [[1912]] – [[5-a de septembro]] [[1988]], [[Lynwodd]], [[Usono]]): poeto, redaktoro, eklezia verkisto. * [[Ferenc Orsós]], ''Spindl'' (Temesvár, [[22-a de aŭgusto]] [[1879]] – [[Mainz]], [[25-a de julio]] [[1962]]): patologo kaj tribunala kuracisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1940 – 1949). * [[Béla Oszter]] (*[[4-a de marto]] [[1944]]): pafisto (olimpikano). == P == * [[Zoltán Páldy]] ([[1884]] - [[1939]]): pentristo. * [[György Pálffy (divizia generalo)|György Pálffy]], ''Österreicher'' ([[16-a de septembro]] [[1909]] – [[Budapest]], [[24-a de septembro]] [[1949]]): vicgeneralo. * [[Frigyes Palóczy]] ([[2-a de majo]] [[1932]] – ?): aktoro. * [[Artúr Pán]], hungara [[pentristo]] * [[Lajos Pánczél]] (Temesvár, [[10-a de januaro]] [[1897]] – [[Budapest]], [[16-a de marto]] [[1971]]): ĵurnalisto, verkisto, filmhistoriisto. * [[Ionel Pantea]] (*[[7-a de aŭgusto]] [[1941]]); operkantisto (baso). * [[Géza János Dávid Pataki]] (Végvári Géza) (*[[13-a de decembro]] [[1918]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Arnold Pataky]] ([[16-a de junio]] [[1882]] – [[Alacska]], [[18-a de marto]] [[1950]]): katolika teologia verkisto, historiisto. * [[Tibor G. Pataky]] ([[12-a de februaro]] [[1912]] - [[1993]]): pedagogo, aktoro * [[Attila Pázmán]] (*[[26-a de junio]] [[1967]]): aktoro. * [[József Pecsovszky]] ([[2-a de julio]] [[1921]] - [[Arad]], [[6-a de oktobro]] [[1968]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Sándor Peremartoni Nagy]], hungara [[inĝeniero]] pri [[arbaro]]j * [[Frigyes Pesty]] ([[3-a de marto]] [[1823]] – [[Budapest]], [[23-a de novembro]] [[1889]]): historiisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1877). * [[Ágnes Péter]] (n. [[14-a de marto]] [[1940]]): aktorino * [[János Péter]] ([[1907]] - [[Timișoara]], [[1976]]): aktoro. * [[Mária Péter H.]] (*[[9-a de januaro]] [[1936]]): farmaciistino, adjunktino, scienca esploristino. * [[Orsolya Laura Péterfy]] (n. [[11-a de februaro]] [[1983]]): ĵurnalistino * [[Pál Petrovits]] ([[1819]] - ?): pentristo. * [[Gyula Pikler]] ([[21-a de majo]] [[1864]] – [[Budapest]], [[28-a de novembro]] [[1937]]): jurfilozofo, universitata profesoro. * [[Leontin Ploșca]] (*[[2-a de februaro]] [[1941]]): grafikisto. * [[Gyula Podlipny]] ([[Pozsony]], [[12-a de aprilo]] [[1898]] – [[15-a de januaro]] [[1991]], [[Timișoara]]): grafikisto. * [[István György Preitl]] (*[[21-a de oktobro]] [[1943]]): prielektra inĝeniero, universitata profesoro. * [[Sándor Puhala]] ([[Kassa]], [[18-a de januaro]] [[1882]] - [[17-a de januaro]] [[1962]]): pedagogo, ĵurnalisto. * [[József Pusztai-Popovics]] ([[1-a de decembro]] [[1912]] – [[6-a de oktobro]] [[1985]], [[Pécs]]): ĵurnalisto. * [[Jolán Kádár]] ([[21-a de oktobro]] [[1892]] – [[Budapest]], [[11-a de aŭgusto]] [[1989]]): teatrohistoriistino, doktoro pri literaturaj sciencoj. == R == * [[Imre Rádai]]; ''Rittinger'' ([[9-a de aŭgusto]] [[1907]] - ?) aktoro. * [[Ferenc Radó]] ([[21-a de majo]] [[1921]] – [[27-a de novembro]] [[1990]], [[Cluj-Napoca]]): matematikisto. * [[Teri Radó]] ([[8-an de marto]] [[1900]] - ?) aktorino. * [[Imre Rakksányi]] honvedmajoro * [[Reuven Ramaty]] (Timișoara, [[25-a de februaro]] [[1937]] - [[Silver Spring]] ([[Maryland]]) [[8-a de aprilo]] [[2001]] , astrofizikisto * [[Gábor Rappert]] (*[[7-a de julio]] [[1967]]): aktoro. * [[Róbert Reiter]] post [[1949]] ''[[Franz Liebhard]]'' (Temesvár, [[6-a de junio]] [[1899]] – [[17-a de decembro]] [[1989]], samloke): poeto, tradukisto, lokhistoriisto, redaktoro, dramaturgo. * [[Ferenc Reitter]] ([[1-a de marto]] [[1813]] – [[Budapest]], [[9-a de decembro]] [[1874]]): konstruinĝeniero, ano de la korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1865). * [[Péter Rényi]] (*[[15-a de septembro]] [[1920]]): kritikisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Reschofsky]] ([[15-a de februaro]] [[1887]] – [[Budapest]], [[2-a de aprilo]] [[1972]]): komponisto, pianisto. * [[Andor Réthy]], ''Arthur Reischel '' (Temesvár, [[10-a de marto]] [[1904]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[29-a de oktobro]] [[1972]]): bibliografo, literaturhistoriisto. * [[Erwin Ringel]], psikiatro * [[Endre Roth]] (*[[30-a de septembro]] [[1927]]): sociologo, universitata profesoro. == S == * [[István Sándor]] ([[1881]] – [[Budapest]], [[15-a de oktobro]] [[1962]]): ĉefkirurgo. * [[Gábor Sárkány]] ([[24-a de decembro]] [[1878]] - [[Temeŝvaro]], [[15-a de januaro]] [[1965]]) ĵurnalisto, redaktoro * [[Béla Schiff]] ([[10-a de marto]] [[1897]] - [[18-a de septembro]] [[1950]]) ĵurnalisto, lokhistoriisto * [[Ferenc Schmidt]] ([[14-a de februaro]] [[1827]] – [[Budapest]], [[7-a de marto]] [[1901]]): prikonstrua inĝeniero. * [[Oszkár Schwartz]]: tradukisto, lokhistoriisto * [[Jolán Sas]], Illésné ([[29-a de novembro]] [[1907]] - [[Budapeŝto]], [[1-a de aprilo]] [[1963]]) poetino * [[Jakab Singer]]: juda eklezia verkisto, orientalisto * [[Károly Sinka]] ([[Bukareŝto]], [[28-a de septembro]] [[1934]]): aktoro, reĝisoro, direktoro en tiu urbo. * [[Dezső Sinkovich]] ([[5-a de januaro]] [[1888]] - [[10-a de oktobro]] [[1933]]) industriartisto, grafikisto, scenejdekoraciisto * [[János Sipos]] ([[11-a de aŭgusto]] [[1933]] - [[27-a de majo]] [[2008]]) ĵurnalisto * [[Irén Sitkey]] ([[5-a de januaro]] [[1902]] – [[Budapest]], [[16-a de septembro]] [[1972]]): aktorino. * [[Sándor Skultéty]] (*[[28-a de januaro]] [[1948]]): libroredaktoro, tradukisto. * [[Bertalan Solti]] ([[15-a de marto]] [[1913]] – [[Budapest]], [[8-a de aprilo]] [[1984]]): aktoro, laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1955), meritartisto (1966). * [[Károly Somló]] ([[1861]] - [[25-a de januaro]] [[1924]]) inĝeniero pri kemio, tradukisto * [[Aladár Sós]] ([[4-a de julio]] [[1887]] –[[Budapest]], [[11-a de junio]] [[1975]]): prikonstrua inĝeniero. * [[Franz Storch]] ([[11-a de septembro]] [[1927]], [[6-a de juni0]] [[1982]]): verkisto * [[Teodor Sugár]] (*[[31-a de marto]] [[1947]]): ĵurnalisto, teatro- kaj filmkritikisto. * [[Horia Surianu]] ([[3-a de julio]] [[1952]]): komponisto, muzikologo. * [[Sándor Szana]] ([[18-a de aŭgusto]] [[1868]] – [[Budapest]], [[3-a de majo]] [[1926]]): pediatro, redaktoro, fakverkisto. * [[Frieda Stadler]] ([[16-a de decembro]] [[1888]] - ? ? [[1969]]): verkistino, redaktrino. * [[Ferenc Steiner]] ([[6-a de marto]] [[1856]] - [[Budapeŝto]] [[21-a de septembro]] [[1936]]) redaktoro * [[Simon Steiner]] ([[13-a de julio]] [[1856]] - [[1924]]) matematikisto * [[Vilmos Stepper]] ([[3-a de septembro]] [[1899]] - ?) verkisto, ĵurnalisto. * [[András Szabados]] ([[3-a de novembro]] [[1931]]) fakverkisto pri tekniko, tradukisto * [[Zoltán Szabó (kemiisto)|Zoltán Szabó]] (*[[Szeged]], [[11-a de januaro]] [[1945]]): kemiisto, docento. * [[László Székely (arkitekto)|László Székely]] ([[Nagyszalonta]], [[1877]] - Temeŝvaro, [[1934]]): arkitekto * [[Jenő Szentkláray]] ([[Arača]], [[21-a de januaro]] [[1843]] - [[Temeŝvaro]], [[12-a de oktobro]] [[1925]]) arkeologo, historiisto pri literaturo kaj arto * [[Géza Szilágyi]] ([[29-a de decembro]] [[1875]] - [[Budapest]], [[7-a de aprilo]] [[1958]]): poeto, verkisto, ĵurnalisto. * [[Iosif Szitar]] (*[[27-a de decembro]] [[1932]]): pentristo. * [[Aladár Szoboszlay]] ([[Mehala]], [[25-a de januaro]] [[1925]] – Temeŝvaro, [[1-a de septembro]] [[1958]]: katolika pastro, politika egzekutito. * [[Zsuzsa Szűcs-Szuszámi]] (*[[31-a de majo]] [[1972]]): ĵurnalistino, radioredaktorino. * [[Ecaterina Sylvester-Feer]] (*[[30-a de julio]] [[1930]]): grafikistino. * [[Vadim Șumski]] ([[Chișinău]], [[26-a de februaro]] [[1890]] - Timișoara, [[24-a de aprilo]] [[1956]]): komponisto. == T == * [[Nóra Tábori]] (*[[15-a de junio]] [[1928]]): aktorino. * [[János Táborszky]] ([[1805]] – samloke, [[1884]]): violonisto, komponisto. * [[Lajos Tamás]], ''Treml'' ([[23-a de marto]] [[1904]] – [[Budapest]], [[19-a de septembro]] [[1984]]): lingvisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Mihály Táncos]] (Tänzer) ([[7-a de februaro]] [[1905]] - [[22-a de septembro]] [[1993]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Béla Tar (pentristo)|Béla Tar]] (n. [[1964]]): restarigisto, pentristo * [[Ármin Tardos-Taussig]] ([[1874]] - ?, [[1936]]): pentristo. * [[József István Tasi]] (*[[22-a de decembro]] [[1966]]): pentristo. * [[Margaréta Rita Tasi]] (n. [[19-a de julio]] [[1971]]): instruisto, esploristino, tradukistino * [[Ralph Teleki]] grafo ([[1890]] - [[1982]]): pentristo. * [[József Tellmann]] (*[[24-a de julio]] [[1923]]): pentristo. * [[Alfréd Temesi]] ([[1-a de februaro]] [[1911]] - [[Budapest]], [[1-a de januaro]] [[1978]]): literaturhistoriisto, pedagogia verkisto. * [[Győző Temesy]], hungara geografo * [[Pelbárt Temesvári]] (Temesvár?, ĉirkaŭ, [[1435]] - [[Buda]], [[22-a de januaro]] [[1504]]): franciskana eklezia verkisto, teologo, oratoro. * [[Gitta Temesváry]], ''Margareta Gitta Tejnora'' (*[[25-a de decembro]] [[1915]]): aktorino. * Eugen Todoran ([[Cornești (Mihai Viteazu)]], [[21-a de novembro]] [[1919]] - Timișoara, ? [[1997]]): literaturhistoriisto, kritikisto. * [[József Tolnay]] ([[26-a de aŭgusto]] [[1915]] – [[Budapest]], [[31-a de januaro]] [[1945]]): akvopilkisto, ministeria referanto. * [[Móric Tomcsányi]] ([[21-a de marto]] [[1878]] – [[Budapest]], [[12-a de junio]] [[1951]]: juristo, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1943 – 49). * [[Tibor Toró]]: fizikisto, universitata profesoro, ano ekstera de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1993). * [[Tibor Toró T.]] (*[[11-a de septembro]] [[1957]]): fizikisto, politikisto. * [[Ferenc Tost]] ([[1875]] – [[Budapest]], [[26-a de oktobro]] [[1933]]): ĝardenisto, redaktoro. * [[Árpád Toszó]] ([[1936]] - [[Temeŝvaro]], [[20-a de junio]] [[1992]]): fakverkisto pri agrikulturo * [[Gábor Török]] (*[[7-a de majo]] [[1919]]): akvopilkisto (olimpikano). * [[Irma Török]] ([[13-a de marto]] [[1871]] – [[Budapest]], [[6-a de novembro]] [[1945]]): aktorino. * [[Cornel Trăilescu]] (*[[11-a de aŭgusto]] [[1926]]): komponisto kaj orkestrestro. * [[Dimitrie Ţichindeal]] ([[1775]], [[Becicherecu Mic]] - Timișoara, [[20-a de januaro]] [[1818]]): pastro, fabulisto, tradukisto, militisto por la rajtoj de rumanoj. == U == * [[Béla Uhlyárik]] ([[10-a de oktobro]] [[1883]] - [[10-a de februaro]] [[1955]]): verkisto, dramisto, publicisto * [[Béla Uitz]] ([[Mehala]], [[1897]] - [[Budapest]], [[1972]]): pentristo, grafikisto [http://www.hung-art.hu/index-hu.html Arto en Hungario]. * Andrei Ujică (*[[1951]]: poeto, verkisto, filmreĝisoro. * [[Helga Unipan]] (*[[15-a de aprilo]] [[1938]]): grafikistino, karikaturistino. * [[Gizella Uti]] ([[20-a de januaro]] [[1884]] – [[Szeged]], [[15-a de marto]] [[1937]]): aktorino. == V == * [[Mircea Vaida]] ([[9-a de decembro]] [[1941]]): poeto, kritikisto. * [[Zoltán Vámos]] ([[27-a de januaro]] [[1936]] - [[Timișoara]], [[2001]]): kuristo (olimpikano). * [[József Vándor]] ([[18-a de septembro]] [[1897]] – [[Budapest]], [[10-a de septembro]] [[1955]]): kemiinĝeniero, doktoro de kemiaj sciencoj (1953). * [[L. (ipót) Árpád Várady]] ([[18-a de junio]] [[1865]] – [[Kalocsa]], [[18-a de februaro]] [[1923]]): romia katolika episkopo, ĉefepiskopo de [[Kalocsa]]. * [[Rudolf Várady]] (Nagyvárad, [[20-a de aŭgusto]] [[1892]] – [[Marosvásárhely]], [[27-a de oktobro]] [[1957]]): aktoro. * [[Iosif Velceanu]] ([[Văliug]], [[13-a de aprilo]] [[1874]] - Timișoara, [[31-a de aŭgusto]] [[1937]]): komponisto, orkestrestro. * [[László Veress (kantisto)|László Veress]] (*[[1929]]): operkantisto (baritono). * [[József Vértes]] (*[[23-a de majo]] [[1939]]): aktoro. * [[András Vetró]] (*[[14-a de oktobro]] [[1948]]): skulptisto, ekde [[1973]] vivanta en [[Târgu Secuiesc]]. * [[Artúr Vetró]] ([[30-a de aŭgusto]] [[1919]] - [[Cluj-Napoca]], [[25-a de februaro]] [[1992]]): skulptisto. * [[Lajos Virág(h)]] ( ?– samloke, [[1952]]): aktoro. * [[Károly Visky]] ([[3-a de majo]] [[1908]] – [[Budapest]], [[26-a de januaro]] [[1984]]): juristo, konsilantarprezidanto de la plej supera tribunalo, doktoro pri ŝtat- kaj jursciencoj (1977). * [[István Vöő]] (*[[22-a de decembro]] [[1934]]): lingvisto (dialektologo). * [[Ion Gheorghe Vrăneanu]] (*[[28-a de februaro]] [[1939]]): pentristo. == W == * [[Ernő Wallandt]] ([[Máriaradna]], [[10-a de aŭgusto]] [[1845]] - Temeŝvaro, [[24-a de septembro]] [[1912]]): inĝeniero pri akvokonstruado. * [[Ágnes W. Péter]] (*[[1940]]) aktorino. * [[Johnny Weissmüller]] usona sportisto kaj aktoro. * [[Julian Weisz]] ([[2-a de novembro]] [[1858]] – [[Budapest]], [[22-a de aprilo]] [[1944]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Karl Windberger-Szelhegyi]] (n. [[Reșița]], [[14-a de januaro]] [[1923]]), fotoartisto, fotoraportisto == Y == * Myriam Yardeni ,(*[[1932]] ) historiistino == Z == * [[Alfréd Zawadowski]] ([[20-a de novembro]] [[1862]] – [[Budapest]], [[23-a de novembro]] [[1935]]): juristo. * [[Margit Zsizsik]] (*[[6-a de julio]] [[1934]]): operkantistino (soprano) de [[1954]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]], de [[1961]] ĝis [[1985]] en Timișoara. == Fontoj == * ''[http://artportal.hu/lexikon/muveszek Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140709045312/http://artportal.hu/lexikon/muveszek |date=2014-07-09 }}'' * ''[http://www.irodalom.org/uj/index.php Erdélyi magyar írók ligája] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120512164822/http://www.irodalom.org/uj/index.php |date=2012-05-12 }}'' * ''Erdélyi magyar ki kicsoda, 2000. * ''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. * ''Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig'', [[Pallas-Akadémia Könyvkiadó]], [[Csíkszereda]], 1997. * [[Zoltán Banner]]: ''Erdélyi magyar művészet a XX. században'', Képzőművészeti Kiadó, Budapest, 1990. * ''[[Magyar Színházművészeti Lexikon]]'' * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' * ''[http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529142356/http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula |date=2010-05-29 }}'' * ''[http://lexikon.kriterion.ro/ Romániai magyar irodalmi lexikon]'' * ''Romániai magyar ki kicsoda, 1997. * ''Új magyar irodalmi lexikon'', Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994. [[Kategorio:Rumanoj| Timișoara]] [[Kategorio:Hungaroj| Timișoara]] [[Kategorio:Germanoj| Timișoara]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaroj| Timișoara]] [[Kategorio:Timișoara| ]] neebkkdqlgye4udzvk6udilhzydikqh 0 189260 9441679 7840097 2026-07-30T07:33:58Z Sj1mor 12103 9441679 wikitext text/x-wiki {{Urbo tr |turka_nomo = Artvin |emblemo = |emblemo-amplekso = |emblemo-priskribo = |mapo = Artvin Turkey Provinces locator.jpg |mapo-amplekso = 250 |regiono = [[Nigra Mara regiono (Turkio)|Nigra Mara regiono]] |loĝantaro = 23157 |urba_loĝantaro = |loĝantaro-dato = 2000 |loĝantaro-ref = |denso = |areo = |alto = 345 |poŝtkodo = 08 |aŭtokodo = 08 |tel_antaŭkodo = 466 |estro = Dr.Emin Özgün |retpaĝaro = http://www.artvin.bel.tr/ |estro = |estra_retpaĝaro = http://www.artvin.gov.tr }} [[Dosiero:Artvin0.jpg|eta|dekstra|240px|]] '''Artvin''' estas urbo en [[Turkio]] kun ĉirkaŭ 23.000 loĝantoj (2000). Ĝi estas administra centro de [[provinco Artvin]], en pleja nordoriento de [[Turkio]]. Geografie ĝi apartenas al la Nigramara regiono kaj same al [[Orienta Anatolio]]. Ĝi limas norde al [[Kartvelio]], oriente al [[Ardahan]], sude al [[Erzurum]], okcidente al [[Rize]] kaj nordokcidente al la [[Nigra Maro]]. La urbo havas pitoreskan bildon en valo inter montoj, lagetoj, akvofaloj ks. Ĝemelurbo de Artvin estas [[Akhaltsikhe]] en [[Kartvelio]]. == Konataj personoj el la urbo == * [[Kadir Topbaş]], ĉefurbestro de Istanbulo * [[Kazim Koyuncu]], laza muzikisto {{Projektoj}} {{Ĝermo|Turkio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Turkio]] fd7ls8zsrrbsk0stxeqhwwx60o9paoa 0 196075 9441614 9156021 2026-07-30T06:31:24Z Sj1mor 12103 9441614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Lubawa | germana_nomo = Löbau in Westpreußen | genitivo = Lubawy | blazono = POL Lubawa COA.svg | flago = | mapo = Mapa Lubawa.png | provinco = [[Varmio-Mazurio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Iława]] | komunumo = komunumo Lubawa | komunumo-speco = Urba | estro-titolo = Urbestro | estro = Edmund Antoni Standara (en 2004?) | urba_komunumo = Jes | retpoŝto = urzad-miasta@lubawa.pl | adreso-estraro = ul. Rzepnikowskiego 9a | poŝtkodo-estraro = 14-260 | telefono-estraro = 89 645-33-35 | fakso-estraro = 89 645-25-58 | poŝto-estraro = | areo = 16.84 | alto = 145 | latitudo = 53/18 | longitudo = 19/27 | loĝantaro-dato = 2004 (kaj nun?) | loĝantaro = 9251 | denso = 549.3 | tel_antaŭkodo = 89 | poŝtkodo = 14-260 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = NIL | TERYT = 6283507021 | SIMC = | fondita = 1216 | urborajtoj = 1260 ? | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.lubawa.pl | domajno = lubawa.pl | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Lubawa - fontanna na Rynku - 2.jpg|eta|260px|maldekstra|{{centre|merkata placo kun [[fontano]] en la urbocentro}}]] [[Dosiero:Lubawa 2. pol. XVII wieku.jpg|eta|260px|maldekstra|{{centre|"urbo kaj kastelo Löbau" en la dua duono de la 17-a jarcento (oleopentraĵo el la preĝejo en Lipy)}}]] '''Lubawa''' ([[germane]]: ''Löbau in Westpreußen'', [[prapruse]]: ''Lūbawa'') estas urbo de la provinco [[Varmio-Mazurio]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Lubawa en [[distrikto Iława]]. == Historio == [[Dosiero:Lubawa-02.jpg|260px|eta|maldekstra|{{centre|La ruinoj de la iama kastelo (rezidejo) de la episkopoj de Lubawa}}]] La [[praprusa]] nomo Lūbawa devenas probable de la nomo de unu el la regantoj de la [[praprusoj]] en la [[burgo]] kiu esti antaŭe sur la loko de la pli posta urbo Löbau starigita meze de la 13-a jarcento. En la jaro 1440 la urbo aliĝis al la germanlingva [[Prusia Konfederacio]] kiu batalis kontraŭ la same germanlingva [[Teŭtona Ordeno]]. Ekde la Pactraktato en [[Toruno]] subskribita inter la [[Krono de la Regno de Pollando]] kaj la [[Teŭtona Ordeno]] en la jaro 1466, Lubawa kun la ĉirkaŭaĵo apartenis al [[Reĝa Prusio]], aŭtonoma germanlingva regno sub protekto de la [[reĝlando Pollando]] kaj sen regado de la [[Teŭtona Ordeno]] ĝis la jaro 1772, kiam okazis la [[dispartigoj de Pollando-Litovio|unua dispartigo de Pollando-Litovio]]. Komence de la 19-a jarcento okazis ekonomia [[regreso]] pro la [[Napoleonaj militoj]] kaj pro la restado de la franca [[korpuso]], ĉirkaŭ 40 mil da soldatoj. Ekde kiam la regiono estis parto de la [[Germana Imperiestra Regno]] ekde 1871, kompense la ekonomio tre floris dum la sekvaj 40 jaroj. Laŭ la decidoj de la [[Traktato de Versajlo]] (1919) la distrikto estis transigita al la [[Dua Pola Respubliko]] en 1920, sed en 1939 pro la konkero de la lando komence de la [[dua mondmilito]] troviĝis en [[nazia Germanio]], kaj en januaro 1945 konkeriĝis per la [[Ruĝa Armeo]] de [[Sovetunio]]. Malgraŭ la grandaj detruoj de la milito, la savitaj objektoj de la sakrala arkitekturo estas nun la fiero de la urbanoj. [[Dosiero:POL Lubawa Main square.JPG|maldekstra|eta|260px|{{centre|urbocentre}}]] '''Bibliografio:''' * Stanisław Archemczyk (2010 kaj 2011): Historia Warmii i Mazur, volumo 1 (2010) "Pradzieje - 1772 rok" kaj volumo 2 (2011) "Lata 1772-2010", ambaŭ eldonitaj de Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn. * Jan Andrzej Choroszy (1995): Cmentarze żydowskie. Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce, Uniwersytet Wrocławski, Vroclavo. * Mieczysław Hoffmann, Jerzy Sikorski (1971): Iława i okolice, Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej i Turystyki, Olsztyn. * Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis (2001): Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany,Agencja Fotograficzno-Wydawnicza Mazury, Olsztyn. * Antoni Liedtke (1994): Zarys dziejów diecezji chełmińskiej do 1945 roku, Wydawnictwo Diecezjalne, Pelplin. * Gustav Liek (1893): Die Stadt Löbau in Westpreussen mit Berücksichtigung des Landes Löbau, Im Verlage des Historischen Vereins, Marienwerder. * Wiesław Niesiobędzki (2006): Powiat iławski. Dzieje miast i wsi. Szkice historyczne od czasów krzyżackich do 1945 roku, Lokalna Organizacja Turystyczna Pojezierza Iławskiego i Dorzecza Drwęcy, Iława. * Wiesław Niesiobędzki (2008): Powiat iławski. Dzieje, zabytki, pejzaż i kultura,Zakład Poligraficzny Algraf, Iława. * Piotr Nitecki (2000): Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1999. Słownik biograficzny, Instytut Wydawniczy PAX, Varsovio. * Zbigniew Nowak (1994): Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, tom 2, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdansko. * Stanisław Wojciech Okoniewski (1928): Diecezja Chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, Nakładem Kurii Biskupiej, Pelplin. * Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski (1884): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom 5, Nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, Varsovio. == Famaj lokuloj == [[Dosiero:Cala sciana.jpg|eta|260px|maldekstra|{{centre|[[grafitio]] pri ''Janusz Pasierb'' sur la muro de la Ekonomia Mezlernejo en [[Tczew]]}}]] * ''Antoni Lendzion'' (n. la 10-an de julio [[1888]] en vilaĝo Samplau (ekde 1946 ''Sampława'') apud Löbau, m. la 22-an de marto [[1940]] en la nazia [[ekstermejo]] ([[koncentrejo]]) ''[[Stutthof]]'' estis pola politika aganto en [[Libera Urbo Dancigo]], parlamentano al ''Volkstag'', la danciga urba parlamento de 1928–1933 kaj 1935–1939, vicprezidanto kaj estrarano de la Komunumo de Poloj en [[Libera Urbo Dancigo]] (1928–1939). Li estis la patro de ''Leon Lendzion''. * ''Janusz Stanisław Pasierb'' (legu: Januŝ Stanislaŭ Pasjerb) (n. [[1929]] en Lubawa - [[1993]] en [[Pelplin]]), katolika pastro, profesoro, historiisto, poeto, eseisto kaj fakulo pri la arto kaj kulturo, vidu la apudan foton. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{pl}}) {| align=center |[[Dosiero:Lubawa, Fara.jpg|maldekstra|eta|220ra|{{centre|La preĝejo de [[Sankta Anna]] (el la 14-a jarcento)}}]] |[[Dosiero:Lubawa Kościół św Barbary.jpg|maldekstra|eta|220ra|{{centre|La preĝejo de [[Sankta Barbara]] (el la 17-a jarcento)}}]] |} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Varmio-Mazurio]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] amfihufrhio1rvp1ir57bnhz459u101 0 199736 9441642 7691283 2026-07-30T07:19:07Z Sj1mor 12103 9441642 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Diapsidoj |koloro = pink |troveblo de fosilioj = [[Karbonio]] - ĉi-epoke |dosiero = Diapsida diversity.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = ''[[Sauropsida]]'' |subklaso = '''Diapsidoj''' ''Diapsida'' |subklaso aŭtoritato = [[Henry Fairfield Osborn|Osborn]], [[1903]] |specioj de subdivizio = Grupoj |subdivizio2 = vidu tekston |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Skull diapsida 1.png|eta|diapsida kranio]] '''Diapsidoj''' (''Diapsida'' = "du arkoj") estas subklaso de [[kvarpieduloj]] kiuj evoluigis du truojn en ĉiu flanko de la kranio, antaŭ 300 milionoj da jaroj dum la malfrua [[karbonio]]. Vivantaj diapsidoj estas divers-specaj; inter ili estas la [[birdo]]j, [[krokodilulo]]j, [[lacerto]]j, [[serpento]]j, kaj eble eĉ la [[sfenodonto]]j. Iuj el ili perdis aŭ unu truon (lacertoj), iuj perdis ambaŭ truojn (serpentoj), kaj iuj restrukturigis la kranion ankoraŭ pli multe (modernaj birdoj), sed oni klasas ilin ĉiujn kiel diapsidoj surbaze de ilia deveno. Estas 14.600 diapsidaj specioj nun vivantaj, inter ili la plimulton de la flugantaj kaj venenaj vertebruloj. La praulaj truoj estis supre kaj malsupre de la okulo, kio permesis al la makzelo malfermiĝi pli larĝe kaj permesis la alligadon de pli grandaj, pli fortaj makzelomuskoloj. Malpli evidenta heredita praula trajto estas plilongeco de la [[radiuso (osto)|radiuso]] kompare kun la [[humero]]. Inter la formortintaj diapsidoj estas la [[dinosaŭro]]j, la [[flugsaŭroj]], la [[pleziosaŭruloj]], kaj la [[mozasaŭredoj]] - la klasado de la plimulto de la plej fruaj grupoj estas ankoraŭ ŝanĝebla. ==Taksonomio== ===Klasado=== * '''Subklaso DIAPSIDOJ ''DIAPSIDA''''' ** Ordo [[Araeoscelidia]] ** Ordo [[Avicephala]] ** Ordo [[Younginiformes]] ** Superordo [[Iktiopterigoj]] ''Ichthyopterygia'' ** '''Infraklaso [[Lepidosaŭromorfoj]] ''Lepidosauromorpha''''' *** Ordo [[Eolacertilia]] *** Superordo [[Lepidosaŭroj]] ''Lepidosauria'' *** Superordo [[Saŭropterigoj]] ** '''Infraklaso [[Arkosaŭromorfoj]] ''Archosauromorpha''''' *** Ordo [[Aetosauria]] *** Ordo [[Ĥoristoderoj]] ''Choristodera'' *** Ordo [[Phytosauria]] *** Ordo [[Prolacertoformaj]] ''Prolacertiformes'' *** Ordo [[Flugsaŭroj]] ''Pterosauria'' *** Ordo [[Rauisuchia]] *** Ordo [[Rinkosaŭruloj]] ''Rhynchosauria'' *** Ordo [[Trilofosaŭruloj]] ''Trilophosauria'' *** Superordo [[Krokodilomorfoj]] ''Crocodylomorpha'' *** Superordo [[Dinosaŭro]]j ''Dinosauria'' ===Filogenezo=== '''Diapsidoj ''Diapsida''''' |--[[Araeoscelida]] |-?''[[Sphodrosaurus]]'' |-?''[[Palacrodon]]'' |-?''[[Omphalosaurus]]'' `--+--[[Avicephala]] `--[[Neodiapsida]] |--''[[Apsisaurus]]'' `--[[Eosuchia]] |-?[[Younginiformes]] `--+-?''[[Claudiosaurus]]'' |-?[[Iktiopterigoj]] ''Ichthyopterygia'' `--[[Saŭroj]] ''Sauria'' |-?[[Thalattosauriformes]] |--[[Lepidosaŭromorfoj]] ''Lepidosauromorpha'' `--[[Arkosaŭromorfoj]] ''Archosauromorpha'' [[Kategorio:Reptilioj]] ks2jo1u60fh089tdm927teh149ku265 0 208036 9441685 9394584 2026-07-30T07:34:38Z Sj1mor 12103 9441685 wikitext text/x-wiki '''Sciegula simptomaro''' estas termino uzata por karakterizi homojn, kiuj havas eksterordinarajn mensajn kapablojn en kelkaj kampoj, sed ankaŭ gravajn mensajn malkapablojn aŭ [[handikapo]]jn en multaj aliaj kampoj. En multaj lingvoj oni nomas ĝin «''Savant''-sindromo», laŭ la [[franca]] vorto ''savant'', kiu signifas ''erudiciulo, klerulo, scienculo,'' kaj adjektive ''lerta'' aŭ ''sperta''. Laŭ esploristo Darold Treffert ĝi povas esti denaska aŭ akirigita.<ref>[https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf Darold A. Treffert, MD: Savant Syndrome] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140823153344/https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf |date=2014-08-23 }} {{Wayback|url=https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf |date=20140823153344 }}</ref> Temas pri kondiĉo ofte kunligita al [[aŭtismo]]. Laŭ Darold Treffert estas duono de la scieguloj aŭtismuloj; alia duona havas alian misformon, ekzemple [[mentala retardeco]] aŭ [[cerba lezio]] aŭ [[traŭmato]]. Li ne ligas aŭtismon kun sciegula simptomaro. Estas aliaj esploristoj, kiuj ligas ilin,<ref>Heaton P, Wallace GL (July 2004). "Annotation: the savant syndrome". J Child Psychol Psychiatry 45 (5): 899–911.</ref> kaj estas, kiuj refutas iujn propoziciojn, aŭ la simptomaron mem.<ref>McMullen T (December 1991). "The savant syndrome and extrasensory perception". Psychol Rep 69 (3 Pt 1): 1004–6; [http://asp.ammonsscientific.com/find.php?resource=PR0.69.7.1004 Katalógusban]</ref> ==Karakterizo== Sciegul-simptomaruloj ofte havas nekredeblajn memor-kapablojn. Multaj el ili povas memori longajn listojn de faktoj, statistikoj, nombroj aŭ datoj, post kiam ili vidis ilin nur unu fojon. Ili ankaŭ ofte kapablas fari nekredeble komplikajn mensajn kalkulojn sen ia helpilo, nur enkape. Ili kelkfoje ankaŭ kapablas precize taksi [[distanco]]jn kaj [[angulo]]jn sen [[mezurilo]], aŭ diri precize kiu [[tago de la semajno]] estos en iu ajn [[dato]] dum dekoj da miloj da jaroj de nun. Ĉi tiuj individuoj kutime ne kapablas havi ordinarajn [[Sociaj rilatoj|sociajn rilatojn]], aŭ fari ordinarajn ĉiutagajn taskojn. Kvankam ekzistas esceptoj, ekzemple [[Daniel Tammet]]; sed tiu ne signifas, ke iliaj sciegulaj simptomaroj ne estas kaŭzitaj de iu misformo. Tiu refutas teoriojn, ke la scieguloj ne povas iĝi memstara, aŭ la interŝanĝa (angle trade-off) teorion, kiu signifas, ke iliaj kapabloj evoluis anstataŭ normalaj kapabloj.<ref>Ld. Treffert, i. m., "What We Do Know" c. fej. / 9.; 4. old.</ref><ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true# Fiú hihetetlen aggyal, videó] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629115840/http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true |date=2011-06-29 }} {{Wayback|url=http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true# |date=20110629115840 }}, hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> Daniel Tammet, naskiĝinta en 1979, kiu persone renkontiĝinte kun Kim Peek atestis, ke ili sentas sin similaj. Tammet interalie havas apartan kapablon pri [[matematiko]] kaj pri [[lingvolernado]]: li regas 11 lingvojn (inter ili [[Esperanto]]n), montris ke li povas akiri novan lingvon dum unu semajno. Li kapablis ankaŭ eldiri la nombron [[pi|π]] ĝis 22&nbsp;514 [[cifero]]j, kio daŭris pli ol kvin horojn. ==Kialoj== Ne estas klare, en kiu maniero sciegul-simptomaruloj evoluigas ĉi tiujn kapablojn, sed kutime iliaj cerboj aspektas normalaj al sciencistoj. Estas kazoj de individuoj, kiuj akiras ĉi tiujn nekredeblajn kapablojn post akcidento aŭ bato sur la kapo. Ekzemple, la Usonano [[Orlando Serrell]] estis ordinara infano ĝis la aĝo de 10 jaroj, kiam li estis batita sur la kapo akcidente dum li ludis [[basbalo]]n. De tiam, li kapablas memori precize kie li estis kaj kia estis la vetero en ĉiu tago de sia vivo post la akcidento. [[Dosiero:Kim Peek, diagnosed with Savant syndrome.jpg|eta|Kim Peek, <small>bildo disponigita de Darold A. Treffert, MD, kaj Wisconsin Medical Society.</small>]] Unu el la plej konataj sciegul-simptomaruloj estas la [[Usono|usonano]] [[Kim Peek]]. Li estis la inspiro por la fama filmo [[Rain Man]], en kiu [[Dustin Hoffman]] rolas kiel ''aŭtisma sciegul-simptomarulo''. Kim Peek naskiĝis kun damaĝita [[cerebelo]], kaj sen la neŭronoj kiuj konektas la du flankojn de la cerbo. Li kapablas fari nekredeblajn mensajn kalkulojn, kaj li ankaŭ kapablas memori enormajn kvantojn da materialo. Li povas legi libron en pli-malpli unu horo kaj memori preskaŭ ĉion, kion li legis en ĝi. Tamen li havas malfacilaĵojn fari ordinarajn agojn, ekzemple vesti sin, kaj li marŝas en nekutima maniero. Li ankaŭ ne kapablas kompreni metaforojn aŭ dir-manierojn. Laŭ Treffert la scieguloj havas specialan kaj genian memoron, kiu estas tre profunda, sed tre limigita. Ĝia limo estas, ke ili povas uzi ĝin teorie, sed ne efike praktike.<ref>A.D. Treffert 2. sz. jegyzetben i.m.</ref> Estas scieguloj geniaj en [[Figura arto|figuraj artoj]] aŭ en muziko. Oftas homaj kalendaroj, kiuj konas kalendarojn tre bone.<ref name="10.2466/pms.2000.91.1.120">Saloviita, T.; Ruusila, L.; Ruusila, U. (Aug 2000). "Incidence of Savant Syndrome in Finland". ''Percept Mot Skills''. '''91''' (1): 120–2. doi:[https://doi.org/10.2466%2Fpms.2000.91.1.120 10.2466/pms.2000.91.1.120]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11011882 11011882].</ref> Ili povas rememori al ĉiu tago de ilia vivo. Sciegulaj kapabloj kaŝiĝas en ĉiu homo. Oni povas aktivi ilin per malaltaj frekvenciaj magnetaj ondoj, kiuj blokiĝas dominantan regionon en cerbo (kiu estas maldekstra ĥemisfero en 90% de dekstramanuloj). Tiam povas aliaj regionoj montri tiujn kapablojn.<ref>Snyder, Allan. [http://www.centreforthemind.com/publications/SavantNumerosity.pdf] "Savant-like numerosity skills revealed in normal people by magnetic pulses." "Perception", vol 35, 837-845</ref> ==Prilaboro== Sciegula simptomaro estas malfacile inteligebla. Estas pli teorioj pri ĝiaj kialoj, kiuj pleje koncentras al ligo kun aŭtismo. Laŭ kogna teorio miksas malkapablon kaj talenton.<ref>Pring L (2005). "Savant talent". Dev Med Child Neurol 47 (7): 500–3.</ref> Aŭtismo estas la plej ofta perturbo en sciegula simptomaro. Laŭ tiu teorio aŭtismuloj pensas pli detale.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677590/?tool=pmcentrez Francesca Happé and Pedro Vital (2009): What aspects of autism predispose to talent?], hozzáférés, 2010. dec. 14.</ref> Atento por detaloj gravas en la simptomaro, ĉar ĝi karakterizas homojn, aŭtismulojn kaj neautismulojn kun sciegulaj kapabloj. Multaj scieguloj havas troan sentivon pri detaloj, kiu similas al emfazita sensebleco aŭ hipersensibleco en aŭtismuloj.<ref>Mottron L, Dawson M, Soulières I (2009).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677591/?tool=pmcentrez "Enhanced perception in savant syndrome: patterns, structure and creativity"] Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1385–91.</ref> Estas pripensoj, ke scieguloj laboras pri tre maltmulte prilaboritaj informoj, kiuj estas en ĉies cerbo, sed normale la plimulto ne povas akiri ilin konscie.<ref>Snyder A (2009).[http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/364/1522/1399.full "Explaining and inducing savant skills: privileged access to lower level, less-processed information", hozzáférés 2010. dec. 14.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181026105837/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/364/1522/1399.full |date=2018-10-26 }} Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1399–405.</ref> Laŭ kompata-ordeniga teorio pli gravas hiperordenigo, kiu helpas montri talentojn.<ref>Baron-Cohen S, Ashwin E, Ashwin C, Tavassoli T, Chakrabarti B (2009)[https://web.archive.org/web/20091229214026/http://autismresearchcentre.com/docs/papers/2009_BC_etal_Talent_RoyalSoc.pdf Talent in autism](PDF). Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1377–83.</ref> Laŭ ĝi la homoj estas klasifikelaj laŭ ilia kompato kaj ordenigado de faktoj el ekstera mondo. Tiu povas esti ligita kun kogna teorio. Laŭ alia teorio sciegulaj kapabloj respondas al malkapablaj sociaj kapabloj de aŭtismuloj. Ili ne havas denaskan kapablon por inteligi sociajn interagojn, do ili devas lerni, kiel oni konstruas kaj subtenas kunligojn. Ili povas uzi la lernitajn. Ili lernas kaj kutimiĝas al pli detale kaj emfazite analizas kaj memoras informojn; tiu estas emfazita memoro. Estas aŭtismuloj, kiuj rekonas nomojn kaj vizaĝojn same bone, kiel neaŭtismuloj, kaj ili ne scias, ke tio gravas. Sed tion povas ekigi ankaŭ sciegula kapablo. ==Epidemologio== Sciegula simptomaro aperas en la [[rilatumo]] 6:1 por [[viro]]j kontraŭ [[virino]]j, sed inter aŭtismuloj tiu rilatumo estas malsama.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677584/ The Royal Society, The savant syndrome, 2009 {{en}}]</ref> Tiu enkondukis la [[hipotezo]] de Geschwind-Galaburda, kiu pensas, ke kaj lezio kaj sciegulaj kapabloj estas denaskaj. Ne estas objektivaj kaj certaj datoj, kiom da homoj estas scieguloj. Laŭ Treffert: * Unu el dek aŭtismulo montras sciegulajn kapablojn<ref>http://www.psy.dmu.ac.uk/drhiles/Savant%20Syndrome.htm</ref> * 50% de scieguloj estas aŭtismuloj; aliaj estas mentale retarditaj, aŭ havas cerbajn leziojn * Pleje estas kaj kapabloj kaj malkapablo tre fortaj * [[Rilatumo]] de viroj kaj virinoj estas 6:1 Brita esploro demandis 137 gepatrojn kun aŭtisma infano pri scieguleco. 28% supozis, ke ilia infano havas kapablojn je sciegula nivelo, kio estus nekutima ankaŭ ĉe normalaj homoj.<ref>Howlin P, Goode S, Hutton J, Rutter M (2009).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677586/?tool=pmcentrez "Savant skills in autism: psychometric approaches and parental reports", hozzáférés, 2010. dec. 14.] Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1359–67</ref> ==Historio== Laŭ Treffert la terminon ''{{lang|fr|«savant idiot»}}'' kreis (franclingve) John Langdon Down en 1887, por skribi pri interesaj kazoj. Li estis la malkovrinto de la [[Down-sindromo]]. La vorto «idioto» estis tiam normala kuracista termino por homoj, kiuj havis inteligencion malpli bonan ol 25 IQ-poentoj. Laŭ postaj esploroj estis la uzado de idioto eraro, ĉar scieguloj havas pleje pli bonan inteligenton, sed la esprimo remanis ĝis kiam la vorto idioto estis diskredita. Post malkovro de aŭtismo oni pensis, ke sciegula simptomaro apartenas al aŭtismo, kaj komencis uzi la esprimon ''{{lang|en|autistic savant}}'', sed ankaŭ tiu estis erara, ĉar nur duono da scieguloj estas ankaŭ aŭtismuloj. Por defendi homan dignon kaj por doni ĝustan [[diagnozo]]n oni uzas nun nur la esprimon ''sciegula simptomaro.'' ==En kulturo== Kim Peek estis eminenta neaŭtisma sciegulo, kiu sciis ĉiun, kiun li legis. Li estis modelo de aŭtisma ĉefrolulo de filmo [[Rain Man (filmo)|Rain Man]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6964730.ece|titolo=Kim Peek, the original Rain Man, dies|alirdato=2010-12-14|aŭtoro=Barrowclough, Anne|dato=2009-12-22|eldoninto=[[The Times]]|lingvo=angol|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110916221743/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6964730.ece|arkivdato=2011-09-16}}</ref> ==Kapabloj== Sciegulaj kapabloj estas plej ofte klasifikeblaj en kvin kategoriojn: [[Muziko|muzikado]], pleje pianado; belartoj kun desegnado, [[Pentrado|pentrarto]] kaj [[skulptarto]]; kalendarkalkulo, kiu ne estas eksplikeba per neekzistentaj matematikaj kapabloj de la sciegulo; matematiko kun tre rapida [[Aritmetiko|aritmetika]] operado per tre [[Grandaj Nombroj|grandaj nombroj]], aŭ rekonado de [[primo]]j sen aritmetika scio; kaj tre bonaj spacaj kapabloj, kiuj eblas [[Proksimuma kalkulado|proksimumi]] [[distanco]]jn kaj trovi [[direkto]]jn pli bone ol oni mezuri povus per instrumentoj, fari kompleksajn modelojn aŭ mapojn sen mezuroj. Plej oftaj estas tre bonaj memoraj kapabloj, kiuj memoras ĉiun, al kiu la sciegulo tre interesiĝas kaj estas obsedita: [[dato]]j de muziko aŭ sporto, mapoj, nombraj platoj de aŭtoj, historiaj faktoj aŭ strangaj objektoj. Talentaj scieguloj estas uloj, kiuj estas intelekte malkapablaj, sed havas tian talenton pleje en [[muziko]] aŭ en [[belartoj]], kiu estas tre ŝatataj en tiu profesio. Geniaj scieguloj estas tial kapablaj, ke ili estus talentaj ankaŭ sen ilia malakapblo. Ili estas tre raraj, oni skribis pri ne pli ol cent dum cent jaroj. Laŭ proksimumado de Treffert ne vivas pli ol 50 en niaj tagoj. Treffert estis prezidento de Wisconsin Medical Society; ilia hejma paĝo montras biografiojn de 29 scieguloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/#|titolo=Savant Syndrome, Savant of Genius|alirdato=2010-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071214163049/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/#|arkivdato=2007-12-14}}</ref> ==Konataj scieguloj== Konataj uloj diagnozitaj kun sciegula simptomaro, kaj ili talento estas konata: * [[Henriett Seth F.]] aŭtisma poeto kaj verkisto<ref>[https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ Henriett Seth F.: Rain Girl By Darold Treffert, MD ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160621095906/https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ |date=2016-06-21 }} {{Wayback|url=https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ |date=20160621095906 }}, wisconsinmedicalsociety.org</ref><ref>[https://www.disabled-world.com/health/neurology/autism/famous-autistic.php Famous People with Autism Spectrum Disorders]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, disabled-world.com</ref> * Buckethead, virtuoza gitaristo kaj komponisto * [[Kim Peek]], [[memoristo]], [[kapnombristo]] kaj [[rapidlegisto]]. Li legis pli ol 12000 librojn dum lia vivo, kaj rememoris la legitajn tre bone.<ref>Weber B (26 December 2009).[http://www.nytimes.com/2009/12/27/us/27peek.html?_r=2 "Kim Peek, inspiration for 'Rain Man,' dies at 58", hozzáférés, 2010. dec. 14.] The New York Times</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://drinfo.hu/hirek/erdekessegek/6484-Az-igazi-Rain-Man-csod%C3%A1ja |titolo=drinfo.huː Az igazi Rain Man csodája |alirdato=2021-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210807081641/https://drinfo.hu/hirek/erdekessegek/6484-Az-igazi-Rain-Man-csod%C3%A1ja |arkivdato=2021-08-07 }}</ref> * [[Daniel Tammet]], aŭtisma memoristo, kapnombristo, lingvolernisto kun [[sinestezio]].<ref>Johnson, Richard (2005-02-12).[http://www.guardian.co.uk/theguardian/2005/feb/12/weekend7.weekend2 "A genius explains", hozzáférés, 2010. dec. 14.] The Guardian (London).</ref> Li konas 2 200 ciferojn de [[Nombro Pi|nombro pi]], kaj lernis la [[Islanda lingvo|islandan lingvon]], kiu havas vortojn kiel ''byrjunarörðugleikar''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.origo.hu/egeszseg/20160722-icom6-memoria-memoriakonferencia-szinesztezia-autizmus-savant-szindroma.html |titolo=origo.huː A férfi, aki egy hét alatt megtanult izlandiul |alirdato=2021-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200924180010/https://www.origo.hu/egeszseg/20160722-icom6-memoria-memoriakonferencia-szinesztezia-autizmus-savant-szindroma.html |arkivdato=2020-09-24 }}</ref> Li planis la lingvon [[mänti]]. * [[Alonzo Clemons]], skulptisto<ref>Treffert, Darold:[http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons "Alonzo Clemons - Genius Among Us", hozzáférés 2010. dec. 14.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213003539/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons# |date=20071213003539 }} Wisconsin Medical Society.</ref> * [[Tony DeBlois]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold. "Tony DeBlois - A Prodigious Musical Savant". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100626002913/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois |date=2010-06-26 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois# |date=20100626002913 }}. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Leslie Lemke]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold A. and Gregory L. Wallace (2003).[https://web.archive.org/web/20061101223044/http://gordonresearch.com/articles_autism/SciAm-Islands_of_Genius.pdf "Islands of Genius" (PDF). Scientific American, Inc., hozzáférés 2010. dec. 14.]</ref> * [[Jonathan Lerman]], belartisto<ref>Treffert, Darold: "Jonathan Lerman - An Extraordinary Artist". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213130030/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman# |date=20071213130030 }}, hozzáférés 2010. dec. 14.</ref> * [[Tristan Mendoza]], aŭtisma marimbisto genia sciegulo<ref>Treffert, Darold: "Thristan "Tum-Tum" Mendoza - A Child Prodigy Marimbist With Autism from the Philippines". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928075828/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza |date=2007-09-28 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza# |date=20070928075828 }}, hozzáférés 2010. jan. 14.</ref> * [[Gottfried Mind]] pentristo, desegnisto kaj skulptisto de bestoj, "Raphael of Cats". Laŭ teorioj li estis aŭtisma.<ref>[https://www.flickr.com/photos/pluriverse/sets/72157612918780659/ Early Idiot Savant Drawings, The Cats of Gottfried Mind]</ref> * [[Derek Paravicini]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold. "Derek Paravicini - A Talent and Love for Music". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100625235117/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini |date=2010-06-25 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini# |date=20100625235117 }}, hozzáférés 2010. dec. 14.</ref> * [[Gilles Tréhin]], artisto kaj skribisto * [[James Henry Pullen]], ĉarpentisto<ref>Treffert, Darold. "James Henry Pullen - Genius of Earlswood Asylum". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/james_pullen {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/james_pullen# |date=20120915082330 }}. Hozzáférés, 2010. dec. 14.</ref> * [[Matt Savage]], aŭtisma genia ĵazmuzikisto<ref>Treffert, Darold. "Matt Savage - A 14-Year-Old Marvelous Musician". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213130036/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage# |date=20071213130036 }}. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Stephen Wiltshire]], arkitekto<ref>Unlocking the brain's potential". BBC News. 2001-03-10. http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/1211299.stm. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Richard Wawro]], pentristo<ref>[http://www.wawro.net/ Richard Wawro (1952-2006)]</ref> * George kaj Charles Finn, ĝemeloj, kalendkalkulistoj<ref>Horwitz, et al., 1965 ; Sacks, Oliver, 1985</ref> * Florence 'Flo' kaj Katherine 'Kay' Lyman ĝemeloj, kalendkalkulistoj. La TLC faris dokumentan filmon kun ili, kun titolo Twin Savants: Flo & Kay.<ref>Tracey Eagan (2009-05-06). "Twin Savants Fixated on Dick Clark". Jezebel. http://jezebel.com/5243027/twin-savants-fixated-on-dick-clark. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Temple Grandin]], aŭtisma Doktoro de [[bestoscienco]] de [[Colorado State University]], konzulisto de [[Bestobredado|bestobredo]] pri konduto de bestoj<ref>C-SPAN (2009-11-01). In Depth with Temple Grandin. C-SPAN Video Library, 1 November 2009. Elérve innen: http://www.c-spanvideo.org/program/id/214625 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110817151933/http://www.c-spanvideo.org/program/id/214625 |date=2011-08-17 }}.</ref> * [[Trevor Tao]], internacia [[ŝakestro]]. Eble lia frato, Terence Tao matematikisto estas sciegulo. * [[Jason D. Padgett]], kalkulisto<ref>{{Cite web |url=http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |title=After Brutal Assault, Federal Way Man Gains Amazing Mathematical Ability Brain injury turned him into a 'Math Wizard' |accessdate=2010-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story# |archivedate=2011-07-21 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |arkivdato=2011-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{tradukita|hu|Savant-szindróma|nuna}} [[Kategorio:Psikaj malsanoj]] [[Kategorio:Rekonada scienco]] [[Kategorio:Memoro]] [[Kategorio:Neŭropsikologiaj sindromoj]] m3odjcl4qjn973u2dzqnvxg90f4975j 0 208331 9441621 9128526 2026-07-30T06:38:51Z Sj1mor 12103 9441621 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1896]] |dato de morto = [[1977]] }} '''Hans Cornioley''' ([[1896]]-[[1977]]) estis [[idisto]] kaj kreanto de [[esperantidoj|esperantido]] [[ide]]. Li estis [[instruisto]] en la Svisa [[lernejo]] en [[Luino]] ([[Italio]], [[1917]]-[[1922]]) kaj [[Berno]] ([[1922]]-[[1948]]). Li studis [[muziko]]n, [[filologio]]n kaj [[pedagogio]]n en [[Universitato de Berno|Berna universitato]] kaj de [[1948]] ĝis [[1958]] estis [[sekretario]] de la urba lernejdirekto en Berno (ĝis [[1959]]). Pro siaj verkoj pri literatura [[kritiko]] li ricevis en [[1962]] la literaturan [[premio]]n de [[urbo]] Bern kaj la Svisan ĵurnalan libro-premion. Cornioley prezidis multajn Bernajn kaj Svisajn [[societo]]jn kaj estis konata kiel [[aŭtoro]] de diversaj [[artikolo]]j, [[studo]]j, [[eseo]]j kaj kritikoj filologiaj, literaturaj, muzikaj, pedagogiaj kaj psikologiaj. Lia voĉo estis aŭdebla ĉe ''Radio Bern'' ([[Beromünster]]). Li estis adepto de la moderata minuskligo de la [[germana ortografio]] kaj membro de la estraro ([[1962]]-[[1967]]) de "Bund für vereinfachte Rechtschreibung" ("Ligo por simpligita ortografio" - de la [[germana lingvo]]). Li tradukis ankaŭ de la [[itala lingvo]], instruis Bernan [[dialekto]]n kaj [[lingvo]]jn [[Finna lingvo|finna]]n, [[franca]]n, [[germana]]n, [[itala]]n, [[rusa]]n kaj [[Romanĉa lingvo|romanĉa]]n. Pri tiu ĉi li verkis mem [[vortaro]]n. Pro pacifistaj konsideroj kaj lingva intereso Hans Cornioley alproksimiĝis la [[Esperanto]] en [[1915]]. Estinte repuŝita de la [[supersigno]]j kaj la [[akuzativo]] de [[Esperanto]], li serĉis kontakton kun la [[idisto]]j, al kiuj li restis dumvive lojala, kvankam li kreis esperantidon [[Ide]]. Dum sia restado en [[Italio]] ([[1917]]-[[1922]]) Cornioley asistis la fondon de "''Italiana Ido-Societo"'', kaj post reiri al [[Svislando]] li estis ''"Ido-docero"'' (ido-instruisto) kaj ''Ido-konsulo'' krom prezidanto de la Berna Ido-grupo, prezidanto ([[1929]]-[[1934]]) kaj [[sekretario]]-[[kasisto]] ([[1946]]-[[1950]]) de SULI (''"Suisa Uniono di la Linguo Internaciona"''), sekretario de la [[Ido-akademio]] kaj lingva sekretario de [[ULI]]. De [[1937]] ĝis [[1957]]/[[1959]] li estis prezidanto di ULI. En [[1939]] li organizis la [[Ido-kongreso]]n en [[Sankt Gallen]]. Danke lian esforton kaj la kunlaboron da alia grava svisa idisto, ''Jacob Kreis'', la ĉefa Ido-revuo "[[Progreso (revuo)|Progreso]]" povis aperi dum [[dua mondmilito]]. Al tiu revuo Cornioley kontribuis per legindaj [[teksto]]j (ekz. '30 yari Ido 1907-1937', n-roj 120 kaj 121/1938) redaktis "''Linguala suplemento''" ("lingvan suplementon", 1930-aj ĝis 1950-aj jaroj) kaj publikigis enciklopedieton pri la historio de la [[planlingvoj]] ("''Mikra Enciklopedieto Mondolinguala''", en: "[[Progreso (revuo)|Progreso]]" 120/1938 -3/1948). Havante bonajn rilatojn kun diversaj [[institucio]]j, je [[1946]] li konvinkis la gvidanton de [[Svisa Nacia Biblioteko]] en [[Bern]] instali 'mondlingvan arkivon' kaj komencis komponi [[arkivo]]n. Dum Ido-renkonto en [[1961]] (la [[5-an de aŭgusto]]) en [[Zuriko]] li faris [[diskurso]]n sub la titolo 'Pri Suisia' (pri Svislando). Pro lia okula malsano la projektita 7-lingva "Ido-vortaro" restis nekompleta (1-a volumo, Berno, [[Ĝenevo]] [[1965]]; 2-a volumo samloke [[1966]]; 3-a volumo samloke [[1967]]). La sinteno de Hans Cornioley koncerne al aliaj planlingvoj, ĉefe kontraŭ Esperanto, estis severa kaj rigida. Li ne hezitis publike montri sian malamon al Esperanto: ekzemple en "Berner Schulblatt" ("berna lerneja cirkulero") de [[1928]] li polemikis kontraŭ la [[akuzativo]] de Esperanto. Lia abomeno al Esperanto atingis tiel altan gradon, ke en [[1959]] li mem postulis ke oni purigu Idon de ĉiu Esperanta influo. == Referencoj == * artikolo [https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=sps-002:1966:22::115#457 ''"Hans Cornioley siebzigjährig"'', en ''Sprachspiegel: Zweimonatsschrift des deutschschweizerischen Sprachvereins'', ("lingva spegulo", dumonata revuo der la svisgermana lingvoasocio), jarkolekto 22, eldono novembro-decembro 1966, paĝoj 169-171] ({{de}}) == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Hans%20Cornioley Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Hans Cornioley en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D1026997321 datumoj pri li en la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{l-de|Deutsche Nationalbibliothek}}, akronime DNB) ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cornioley, Hans}} [[Kategorio:Idistoj]] [[Kategorio:Svisaj instruistoj]] s08jgg63pjq5e9x4rtgeaz804k0tgse 0 208997 9441426 9342714 2026-07-29T17:37:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Curvy amputation knife DSC09451.jpg|eta|Tranĉiloj tiaj, kia tiu ĉi, estis uzataj antaŭe por fari kelkspecajn amputojn]] '''Amputo''' estas demetiĝo de korpoparto (ekstrema korpoparto aux organo) pro [[vundo]] aŭ per [[ĥirurgio]]. Ĥirurgie oni amputas por deteni doloron aŭ disvastiĝon de malsana procezo de la afektata parto, kiel putriĝo aŭ kancero. Kelkaj amputiĝas ankaŭ pro belecaj kialoj. Okazas ofte ankaŭ, ke en riskaj situacioj homoj mem demetas membrojn akcidente malliberigitajn. La amputo povas esti kongenita: en tiaj kazoj la bebo naskis amputigita. Oni nomas la kurtitan membron stumpo. Depende de la okazoj, oni povas sukcese rekunigi la membron al la korpo. Se ne, homoj povas maksimume transmeti alikorpan membron aŭ uzi [[protezo]]n, ĉar [[mamula]]j membroj ne rekreskas. Por surhavi protezon la stumpo devas esti sendolora kaj ŝarĝebla. La ulo portas ŝtrumpon sur lia stumpo, tiu estas [[stumpŝrtumpo]]. Estas ofte, ke homoj sentas kvazaŭ sian perditan membron en ties loko antaŭa al la amputo, kio povas helpi pri adaptiĝo al protezo. Tiu fenomeno estas nomata [[fantoma membro]]. Laŭ diversaj studoj, inter 26% kaj 80% de amputitoj sentas fantoman doloron je la perditaj membroj<ref>Danièlle Probstner kaj Luiz Claudio Santos Thuler. [http://www.inca.gov.br/rbc/n_52/v04/pdf/revisao_literatura5.pdf ''Incidência e prevalência de dor fantasma em pacientes submetidos à amputação de membros: revisão de literatura''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928141914/http://www.inca.gov.br/rbc/n_52/v04/pdf/revisao_literatura5.pdf |date=2007-09-28 }}. Kontrolo: 2007-08-11.</ref>. Depende de la [[kulturo|kulturaj]] kaj [[religio|religiaj]] fonoj, amputo povas esti krimpuno aŭ postulo de [[rito]]. La amputado povas esti eta (fingro) aŭ granda (brako). Oni indikas ankaŭ la lokon de la grandaj amputoj: sur aŭ sub la genuo aŭ kubuto. La planigita amputo ofte estas preventebla per [[mofeto]], per [[hiperbara ĉambro]], per metodoj de la vaskulkirurgio, aŭ en la kazoj de la [[diabeto]] per malpliigo de la [[ĥolesterolo]]. Se la amputado estas malgranda, oni povas iri hejme en tiu tago. Se estas brako amputita, oni devas resti en malsanulejo iujn tagojn; se gambo, unu aŭ du semajnojn. Ĝi povas okazi ankaŭ psiĥikajn problemojn, sed tiu dependas de persono. Alie, "amputo" signifas metafore [[vagino]]n (am-puto)<ref>Hektor Alos, Kiril Velkov: [http://www.aliaflanko.de/artikloj/text/tabu.html ''Tabuaj vortoj en Esperanto''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928011502/http://www.aliaflanko.de/artikloj/text/tabu.html |date=2007-09-28 }}. Kontrolo: 2007-08-11.</ref>. == El kuraciaj kialoj == Oni amputas el kuraciaj kialoj, se la tiu parto de la korpo ne estas kuracebla, aŭ la paciento alie mortus. === Akcidenta === Se la uno parto de la korpo de la paciento estas malliberigita, kaj oni alie ne povas ĝin liberigi, oni amputas la tian korpoparton tialoke. En la trafikaj akcidentoj la amputo estas rara, ĉar la teĥnika savado estas evoluita. Pro la vundiĝo povas ŝiriĝi grandaj [[vaskulo]]j, kiu povas okazi sangadon danĝeran al la vivo. Pro tio oni devas unue pansi la vaskulojn, kaj poste kuŝigi la traumatulon en pozicio latera, spirigi kaj revivigi lin, kuraci la ŝokon, kaj sendolorigi. La akcidentaj amputadoj estas raraj rilate al la planitaj. Oni volas konservi la plej plian korbopartojn, kaj replantigi la korpopartojn, sed la nekuraceblaj kontaĝoj de la vundoj, la gravaj lezoj de la vaskuloj, kaj de la nervoj faras la amputadon neevitebla. Pleje la stumpoj kapablas porti protezojn. Oni pakas la amputitan membron en sako, kiu estas sterila kaj seka; kaj tiun en sako, kiu estas plenigita per glacio aŭ malvarma akvo, kaj malpurigas ĝin en malsanulejo. Se la membro dependas nur en unu peco de haŭto, oni devas ne amputi ĝin, ĉar ĝi ricevas malmultan sangon per tiu peco. === Planita === La ĉefa kialo de la planita amputado estas la [[Büerger-malsano]], kiu estas malsano de la kapilaroj. Pleje oni amputas en la kvarta stadio de la malsano, kiam la ulceroj minacas per sepso. Se la amputado estas la pli malgranda malbono kontraŭ la konstanta doloro, oni amputas ankaŭ en la tria stadio. Plejfoje estas la kruro amputita sub- aŭ surgenue; la amputo de la brako en tiu malsano estas rara. La kuracistoj decidis la lokon de la amputado laŭ la sangalfluo kaj por la kapablo porti protezon. La [[diabeto]] estas alia ĉefa kialo de la planita amputado. En tiuj kazoj la kuracistoj volas amputi nur la ulcerajn partojn, kaj konservi la sanajn partojn. La amputado estas la ultima ilo. Oni amputas ankaŭ en iuj kazoj de la [[ostosarkomo]]. La sarkomo estas lokale eltranĉita, kaj oni senmankigas la mankon de la ostoj per enaj protezoj. === Plenumado === La muskularo estas tial formita, ke ĝi ĉirkaŭu la oston. Oni kunkudras la muskulojn, aŭ li interligas la [[muskolo]]jn direkte kun la osto. Li disigas la ĉefajn nervojn, kaj metas ilin profunden, por ke la fantoma doloro kaj la neŭronomo estu preventita. Post la amputado oni rapidigas la resanigadon de la vundo. La vundo povas esti kontaĝita, precipe se oni amputis pro malsano. Oni formas la trunkon per speciala bandaĝo, por ke ĝi povu surhavi protezon. Post resanigado de la vundo la amputigita ulo ricevas ŝtrumpon, kiu formas pli la strumpon, kaj poste ĝi povos esti sub protezo. == Memamputado == En iuj kazoj, se oni ne povas liberigi iun membron, ne povas voki helpon, kaj ne esperas, ke iu oni trovas, oni amputas tiun membron. * En 2007, Kalifornio, Al Hill amputis sian kruron subgenue, kiam ĝi malliberigis sub falita arbo. * En 2003, Utah, Aron Ralston amputis sian brakon subgenue, kiam lia brako malliberigis sub roko. * En 2003, aŭstralia karboministo amputis sian brakon per Stanley tranĉilo, kiam lia sabloŝarĝmaŝino renversiĝis 3 kilometre sub la grundo. * En la 1990-a jaroj, kankrofiŝisto amputis sian brakon, kiam li malliberigis en vinĉo en tempesto. La membroj de la jakuzo (japana mafio) povas korekti iun fuŝon, se ili amputas unu el siaj fingroartikoj. == Krimpuno == La amputado estas grava korpa puno, kiun uzis multa socioj kaj kulturoj. La plej konitaj estas la [[mezepoka Eŭropo]], kaj la islamaj landoj. Laŭ la [[Ŝario]] la puno de la ŝtelado estas la amputado de la membroj, laŭvice: unue la dekstra brako, poste la maldekstra kruro, poste la dekstra kruro, kaj laste la maldekstra brako. En la 21. jarcento la islamaj landoj kaj kelkaj neislamaj uzas tiun punon. Oni konas ekzemplojn el [[Irano]],<ref>Bruce Pannier: „[http://www.rferl.org/featuresarticle/2008/01/ec3b38a0-00af-4743-9943-5d00e920249f.html Iran: Criminals Lose Hands And Feet As Shari'a Law Imposed] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611055238/http://www.rferl.org/featuresarticle/2008/01/ec3b38a0-00af-4743-9943-5d00e920249f.html |date=2008-06-11 }}“, [[Radio Free Europe]], 7. Januar 2008.</ref> el la norda [[Niĝerio]],<ref>Sam Olukoya: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2587039.stm Eyewitness: Nigeria's Sharia amputees], BBC News, 19. Dezember 2002.</ref><ref>David Bamford: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1428159.stm Hand amputation in Nigeria], BBC News, 7. Juli 2001.</ref> kaj el [[Sauda Arabio]].<ref>Neil Mackay: [http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20010211/ai_n13957022 Saudi justice leaves little room for sentiment; Lashings, amputations], Sunday Herald, 11. Februar 2001.</ref> En Sauda Arabio la punigata devas elekti, ke kuracisto aŭ la ekzekutisto amputu lian membron. Se li elektas la kuraciston, li devas pagi la kostojn de la operacio. == Historio == La [[antikva Egiptujo|antikvaj egiptanoj]] amputis antaŭ 3000 jaroj. Laŭ la rokpentraĵoj oni amputis je Kr. e. 8000−6000 fingroj, sed oni ne konas, el kia kaŭzo. Je la mezo de 16. jarcento la franca [[Ambroise Paré]] amputis unue per la alligado de la vaskuloj, per kiu li anstataŭis la bruligadon. == Referencoj == <div style="font-size:90%"> {{Referencoj}} </div> {{Projektoj|ReVo=amput|ReVo titolo=Amputi}} [[Kategorio:Kirurgio]] [[Kategorio:Movmalkapableco]] [[Kategorio:Sindromoj en urĝeca medicino]] ldlo8lhdxi2ijz2svpa5be1d3emnj5q 9441635 9441426 2026-07-30T07:17:47Z Sj1mor 12103 9441635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Curvy amputation knife DSC09451.jpg|eta|Tranĉiloj tiaj, kia tiu ĉi, estis uzataj antaŭe por fari kelkspecajn amputojn]] '''Amputo''' estas demetiĝo de korpoparto (ekstrema korpoparto aux organo) pro [[vundo]] aŭ per [[ĥirurgio]]. Ĥirurgie oni amputas por deteni doloron aŭ disvastiĝon de malsana procezo de la afektata parto, kiel putriĝo aŭ kancero. Kelkaj amputiĝas ankaŭ pro belecaj kialoj. Okazas ofte ankaŭ, ke en riskaj situacioj homoj mem demetas membrojn akcidente malliberigitajn. La amputo povas esti kongenita: en tiaj kazoj la bebo naskis amputigita. Oni nomas la kurtitan membron stumpo. Depende de la okazoj, oni povas sukcese rekunigi la membron al la korpo. Se ne, homoj povas maksimume transmeti alikorpan membron aŭ uzi [[protezo]]n, ĉar [[mamula]]j membroj ne rekreskas. Por surhavi protezon la stumpo devas esti sendolora kaj ŝarĝebla. La ulo portas ŝtrumpon sur lia stumpo, tiu estas [[stumpŝrtumpo]]. Estas ofte, ke homoj sentas kvazaŭ sian perditan membron en ties loko antaŭa al la amputo, kio povas helpi pri adaptiĝo al protezo. Tiu fenomeno estas nomata [[fantoma membro]]. Laŭ diversaj studoj, inter 26% kaj 80% de amputitoj sentas fantoman doloron je la perditaj membroj<ref>Danièlle Probstner kaj Luiz Claudio Santos Thuler. [http://www.inca.gov.br/rbc/n_52/v04/pdf/revisao_literatura5.pdf ''Incidência e prevalência de dor fantasma em pacientes submetidos à amputação de membros: revisão de literatura''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928141914/http://www.inca.gov.br/rbc/n_52/v04/pdf/revisao_literatura5.pdf |date=2007-09-28 }}. Kontrolo: 2007-08-11.</ref>. Depende de la [[kulturo|kulturaj]] kaj [[religio|religiaj]] fonoj, amputo povas esti krimpuno aŭ postulo de [[rito]]. La amputado povas esti eta (fingro) aŭ granda (brako). Oni indikas ankaŭ la lokon de la grandaj amputoj: sur aŭ sub la genuo aŭ kubuto. La planigita amputo ofte estas preventebla per [[mofeto]], per [[hiperbara ĉambro]], per metodoj de la vaskulkirurgio, aŭ en la kazoj de la [[diabeto]] per malpliigo de la [[ĥolesterolo]]. Se la amputado estas malgranda, oni povas iri hejme en tiu tago. Se estas brako amputita, oni devas resti en malsanulejo iujn tagojn; se gambo, unu aŭ du semajnojn. Ĝi povas okazi ankaŭ psiĥikajn problemojn, sed tiu dependas de persono. Alie, "amputo" signifas metafore [[vagino]]n (am-puto)<ref>Hektor Alos, Kiril Velkov: [http://www.aliaflanko.de/artikloj/text/tabu.html ''Tabuaj vortoj en Esperanto''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928011502/http://www.aliaflanko.de/artikloj/text/tabu.html |date=2007-09-28 }}. Kontrolo: 2007-08-11.</ref>. == El kuraciaj kialoj == Oni amputas el kuraciaj kialoj, se la tiu parto de la korpo ne estas kuracebla, aŭ la paciento alie mortus. === Akcidenta === Se la uno parto de la korpo de la paciento estas malliberigita, kaj oni alie ne povas ĝin liberigi, oni amputas la tian korpoparton tialoke. En la trafikaj akcidentoj la amputo estas rara, ĉar la teĥnika savado estas evoluita. Pro la vundiĝo povas ŝiriĝi grandaj [[vaskulo]]j, kiu povas okazi sangadon danĝeran al la vivo. Pro tio oni devas unue pansi la vaskulojn, kaj poste kuŝigi la traumatulon en pozicio latera, spirigi kaj revivigi lin, kuraci la ŝokon, kaj sendolorigi. La akcidentaj amputadoj estas raraj rilate al la planitaj. Oni volas konservi la plej plian korbopartojn, kaj replantigi la korpopartojn, sed la nekuraceblaj kontaĝoj de la vundoj, la gravaj lezoj de la vaskuloj, kaj de la nervoj faras la amputadon neevitebla. Pleje la stumpoj kapablas porti protezojn. Oni pakas la amputitan membron en sako, kiu estas sterila kaj seka; kaj tiun en sako, kiu estas plenigita per glacio aŭ malvarma akvo, kaj malpurigas ĝin en malsanulejo. Se la membro dependas nur en unu peco de haŭto, oni devas ne amputi ĝin, ĉar ĝi ricevas malmultan sangon per tiu peco. === Planita === La ĉefa kialo de la planita amputado estas la [[Büerger-malsano]], kiu estas malsano de la kapilaroj. Pleje oni amputas en la kvarta stadio de la malsano, kiam la ulceroj minacas per sepso. Se la amputado estas la pli malgranda malbono kontraŭ la konstanta doloro, oni amputas ankaŭ en la tria stadio. Plejfoje estas la kruro amputita sub- aŭ surgenue; la amputo de la brako en tiu malsano estas rara. La kuracistoj decidis la lokon de la amputado laŭ la sangalfluo kaj por la kapablo porti protezon. La [[diabeto]] estas alia ĉefa kialo de la planita amputado. En tiuj kazoj la kuracistoj volas amputi nur la ulcerajn partojn, kaj konservi la sanajn partojn. La amputado estas la ultima ilo. Oni amputas ankaŭ en iuj kazoj de la [[ostosarkomo]]. La sarkomo estas lokale eltranĉita, kaj oni senmankigas la mankon de la ostoj per enaj protezoj. === Plenumado === La muskolaro estas tial formita, ke ĝi ĉirkaŭu la oston. Oni kunkudras la muskolojn, aŭ li interligas la [[muskolo]]jn direkte kun la osto. Li disigas la ĉefajn nervojn, kaj metas ilin profunden, por ke la fantoma doloro kaj la neŭronomo estu preventita. Post la amputado oni rapidigas la resanigadon de la vundo. La vundo povas esti kontaĝita, precipe se oni amputis pro malsano. Oni formas la trunkon per speciala bandaĝo, por ke ĝi povu surhavi protezon. Post resanigado de la vundo la amputigita ulo ricevas ŝtrumpon, kiu formas pli la strumpon, kaj poste ĝi povos esti sub protezo. == Memamputado == En iuj kazoj, se oni ne povas liberigi iun membron, ne povas voki helpon, kaj ne esperas, ke iu oni trovas, oni amputas tiun membron. * En 2007, Kalifornio, Al Hill amputis sian kruron subgenue, kiam ĝi malliberigis sub falita arbo. * En 2003, Utah, Aron Ralston amputis sian brakon subgenue, kiam lia brako malliberigis sub roko. * En 2003, aŭstralia karboministo amputis sian brakon per Stanley tranĉilo, kiam lia sabloŝarĝmaŝino renversiĝis 3 kilometre sub la grundo. * En la 1990-a jaroj, kankrofiŝisto amputis sian brakon, kiam li malliberigis en vinĉo en tempesto. La membroj de la jakuzo (japana mafio) povas korekti iun fuŝon, se ili amputas unu el siaj fingroartikoj. == Krimpuno == La amputado estas grava korpa puno, kiun uzis multa socioj kaj kulturoj. La plej konitaj estas la [[mezepoka Eŭropo]], kaj la islamaj landoj. Laŭ la [[Ŝario]] la puno de la ŝtelado estas la amputado de la membroj, laŭvice: unue la dekstra brako, poste la maldekstra kruro, poste la dekstra kruro, kaj laste la maldekstra brako. En la 21. jarcento la islamaj landoj kaj kelkaj neislamaj uzas tiun punon. Oni konas ekzemplojn el [[Irano]],<ref>Bruce Pannier: „[http://www.rferl.org/featuresarticle/2008/01/ec3b38a0-00af-4743-9943-5d00e920249f.html Iran: Criminals Lose Hands And Feet As Shari'a Law Imposed] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611055238/http://www.rferl.org/featuresarticle/2008/01/ec3b38a0-00af-4743-9943-5d00e920249f.html |date=2008-06-11 }}“, [[Radio Free Europe]], 7. Januar 2008.</ref> el la norda [[Niĝerio]],<ref>Sam Olukoya: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2587039.stm Eyewitness: Nigeria's Sharia amputees], BBC News, 19. Dezember 2002.</ref><ref>David Bamford: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1428159.stm Hand amputation in Nigeria], BBC News, 7. Juli 2001.</ref> kaj el [[Sauda Arabio]].<ref>Neil Mackay: [http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20010211/ai_n13957022 Saudi justice leaves little room for sentiment; Lashings, amputations], Sunday Herald, 11. Februar 2001.</ref> En Sauda Arabio la punigata devas elekti, ke kuracisto aŭ la ekzekutisto amputu lian membron. Se li elektas la kuraciston, li devas pagi la kostojn de la operacio. == Historio == La [[antikva Egiptujo|antikvaj egiptanoj]] amputis antaŭ 3000 jaroj. Laŭ la rokpentraĵoj oni amputis je Kr. e. 8000−6000 fingroj, sed oni ne konas, el kia kaŭzo. Je la mezo de 16. jarcento la franca [[Ambroise Paré]] amputis unue per la alligado de la vaskuloj, per kiu li anstataŭis la bruligadon. == Referencoj == <div style="font-size:90%"> {{Referencoj}} </div> {{Projektoj|ReVo=amput|ReVo titolo=Amputi}} [[Kategorio:Kirurgio]] [[Kategorio:Movmalkapableco]] [[Kategorio:Sindromoj en urĝeca medicino]] ikkl89ah0qsh1u63oy180qx20tijoh7 0 211839 9441438 7942463 2026-07-29T18:08:44Z LilyKitty 25129 de imperiestro Temmu 9441438 wikitext text/x-wiki {{Historio de Japanio}} La '''Asuka-epoko''' ([[japana|japane]]: 飛鳥時代, prononcu ''as'ka'') estas epoko de la [[historio de Japanio]] inter [[538]] kaj [[710]]. Laŭ la plejmultaj [[historiisto]]j, [[538]] estas la jaro kiam [[budhismo]] estis oficiale enkondukita en [[Japanio]]n, kvankam la [[Nihon Ŝoki]], [[kroniko]] pri Japanio, indikas la jaron [[552]]. La nomo de la epoko devenas de la vilaĝo [[Asuka (Nara)|Asuka]], kie la [[imperiestro]]j foje instalis sian [[ĉefurbo]]n, kvankam ili ofte transloĝiĝis. == Vidu ankaŭ == * [[Epoko de Jamato]] * [[Japanio]] * [[Historio de Japanio]] * [[Temmu]] * [[4077 Asuka]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Asuka-epoko| ]] ebwsgycm7omywkdh64jhteln6zhdv7y 0 213205 9441664 6915905 2026-07-30T07:29:02Z Sj1mor 12103 9441664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Brian JONES''' ({{dato|28| februaro| 1942}} – {{dato|3| julio| 1969}}) estis [[gitaristo]] en la fama [[Brita]] rok-grupo [[Rolling Stones]]. Li estis konata pro lia lerteco kun malsamaj muzikaj instrumentoj, lia ribela kaj origina vest-maniero, kaj lia konstanta prenado de drogoj. Li mortis je la aĝo de 27 jaroj, ĉar li dronis en la naĝ-baseno de lia vilao en [[Hartfield]]. Li verŝajne estis preninta drogojn antaŭ ol droni, tamen estas teorioj laŭ kiuj li estis murdita aŭ mem-mortigis sin. {{Projektoj}} {{Ĝermo|brito|muzikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jones, Brian}} [[Kategorio:Britaj gitaristoj]] 9cs928140ob5hlecav5kuval0xmsrlm 0 214192 9441257 9440873 2026-07-29T13:09:29Z Arbarulo 135469 norm-usona prononco en normala IFA 9441257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Armstrong CUSTER''' (prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|ˈd͡ʒɔɹd͡ʒ ˈɑɹmstɹɑŋ ˈkʌstɚ}}, [[1839]]—[[1876]]) estis [[Usono|usona]] militisto (leŭtenanto-kolonelo), kiu batalis en la [[Usona Enlanda Milito]] kaj en Kontraŭ-Indianaj Militoj en Usono. Li mortis dum la [[batalo de Little Bighorn]] kontraŭ [[indiano]]j komandataj de [[Sidanta Taŭro]] kaj [[Freneza Ĉevalo]], la [[25-an de junio]] [[1876]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Custer, George Armstrong}} {{Ĝermo|usonano}} [[Kategorio:Usonaj militistoj]] jlgb6o6f1xw05yofrlcth78bj3dl68q 0 224668 9441460 9423587 2026-07-29T18:49:30Z Sj1mor 12103 9441460 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=substanco kiu povas akcepti protonojn, do malo de acido|apa=Bazo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Tualetsapo.jpg|eta|La sapo estas bazo.]] '''Bazo''' en [[ĥemio]] estas ĉefe pripensata kiel substanco, kiu povas akcepti [[protono]]jn (atomojn de [[hidrogeno]]). La koncepto rilatas al la teorio de [[Johannes Nicolaus Brønsted|Brønsted]] kaj [[Martin Lowry|Lowry]] pri [[acido]]j kaj bazoj. Laŭ iom restriktita koncepto, kiel bazo estas konsiderata iu ajn [[ĥemia kombinaĵo]] kiu, kiam solvita en [[akvo]], donas solvon kun [[pH (kemia parametro)|pH-valoro]] pli granda ol 7,0. Tiusence, bazoj estas la malo de [[acido]]j. [[Ĥemia reakcio]] inter acido kaj bazo estas nomata [[neŭtraligado]]. Bazoj kaj acidoj estas konsiderataj kiel malaj inter si, ĉar la reakcio inter la du rezultigas [[salo|salan solvon]] kaj [[akvo]]n. Konataj bazoj estas: * [[kalcia karbonato]] (CaCO₃) * [[kalia hidroksido]] (KOH) * [[magnezia hidroksido]] (Mg(OH)₂) * [[natria hidroksido]] (NaOH) * [[sodo|natro]] (Na₂CO₃) * En biologio gravas la [[nuklea bazo|nukleaj bazoj]] ([[nitrogena bazo|nitrogenaj bazoj]]), gravaj konsistigiloj de [[DNA]]. Kelkaj substancoj povas depende de la medio efiki jen kiel bazoj, jen kiel acidoj. Ili nomiĝas (baz-acid-)[[amfotereco|amfoteraj]]. == Etimologio == [[Dosiero:Guillaume-François Rouelle.jpg|eta|dekstre|220px|[[Guillaume-François Rouelle]] konstatis, ke acidoj transformiĝas al saloj, kiam ili kombiniĝas kun certaj substancoj.]] En 1754, kiam ĥemio jam konis la koncepton de [[acido]], la franca ĥemiisto [[Guillaume-François Rouelle]] konstatis, ke acidoj transformiĝas al saloj, kiam ili kombiniĝas kun certaj substancoj. Rouelle konsideris tiujn substancojn kiel "bazojn" por la ekesto de salo, kiuj "detruas la [[volatileco]]n … de la acido kaj donas la solidecon (t. e. donas konkretan bazon) al la rezultanta salo"<ref>{{Cito | URL=http://www.che.uc.edu/Jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/129.%20Base.pdf | Aŭtoro=William B. Jensen | Titolo=The Origin of the Term Base | Gazeto=Journal of Chemical Éducation | Serio=Ask the historian | Numero=1130 | Volumo=83 | Paĝoj=1–2 | Eldonodato=2006-08-08 | Alirdato=2013-04-28 | Lingvo={{en}} | Citaĵo = which supposedly destroyed the volatility … of the acid and which imparted the property of solidity (i.e., gave a concrete base) to the resulting salt }}</ref>. Tiel naskiĝis la historia termino "bazo". La franca vorto "base", kiun uzis Rouelle deriviĝas de la helena vorto βάση {{prononco|basé}}. == Ecoj de bazoj == Ĝeneralaj ecoj de bazoj estas interalie: * [[Amaro (gusto)|amara]] gusto, * ŝlima aŭ sapa tuŝo (bazoj [[sapo|sapigas]] la grason sur la haŭto), * [[elektro]]-kondukto de solvitaj aŭ fanditaj bazoj, * reakcio kun indikiloj: bazoj bluigas ruĝan [[lakmusa papero|lakmusan paperon]], ruĝigas [[fenolftaleino]]n kaj flavigas [[metiloranĝaĵo]]n. Multaj bazoj konsistas el metala(j) atomo(j) kaj hidroksida(j) grupo(j) (OH) kaj solvate en akvo disociiĝas je pozitivaj metalo-jonoj kaj negativaj hidroksid-jonoj. La bazan ĥemiefikon kaŭzas la hidroksid-jonoj. Bazo estas tiom valenta, kiom da hidroksid-jonoj ĝi sendas en la solvaĵon dum la solviĝo en akvo. Ekz. NaOH estas unuvalenta bazo, kaj Na(OH)₂ estas duvalenta bazo, ĉar por neŭtraligi unu molon de tiaj bazoj necesas de unuvalenta acido kvanto de unu respektive du moloj. :B + H₂O → BH⁺ + OH⁻ Tie B simbolas iun bazon, BH estas protonon ricevinta bazo, kiu protonon ricevas helpe de dissociiĝo de akvomolekulo, kaj OH⁻ estas hidroksida jono. La akvaj solvaĵoj de bazoj bone konduktas la elektran kurenton, ili estas [[elektrolito]]j. La gusto de maldensa solvaĵo de bazoj ĝenerale estas amara. La palpo de iom densaj solvaĵoj de bazoj estas glata, sapeca, sed kaŭstika. == Diversaj difinoj == [[NPIV]] (2002) identigas la konceptojn "bazo" kaj "[[alkalo]]" kaj bazas sian difinon de bazo sur historia koncepto, kiu konsideras la gravan okazon, ke bazo estas [[hidroksido]] de [[metalo]] ''m''; tia hidroksido kapablas reagi kun acido konsistanta el [[halogeno]] ''h'' kaj [[hidrogeno]], kies halogeno anstataŭas la (OH)-grupon de la hidroksido, tiel ke ekestas [[salo]]. La (OH)-grupo kombiniĝas kun la hidrogeno kaj formas akvon. En la plej simpla formo tiu reago aspektas jene: :m(OH) + Hh → mh + H₂O Ekzemplo estas la reago de natria hidroksido kun [[klorida acido]], kiu rezultigas [[kuirsalo]]n (kaj akvon): :Na(OH) + HCl → NaCl + H₂O Ĉi tiu historia difino baziĝas sur la laboro de [[Guillaume-François Rouelle]], menciita supre en la sekcio [[#Etimologio|etimologio]]. Ĝi kovras gravan parton de la fenomeno de bazeco; tamen ekzistas substancoj, kiuj kondutas tre simile kiel ĉi tiuj metalaj hidroksidoj, sed ne apartenas al ili. Pro tio la ĥemio anstataŭigis ĉi tiun historian difinon, kiu baziĝas sur la molekula strukturo, per pli abstraktaj, kiuj baziĝas sur la konduto de substanco. Tiajn difinojn proponis unue [[August Svante Arrhenius|Arrhenius]], poste Brønsted kaj Lowry, kaj poste [[Gilbert Newton Lewis|Lewis]]. Ĉiu el ĉi tiuj difinoj ampleksis pli da substancoj ol la antaŭaj. === La difino de Arrhenius === [[Dosiero:Svante Arrhenius.jpg|eta|170px|maldekstra|La sveda ĥemiisto [[August Svante Arrhenius]], kiu proponis la klasikan difinon pri acidoj kaj bazoj.]] Laŭ [[August Svante Arrhenius]] bazo estas substanco, kiu disociiĝas en akvo produktante OH⁻-jonojn<ref name="silvestroni">{{Cito | Aŭtoro=Paolo Silvestroni | Titolo=Fondamenti di chimica | Eldonejo=CEA | Eldonodato=1996 | Eldono=10-a eldono | ISBN=88-408-0998-8 }}, p. 407</ref>. Tiaj substancoj estas ekzemple natria hidroksido NaOH aŭ kalia hidroksido KOH. Acido, kontraŭe, estas substanco kiu disociiĝas produktante H⁺-jonojn. La difino de Arrhenius en 1923 anstataŭis la malnovan. La difino de Arrhenius baziĝas ne sur la molekula strukturo de substanco (ekz. metalo + OH-grupo), sed sur ĝia konduto en akvo. Ekzemple [[amoniako]], NH₃, kondutas baze, kvankam ĝi ne enhavas OH-grupon; sed ĝi ja kapablas forpreni H⁺-jonon de akva molekulo kaj tiel produkti HO⁺-jonojn: :NH₃ + H₂O → NH₄⁺ + OH⁻ Aliaj ekzemploj de bazoj sen (OH)-grupo estas [[sodo|natro]] (CO₃Na₂) kaj [[kalcia karbonato]] (CaCO₃). Kalcia karbonato estas problemo por la difino de Arrhenius, ĉar ĝi preskaŭ ne solviĝas en akvo. Acidon Arrhenius difinas kiel substancon, kiu en akvo disociiĝas produktante H⁺-jonojn. Per tiuj difinoj acideco kaj bazeco estas pli-malpli reciproke ekskludaj, ĉar kiam en akva solvaĵo ĉeestas kaj OH⁻- kaj H⁺-jonoj, ili emas kombiniĝi por formi akvon: :H⁺ + OH⁻ → H₂O Nur en akvo, kiu havas neŭtralan pozicion inter acidoj kaj bazoj, kunekzistas certa kvanto da pozitivaj kaj negativaj jonoj, kiuj dinamike kombiniĝas kaj malkombiniĝas: :H₂O ⇌ H₃O⁺ + OH⁻ La ĉi-supra ekzemplo pri amoniako tamen montras, ke akvo povas ankaŭ funkcii kiel acido. === La difino de Brønsted kaj Lowry === [[Dosiero:Johannes Brønsted.jpg|eta|dekstre|170ra|Johannes Brønsted.]] [[Dosiero:Thomas Martin Lowry2.jpg|eta|dekstre|170ra|Johannes Brønsted kaj Thomas Martin Lowry sendepende formulis la ideon ke acidoj donas protonojn (H+) dum bazoj ricevas protonojn.]] [[Johannes Nicolaus Brønsted]] kaj [[Martin Lowry]] difinas bazon kiel substancon kapablan akcepti H⁺-jonojn de alia speco de ĥemiaj substancoj, la acidoj<ref>Silvestroni, citita verko, p. 408</ref>. Ĉi tiu difino estas aplikebla ankaŭ al substancoj, kies konduton en akvo ne eblas esplori. Ankaŭ la difino de Brønsted kaj Lowry difinas bazecon ne tiom kiel econ, sed kiel konduton de substanco: Bazeco estas difinata per la konduto al acidoj, do bazeco ekzistas nur, kie estas acido. En ĉi tiu difino bazeco kaj acideco estas pli forte ligitaj ol ĉe Arrhenius: bazoj estas difinitaj per sia konduto al acidoj kaj inverse. Dum la difino ne metas iajn kondiĉojn al la strukturo de bazoj, ĝi ja metas kondiĉon al la strukturo de acidoj: Ili kapablas doni H⁺-jonon, do ili devas enhavi hidrogen-atomo(j)n. La difino do konservas la klasikan rolon de hidrogeno kiel acido-formanto. === La difino de Lewis === Laŭ la difino de [[Gilbert Newton Lewis]] bazo estas substanco, kiu kapablas cedi (doni) elektron-duon al alia speco de ĥemiaj substancoj, la acidoj<ref>Silvestroni, citita verko, p. 411</ref>. Kompare al la difino de Brønsted kaj Lowry ĝi anstataŭas la transdonon de H-jono per transdono de elektron-duo en la inversa direkto. Kompare al la difino de Brønsted-Lowry la difino de Lewis kovras ekzemple la bazecon de [[bromo]] (Br₂). La difino de Lewis ne faras kondiĉojn pri la strukturo aŭ konsisto de bazoj aŭ acidoj. Ĝi permesas bazojn sen (OH)-grupo kaj acidojn sen hidrogeno, kiujn oni nomas Lewis-acidoj. Lewis-acido en tia rolo nomiĝas ankaŭ "akceptanto" kaj Lewis-bazo "donanto". Ekzemplo estas la konduto de amoniako (kiel bazoj) kaj trifluorido de [[boro]] (kiel acido): :H₃N: + BF₃ → H₃N→BF₃ Por emfazi la elektronduon, simbolatan de la dupunkto, ĉe la [[nitrogeno|nitrogena]] atomo, la amoniako estas notata ne kiel NH₃, sed kiel ₃N:. Notindas, ke acidoj laŭ la difino de Brønsted-Lowry ne mem egalas acidojn de Lewis. Acidoj laŭ Brønsted-Lowry estas donantoj de H⁺-jonoj, kaj tiuj funkcias kiel acido de Lewis. == Reakcioj inter bazoj kaj akvo == La jena reakcio reprezentas la ĝeneralan reakcion inter bazo (B) kaj akvo por produkti konjugacian acidon (BH⁺) kaj konjugacian bazon (OH⁻):<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 257.</ref> <chem display="block">{B}_{(aq)} + {H2O}_{(l)} <=> {BH+}_{(aq)} + {OH- }_{(aq)}</chem>La ekvlibrokonstanto, K_b, por tiu reakcion povas esti trovebla uzante la jenan ĝeneralan ekvacion:<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 257.</ref> : <math>K_b = \frac{[BH^+][OH^-]}{[B]}</math> En ĉi tiu ekvacio, la bazo (B) kaj la ekstreme forta bazo (la konjugaciita bazo OH−) konkurencas por la protono.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 258.</ref> Kiel rezulto, bazoj kiuj reakcias kun akvo havas relative malgrandajn ekvilibrajn konstantajn valorojn.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 258.</ref> La bazo estas pli malforta kiam ĝi havas pli malaltan ekvilibran konstantan valoron.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 257.</ref> ==Neŭtraligo de acidoj== [[Dosiero:Hydrochloric acid ammonia.jpg|thumb|[[Amoniako]] fumas el akveca [[amonia hidroksido]] (en testotubo) reakciante kun [[klorida acido]] (en precipitujo) por produkti [[amonia klorido|amonian kloridon]] (blanka fumo).]] Bazoj reakcias kun acidoj por neŭtraligi unu la alian rapide kaj en akvo kaj en alkoholo.<ref name=Gilbert /> Se dissolvite en akvo, la forta bazo [[natria hidroksido]] jonigas en hidroksidon kaj natriajn jonojn: :<chem>NaOH -> Na+ + OH-</chem> kaj simile, en akvo la acida [[hidrogena klorido]] formas hidroniajn kaj kloridajn jonojn: :<chem>HCl + H2O -> H3O+ + Cl-</chem> Kiam la du solvaĵoj estas miksitaj, la jonoj de H3O+ kaj de OH− kombiniĝas por formi akvomolekulojn: :<chem>H3O+ + OH- -> 2H2O</chem> Se egalaj kvantoj de NaOH kaj HCl estas dissolvitaj, la bazo kaj la acido neŭtraligas precize, lasante nur NaCl, efektive [[salo|tablosalon]], en solvaĵo. Malfortaj bazoj, kiel baksodo aŭ ovoblanko, devas esti uzataj por neŭtraligi iujn acidajn verŝaĵojn. Neŭtraliganta acidelverŝaĵo kun fortaj bazoj, kiel ekzemple [[natria hidroksido]] aŭ [[kalia hidroksido]], povas kaŭzi perfortan eksoterman reakcion, kaj la bazo mem povas kaŭzi same multe da damaĝo kiel la origina acidverŝaĵo. ==Alkaleco de nehidroksidoj== Bazoj estas ĝenerale kunmetaĵoj kiuj povas neŭtraligi kvanton da acido. Kaj [[natria karbonato]] kaj [[amoniako]] estas bazoj, kvankam neniu el tiuj substancoj enhavas <chem>OH-</chem> grupojn. Ambaŭ kunmetaĵoj akceptas H⁺ kiam dissolvite en protaj solviloj kiel ekzemple akvo: :<chem>Na2CO3 + H2O -> 2Na+ + HCO3- + OH-</chem> :<chem>NH3 + H2O -> NH4+ + OH-</chem> El tio, [[pH]], aŭ acideco, povas esti kalkulata por akvecaj solvaĵoj de bazoj. Bazo estas difinita ankaŭ kiel molekulo kiu havas la kapablon akcepti elektronan parligon enirante la valentan ŝelon de alia atomo per sia posedo de unu elektrona paro.<ref name=Gilbert/> Estas limigita nombro da elementoj kiuj havas atomojn kun la kapablo havigi molekulon kun bazaj trajtoj.<ref name=Gilbert /> [[Karbono]] povas funkcii kiel bazo same kiel [[nitrogeno]] kaj [[oksigeno]]. Ankaŭ fluoro kaj foje raraj gasoj posedas ĉi tiun kapablon.<ref name=Gilbert /> Tio okazas tipe en kunmetaĵoj kiel ekzemple butil-litio, alkoksidoj, kaj metalamidoj kiel ekzemple [[sodamido]]. Bazoj de karbono, nitrogeno kaj oksigeno sen resonanca stabiligo estas kutime tre fortaj, aŭ superbazoj, kiuj ne povas ekzisti en akvosolvaĵo pro la acideco de akvo. Resonanca stabiligo, aliflanke, ebligas pli malfortajn bazojn kiel ekzemple karboksilatoj; ekzemple, [[natria acetato]] estas malforta bazo. == Fortaj bazoj == Bazo nomiĝas ''forta'', se ĝi komplete disociiĝas, do se okazas kompleta joniĝo de ĉiuj molekuloj. Forta bazo estas baza ĥemia kunmetaĵo kiu povas forigi protonon (H⁺) de (deprotonigi) molekulo de eĉ tre malforta acido (kiel ekzemple akvo) en acido-baza reakcio. Oftaj ekzemploj de fortaj bazoj estas hidroksidoj de [[Alkala metalo|alkalaj metaloj]] kaj [[Teralkala metalo|teralkalaj metaloj]], kiel [[natria hidroksido]] kaj [[kalcia hidroksido]], respektive. Pro ilia malalta [[solvebleco]], kelkaj bazoj, kiel teralkalaj hidroksidoj, povas esti uzataj kiam la solvofaktoro ne estas konsiderata. <ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 255.</ref> [[Dosiero:Potassium hydroxide.jpg|eta|maldekstre|180ra|[[Kalia hidroksido]] KOH.]] Unu avantaĝo de tiu malalta solvebleco estas ke "multaj kontraŭacidoj estis [[suspensio]]j de metalhidroksidoj kiel ekzemple [[aluminia hidroksido]] kaj [[magnezia hidroksido]]";<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> kunmetaĵoj kun malalta solvebleco kaj la kapablo ĉesigi pliiĝon en la koncentriĝo de la hidroksida jono, malhelpante la damaĝon de la histoj en la buŝo, ezofago, kaj stomako.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> Dum la reakcio daŭras kaj la saloj dissolviĝas, la [[stomaka acido]] reakcias kun la hidroksido produktita de la suspensioj.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> Fortaj bazoj hidrolizas en akvo preskaŭ tute, rezultigante la ebenigan efikon.<ref name=Gilbert /> En ĉi tiu procezo, la akvomolekulo kombiniĝas kun forta bazo, pro la amfotera kapablo de la akvo; kaj, hidroksida jono estas liberigita.<ref name=Gilbert > Lewis, Gilbert N. (Septembro 1938). [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0016003238916916 "Acids and Bases".] ''Journal of the Franklin Institute''. 226 (3): 293–313. doi:10.1016/S0016-0032(38)91691-6. Arkivita el la originalo la 2an de Novembro 2021. Alirita la 3an de Septembro 2020. </ref> Tre fortaj bazoj eĉ povas malprotonigi tre malforte acidajn C-H-grupojn en foresto de akvo. Fortaj bazoj estas jenaj: * [[Baria hidroksido]] Ba(OH)₂ * [[Cezia hidroksido]] CsOH * [[Kalia hidroksido]] KOH * [[Kalko]] CaO [[Dosiero:Guanidine 3D.png|eta|dekstre|160ra|Tridimensia ĥemia strukturo de la [[Guanidino]] HNC(NH₂)₂.]] * [[Kalcia hidroksido]] Ca(OH)₂ * [[Litia hidroksido]] LiOH * [[Magnezia hidroksido]] Mg(OH)₂ * [[Natria hidroksido]] NaOH * [[Rubidia hidroksido]] RbOH * [[Stroncia hidroksido]] Sr(OH)₂ * [[Tetrametilamonia hidroksido]] N(CH|₃)₄OH * [[Guanidino]] HNC(NH₂)₂ En la koncepto de Lewis necesas fari plian distingon, inter molaj kaj malmolaj bazoj (kaj same acidoj). Ili diferencas laŭ la naturo de la ĥemia ligo, kiu ekestas inter bazoj kaj acidoj. La katjonoj de tiuj fortaj bazoj aperas en la unua kaj dua grupoj de la [[perioda tabelo]] (alkalaj kaj teralkalaj metaloj). Ankaŭ tetraalkilatitaj amonihidroksidoj estas fortaj bazoj ĉar ili disiĝas tute en akvo. [[Guanidino]] estas speciala kazo de specio, kiu estas escepte stabila kiam protonata, analoge al la kialo, kiu faras [[Perklorata acido|perkloratan acidon]] kaj [[Sulfata acido|sulfatan acidon]] tre fortaj acidoj. Acidoj kun p''K_a'' de pli ol proksimume 13 estas konsideritaj tre malfortaj, kaj iliaj konjugaciitaj bazoj estas fortaj bazoj. ===Superbazoj=== Grupo 1-saloj de karbonjonoj, amidaj jonoj kaj [[hidrido]]j tendencas esti eĉ pli fortaj bazoj pro la ekstrema malforto de siaj konjugaciitaj acidoj, kiuj estas stabilaj hidrokarbidoj, aminoj kaj dihidrogeno. Kutime, ĉi tiuj bazoj estas kreitaj aldonante purajn alkalajn metalojn kiel ekzemple [[natrio]] en la konjugaciitan acidon. Ili estas nomitaj ''superbazoj'', kaj ne eblas konservi ilin en akvaj solvaĵoj, ĉar ili estas pli fortaj bazoj ol la [[Hidroksido|hidroksida]] jono. Ekzemple, la etoksidjono (konjugita bazo de etanolo) spertas tiun reakcion kvante en ĉeesto de akvo.<ref name="AlkoxideLibreText">{{cite web |title=10.4.1. Alkoxide Ions |url=https://chem.libretexts.org/Courses/Purdue/Purdue_Chem_26100%3A_Organic_Chemistry_I_(Wenthold)/Chapter_10%3A_Alcohols/10.4_Acidity_of_Alcohols/10.4.1._Alkoxide_Ions |website=Chemistry Libretexts |date=16a de Julio 2015 |publisher=LibreText |access-date=28a de Oktobro 2022}}</ref> :<chem>CH3CH2O- + H2O -> CH3CH2OH + OH-</chem> [[Dosiero:Sodium-hydride-3D-vdW.png|eta|dekstre|170ra|Ĥemia strukturo de la [[Natria hidrido]] (NaH).]] Ekzemploj de oftaj superbazoj estas jenaj: * n-Butillitio (n-C₄H₉Li) * Litia diisopropilamido (LDA) [(CH₃)₂CH]₂NLi * Litia dietilamido (LDEA) (C₂H₅)₂NLi * [[Sodamido]] (NaNH₂) * [[Natria hidrido]] (NaH) * Litia bis(trimetilsilil)amido [(CH₃)₃Si]₂NLi Plej fortaj superbazoj estas sintezigitaj nur en gasfazo: * Orto-dietinilbenzena dianjono (C₆H₄(C₂)₂)²⁻ (the strongest superbase ever synthesized) * Meta-dietinilbenzena dianjono (C₆H₄(C₂)₂)²⁻ (dua plej forta superbazo) * Para-dietinilbenzena dianjono (C₆H₄(C₂)₂)²⁻ (tria plej forta superbazo) * Litia monoksida anjono (LiO⁻) estis konsiderata la plej forta superbazo antaŭ dietinilbenzenaj dianjonoj estis kreitaj. == Malfortaj bazoj == Malforta bazo estas tiu kiu ne plene jonigas en [[akva solvaĵo]], aŭ en kiu protonigo estas nekompleta. Ekzemple, [[amoniako]] transdonas protonon al akvo laŭ la ekvacio<ref>{{cite book |last1=Whitten |first1=Kenneth W. |last2=Gailey |first2=Kenneth D. |last3=Davis |first3=Raymond E. |title=General Chemistry |date=1992 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=0-03-072373-6 |page=358 |edition=4th}}</ref> :NH₃(aq) + H₂O(l) &rarr; NH{{su|b=4|p=+}}(aq) + OH⁻(aq) La ekvilibrokonstanto por tiu reakcio je 25 °C estas 1.8 x 10⁻⁵,<ref>{{cite book |last1=Petrucci |first1=Ralph H. |last2=Harwood |first2=William S. |last3=Herring |first3=F. Geoffrey |title=General Chemistry. Principles and Modern Applications |date=2002 |publisher=Prentice Hall |isbn=0-13-014329-4 |page=678 |edition=8th}}</ref> tia ke la amplekso de reakcio aŭ grado da jonigo estas tre malgranda. == Lewis bazoj == [[Gilbert Newton Lewis|Lewis]]-bazo aŭ ''elektron-para donacanto'' estas [[molekulo]] kun unu aŭ pluraj alt-energiaj izolaj paroj de [[elektrono]]j kiuj povas esti kunhavataj kun malalt-energia vaka orbitalo en akceptanta molekulo por formi [[adukto]]n. Aldone al H⁺, eblaj ''elektron-paraj akceptantoj'' (Lewis-acidoj) estas neŭtralaj molekuloj kiel ekzemple BF₃ kaj altaj oksigenitajn metaljonojn kiel ekzemple Ag²⁺, Fe³⁺ kaj Mn⁷⁺. Alduktoj implikantaj metaljonojn estas kutime priskribitaj kiel [[Kunordiga komplekso|kunordigaj kompleksoj]].<ref>{{cite book |last1=Miessler |first1=Gary L. |last2=Tarr |first2=Donald A. |title=Inorganic Chemistry |date=1999 |publisher=Prentice-Hall |isbn=0-13-841891-8 |pages=157–159 |edition=2nd}}</ref> Laŭ la origina formuliĝo de [[Gilbert Newton Lewis|Lewis]], kiam neŭtrala bazo formas ligon kun neŭtrala acido, okazas kondiĉo de elektra streso.<ref name=Gilbert /> La acido kaj la bazo kunhavas la elektronparon kiu antaŭe apartenis al la bazo.<ref name=Gilbert /> Kiel rezulto, estas kreita alta dupolusa momento, kiu povas esti malpliigita nur al nulo rearanĝante la molekulojn.<ref name=Gilbert /> == Solidaj bazoj == Ekzemploj de solidaj bazoj estas jenaj: * Oksidaj miksaĵoj: SiO₂, Al₂O₃; MgO, SiO₂; CaO, SiO₂<ref name=Tanabe>{{cite book |last1=Tanabe |first1=Kozo |title=Solid Acids and Bases: their catalytic properties |publisher=Academic Press |year=1970 |page=2 |isbn=9780323160582 |url=https://books.google.com/books?id=tFfBYuHg4vAC&pg=PP1 |access-date=19a de Februaro 2015 |archive-date=8a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008015036/https://books.google.com/books?id=tFfBYuHg4vAC&pg=PP1 |url-status=live }}</ref> * Muntitaj bazoj: LiCO₃ sur siliko; NR₃, NH₃, KNH₂ on alumina; NaOH, KOH muntita sur siliko sur aluminio<ref name="Tanabe"/> * Neorganikaj ĥemiaĵoj: BaO, KNaCO₃, BeO, MgO, CaO, KCN<ref name="Tanabe"/> * Anjonŝanĝaj rezinoj<ref name="Tanabe"/> * Karbo kiu estis traktita je 900 gradoj Celsiusaj aŭ funkciigita pere de N₂O, NH₃, ZnCl₂-NH₄Cl-CO₂<ref name="Tanabe"/> Depende de la kapablo de solida surfaco sukcese formi konjugacian bazon per absorbado de elektre neŭtrala acido, baza forto de la surfaco estas determinita.<ref name="books.google.com"/> La "nombro de bazaj ejoj per unuo de surfacareo de la solido" estas uzata por esprimi kiom da baza forto troviĝas sur solida bazkatalizilo.<ref name="books.google.com"/> Sciencistoj evoluigis du metodojn por mezuri la kvanton de bazaj ejoj: unu, titrado kun benzoa acido uzante indikilojn kaj gasacida adsorbado.<ref name="books.google.com"/> Solido kun sufiĉe da baza forto sorbos elektre neŭtralacidan indikilon kaj igos la koloron de la acida indikilo ŝanĝiĝi al la koloro de sia konjugita bazo.<ref name="books.google.com"/> Dum elfarado de la gasacida adsorbadmetodo, [[nitrogena monooksido]] estas uzata.<ref name="books.google.com"/> La bazaj ejoj tiam estas determinitaj per kalkulado de la kvanto de karbona dioksido kiu estas sorbita.<ref name="books.google.com"/> ==Bazoj kiel kataliziloj== Bazaj substancoj povas esti uzataj kiel [[Solvebleco|nesolveblaj]] heterogenaj [[Katalizo|kataliziloj]] por [[Ĥemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]]. Kelkaj ekzemploj estas metaloksidoj kiel ekzemple [[magnezia oksido]], [[kalcia oksido]], kaj [[baria oksido]], same kiel [[Kalia fluorido|kalia fluorido sur alumino]] kaj kelkaj [[zeolito]]j. Multaj [[transirmetalo]]j fariĝas bonaj kataliziloj, multaj el kiuj formas bazajn substancojn. Bazaj kataliziloj estas uzitaj por hidrogenado, migrado de [[Duobla ligo|duoblaj ligoj]], en la Meerwein-Ponndorf-Verley-redukcio, la Michael-reakcio, kaj multaj aliaj. Kaj CaO kaj BaO povas esti tre aktivaj kataliziloj se ili estas varmigitaj al altaj temperaturoj.<ref name="books.google.com">{{cite book |last1=Tanabe |first1=K. |last2=Misono |first2=M. |last3=Ono |first3=Y. |last4=Hattori |first4=H. |title=New Solid Acids and Bases: their catalytic properties |publisher=Elsevier |year=1990 |page=14 |isbn=9780080887555 |url=https://books.google.com/books?id=Aq9cdug9hM0C&pg=PA14 |access-date=19a de Februaro 2015 |archive-date=8a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008015036/https://books.google.com/books?id=Aq9cdug9hM0C&pg=PA14 |url-status=live }}</ref> ==Uzoj de bazoj== * Natria hidroksido estas uzata en la fabrikado de [[sapo]], [[papero]] kaj la sinteza fibro [[rajono]]. * Kalcia hidroksido (malfunkciigita [[kalko]]) estas uzata en la fabrikado de blankiga pulvoro. * Kalcia hidroksido estas uzata ankaŭ por purigi la [[Sulfura dioksido|sulfuran dioksidon]], kiu estas kaŭzita de la ellasilo, kiu troviĝas en elektrocentraloj kaj fabrikoj. <ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> * Magnezia hidroksido estas uzata kiel "kontraŭacido" por neŭtraligi troan acidon en la stomako kaj kuraci malbone funkciantan digeston. * [[Natria karbonato]] estas uzata kiel lava [[sodo]] kaj por mildigi malmolan akvon. * [[Natria bikarbonato]] (aŭ natria hidrogenkarbonato) estas uzata kiel [[bikarbonato]] en kuirado de manĝaĵoj, por fari bakpulvorojn, kiel kontraŭacido por kuraci malbone funkciantan digeston kaj en sodacida fajroestingilo. * [[Amonia hidroksido]] estas uzata por forigi grasajn makulojn el vestaĵoj. == Monoprotaj kaj poliprotaj bazoj == [[File:Sodium hydroxide image .jpg|thumb|[[Natria hidroksido]].]] Bazoj kun nur unu [[Jonigo|jonigebla]] [[hidroksido|hidroksida]] (OH⁻) jono por formula unuo estas nomataj '''monoprotaj''' (aŭ unuprotaj), ĉar ili povas ricevi unu protonon (H⁺). Bazoj kun pli ol unu OH- por formula unuo estas nomataj '''poliprotaj''' (aŭ plurprotaj).<ref>{{Cite web|date=2016-07-13|title=Polyprotic Acids & Bases|url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Physical_and_Theoretical_Chemistry_Textbook_Maps/Supplemental_Modules_(Physical_and_Theoretical_Chemistry)/Acids_and_Bases/Monoprotic_Versus_Polyprotic_Acids_And_Bases/Polyprotic_Acids_and_Bases_1|access-date=2022-01-09|website=Chemistry LibreTexts|language=en|archive-date=9a de Januaro 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109005712/https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Physical_and_Theoretical_Chemistry_Textbook_Maps/Supplemental_Modules_(Physical_and_Theoretical_Chemistry)/Acids_and_Bases/Monoprotic_Versus_Polyprotic_Acids_And_Bases/Polyprotic_Acids_and_Bases_1|url-status=live}}</ref> La nombro de [[Jonigo|jonigeblaj]] [[hidroksido|hidroksidaj]] (OH⁻) jonoj ĉeestantaj en unu formula unuo de bazo estas nomita ankaŭ '''acideco''' de la bazo.<ref>{{Cite web |url=http://www.citycollegiate.com/acidbasesalt4.htm |title=Electrophile – Nucleophile – Basicity – Acidity – pH Scale |website=City Collegiate |access-date=20a de Junio 2016 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630222902/http://www.citycollegiate.com/acidbasesalt4.htm |archive-date=30a de Junio 2016 }}</ref><ref name=Toppr>{{Cite web|url=https://www.toppr.com/guides/chemistry/acids-bases-and-salts/introduction-to-bases/|title=Introduction to Bases: Classification, Examples with Questions & Videos|date=2a de Februaro 2018|website=Toppr-guides|language=en-US|access-date=14a de Marto 2019|archive-date=26a de Julio 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726153900/https://www.toppr.com/guides/chemistry/acids-bases-and-salts/introduction-to-bases/|url-status=dead}}</ref> Surbaze de acideco, bazoj povas esti klasifikitaj en tri tipoj: monoacidaj, diacidaj kaj triacidaj. === Monoacidaj bazoj === Kiam unu molekulo de bazo per kompleta [[jonigo]] produktas unu [[hidroksido|hidroksidan]] jonon, la bazo laŭnome estas monoacida aŭ '''monoprota''' bazo. Ekzemploj de monoacidaj bazoj estas: [[Natria hidroksido]], [[Kalia hidroksido]], [[Arĝenta hidroksido]], [[Amonia hidroksido]], ktp. === Diacidaj bazoj === [[File:BARIUM HYDROXIDE IMAGE.jpg|thumb|[[Baria hidroksido]].]] Kiam unu molekulo de bazo per kompleta [[jonigo]] produktas du [[hidroksido|hidroksidajn]] jonojn, la bazo laŭnome estas diacida aŭ '''diprota''' bazo. Ekzemploj de fiacidaj bazoj estas: [[Baria hidroksido]], [[Magnezia hidroksido]], [[Kalcia hidroksido]], [[Zinka hidroksido]], [[Fera (II) hidroksido]], [[Stana (II) hidroksido]], [[Plumba (II) hidroksido]], [[Kupra (II) hidroksido]], ktp. === Triacidaj bazoj === Kiam unu molekulo de bazo per kompleta [[jonigo]] produktas tri [[hidroksido|hidroksidajn]] jonojn, la bazo laŭnome estas triacida aŭ '''triprota''' bazo. Ekzemploj de triacidaj bazoj estas: [[Aluminia hidroksido]], [[Fera (II) hidroksido]], [[Hidroksido|Ora trihidroksido]], ktp.<ref name=Toppr/> == Notoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Amaral, Luciano (1995). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8515012413 ''Química''.] São Paulo: Edições Loyola. 113 pp. ISBN 9788515012411. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Brena, Nilson Antônio (2009). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8590245896 ''A Chuva Ácida e os seus Efeitos sobre as Florestas'',] 2a eldono. São Paulo: Do Autor. 208 pp. ISBN 9788590245896. Konsultita la 12an de januaro 2013 * A. Caamaño, D. Obach, E. Pérez-Rendón (2005). «10». ''Física y química''. Teide. ISBN 8430746528. * Damodaran, Srinivasan; Parkin, Kirk L; Fennema, Owen R (2010). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8536323345 ''Quimica de Alimentos de Fennema'',] 4a eldono. [S.l.]: Artmed. 900 pp. ISBN 9788536323343. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Ferreira, Maíra; Morais, Lavínia; Nichele, Tatiana Zarichta; Del Pino, José Cláudio (2007). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8536310758 ''Química Orgânica''.] Porto Alegre: Artmed. 150 pp. ISBN 9788536310756. Konsultita la 12an de januaro 2013 * GEPEQ (2005). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8531407044 ''Interações e Transformações: Aluno - Química e a Sobrevivência: Hidrosfera - Fonte de Materiais''.] 4. São Paulo: Editora da USP. 195 pp. ISBN 9788531407048. Konsultita la 12an de januaro 2013 * James Huheey, Ellen A Keiter, Richard L Keiter, André Pousse (trad. de la angla) kaj Jean Fischer (trad. de la angla), ''Chimie inorganique'', Paris Bruxelles, De Boeck, 1996, 964 p. (ISBN 978-2-8041-2112-9, BNF 37670940). Aparte, ĉapitro 9a, «La chimie des bases et des acides», pp. 318-358. * Mateus, Alfredo Luis (2001). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8570412916 ''Química na cabeça - experiências espetaculares para você fazer em casa ou na escola''.] Belo Horizonte: Editora UFMG. 127 pp. ISBN 9788570412911. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Oliveira, Mayron Augusto Borges de (2010). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8590806545 ''Padronização, ph e solução tampão''.] Cachoeiro de Itapemirim: Noryam. 40 pp. ISBN 9788590806547. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Silveira, Benedito Inácio (2011). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8578938771 ''Produção de Biodiesel - Análise e Projeto de Reatores Químicos''.] [S.l.]: biblioteca24horas. 416 pp. ISBN 9788578938772. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Paolo Silvestroni, ''Fondamenti di chimica'', 10a eldono, CEA, 1996, ISBN 88-408-0998-8. * T. W. Graham Solomons, ''Chimica organica'', 2a eldono, Bologna, Zanichelli, 2001, pp. 58-66, ISBN 88-08-09414-6. * Teresi, Dick; Eichenberg, Rosaura (trad.) (2008). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8535911790 ''Descobertas perdidas: as raízes antigas da ciência moderna, dos babilônios aos maias''.] [S.l.]: Companhia Das Letras. 439 pp. ISBN 9788535911794. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Thibodeau, Gary A; Patton, Kevin T (2002). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8520412599 ''Estrutura e funções do corpo humano'',] 11a eldono. [S.l.]: Editora Manole. 528 pp. ISBN 9788520412596. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Whitten, Kenneth W.; Peck, Larry; Davis, Raymond E.; Lockwood, Lisa; Stanley, George G. (2009). [https://archive.org/details/chemistry0000unse_c3m0 Chemistry] (9a eldono). ISBN 0-495-39163-8. * Wolke, Robert L (2003). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8571108927 ''O que Einstein disse ao seu cozinheiro''] - volume 1. Rio de Janeiro: Jorge Zahar Ed. 299 pp. ISBN 9788571106925. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Zumdahl, Steven; DeCoste, Donald (2013). Chemical Principles (7a eldono). Mary Finch. == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Kemio}} * [[Ĥemia ekvilibro]] * [[Ĥemia reakcio]] * [[Johannes Nicolaus Brønsted]] * [[Gilbert Newton Lewis]] * [[August Svante Arrhenius]] * [[Acido]] {{Havenda artikolo|Bazo (ĥemio)}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Acido-baza kemio]] j8ueguw086gnv24xlegod8882iexdiq 0 226896 9441643 9156700 2026-07-30T07:19:12Z Sj1mor 12103 9441643 wikitext text/x-wiki {{Alinomu|kien=Hipermetropeco|kial=neakceptebla [[neologismo]] kiam ekzistas samsignifa termino en [[NPIV]]}}{{Informkesto malsano}}'''Hipermetropio''', '''hipermetropeco''' aŭ '''malmiopio''' estas refrakcia eraro. Ĉe hipermetropeco (malmiopeco) la [[okulo]] estas pleje iom pli mallonga ol normale; la lenso estas pli plata ol normale, aŭ malestas. Tial en stato de neakomodo, la [[lumradio]]j devenantaj de malproksime konverĝas trans la [[retino]]. La okulo do devas akomodiĝi por klare vidi malproksimajn [[objekto]]jn; la proksimajn ĝi ne povas klare vidi. Tamen ĝenerale la subjekto klare vidas malproksimajn objektojn, aparte se tiu estas juna kaj bonfarta. Sed se tiu devas streĉi la [[okulo]]jn por vidi proksime, precipe nokte kaj ĉe arta [[lumo]], tiu laciĝas kaj plendas pri okula aŭ superokula [[doloro]], [[kapdoloro]] ĝenerale frunta, sed kelkfoje okcipita, konjunktiva kaj palpebra [[kongesto]], [[larmelfluo]] kaj ioma [[lumtimo]]. Komplikaĵoj de hipermetropeco estas [[konjunktivito]] kaj [[blefarito]], kongesto de la retino kaj [[koroido]], konverĝa [[strabismo]] kaj [[glaŭkomo]]. [[Dosiero:hypermetropia.png|eta|280px|dekstre|Hipermetropa okulo kaj korekto per konveksa [[lenso (optiko)|lenso]]]] La hipermetropeco estas geometria-optika malo de la [[miopeco]]. La vidadon influas la severeco la hipermetropeco, la aĝo de la subjekto kaj la povo de la akomodado. Ĝi ofte estas denaska kaj la plej ofta [[perturbo]] de la [[refrakto]]. Ĝi povas akompani variajn okulmalsanojn, sed mem ne estas konsiderita kiel malsano. La 50% de homoj estas hipermetropa. Ĝi ofte estas konfuzita kun la [[presbiopeco]], kiun kaŭzas la malmolado de la lenso kaj la malkreskado de la flekso de la radiaj muskoloj. Ambaŭ povas esti korektita per [[okulvitro]]j aŭ kontaktlensojn. Por korektado oni uzas konveksajn lensojn. == Klasifikado == Laŭ severo: * Milda, aŭ fakultativa hipermetropeco (ĝis 3 [[dioptrio]]): :Ĝi estas kompensata per la natura akomodo de la okulo. * Meza, aŭ relativa hipermetropio (3-6, aŭ 3-8 dioptrio): :La subjekto povas akre vidi nur strabe * Severa, aŭ absoluta hipermetropio: :La okulo ne povas akomodi == Akomodo == La milda kaj la meza hipermetropio estas korektita per la refleksa kuntirado de la lenso. Ĝis kiam tiu ebligas la akran vidadon, estas la korektado de la hipermetropeco superflua. Kapdoloro, malbona farto, kaj okaza malakra vidado estas atentas al la necesa kompensado. Ĝenerale la infanoj naskas hipermetropaj. En la infaneco ankaŭ la meza hipermetropio devas esti kompensita, alikaze la infano estos [[strabismo|straba]], ĉar li neniam vidis, kaj vidos akre, do li ne vidis detale la estaĝojn, kaj ankaŭ lia cerbo ne lernis vidi akre. Tiam la cerbo emas prilabori nur la signojn de la dominanta okulo, kaj blokigas la signojn de la alia okulo, kiu iĝas [[ambliopio|ambliopa]]; tiu faras la infanon straba. La hipermetropaj infanoj ofte vidas la televidilon proksime. La severe hipermetropaj uloj ne estas minacitaj per strabismo, ĉar ili vidas ĉiam proksime. La akomodo havas ĝiajn limojn, kaj aĝante tiu kapablo malkreskas. De 35 ĝis 45 jaraĝo la nuda okulo ne povas bone vidi proksime. La presbiopio komencas pli frue kaj estas pli sevara ol ĉe aliaj okuloj. La korigado helpas pli bone vidi proksime, poste ankaŭ vidi pli bone malproksime, kaj la akomodon ankaŭ en tiu proksimo, kiun vidas la ulo bone. == Presbiopeco == Kun la aĝo malkreskas la akomodo de la okulo. Tiu severas la hipermetropecon. Se la 10-jaraĝa infano havas akomodo de 15 dioptrion, restas 10 dioptrio en la aĝo 20 jaroj, 7 dioptrio 30 jare, 4,5 dioptrio 40 jare, kaj komencas la presbiopeco. Li devas pli kaj pli malproksime teni la libron aŭ la gazeton por legi. La meza akomodo laŭ vivjaroj: <ref>Augustin: Augenheilkunde, Springer, 3. Auflage, 2007, S. 591</ref> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Aĝo (jaroj) !! Akomodo (dpt) !!Proksima punkto (cm) |- |10||13,5||7,5 |- |20||10,0||10,0 |- |30||7,5||13,5 |- |40||4,5||22,0 |- |45||3,5||28,5 |- |50||2,5||40,0 |- |55||1,5||66,5 |- |60||1,0||100,0 |- |65||0,5||200,0 |- |70||0,25||400,0 |} == Riskoj == La hipermetropiuloj estas emaj al la malfermita angula [[glaŭkomo]]. Por la hipermetropuloj, ankaŭ la severe hipermetropaj uloj, ne estas malpermesitaj la kapriolado, la pilkoludoj, kaj estas por ili permesita la levado de la pezaj objektoj. == Korektado kaj kuracado == La hipermetropeco estas korigebla per konveksaj lensoj, kiuj havas pozitivajn [[dioptrio]]jn. La okuloj de la plenkreskuloj povas kuraci la hipermetropecon. Se la hipermetropeco ne estas bone korektita, la infano emas strabi. Oni elektas la plej pli dikan lenson, per la ulo kun paraligitaj radiaj muskoloj povas legi la plenan tabulon. Ofte la okulvitro ne plibonigas la vidadon, nur helpas la akomodon, kaj defendas kontraŭ la strabismo. Ankaŭ la meza hipermetropio devas esti korigita, antaŭ de la komenco de la lernejaj jaroj. La oparado de la [[katarakto]] kaŭzas severan hipermetropion kun 13 dioptrio, se oni ne uzas intraokulan lenson. Ekde 2000 oni povas uzi akomodantan intraokulan lenson, per kiu la uzanto povas bone vidi. Iuj eksperimentas per [[okulgimnastiko]], kiu devus preterlasi ĉiun refrakcian difekton, sed mankas la kontrolitaj sukcesoj. Do la scienco de la kuracado rifuzas la metodon.<ref>J. A. Rawstron, C. D. Burley, M. J. Elder: A systematic review of the applicability and efficacy of eye exercises. In: Journal of Pediatric Ophthalmology & Strabismus. 42, Nr. 2, März-April 2005, S. 82-88, PMID 15825744 (Vgl. besonders S. 74).</ref> Oni povas korigi la presbiopion en multaj modoj. La ideala korigado dependas de la agado. Ekzemple la distanco por legi kuŝante estas 30-40 cm, legi sidante estas 50 cm, fari aĵoj estas 45-60 cm, kaj la ideala distanco de la komputila ekrano estas 60-80 cm. La pli malgrandaj distancoj pretendas pli grandan korekcion. Por legi kuŝante oni bezonas 2,5-3; por labori per komputilo bezonas 1-1,5 dioptrion. Oni povas uzi legookulvitron, bi- kaj trifokalajn lensojn, lensoj kun kontinue sanĝantaj dioptrioj, kaj duonokulvitroj. La lastaj estas por tiuj, kiuj ne bezonas korigadon por vidi malproksime. La ulo povas elekti multifokalajn kontaktlensojn, multifokalajn intraokulajn lensojn, aŭ la monovisan teĥnikon. La lasta signifikas, ke unu okulo estas korigita por vidi proksime, kaj la alia por vidi malproksime. La uzanto de tiu metodo perdas lian kapablon vidi la spacon. == Fontoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Sindromoj en oftalmologio]] kp6rb4zroiqivgpmweyx36lmrvzqbip 4 227735 9441627 9440388 2026-07-30T06:59:24Z Moldur 2507 /* Lingvoŝablono pri la jida */ 9441627 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) 72izi84q3w7tzpbnoitj4zlg7bq8cr9 0 228566 9441677 8129931 2026-07-30T07:33:31Z Sj1mor 12103 9441677 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Dufour''' estas la nomo de: * [[Albert Dufour-Féronce]] (1798–1861), germana komercisto kaj bankisto * [[Antoine Dufour]] (* 1979), kanada muzikisto * [[Bernard Dufour]] (1922–2016), franca pentristo * [[Chloé Dufour-Lapointe]] (* 1991), kanada ''Freestyle''-Skiistino * [[Justine Dufour-Lapointe]] (* 1994), kanada '' Freestyle''-Skiistino * [[Léon Dufour]] (1780–1865), franca kuracisto kaj natura esploristo * [[Marc Dufour]] (1843–1910), svisa kuracisto kaj politikisto * [[Sylvain Dufour]] (* 1982), franca ''Snowboarder'' * [[Sylvie Dufour]] (* 1979), svisa malpeza atlektikisto * [[Thomas Dufour]] (* 1973), franca ''Curler'' * [[Guillaume-Henri Dufour]] (1787-1875), Svisa humanisto, generalo de la svisa armeo, politikisto, mapisto kaj inĝeniero * [[Léon Dufour]] (1780-1865), franca kuracisto kaj natursciencisto * [[Bernard Dufour]] (* 1922), franca pentristo * [[Dufour-Pinto]] plej alta monto de [[Svislando]] * [[Dufour-mapo]] {{Projektoj}} 0oh7p11fqwehfuvlugtu7lwjv8rqdmh 0 235299 9441559 8978815 2026-07-30T03:39:35Z Crosstor 3176 /* Bibliografio */ 9441559 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''SPIELMANN József''' (spilman) estis rumanuja hungara kuracisto, medicinhistoriisto, universitata profesoro naskita en [[Mezővelkér]] la [[9-an de majo]] [[1917]] kaj mortinta en [[Târgu Mureş]] la [[28-an de aŭgusto]] [[1986]]. Li estis la patro de historiisto kaj verkisto [[Mihály Sebestyén]]. ==Biografio== József Spielmann akiris diplomon de kuracisto en [[1943]] en [[Kolozsvár]], poste laboris en la katedro de medicinhistorio. Dum la lastaj jaroj de la [[dua mondmilito]] li estis laborservulo. Inter 1945-50 li estis kunlaboranto de profesoro [[Valeriu Bologa]] kaj ekde [[1950]] ĝis sia morto li gvidis la medicinhistorian katedron en Târgu Mureş. ==Verkoj== *''A hazai orvostudomány történetéből'' (összeáll., Bukarest, 1957); *''De la medicină empirică lamedicină ştiinţifică'' (Bukarest, 1961); *''Másoknak világítva''. [[István Mátyus|Mátyus István]] életregénye (biografia romano) (Bukarest, 1969); *''A közjó szolgálatában'' (Bukarest, 1976); *''Az orvostudomány története'' (Marosvásárhely, 1980); *''Betegség, orvoslás, társadalom''. Az orvosi szociológia vázlata (Bukarest, 1984). ==Bibliografio== * [[Károly Kapronczay]]: S. J. (Orvosi Heti lap 1987. 28. sz.). ==Fontoj== *[http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{vivtempo|Spielmann, Jozsef}} [[kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj]] [[kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj]] [[kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] 73i20xwcnqostp34dhp28g1i565k000 0 235403 9441284 9298434 2026-07-29T13:39:47Z ThomasPusch 1869 9441284 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Elbert}} [[Dosiero:Map of Georgia highlighting Elbert County.svg|eta|<center>situo en la [[usona subŝtato]] [[Georgio]]]] '''Kantono Elbert''' (angle ''Elbert County'') estas [[Listo de kantonoj de Georgio|kantono]] de la [[usona subŝtato]] [[Georgio]], kreita je la [[10-a de decembro]], [[1790]]. Laŭ la popolnombrado en [[2000]], ĝi enhavis 20 511 loĝantojn, kaj en [[2005]] ĝi enhavis 20 799. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La kantona ĉefurbo estas Elberton, Georgio. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kantonoj de Georgio|Elbert (Georgio), Kantono]] aa0rm4tk88h5rh2vbmkd72nmbpyc4ux 9441287 9441284 2026-07-29T13:41:17Z ThomasPusch 1869 9441287 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Elbert}} [[Dosiero:Map of Georgia highlighting Elbert County.svg|eta|<center>situo en la [[usona subŝtato]] [[Georgio]]]] '''Kantono Elbert''' (angle ''Elbert County'') estas [[Listo de kantonoj de Georgio|kantono]] de la [[usona subŝtato]] [[Georgio]], kreita je la [[10-a de decembro]], [[1790]]. Laŭ la censo en [[2000]], ĝi enhavis 20 511 loĝantojn, en [[2010]] ĝi enhavis 20 166, kaj laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La kantona ĉefurbo estas Elberton, Georgio. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kantonoj de Georgio|Elbert (Georgio), Kantono]] q5k3kqravh7i5cqxaxyvoveedpfuihv 9441288 9441287 2026-07-29T13:42:53Z ThomasPusch 1869 9441288 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Elbert}} [[Dosiero:Map of Georgia highlighting Elbert County.svg|eta|<center>situo en la [[usona subŝtato]] [[Georgio]]]] '''Kantono Elbert''' (angle ''Elbert County'') estas [[Listo de kantonoj de Georgio|kantono]] de la [[usona subŝtato]] [[Georgio]], kreita je la [[10-a de decembro]], [[1790]]. Laŭ la censo en [[2000]], ĝi enhavis 20 511 loĝantojn, en [[2010]] ĝi enhavis 20 166, kaj laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Do la loĝantareo ekde la lastaj 30 jaroj tendence minimume malgrandiĝas. El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La kantona ĉefurbo estas Elberton, Georgio. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kantonoj de Georgio|Elbert (Georgio), Kantono]] fs4jxzzdhhqo6pzqnmicsg89lc6r2h4 0 236246 9441571 9367250 2026-07-30T05:00:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441571 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | preĝejo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Angkor Ŭat | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-km|ប្រាសាទអង្គរវត្ត}} | alia_nomo_noto = | alia_nomo1 = | kategorio = templo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = ប្រាសាទអង្គរវត្ត | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Angkor wat temple.jpg | dosiero_priskribo = Templo Angkor Ŭat de komplekso Angkor | dosiero_kompl = [[Dosiero:Angkor wat.jpg|260ra]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Kamboĝo | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = [[Siem Reap (provinco)|Siem Reap]] | regiono_tipo = Provinco | distrikto = | municipo = Siem Reap | municipo_tipo = Urbo | histregiono = Kmera imperio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Angkor | parto = | rivero = | rivero_tipo = | konstruaĵo = Kmera arkitekturo | konstruaĵo_tipo = Arkitekturo <!-- *** Situo *** --> | situo = Angkor Ŭat | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 13 | lat_m = 24 | lat_s = 45 | lat_NS = N | long_d = 103 | long_m = 52 | long_s = 00 | long_EW = E | publiko = jes | aliro = Angkor | materialo = sabloŝtono | posedanto = Surjavarman la 2-a <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 12-a jarcento | establita_tipo = | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = Kamboĝo | utc_offset =+7 | horzono_DST = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Angkor Ŭat | unesko_jaro = 1992 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = i, ii, iii, iv | unesko_regiono = 3 | unesko_numero = 668 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Hinduismo]] | libera_tipo = Religio | libera1 = [[Viŝnuo]] | libera1_tipo = Dediĉita al | libera2 = [[Budhismo]] | libera2_tipo = Religio <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Kamboĝo | mapo_lokumilo = Kamboĝo | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Azio | mapo1_lokumilo = Azio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Angkor Wat | portalo = Hinduismo <!-- *** Notoj *** --> | notoj = La plej vizitata loko en Kamboĝo. {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=12|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:Locationtempleawat.png|eta|dekstra|250ra|Angkor Ŭat estas la plej suda templo de la plej granda grupo da temploj en Angkor.]] '''Angkor Ŭat''' estas la plej granda kaj la malplej disfalinta [[templo]] aŭ [[ŭat]] en la regiono [[Angkor]], provinco [[Siemriepo]], en [[Kamboĝo]]. Ĝin konstruis la reĝo [[Surjavarman la 2-a]] en la [[12-a jarcento]]. La templo servis unue al [[hinduismo]] kaj estis dediĉita al la [[dio]] [[Viŝnu]]. Poste ĝi iĝis [[budhismo|budhisma]] templo. Angkor Ŭat estas la plej konata simbolo de la [[kmera arkitekturo]]. Ĝi iĝis la simbolo de Kamboĝo: oni povas vidi ĝin en la landa flago, kaj ĝi estas la plej vizitata loko en Kamboĝo. Laŭ la kmera arkitekturo ĝi estas [[simbolo]] de la [[Monto Meru]], kiu estas la domo de la hinduaj dioj. Ĉirkaŭita de ekstera muro (3,6&nbsp;km longa) ĉeestas tri ortangulaj galerioj, unu super la alia. En la centro estas [[turo]]j. Kontraste al la aliaj temploj de Angkor, tiu templo havas frunton rigardantan al okcidento, eble ĉar tio estas la direkto al Viŝnu. La templo estas admirata pro sia grandeco, la [[harmonio]] de ĝia arĥitekturo, kaj la beleco de ĝiaj [[bareliefo]]j. Pro tio, oni kelkfoje nomas ĝin "''la [[Sep mirindaĵoj de la antikva mondo|oka mirindaĵo de la mondo]]''". == Etimologio == La vorto ''Angkor'' devenas de la [[sanskrito]] ''nāgara'' : reĝa loĝejo. La [[siama lingvo|taja]] kaj [[kmera lingvo|kmera]] ''wat'' aŭ ''[[ŭat]]'' havas la signifon templo, religia konstruaĵo. Oni povas traduki ''Angkor Ŭat'' kiel ''la urbo kiu estas templo''. Tiu nomo estas uzata ekde la [[16-a jarcento]]. Antaŭe, la templo estis nomita ''Preah Pisnulok'', omaĝe al ĝia kreinto. == Geografio == Angkor Ŭat situas 5,5&nbsp;km norde de la urbo ''Siem Reap'' kaj sud-oriente de la malnova ĉefurbo. La templo situas en zono kie ĉeestas multaj antikvaj konstruaĵoj. Ĝi estas la plej suda templo de la situo. == Historio == [[Dosiero:Angkor1866.jpg|eta|maldekstra|250ra|En 1866.]] Angkor Ŭat estis konstruita en la [[12-a jarcento]], fare de la reĝo Surjavarman la 2-a kiu reĝis inter [[1113]] kaj [[1150]]. Jam ekzistis tie alia templo, sed dediĉita al [[Ŝivao]]. Do Surjavarman la 2-a, kiu honoris Viŝnu, decidis konstrui novan templon. La konstruado eble finiĝis ne longe post la morto de la reĝo, kaj kelkaj [[bareliefo]]j estas nefinitaj. Dum la [[14-a jarcento|14-a]] aŭ [[15-a jarcento]], la religio ŝanĝis por [[Budhismo]], kaj nun budhanaj monaĥoj ankoraŭ preĝas tie. Angkor Ŭat ne fariĝis ruinaĵo, ĉar tie oni longe daŭrigis ceremoniojn, kaj la ĉirkaŭantaj foskavoj malpermesis la [[ĝangalo]]n kovri ĝin. Unu el la unuaj eŭropaj vizitantoj estis António da Madalena, portugala monaĥo kiu iris tien en [[1586]] kaj deklaris: "La templo estas tiom eksterordinara konstruaĵo, ke ne eblas rakonti kaj skribi". Sed la templo nur ekestis populara en la [[Okcidento]] dum la [[19-a jarcento]] danke al vojaĝnotoj de la franca [[esploristo]] [[Henri Mouhot]]. [[Dosiero:Angkor-Wat-from-the-air.JPG|dekstra|200ra|eta|Peraviadila foto]] Muhot kredis ke la templo estis konstruita dum la antikva epoko. La vera historio de Angkor Ŭat estis poste pli bone komprenita danke al la studo de stilaj datumoj kolektitaj dum la riparaj laboroj. La loko bezonis multajn riparajn laborojn dum la [[20-a jarcento]], precipe pro la amasitaj grundo kaj ĝangalo. La laboro estis haltigita pro la [[interna milito]] de Kamboĝo. == Arkitekturo == === Loko kaj plano === Angkor Ŭat, situa en 13°24′45″N 103°52′0″E, estas unika kombino de templomonto (nome normiga desegno por la ŝtataj temploj de la imperio) kaj de posta plano de samcentraj galerioj. La konstruado de Angkor Ŭat sugestas ankaŭ, ke estis ĉiela signifo en kelkaj trajtoj de la templo. Tio estas observata en la orient-okcidenta orientigo de la templo, kaj vidlinioj el terasoj ene de la templo montras ke specifaj [[turo]]j estas la preciza loko de la sunleviĝo en [[solstico]].<ref>Fleming, Stuart (1985). "Science Scope: The City of Angkor Wat: A Royal Observatory on Life?". Archaeology. 38 (1): 62–72. JSTOR 41731666.</ref> La templo estas reprezentaĵo de Monto Meru, nome hejmo de la dioj: la centra ''kvinkunkso'' (kvinpunkta bildo kun unu centra) de turoj kiuj simbolas la kvin pintojn de la monto, kaj la muroj kaj la elfosaĵoj simbolas la ĉirkaŭajn montarojn kaj oceanojn.<ref name="Freeman kaj Jacques p. 48">Freeman kaj Jacques p. 48.</ref> Aliro al la plej supraj areoj de la templo estis iom post iom pli ekskluziva, kaj la nereligiuloj estas akceptitaj nur en la plej malalta nivelo.<ref>Glaize, The Monuments of the Angkor Group p. 62.</ref> Malkiel ĉe plej Kmeraj temploj, Angkor Ŭat estas orientata al okcidento anstataŭ orienten. Tio kondukis al multaj (inklude arkeologojn Maurice Glaize kaj George Coedès) konkludi, ket Surjavarman intencis ĝin por servi kiel lia funebra templo.<ref>Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. p. 162. ISBN 978-0-8248-0368-1.</ref><ref>La diplomata sendito Ĵou Da Guan sendita de la imperiestro Temür Ĥan al Angkor en 1295 informis, ke la ŝtatestro estis entombigita en turo post sia morto, kaj li referencis al Angkor Ŭat kiel maŭzoleo.</ref> Plia pruvaro por tiu vidpunkto estas havigita de la bareliefoj, kiu sinsekvas laŭ kontraŭ-horloĝa direkto — prasavja en Hinduisma terminologio — ĉar tiu estas la kontraŭo de la normala ordo. Ceremonioj okazas laŭ kontraŭa ordo dum la Brahmismaj funebraj servoj.<ref>Glaize p. 59.</ref> La arkeologo Charles Higham ankaŭ priskribas ujon kiu eble estis funebra kruĉo kiu estis ŝirmita en la centra turo.<ref name="Higham p. 118">Higham, The Civilization of Angkor p. 118.</ref> Ĝi estis nomita de kelkaj la plej granda spezado de energio por la dispono de kadavro.<ref>Scarre, Chris, eldonisto (1999). "The Seventy Wonders of the Ancient World", London: Thames & Hudson, pp. 81–85</ref> Freeman kaj Jacques, tamen, notas, ke kelkaj aliaj temploj de Angkor apartiĝas el la tipa orientigo al oriento, kaj sugestas, ke la dispono de Angkor Ŭat rilatas al ties dediĉo al Viŝnu, kiu estis asocia kun la okcidento.<ref name="Freeman kaj Jacques p. 48"/> Alia interpreto de Angkor Ŭat estis proponita de Eleanor Mannikka. Konsiderinte la [[desegno]]n de la liniigo kaj dimensioj de la templo, kaj la enhavon kaj aranĝon de la bareliefoj, ŝi argumentas, ke la [[strukturo]] reprezentas postulitan novan epokon de [[paco]] sub la regado de la reĝo Surjavarman la 2-a: "ĉar la mezuroj de sunaj kaj lunaj tempocikloj estis konstruitaj en la religia spaco de Angkor Ŭat, tiu dia ordono al la regulo estis ankrita en la konsekritaj ĉambroj kaj koridoroj intencitaj por porĉiamigi la povon de la reĝo kaj por honorigi kaj mildigi la diaĵojn manifestitajn en la ĉieloj supre."<ref>Mannikka, Eleanor. [http://huntingtonarchive.osu.edu/seasia/angkor.html Angkor Wat, 1113–1150.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060106041557/http://huntingtonarchive.osu.edu/seasia/angkor.html |date=2006-01-06 }}</ref><ref>Stencel, Robert, Fred Gifford, kaj Eleanor Moron. "Astronomy and Cosmology at Angkor Wat." Science 193 (1976): 281–287. (Mannikka, denaske Moron)</ref> La sugestoj de Mannikka estis ricevita per mikso de intereso kaj skeptikismo en akademiaj cirkloj.<ref name="Higham p. 118"/> Ŝi distanciĝis el la spekulativo de aliaj, kiel [[Graham Hancock]], ke Angkor Ŭat estas parto de reprezentaĵo de la [[konstelacio]] [[Drako (konstelacio)|Drako]].<ref>[https://grahamhancock.com/horizon_script_2/ Transskribaĵo de Atlantis Reborn,] broadcast BBC2 4a de novembro 1999.</ref> La ĉefa turo de la templo de Angkor Ŭat estas liniigita kun la matena suno de la printempa [[ekvinokso]].<ref>[https://web.archive.org/web/20181004185657/https://www.msn.com/en-ca/news/world/how-countries-around-the-world-celebrate-the-spring-equinox/ss-BBKsKZB#image=20 "How countries around the world celebrate the spring equinox".] www.msn.com. Arkivita el la originalo la 4an de oktobro 2018. Alirita la 19an de septembro 2019.</ref><ref>[http://www.art-and-archaeology.com/seasia/angkorwat/awsite.html "Ankgor Wat, Cambodia".] www.art-and-archaeology.com. Alirita la 19an de septembro 2019.</ref> === Stilo === [[Dosiero:Angkor Vat (6931599619).jpg|eta|maldekstra|Angkor Ŭat vidita el la flanko.]] Angkor Ŭat estas la ĉefa ekzemplo de la klasika stilo de [[Kmera arkitekturo]] — nome Angkor-Ŭata stilo — laŭ kiu ĝi ricevis sian nomon. Ĉirkaŭ la 12a jarcento Kmeraj arkitektoj estis iĝantaj lertaj kaj fidenmaj en la uzado de [[sabloŝtono]] (anstataŭ [[briko]] aŭ [[laterito]]) kiel ĉefa [[konstrumaterialo]]. Plej el la videblaj areoj estas el sabloŝtonaj blokoj, dum laterito estis uzata por la ekstera murego kaj la kaŝitaj strukturaj partoj. La cimenta agento uzita por kunigi la blokojn ne estis ankoraŭ identigita, kvankam oni sugestis naturajn [[rezino]]jn aŭ [[kalcia hidroksido|solvita kalko]].<ref>[http://www.gacp-angkor.de/ German Apsara Conservation Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210323165359/https://gacp-angkor.de/ |date=2021-03-23 }} Building Techniques, p. 5.</ref> La templo levis laŭdojn ĉefe pro la harmonio de sia desegno. Laŭ Maurice Glaize, nome zorganto en la mezo de la 20-a jarcento de Angkor, la templo "enhavas klasikan perfekton pere de la enteno de monumenteco de fajnaj ekvilibritaj elementoj kaj la preciza aranĝo de ties proporcioj. Ĝi estas verko de povo, unueco kaj stilo."<ref>Glaize p. 25.</ref> Arkitekture, la elementoj karakteraj de la stilo estas jenaj: la [[Ogivo|ogivaj]], kurvobordaj turoj kun formo de [[Nelumbo nucifera|lotusaj]] burĝonoj; duon-koridoroj al pli larĝaj trapasejoj; aksaj galerioj konektantaj enfermitejojn; kaj la krucformaj terasoj kiuj aperas laŭlonge de la ĉefa akso de la templo. Tipaj ornamaj elementoj estas ''devata'' (dioj, aŭ ''apsara'', ina spirito de nuboj kaj akvoj), [[bareliefo]]j kaj sur [[frontono]]j etendaj [[girlando]]j kaj rakontaj scenoj. La statuaro de Angkor Ŭat estas konsiderita konservema, nome pli stateca kaj malpli gracia ol pli fruaj verkoj.<ref>APSARA authority, [http://www.autoriteapsara.org/en/angkor/art/styles/angkorian/angkor_vat.html Angkor Vat Style]</ref> Aliaj elementoj de la desegno estis detruita pro rabado kaj la tempopaso, kiel [[orumo|orumita]] [[stuko]] el la turoj, orumilo sur kelkaj figuroj de bareliefoj, kaj lignaj tegmentaj paneloj kaj pordoj.<ref>Freeman kaj Jacques p. 29.</ref> === Trajtoj === ==== Ekstera komplekso ==== [[Dosiero:West wall of the outer enclosure Angkor Wat0636.jpg|eta|maldekstra|Vido de la okcidenta murego el la ekstera fermitejo de Angkor Ŭat.]] [[Dosiero:Angkor Wat 005.jpg|eta|dekstra|Norda Biblioteko.]] La ekstera murego, 1024 m por 802 m kaj 4.5 alta, estas ĉirkaŭita de 30 m trotuaro de malferma grundo kaj elfosaĵo 190 m larĝa kaj ĉirkaŭ 5 kilometrojn en perimetro.<ref name=Jarus2018 >Jarus, Owen (5a de aprilo 2018). [https://www.livescience.com/23841-angkor-wat.html "Angkor Wat: History of Ancient Temple".] Live Science. Purch. Alirita la 28an de julio 2018.</ref> Aliro al la templo estas pere de terbordo oriente kaj sabloŝtona vojo okcidente; tio lasta, nome la ĉefa enirejo, estas posta aldono, eble anstataŭante lignan ponton.<ref name="multiref4">Freeman kaj Jacques p. 49.</ref> Estas [[gopuro]]j je ĉiuj el la [[kompasdirektoj]]; la okcidenta estas multe la plej granda kaj havas tri ruinigitajn turojn. Glaize notas, ke tiuj gopuroj kaj kaŝas kaj respegulas la formon de la templo mem.<ref>Glaize p. 61.</ref> Ĉe la suda turo estas statuo de [[Viŝnu]], konata kiel ''Ta Reach'', kiu eble origine okupis la centran adorejon de la templo.<ref name="multiref4" /> Galerioj iras inter la turoj kaj tiom for kiom ĝis du pliaj enirejoj en ĉiu flanko de la gopuroj ofte referencataj kiel "elefantaj pordoj", ĉar ili estas sufiĉe grandaj por ebligi eniron de tiuj animaloj. Tiuj galerioj havas kvadratajn pilierojn en la ekstera (okcidenta) flanko kaj fermitan muregon en la interna (orienta) flanko. La tegmento inter la pilieroj estas ornamitaj pere de [[Nelumbo nucifera|lotusaj]] rozetoj; la okcidenta flanko de la murego per dancantaj figuroj; kaj la orienta flanko de la murego pere de balustraj fenestroj, dancantaj masklaj figuroj sur manĝantaj animaloj, kaj ''devata'' (diinoj de nuboj kaj akvoj), inklude (sude de la enirejo) la nuran en la templo kiu montras siajn dentojn. La ekstera murego enfermas spacon de 820,000 kvadrataj metroj (203 akreoj), kiu ekster la templo mem estis origine okupita de la urbo kaj de, norde de la templo, la reĝa palaco. Kiel ĉiuj nereligiaj konstruaĵoj de Angkor, tiuj estis konstruitaj de forpaseblaj materialoj pli ol el ŝtono, kaj tiele nenio postlasis el ili escepte la linioj de kelkaj el la stratoj.<ref name="Freeman and Jacques p. 50">Freeman kaj Jacques p. 50.</ref> Plej el la areo estas nune kovrita per [[arbaro]]. Vojo de ĉirkaŭ 350 m konektas la okcidentajn gopurojn al la templo mem, kun nagaj (serpentoformaj) balustradoj kaj ses serioj da ŝtupoj kiuj kondukas suben al la urbo en ĉiu flanko. Ĉiu flanko prezentas ankaŭ [[biblioteko]]jn kun enirejoj je ĉiu kompasdirekto, antaŭ la tria serio da ŝtupoj el la enirejo, kaj basenon inter la biblioteko kaj la templo mem. La basenoj estas postaj aldonoj al la desegno, kiel la krucforma teraso gvardiita de figuroj de leonoj konektantaj la vojon al la centra strukturo.<ref name="Freeman and Jacques p. 50"/> ==== Centra strukturo ==== [[Dosiero:Middle tower of Angkor Wat temple.jpg|eta|dekstra|altdekstre|La centra turo de Angkor Ŭat simbolas la sanktan monton, nome Monto Meru.]] La templo staras sur teraso starigita pli alta ol la urbo. Ĝi estas farita per tri ortangulaj [[koridoro]]j kiuj kondukas al la centra turo, el kiuj ĉiu nivelo estas pli alta ol la lasta. Mannikka interpretis tiujn koridorojn kiel dediĉitaj al la reĝo, al [[Brahma]], al la luno kaj al [[Viŝnu]].<ref name="Ohio" >[http://huntingtonarchive.osu.edu/seasia/angkor.html "Angkor Wat, 1113–1150".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060106041557/http://huntingtonarchive.osu.edu/seasia/angkor.html |date=2006-01-06 }} The Huntington Archive of Buddhist and Related Art. College of the Arts, The Ohio State University. Alirita la 27an de aprilo 2008.</ref> Ĉiu koridoro havas [[gopuro]]n je ĉiuj punktoj, kaj la du internaj koridoroj havas po unu turon en siaj anguloj, formante kvinkunkson kun la centra turo. Ĉar la templo frontas okcidente, la trajtoj estas ĉiuj reen al oriento, lasante pli da spaco por esti plenigita en ĉiu fermitejo kaj koridoro en la okcidenta flanko; pro la sama tialo la okcident-frontaj ŝtupoj estas pli profundaj ol tiuj de la aliaj flankoj. [[Dosiero:Awatcornertower01.JPG|eta|maldekstra|altdekstre|Turo de Angkor Ŭat.]] [[Dosiero:Angkor (IV).jpg|eta|Vido de la Ekstera Galerio de Angkor Ŭat.]] La ekstera koridoro estas 187 m por 215 m, kun pavilonoj anstataŭ turoj en la anguloj. La koridoro estas malferma al la ekstero de la templo, kun kolonhavaj duonkoridoroj etendantaj kaj apogantaj la strukturon. Konektante la eksteran koridoron al la du fermitejo de la okcidenta flanko estas krucforma klostro nomita ''Preah Poan'' (la "Loko de Mil Dioj"). Bildoj de [[Budho Gotamo|Budho]] estis lasitaj en la klostro fare de pilgrimantoj laŭlonge de la jarcentoj, kvankam plej el ili estis lastatempe forigitaj. Tiu areo havas multajn surskribaĵojn rilata al la bonaj faroj de pilgrimantoj, plej el ili verkitaj en la [[Kmera lingvo|kmera]] sed aliaj en [[Birma lingvo|birma]] kaj japana. La kvar malgrandaj kortoj markitaj pere de la klostro eble origine estis plenigitaj el akvo.<ref>Glaize p. 63.</ref> Norde kaj sude de la klostro estas [[biblioteko]]j. Poste, la dua kaj internaj koridoroj estas konektitaj unu al alia kaj al du flankaj bibliotekoj fare de alia krucforma teraso, denove posta aldono. El la dua nivelo supren, abundas figuroj de ''devata'' (diinoj de nuboj kaj akvoj) sur la muroj, solaj aŭ en grupoj de ĝis kvar. La duanivela enfermitejo estas 100 m por 115 m, kaj eble origine estis inundita por reprezenti la [[oceano]]n ĉirkaŭ la [[Monto Meru]].<ref>Ray, ''Lonely Planet guide to Cambodia'' p. 195.</ref> Tri serioj de ŝtupoj en ĉiu flanko kondukas al la angulaj turoj kaj gopuroj de la interna koridoro. La tre krutaj ŝtuparoj reprezentas la malfacilon ascendi al la regno de dioj.<ref>Ray p. 199.</ref> Tiu interna koridoro, nome la ''Bakan'', estas 60 m kvadrata kun aksaj koridoroj kiuj konektas ĉiujn gopurojn kun la centra adorejo, kaj duarangaj adorejoj situaj sub la angulaj turoj. La tegmentoj de la koridoroj estas ornamitaj per la motivo de la korpo de serpento kiu finas en la kapoj de leonoj aŭ [[garudo]]j. Ĉizitaj [[lintelo]]j kaj [[frontono]]j ornamas la enirejojn al la koridoroj kaj al la adorejoj. La turo supre la centra adorejo staras 43 m ĝis la alto de 65 m super la grundo; malkiel tiuj de antaŭaj templomontoj, la centra turo staras super la ĉirkaŭaj kvar.<ref>Briggs p. 199.</ref> La adorejo mem, origine okupita de statuo de Viŝnu kaj malferma al ĉiu flanko, estis enmurigita kiam la templo estis konvertita al [[Teravada Budhismo]], kaj la novaj muroj prezentis figurojn de starantaj Budhoj. En 1934, la konservisto George Trouvé elfosis la truon sub la centra adorejo: jam plenigita el sablo kaj akvo ĝi jam estis rabita el sia trezoro, sed li trovis sanktigitan fundamentan kuŝejon el [[orfolio]]j du metrojn sub la grunda nivelo.<ref>Glaize p. 65.</ref> ==== Ornamado ==== [[Dosiero:Awatoceanofmilk01.JPG|eta|La bareliefo de la [[Laktomara Agitado]] montras [[Viŝnu]]on en la centron, lian testudan [[avataro]]n Kurma sube, [[asuro]]jn kaj [[Deva (hinduismo)|devaojn]] maldekstre kaj dekstre, kaj apsaraojn kaj [[Indro]]jn supre.]] [[Dosiero:Angkor Wat - 047 Apsaras (8581709930).jpg|eta|maldekstra|[[Devata]] estas karaktera de la stilo de Angkor Ŭat.]] Integrita kun la arkitekturo de la konstruaĵo, kaj unu el la tialoj por ĝia famo estas la etenda ornamado de Angkor Ŭat, kiu hegemonie prenas la formon de frisoj el [[bareliefo]]j. La internaj muregoj de la ekstera koridoro montras serion de grand-skalajn scenojn ĉefe priskribantajn epizodojn el la Hinduaj eposoj [[Ramajano]] kaj [[Mahabarato]]. Higham nomis tiujn, "la plej granda konata linia aranĝo de ŝtonĉizaĵoj".<ref>Higham, ''Early Cultures of Mainland Southeast Asia'' p. 318.</ref> El la nordokcidenta angulo laŭ kontraŭ-horloĝa direkto, la okcidenta koridoro montras la Batalon de Lanka (el la Ramakano, en kiu [[Ramo (dio)|Rama]] venkas super Ravana) kaj la [[Milito de Kurukŝetro|Batalon de Kurukŝetro]] (el la Mahabarato, montrante la reciprokan formortigon de la klanoj Kaurava kaj [[Pandavoj]]). En la suda koridoro sekvas la nura vere historia sceno, nome procesio de [[Surjavarman la 2-a]], kaj poste la 32 [[infero]]j kaj 37 [[ĉielo]]j de Hinduismo.<ref>Glaize p. 68.</ref> [[Dosiero:Angkor-4+.JPG|eta|dekstra|Ornamado de la angulo.]] En la orienta koridoro estas unu el la plej ŝatataj scenoj, nome la [[Kurma|Laktomara Agitado]], montranta 92<ref>Glaize</ref> [[asuro]]jn kaj 88 [[Deva (hinduismo)|devaojn]] uzante la serpentan reĝon Vasuki por agiti la laktomaron sub la estreco de Viŝnu (Mannikka kalkulas nur 91 asurojn, kaj klarigas la nesimetriajn nombrojn kiel reprezentantaj la nombro de tagoj el la [[vintra solstico]] ĝis la [[printempa ekvinokso]], kaj el la ekvinokso al la somera [[solstico]]).<ref>Priskribita en Michael Buckley, [http://www.veloasia.com/library/buckley/churning_milk.html The Churning of the Ocean of Milk]</ref> Sekvas pere de Viŝnu venkantaj super [[asuro]]jn (aldono de la 16a jarcento). La norda koridoro montras la venkon de Kriŝna super Bana (kie laŭ Glaize, "La metilaborado estas plej malbona").<ref>Glaize p. 69.</ref> Angkor Ŭat estas ornamita per priskriboj de [[apsara]] kaj [[devata]]; estas pli ol 1,796 priskriboj de "devata" en la nuntempa esplora kalkulado.<ref>[http://www.devata.org/2010/02/angkor-wat-devata-inventory/ Angkor Wat devata inventory – Februaro 2010] En webarchive [https://web.archive.org/web/20100423123631/http://www.devata.org/2010/02/angkor-wat-devata-inventory/] 23a de aprilo 2010.</ref> La arkitektoj de Angkor Ŭat uzis malgrandajn bildojn de "apsara" 30&nbsp;cm por 40&nbsp;cm kiel ornamaj motivoj por pilieroj kaj muregoj. Oni aligis pli grandajn devatajn bildojn (ĉiuj el kiuj tutkorpaj portretoj kiuj estas proksimume 95&nbsp;cm por 110&nbsp;cm pli elstare je ĉiu nivelo de la templo el la enirpaviliono ĝis la pintoj de la plej altaj turoj. En 1927, Sappho Marchal publikigis studon katalogantan la rimarkindan diversecon de iliaj hararoj, kapovestoj, vestaĵoj, sintenoj, juvelaro kaj ornamaj floroj, kio laŭ Marchal estis bazitaj sur faktaj praktikoj de Angkora periodo.<ref>Sappho Marchal, ''Khmer Costumes and Ornaments of the Devatas of Angkor Wat''.</ref> === Konstruteknikoj === [[Dosiero:Angkor Wat 13 11.JPG|eta|maldekstra|Koridoro.]] La ŝtonoj, tiom poluritaj kiel polurita marmoro, estis metita sencimente kun tre premitaj kunigiloj tre ofte malfacile troveblaj. La blokoj estis metitaj kune pere de [[mortezo kaj tenono]] ambaŭokaze, kvankam en aliaj okazoj ili uzis turturvostojn kaj graviton. La blokoj ŝajne estis metitaj sur siajn lokojn pere de kombinado de elefantoj, ŝnuroj el fibroj de [[kokoso]], [[pulio]]j kaj [[skafaldo]]j el [[bambuo]]. Henri Mouhot notis, ke plej el la blokoj havas truojn de 2.5&nbsp;cm de diametro kaj 3&nbsp;cm profundaj, kun pli da truoj en la pli grandaj blokoj. Kelkaj fakuloj sugestis, ke tiuj estis uzitaj por kunigi ilin pere de feraj bastonoj, sed aliaj postulas, ke ili estis uzitaj por teni provizorajn prenilojn por helpi manovri ilin en iliajn lokojn. La monumento estis farita el 5 milionoj al 10 milionoj da sabloŝtonaj blokoj kun maksimuma pezo de po 1.5 tunoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.livescience.com/24440-angkor-wat-canals.html|titolo=Mystery of Angkor Wat Temple's Huge Stones Solved|familia nomo=Ghose|persona nomo=Tia|dato=31a de oktobro 2012|verko=livescience.com}}</ref> Fakte, la tuta urbo [[Angkor]] uzis multe pli grandajn kvantojn da ŝtonoj ol ĉiuj la piramidoj de Egipto kune, kaj okupis areon multe pli granda ol la nuntempa [[Parizo]]. Krome, malkiel la egiptaj piramidoj kiuj uzas kalkoŝtonon elfositan apenaŭ je 0.5&nbsp;km ĉiam, la tuta urbo Angkor estis konstruita el [[sabloŝtono]] elfosita je 40&nbsp;km (aŭ eĉ pli) fore.<ref>{{Cite web|url=http://video.nationalgeographic.com/video/specials/ancient-mysteries/angkor-wat-temples/|title=Lost City of Angkor Wat|work=National Geographic|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-09-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140303200948/http://video.nationalgeographic.com/video/specials/ancient-mysteries/angkor-wat-temples/|arkivdato=2014-03-03}}</ref> Tiu sabloŝtono devis esti transportita el la Monto Kulen, nome ŝtonminejo proksimume 40&nbsp;km nordoriente. Oni sugestis, ke tiu vojo estis 35&nbsp;km laŭlonge de kanalo al la lago [[Tonlesapo]], aliaj 35&nbsp;km por trairi la lagon, kaj finfine pliaj 15&nbsp;km kontraŭ la akvofluo laŭlonge de la rivero Siem Reap, kio faras totalan veturon de 90&nbsp;km. Tamen, Ecuo Uĉida kaj Iĉita Ŝimoda de la [[Universitato de Ŭaseda]] en [[Tokio]], [[Japanio]], malkovris en 2011 pli mallongan 35&nbsp;km kanalon kiu konektas la Monton Kulen kaj Angkor Ŭat uzante satelitajn bildojn. Ambaŭ supozas, ke la Kmeroj uzis tiun vojon anstataŭe.<ref>{{Cite journal| first = Etsuo | last = Uchida | first2 = Ichita | last2 = Shimoda | title = Quarries and transportation routes of Angkor monument sandstone blocks | journal = Journal of Archaeological Science | volume = 40 | issue = 2 | date = 2013 | doi = 10.1016/j.jas.2012.09.036 | issn = 0305-4403 | pages = 1158–1164}}</ref> Preskaŭ ĉiuj el la surfacoj, kolonoj, linteloj kaj eĉ tegmentoj estas ĉizitaj. Estas kilometroj da reliefoj kiuj ilustras scenojn el la [[Hindia literaturo]] per bildoj kiel unukornuloj, grifoj, flugilhavaj drakoj trenantaj ĉarojn same kiel militistoj sekvantaj elefanton - sur kiuj rajdas estroj kaj ĉielaj dancistinoj kiuj montras prilaboritajn hararstilojn. La koridora murego sole estas ornamita per preskaŭ 1,000 kvadrataj metroj da bareliefoj. Truoj en kelkaj el la muregoj de Angkor indikas, ke eble ili estis ornamitaj per bronzaj platoj. Tiuj estis tre aprezataj en antikvaj eraoj kaj estis plej grava celo de rabistoj. Elfosante en Ĥajuraho, Alex Evans, ŝtonĉizisto kaj skulptisto, rekreis ŝtonan skulptaĵon malpli ol 1.2 m kaj tio bezonis ĉirkaŭ 60 tagojn por la ĉizado.<ref>"Lost Worlds of the Kama Sutra" History channel</ref> Ankaŭ Roger Hopkins kaj Mark Lehner estris eksperimentojn por elmini kalkoŝtonon kiuj laborigis 12 ŝtonministojn dum 22 tagoj por elmini ĉirkaŭ 400 tunojn da ŝtono.<ref>Lehner, Mark (1997). ''The Complete Pyramids'', London: Thames kaj Hudson, pp.&nbsp;202–225 {{ISBN|0-500-05084-8}}.</ref> La laborforto por elmini, transporti, ĉizi kaj instali tiom multan sabloŝtonon devis laborigi milojn inklude multajn tre kapablajn metiistojn. La lertotaskoj postulitaj por ĉizi tiujn skulptaĵojn estis disvolvigitaj jam centojn da jarojn antaŭe, kiel pruvis kelkaj artefaktoj kiuj estis datitaj el la sepa jarcento, multe antaŭ la enpovigo de la Kmeroj.<ref name="Southeast Asia 1995 p. 67-99">Time Life Lost Civilizations series: Southeast Asia: A Past Regained (1995). pp. 67–99</ref><ref name="Scarre p. 81-85">Scarre, Chris editor (1999). "The Seventy Wonders of the Ancient World", London: Thames & Hudson, pp. 81–85</ref> == Angkor Ŭat hodiaŭ == === Restaŭrado kaj konservado === [[Dosiero:WMF Angkor Wat.ogv|Filmeto de Fondaĵo por Monumentoj el la Mondo pri konservado de Angkor Ŭat.|eta]] Kiel ĉe plej el la aliaj antikvaj temploj en Kamboĝo, Angkor Ŭat estis frontinta etendajn damaĝojn kaj deterioradon pro kombinado de plantokresko, fungoj, grundomovoj, militdamaĝo kaj rabado. La militdamaĝo al la temploj de Angkor Ŭat tamen estis tre limigita, kompare kun la cetero de la temploruinoj de Kamboĝo, kaj ĝi ankaŭ ricevis plej grandan atenteman restaŭradon.<ref name="Angkor Battle">Russell Ciochon & Jamie James (14a de oktobro 1989). [https://books.google.dk/books?id=9hAteN7ddW0C&pg=PA52&lpg=PA52&dq=Angkor+Wat+Khmer+Rouge+war#v=onepage&q=Angkor%20Wat%20Khmer%20Rouge%20war&f=false "The Battle of Angkor Wat".] New Scientist. pp. 52–57. Alirita la 22an de novembro 2015.</ref> [[Dosiero:Bullet holes at angkor wat.jpg|eta|maldekstra|Kuglotruoj lasitaj de pafado inter la Kmeroj Ruĝaj kaj Vjetnamaj fortoj en Angkor Ŭat.]] [[Dosiero:Carved grafitti in Angkor Wat left by Chinese tourists.jpg|eta|maldekstra|Vandaligita piliero en Angkor Ŭat kun skribaĵoj de nomoj de ĉinaj turistoj.]] La restaŭrado de Angkor Ŭat en la moderna epoko komenciĝis per la establado de la Konservado de Angkor (Angkora Konservado) fare de la [[École française d'Extrême-Orient]] (EFEO) en 1908; antaŭ tiu dato, aktiveco en tiu loko estis ĉefe rilata al esplorado.<ref>{{Cite web |url=http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Considerations_for_the_Conservation_and_Preservation_of_the_Historic_City_of_Angkor_Report_I.pdf |title=Considerations for the Conservation and Presentation of the. Historic City of Angkor |work=[[World Monuments Fund]]|page=65 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516174411/http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Considerations_for_the_Conservation_and_Preservation_of_the_Historic_City_of_Angkor_Report_I.pdf |archivedate=16a de majo 2011 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110516174411/http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Considerations_for_the_Conservation_and_Preservation_of_the_Historic_City_of_Angkor_Report_I.pdf |arkivdato=2011-05-16 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516174411/http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Considerations_for_the_Conservation_and_Preservation_of_the_Historic_City_of_Angkor_Report_I.pdf |date=2011-05-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Considerations_for_the_Conservation_and_Preservation_of_the_Historic_City_of_Angkor_Report_I.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110516174411/http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Considerations_for_the_Conservation_and_Preservation_of_the_Historic_City_of_Angkor_Report_I.pdf |arkivdato=2011-05-16 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.efeo.fr/base.php?code=217|titolo=The Siem Reap Centre, Cambodia|eldoninto=EFEO}}</ref> La Konservado de Angkor estis responsa por la esploradaj, konservadaj kaj restaŭradaj aktivaĵoj faritaj en Angkor ĝis la komenco de la 1970-aj jaroj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.autoriteapsara.org/en/angkor/history/conservation.html|titolo=The Modern Period: The creation of the Angkor Conservation|verko=APSARA Authority}}</ref> kaj la ĉefa restaŭrado de Angkor estis entreprenita en la 1960-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=5UTelRMB4BAC&pg=PA157&lpg=PA157#v=onepage|titolo=Cambodia|dato=2010|eldoninto=Lonely Planet|ISBN=978-1-74179-457-1|paĝo=157}}</ref> Tamen, laborko en Angkor estis abandonita dum la epoko de la [[Ruĝaj Kmeroj]] kaj la Konservado de Angkor estis dismuntita en 1975.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UWKTmJ8iR84C&pg=PA220#v=onepage |title=Asian Heritage Management: Contexts, Concerns, and Prospects|editor= Kapila D. Silva|editor2= Neel Kamal Chapagain |pages=220–221|publisher=Routledge |date= 2013 |isbn=978-0-415-52054-6 }}</ref> Inter 1986 kaj 1992, la [[Arĥeologia Servo de Barato]] pluigis la restaŭran laboron en la templo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://asi.nic.in/asi_abroad.asp|titolo=Activities Abroad#Cambodia|eldoninto=Archaeological Survey of India}}</ref> ĉar Francio ne agnoskis la kamboĝan registaron tiame. Aperis kritikoj pri la restaŭraj klopodoj unue fare de la francoj kaj poste kaj partikulare fare de la baratanoj, kiuj temis pri la damaĝo farita sur la ŝtona surfaco fare de la uzado de kemiaĵoj kaj cemento.<ref name="Angkor Battle"/><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1992/06/21/magazine/washing-buddha-s-face.html|titolo=Washing Buddha's Face|aŭtoro=Phillip Shenon|dato=[[21-a de junio]] [[1992]]|verkaĵo=[[New York Times]]}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=3ofDt_8kyYcC&pg=PA223&lpg=PA223#v=onepage |title=Asian Heritage Management: Contexts, Concerns, and Prospects|editor= Kapila D. Silva|editor2= Neel Kamal Chapagain |page=223|publisher=Routledge |date= 2013 |isbn= 978-0-415-52054-6 }}</ref> [[Dosiero:Angkor Wat naga and guardian lion.JPG|eta|La restaŭrita kapo de naga serpento apud nerestaŭrita leonbildo en la komenco de vojo kiu kondukas al la enirejo de Angkor Ŭat. La kontrasto de restaŭritaj kaj nerestaŭritaj figuroj estas intenca. La ĉefa restaŭrado de la vojo estis dekomence iniciatita en la 1960-aj jaroj fare de la francoj.]] En 1992, reage al alvoko por helpo fare de [[Norodom Sihanuk]], Angkor Ŭat estis listigita en la [[Ruĝa Listo de Monda Heredaĵo|Listo de Monda Heredaĵo en Danĝero]] de UNESCO (poste forigita en 2004) kaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]] kun alvoko fare de UNESCO al la internacia komunumo por savi Angkor.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=zIMECAAAQBAJ&pg=PA253#v=onepage|titolo=Cultural Heritage as Civilizing Mission: From Decay to Recovery|jaro=2015|eldoninto=Springer International|ISBN=978-3-319-13638-7|paĝo=253|redaktinto=Michael Falser}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=1miIRLRaLEoC&pg=PA290#v=onepage |title=Poverty Alleviation and Environmental Law|author= Albert Mumma|author2= Susan Smith |page=290 |publisher=ElgarOnline |isbn=978-1-78100-329-9 |year=2012}}</ref> Zonigado de la areo estis farita por protekti la Angkoran lokon en 1994,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/legal_texts/decree3.html|titolo=Royal Decree establishing Protected Cultural Zones|verko=APSARA}}</ref> La organizo APSARA estis establita en 1995 por protekti kaj administri la areon, kaj oni aprobis leĝon por protekti la kamboĝan heredon en 1996.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=1W6BWEWdJWQC&pg=PA123#v=onepage |title= Marketing Heritage: Archaeology and the Consumption of the Past|author= Yorke M. Rowan|author2= Uzi Baram |page=123 |publisher=AltaMira Press|date= 2004 |isbn=978-0-7591-0342-9 }}</ref><ref>{{Cite web|author=Hing Thoraxy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010303123306/http://www.lideekhmer.org.kh/publication_roundtable5.htm|archivedate=3a de marto 2001|url=http://www.lideekhmer.org.kh/publication_roundtable5.htm|title=Achievement of "APSARA|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-09-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20010303123306/http://www.lideekhmer.org.kh/publication_roundtable5.htm|arkivdato=2001-03-03}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lideekhmer.org.kh/publication_roundtable5.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20010303123306/http://www.lideekhmer.org.kh/publication_roundtable5.htm |arkivdato=2001-03-03 }}</ref> Pluraj landoj kiel Francio, Japanio kaj Ĉinio estas nuntempe engaĝiĝintaj en variaj konservoprojektoj de Angkor Ŭat. La Germana Apsara Konservoprojekto (GAK) estas laboranta por protekti la "devata"-ojn, kaj aliajn bareliefojn kiuj ornamas la templon, el damaĝo. La esplorado fare de la organizo trovis, ke ĉirkaŭ 20% el la "devata"-oj estas en tre malbona stato, ĉefe pro la natura erozio kaj deterioro de la ŝtono sed parte pro la dekomencaj restaŭrklopodoj.<ref>[http://ospiti.thunder.it/gacp German Apsara Conservation Project] En webarchive [https://web.archive.org/web/20050205015542/http://ospiti.thunder.it/gacp/] 5a de februaro 2005, Conservation, Risk Map, p. 2.</ref> Aliaj laboroj estas la reparo de falintaj sekcioj de la strukturo, kaj evito de pliaj detruoj: la okcidenta fasado de la supra nivelo, por ekzemplo, estis damaĝita pro la apogo de skafaldoj ekde 2002,<ref>{{Cite web |url=http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/publication/yashodhara/yashodhara_6.html |archive-url=https://archive.is/20120526071420/http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/publication/yashodhara/yashodhara_6.html |url-status=dead |archive-date=26a de majo 2012 |title=Infrastructures in Angkor Park |accessdate=25 April 2008 |work=Yashodhara no. 6: Januaro – Junio 2002 |publisher=APSARA Authority |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-20 |arkivurl=https://archive.is/20120526071420/http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/publication/yashodhara/yashodhara_6.html |arkivdato=2012-05-26 }}</ref> sed japana teamo finkompletigis restaŭradon de la norda biblioteko de la ekstera enfermitejo en 2005.<ref>{{cite web |url=http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/news/angkorvat_ceremony.html |title=The Completion of the Restoration Work of the Northern Library of Angkor Wat |accessdate=25a de aprilo 2008 |date=3 de junio 2005 |publisher=APSARA Authority |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509092835/http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/news/angkorvat_ceremony.html |arkivdato=2008-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509092835/http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/news/angkorvat_ceremony.html |archivedate=2008-05-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/news/angkorvat_ceremony.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509092835/http://www.autoriteapsara.org/en/apsara/about_apsara/news/angkorvat_ceremony.html |arkivdato=2008-05-09 }}</ref> La Monda Fondaĵo por Monumentoj komencis konservadajn laborojn en la koridoro de la Laktomara Agitado en 2008 post kelkaj jaroj da studoj pri ties sanstato. La projekto restaŭris la tradician kmeran tegmentosistemon kaj forigis cementon uzitan en pli frua restaŭrklopodoj kio estis rezultanta en la fakto ke [[Efloresko|saloj eniris en la strukturon]] malantaŭ la bareliefo, diskolorigante kaj damaĝante la skulptitajn surfacojn. La ĉefa fazo de laboro finis en 2012, kaj la fina komponanto estis la instalado de pintiloj sur la tegmento de la koridoro en 2013. Oni trovis mikrobiajn biofilmojn kiuj estis deteriorante sabloŝtonon en Angkor Ŭat, Preah Ĥan, kaj Bajon kaj Okcidenta Prasat en Angkor. La dehidratigo - kaj radiad-rezistantaj filamentaj cianobakterioj povas produkti organikajn acidojn kiuj damaĝas la ŝtonon. Malhela filamenta fungo estis trovita en internaj kaj eksteraj montraĵoj de Preah Ĥan, dum la algoj de la genro ''Trentepohlia'' estis trovitaj nur en montraĵoj el ekstera, roz-makulita ŝtono en Preah Ĥan.<ref>{{Cite journal|title=Microbial biofilms on the sandstone monuments of the Angkor Wat Complex, Cambodia|journal=Current Microbiology|date=Feb 2012|pages=85–92|volume=64|author1=Gaylarde CC|author2=Rodríguez CH|author3=Navarro-Noya YE|author4=Ortega-Morales BO|doi=10.1007/s00284-011-0034-y|pmid=22006074|issue=2}}</ref> Ankaŭ oni faris kopiojn por anstataŭi kelkajn el la perditaj aŭ damaĝitaj skulptaĵoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19279491|titolo=Restoring ancient monuments at Cambodia's Angkor Wat|aŭtoro=Guy De Launey|dato=21a de aŭgusto 2012|verkaĵo=BBC}}</ref> === Turismo === [[Dosiero:Statue in Cambodia.jpg|eta|Statuo de dio [[Viŝnu]], konata kiel ''Ta Reach'' sub la suda turo.]] Ekde la 1990-aj jaroj, Angkor Ŭat iĝis tre grava turisma destinejo. En 1993, estis nur 7,650 vizitantoj al la loko;<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/world/2007/feb/25/travel.travelnews|titolo=Tourist invasion threatens to ruin glories of Angkor Wat|aŭtoro=Justine Smith|dato=25a de februaro 2007|verkaĵo=The Observer}}</ref> ĉirkaŭ 2004, la kalkuloj de la registaro montris, ke 561,000 eksterlandaj vizitantoj estis alvenintaj en la provinco Siem Reap tiun jaron, proksimume 50% el la eksterlandaj turistoj en Kamboĝon.<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |title=Executive Summary from Jan–Dec 2005 |accessdate=25a de aprilo 2008 |work=Tourism of Cambodia |publisher=Statistics & Tourism Information Department, Ministry of Tourism of Cambodia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |archivedate=13a de aprilo 2008 |url-status=dead }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |arkivdato=2008-04-13 }}</ref> La kalkulo atingis ĉirkaŭ unu milionon en 2007,<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_book_2007.pdf |title=Tourism Statistics: Annual Report |page=60 |work=Ministry of Tourism }}</ref> kaj ĉirkaŭ du milionojn en 2012.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf|titolo=Tourism Annual Report 2012|verko=Ministry of Tourism}}</ref> Plej vizitis Angkor Ŭat, kiu ricevis ĉirkaŭ du milionojn de eksterlandaj turistoj en 2013.<ref>{{citation |url=http://www.phnompenhpost.com/business/ticket-sales-angkor-wat-exceed-2-million |title=Ticket sales at Angkor Wat exceed 2 million |work=[[The Phnom Penh Post]] |date= 21a de januaro 2015}}</ref> La loko estis administrita de la privata grupo SOKIMEX inter 1990 kaj 2016<ref>{{Cite web|last1=Vannak|first1=Chea|title=Ticket revenue at Angkor complex up 8 percent|url=https://www.khmertimeskh.com/50564897/ticket-revenue-at-angkor-complex-up-8-percent/|website=Khmer Times|accessdate=2a de majo 2019}}</ref>, kiu luprenis ĝin el la kamboĝa registaro. La alfluo de turistoj okazigis nur relative malmultan damaĝon, krom kelkajn [[grafitio]]jn; oni instalis ŝnurojn kaj lignajn ŝtupojn por protekti la bareliefojn kaj tegmentojn, respektive. Krome turismo havigis iome da aldona financo por eltenado — ĉar en 2000 proksimume 28% el la enspezoj de enirbiletoj en la tuta [[Angkor]] estis elspezita en la temploj — kvankam plej el la laboro estis farita de teamoj patronigitaj de eksterlandaj registaroj pli ol de la propraj kamboĝaj aŭtoritatoj.<ref>Tales of Asia, [http://www.talesofasia.com/cambodia-interviews-AC.htm Preserving Angkor: Intervjuo kun Ang Choulean (13a de oktobro 2000)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211005190311/http://www.talesofasia.com/cambodia-interviews-AC.htm |date=2021-10-05 }}</ref> [[Dosiero:Awatdevatasupperlevel01.JPG|eta|300ra|[[Devata]]-oj en Angkor Ŭat.]] Ĉar Angkor Ŭat vidias grandan kreskon en turismo tra la jaroj, [[UNESCO]] kaj ties Internacia Kunordiga Komitato por la Konservo kaj Disvolvigo de la Historia Loko de Angkor (IKK), asocie kun reprezentantoj de la Reĝa Registaro kaj de APSARA, organizis seminariojn por studi la koncepton de "kultura turismo".<ref name="sciencedirect.com">{{Cite journal|doi=10.1016/j.annals.2006.06.004|title=Rethinking tourism in asia|date=2007|last1=Winter|first1=Tim|journal=Annals of Tourism Research|volume=34|pages=27–44}}</ref> En la deziro eviti komercan kaj amasan turismon, la seminarioj emfazis la gravon havigi altkvalitajn disponeblojn por gastigado kaj servoj por ke la kamboĝa registaro povu profiti ekonomie, sed ankaŭ aligante la riĉon de la kamboĝa kulturo.<ref name="sciencedirect.com"/> En 2001, tiu plibonigo rezultis en la koncepton de "Angkora Turismurbo" kiu estu disvolvigita rilate al la tradicia [[Kmera arkitekturo]], enhavas distrigajn kaj turismajn instalaĵojn, kaj havigas luksajn hotelojn kapablajn gastigi grandajn nombrojn de turistoj.<ref name="sciencedirect.com"/> La projekto disvolvigi tiajn grandajn turismajn [[gastejo]]jn trafis kritikon kaj el APSARA kaj el IKK, kiuj plendis, ke antaŭaj turismaj instalaĵoj de la areo estis malrespektantaj konstruregularojn kaj plej el tiuj projektoj havas eblon damaĝi pejzaĝajn trajtojn.<ref name="sciencedirect.com"/> Ankaŭ, la granda skalo de tiuj projektoj komencis minaci la kvaliton de akvo, akvelfluejoj kaj elektraj sistemoj de la apuda urbo.<ref name="sciencedirect.com"/> Oni notis, ke la alta frekvenco de turismo kaj pliiĝanta postulo de altkvalitaj gastejoj en la areo, kaj la disvolvigo de granda [[aŭtoŝoseo]], havis rektan efikon sur la subtera akvonivelo, konsekvence tuŝante la strukturan stabilecon de la temploj de Angkor Ŭat.<ref name="sciencedirect.com"/> Lokanoj de Siem Reap plendis ankaŭ ke la ĉarmo kaj etoso de ilia urbo estis malbonigita por allogi turismon.<ref name="sciencedirect.com"/> Ĉar tiu loka etoso estas ŝlosila komponanto de projektoj kiel la Angkora Turismurbo, la lokaj funkciuloj plue studas kiel sukcese aligi estontan turismon sen mortigi la lokajn valorojn kaj kulturon.<ref name="sciencedirect.com"/> En la Turisma Forumo de [[ASEAN]] de 2012, oni interkonsentis, ke [[Borobudur]] kaj Angkor Ŭat estu frataj urboj kaj iliaj provincoj frataj provincoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/01/13/borobudur-angkor-wat-become-sister-sites.html|titolo=Borobudur, Angkor Wat to become sister sites|dato=13a de januaro 2012}}</ref> == Notoj == {{Referencoj|3}} == Literaturo == * {{cite book | author=Albanese, Marilia |title=The Treasures of Angkor | location=Vercelli | publisher=White Star Publishers| date=2006 | type = Paperback | isbn=978-88-544-0117-4}} * Briggs, Lawrence Robert (1951, represita en 1999). ''The Ancient Khmer Empire''. White Lotus. {{ISBN|974-8434-93-1}}. * Forbes, Andrew; Henley, David (2011). ''Angkor, Eighth Wonder of the World''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B0085RYW0O * Freeman, Michael kaj Jacques, Claude (1999). ''Ancient Angkor''. River Books. {{ISBN|0-8348-0426-3}}. * Higham, Charles (2001). ''The Civilization of Angkor''. Phoenix. {{ISBN|1-84212-584-2}}. * Higham, Charles (2003). ''Early Cultures of Mainland Southeast Asia''. Art Media Resources. {{ISBN|1-58886-028-0}}. * Hing Thoraxy. Achievement of "APSARA": Problems and Resolutions in the Management of the Angkor Area. * {{cite book | author=Jessup, Helen Ibbitson | author2=Brukoff, Barry |title=Temples of Cambodia – The Heart of Angkor | location=Bangkok | publisher=River Books| date=2011 | type = Hardback | isbn=978-616-7339-10-8}} * Petrotchenko, Michel (2011). ''Focusing on the Angkor Temples: The Guidebook'', 383 paĝoj, Amarin Printing and Publishing, 2nd edition, {{ISBN|978-616-305-096-0}} * Ray, Nick (2002). ''Lonely Planet guide to Cambodia'' (4a eldono). {{ISBN|1-74059-111-9}}. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Hinduismo|Budhismo}} {{Projektoj}} {{Artikolo voĉlegita}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Angkor Wat |revizio=916465025 }} [[Dosiero:Angkor-Vat West.jpg|centre|eta|600ra]] {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Historio de Kamboĝo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Kamboĝo]] [[Kategorio:Kmera imperio]] [[Kategorio:Hindia literaturo]] fifopu4nm09wc022kem3frhiqlh7uh0 0 242778 9441318 8853534 2026-07-29T14:31:43Z Sj1mor 12103 9441318 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Day of Silence 2008 Poland Bydgoszcz.jpg|280ra|eta|Tago de Silento 2008 en [[Bydgoszcz]], [[Pollando]]]] La '''Tago de Silento''' ({{lang-en|Day of Silence}}, DoS) estas ĉiujara [[internacia tago|internacia aranĝo]], en kiu partoprenas lerneja, universitata [[junularo]] kaj instruistoj kontraŭantaj [[gejfobio]]n. Partoprenantoj de aktivismo promesas silenti tutan tagon. Tio ĉi silento simbolas silenton kun kiu, laŭ la protestantoj, devas vivi ĉiutatege [[lesbanino]]j, [[gejo]]j, [[ambaŭseksemo|ambaŭseksemuloj]] kaj [[transgenrulo]]j. Junuloj donas al aliaj homoj folietojn kun teksto: {{Citaĵo|''Mi petas, Vi ekkomprenu miajn motivojn por ne paroli hodiaŭ. Mi partoprenas Tagon de Silento, internacia junulara movado, kiu estas protesto kontraŭ silento kun kiu [[lesbanino]]j, [[gejo]]j, [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemuloj]], [[transgenrulo]]j kaj iliaj favoruloj devas resti. Mia intenca silento estas eĥo de ilia silento, kiu estas rezulto de [[persekuto]]j, [[antaŭjuĝo]]j kaj [[diskriminacio]]. Mi kredas, ke interrompo de tiu silento estas unua paŝo por batalo kontraŭ maljustecaĵoj. Ekpensu pri voĉoj, kiujn vi ne aŭdas hodiaŭ. Kion Vi pretas fari por interrompi tiun silenton?''}} == Historio == La unua Tago de Silento aranĝiĝis en la [[Universitato de Virginio]] ([[Usono]]), en [[1996]]. Partoprenis ĝin 150 studentoj. En la sekva jaro partoprenis jam 100 [[universitato]]j en Usono. Ekde [[2000]] oficiala impresario estas [[organizaĵo]] [[GLSEN]]. Laŭ ĝiaj taksoj, en [[2006]] partoprenis Tagon de Silento pli ol 450 mil studentoj kaj lernantoj en pli ol {{formatnum:4000}} lernejoj kaj universitatoj. GLSEN opinias, ke Tago de Silento estas la plej granda studenta aranĝo pri [[GLAT]] en [[Usono]]. Nune en la projekto partoprenas ankaŭ junuloj el aliaj ŝtatoj, ekzemple: [[Nederlando]], [[Pollando]], [[Slovenio]], [[Svedio]], [[Rusio]]. == Vidu ankaŭ == * [[GLAT]] * [[Internacia tago kontraŭ homofobio, transfobio kaj bifobio]] * [[kontraŭgeja diskriminacio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.dayofsilence.org/ Tago de Silento] ([[Angla lingvo|en]]) * [http://dzienmilczenia.blox.pl/ Tago de Silento en Pollando]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Pola lingvo|pl]]) {{Projektoj}} [[Kategorio:GLAT-eventoj]] hnpzkoxw8mbphnt92cwnzlfc6uk0yky 0 245283 9441658 9355044 2026-07-30T07:27:52Z Sj1mor 12103 9441658 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Nils Økland''' (naskiĝis la {{daton|7|januaro|1961}} estas norvega [[Hardingfeleo|Hardingfelila]] muzikisto renomonto por pontata inter la [[nuntempa muziko]] kaj [[popola muziko|popolmuziko]]; lia frato estas la muzikisto [[Torbjørn Økland]]. Li ludis kun la baldaŭ ĉesinta muzika grupo Løver og Tigre ("Leonoj kaj Tigroj," 1983), kun [[Balkansemblet]] (1984-1995 kaj 2005-) kaj en duopo kun [[ĵaza basisto]] [[Bjørnar Andresen]] (Hot Club Records, 1986). Kune kun Arvid Gangsø kaj Jorun Hafstad li ludis en la triopo Skinn og Bein ("Felo kaj Ostoj," kiu registris ''Knaus — en samtidscollage'' ([[rok-muziko|nuntempa roko]], Hot Club Records, 1989). Kune kun la improviza bando [[Supersilent]] li aperis sur elsendo de [[BBC|BBC Radio 3]] (''The Wire Sessions Live'', 2000), kie la koncerta programo priskribis Økland kiel "virtuozo de la tradicia Hardingfeleo kun senakompana ariopo lumigas la grizan apartigantan lokon inter la populajn formojn de liberajn improvizojn kaj modernajn komponaĵojn."<ref>Arvid Skancke-Knutson, [http://www.ballade.no/nmi.nsf/doc/art2000112311044411597161 ''Engelsk suksess for Nils Økland'' ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070305010056/http://www.ballade.no/nmi.nsf/doc/art2000112311044411597161 |date=2007-03-05 }} (Norvega lingvo)</ref> Post la senakompana disko ''Blå Harding'' (Morild, 1996), li registris ''Straum'' ("Rivereto", [[Rune Grammofon]], 2000) kun orgenisto kaj [[etnomuzikologio|etnomuzikologisto]] [[Sigbjørn Apeland]] sur la [[harmoniumo]], frato [[Torbjørn Økland]] sur gitaro, [[Pål Thorstensen]] sur baso, kaj kantistino [[Åsne Valland Nordli]]. ''Bris,'' lastatempa disko ("Venteto," [[Rune Grammofon]], 2004), kiu prezentis siajn komponaĵojn, estis kunlaboro kun Sigbjørn Apeland, [[Mats Eilertsen]] (baso), [[Per Oddvar Johansen]] (tamburoj) kaj [[Håkon Mørch Stene]] (kunfrapo). Partoj de la disko estis sia muziko por ''Melankolika'', teatraĵo de [[Jon Fosse]] bazinte sur la tragedia vivo de la pentristo [[Lars Hertervig]] (1830-1902).<ref>[http://www.ballade.no/nmi.nsf/doc/art2004110514261359638361 ''Nils Økland med lanseringskonsert'' ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070310202714/http://www.ballade.no/nmi.nsf/doc/art2004110514261359638361 |date=2007-03-10 }}(Norvega lingvo)</ref> Dum ses jaroj [[dirigento|direktinte]] la orkestra de [[Ole Bull Akademiet|Ole Bull Akademio]]n, Økland aranĝis [[Regnajn koncertadojn]] ''(Rikskonsertene)'', iniciatemo al laŭregule prezenti kvalitegan muzikon sur tre intensega horaro tra la tuta [[Norvegio]]. Li kunlaboris sur kelkaj diskoj kun ĵaza ensemblo [[Kristian Wallumrød]] kaj, kun la kantistino [[Berit Opheim]] kaj [[Bjørn Kjellemyr]] (baso), registris por la triopo [[BNB]]. Økland violonis ankaŭ sur [[Kompakta disko|kompaktaj disko]]j publikigis de [[Benedicte Maurseth]], [[Knut Hamre]], [[Kari Bremnes]], [[Alf Cranner]], [[Karoline Krüger]] kaj [[Hans Fredrik Jacobsen]]. == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Okland, Nils}} [[Kategorio:Norvegaj dirigentoj]] [[Kategorio:Norvegaj violonistoj]] [[Kategorio:Dirigentoj]] [[Kategorio:Norvegaj ĵazmuzikistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] dq06motj07klh2wcknbf4h8ezouujaa 0 247159 9441708 8804914 2026-07-30T08:07:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441708 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Proposed flag of the United Cyprus Republic.svg|eta|<center> flagopropono por la "Unuiĝinta Respubliko Kipro"]] La '''Annan-plano''' estis plano de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], kiu celis nove ordigi la politikan situacion sur la insulo [[Kipro]] inter parolantoj de la [[greka]] kaj de la [[turka]] lingvoj, kaj reunuigi la insulon. La plano nomatis laŭ la eksa ĝenerala sekretario de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], [[Kofi Annan]]. Ĉar la plano devis esti akceptata de ambaŭ etnaj grupoj de Kipro en referendumoj kaj la grekaj kiproj malakceptis ĝin, la plano sekve ne realiĝis. Fono de la plano estis, ke la [[Respubliko Kipro]], origine celis reprezenti ambaŭ etnajn grupojn kaj laŭ internacia juro ampleksu la tutan insulon<ref>[http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/541%20(1983)&Lang=E&Area=RESOLUTION {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040627183237/http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/541%20(1983)&Lang=E&Area=RESOLUTION |date=2004-06-27 }} rezolucio 541 de la sekureca konsilio de [[Unuiĝintaj Nacioj]]]</ref>, sed post turkia armea invado de la jaro 1974 fakte nur kontrolas la sudon de la insulo kaj nur reprezentas la grekajn insulanojn, kaj en la norda parto dum la jaro 1983 proklamiĝis nova ŝtato, la laŭ internacia juro ne agnoskita [[Turka Respubliko Norda Kipro]], kaj tiu internacie ne akceptita situacio intertempe daŭras dum pli ol kvaronjarcento. [[Dosiero:Cyprus_lrg.jpg|eta|maldekstra|200px|<center>Elkosma bildo de Kipro]] Ĉefaj motivoj de la malakcepto de la Annan-plano fare de la grekaj insulanoj estis la el greklingva vidpunkto nesufiĉa rekompenso de la forpelitaj grekoj el la norda parto de la insulo (kaj de la forpelitaj turkoj el la suda parto de la insulo) post la turka armea invado de 1974, kaj la fakto, ke nur 20 procentoj de la tiam forpelitaj grekoj el la nordo dum la sekvaj 25 jaroj rajtu reveni al siaj originaj loĝlokoj, dum aliaflanke ĉiuj turkaj insulanoj el la sudo rajtu reveni al siaj originaj loĝlokoj, sen ajna tempa limigo, kaj sen kondiĉo havu la tujan rajton je ŝtataneco de la [[Respubliko Kipro]]. Plia problemo el la vidpunkto de la grekaj insulanoj estis la laŭ la Annan-plano antaŭvidita daŭra ĉeesto de turkaj armeaj unuoj en la insula sudo.<ref>Annan-plano, anekso IV, artikolo 4, alineo 2 </ref> Krome laŭ la plano la ekonomio de la unuiĝinta insulo daŭre estu dividita en du sistemojn: nek antaŭviditia komuna valuto nek komuna imposta politiko, kaj krome investoj de grekaj insulanoj kaj iliaj entreprenoj en la norda turke-kipra "federacia ŝtato" estu principe malpermesata. Tamen la Annan-plano ĝis nun estis la sola reala ebleco por la du insulaj etnoj, fini la dividiĝon de la insulo kaj montri la volon pri repaciĝo. == Flagopropono rilate al la Annan-plano == Laŭ la Annan-plano por la celata "Unuiĝinta Respubliko Kipro" proponatis nova flago, kiu bildiĝas supre dekstre de la artikolo. Ĝi konsistu el horizontalaj strioj en la koloroj bluo-blanko-''kupro''-blanko-ruĝo. La bluaj kaj ruĝaj kvinoble larĝu kiom la blankaj, kaj la kuprokolora strio ampleksu la duonon de la tuta flaga larĝo. La blua koloro simboligu la grekan loĝantaron, la ruĝa la turkan, kaj la blanka la lingvajn malplimultojn. La kupra koloro, kiel supre jam menciite, simboligu la tutan insulon. La flago estis unu el pliaj centoj da proponoj el internacia konkurso. Komitato fine elektis tiun proponon de germano. La dezajninto tamen konceptis la flagon origine kun la ruĝa strio supre, laŭ la nuna geografia disdivido de la du etnoj (turkoj en la nordo, grekoj en la sudo). Tiu etna disdivido tamen ne estas nature ekestinta, sed nur post la reloĝigoj de turkaj kaj grekaj kipranoj post la armea invado de 1974 – kaj oni ne volis "honorigi" la armean invadon per konsidero de la perforte kreita etna disdivido en la flagopropono, do simple inversigis supron kaj subon. == Literaturo == * [http://www.zypern.cc/extras/annan-plan-for-cyprus-2004.pdf la Annan-plano kiel (anglalingva) dokumento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120328062304/http://www.zypern.cc/extras/annan-plan-for-cyprus-2004.pdf |date=2012-03-28 }} * [http://se1.isn.ch/serviceengine/FileContent?serviceID=PublishingHouse&fileid=06870BA6-A35A-1EE4-F527-04F6C9345339&lng=en komento de ''Jan Asmussen'' (Eŭropa Centro pri Malplimultoj ECMI) pri la malakcepto de la Annan-plano] == Fontoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Kipro]] 1oqo8fh4dpijh7vw27dksurabd99f3s 0 248325 9441669 7655965 2026-07-30T07:32:32Z Sj1mor 12103 9441669 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto nevoĉa muzikisto | nomo = Miles Davis | dosiero = Miles Davis 1984.jpg | priskribo de dosiero = Miles Davis en la jaro [[1984 en muziko|1984]] | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = nevoĉa muzikisto | naskonomo = Miles Dewey Davis III | alie nomata = | kromnomo = princo de mallumoj <br /> genia damaĝulo <br /> ĵaza kameleono | naskiĝo = [[26-a de majo]] [[1926]]<br />{{flagicon|Usono}} [[Alton (Ilinojo)|Alton]], [[Ilinojo]], [[Usono]] | morto = [[28-an de septembro]] [[1991]]<br />{{flagicon|Usono}} [[Santa Monica]], [[Kalifornio]], [[Usono]] | deveno = | instrumento = [[trumpeto]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Bibopo]], [[cool ĵazo]], [[modala ĵazo]], [[ŝtonbopo]], [[ĵaz-funko]], [[fusio]] | profesio = ĵazensemblestro, [[komponisto]], [[trumpetisto]] | aktivaj jaroj = [[1944 en muziko|1944]] – [[1991 en muziko|1991]] | eldoninto = | parencaj temoj = [[John Coltrane]] <br /> [[Bill Evans]] <br /> [[Herbie Hancock]]<br />[[Miles Davis Quintet]] | ttt = [http://www.milesdavis.com www.milesdavis.com] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = [[trumpeto]] }} '''Miles DAVIS''' la 3-a ([[26-a de majo]] [[1926]] – [[28-a de septembro]] [[1991]]) estis [[usono|usona]] [[ĵazo|ĵaza]] [[trumpetisto]], [[bandestro]], kaj [[komponisto]]. Vaste konsiderata kiel unu el la plej influaj muzikistoj de la [[20-a jarcento]], Davis estis pioniro de preskaŭ ĉiuj ĉefaj disvolviĝoj en ĵazo de la [[Dua Mondmilito]] al la [[1990-aj jaroj]]. Li ludis variajn [[Bibopo|bibopajn]] albumojn kaj registris unu el la unuaj albumoj de [[freŝa ĵazo]]. Li estis unu el la inventistoj de [[modala ĵazo]], kaj [[ĵazroko]] disvolviĝis de lia laboro kun aliaj muzikistoj en la malfruaj [[1960-aj jaroj]] kaj fruaj [[1970-aj]]. Davis postmorte membriĝis en la [[Rock and Roll Hall of Fame]] [[13-an de marto]] [[2006]]. Apenaŭ estas konate, ke Miles estis moderna pentristo. Li komencis pentri dum la jaro 1981 pro liberiĝi de sia droga avido. == Ekspozicioj == * Hanovro 2010 Theatermuseum * Klagenfurt 2011 Alpen-Adria-Galerie {{Commons|Miles Davis}} {{Ĝermo|usona muzikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Davis, Miles}} [[Kategorio:Miles Davis| ]] [[Kategorio:Usonaj ĵaztrumpetistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazbandego-direktistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazkomponistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] 3vzlhgqr32ta9ndc1mtd1ocx96za1nz 0 253900 9441449 9241529 2026-07-29T18:26:41Z Sj1mor 12103 9441449 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo = Abdoulaye Wade | dosiero =Abdoulaye_Wade.jpg | grandeco de dosiero= 230px | priskribo = Abdoulaye Wade en 2007 | oficejo = [[Prezidento de Senegalo]] | vicprezidento = | de = [[1-a de aprilo]] [[2000]] | ĝis = | antaŭulo = [[Abdou Diouf]] | sekvanto = | dato de naskiĝo = [[29-an de majo]] [[1926]] | loko de naskiĝo = {{Flago|Senegalo}} [[Kébémer]], [[Senegalo]] | partio = [[Senegala Demokrata Partio]] | religio = [[Sunaismo]] ([[Maliki]]-[[Ash'ari]], [[Mouride]]) | edzo/ino = [[Viviane Wade]]<ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2004/12/images/20041206-4_bushwadep43859-043-515h.html Laura Bush hosts Viviane Wade] The White House, 6 December 2004</ref> }} [[Dosiero:Abdoulaye_Wade_in_16-05-2007.jpg|eta|280px-right|Abdoulaye Wade en [[2007]]]] '''Abdoulaye Wade''', naskita en [[Kébémer]], sed deklarita en [[Ndar]] por havi la statuson de franca civitano, la 29an majo de [[1926]], estas [[politikisto]] de [[Senegalio]]. Li estis de [[2000]] ĝis [[2012]] prezidento de Senegalio. == Biografio == === Studoj === En [[1947]], li atingis la Diplomon de studofino en la Federala Porinstruista Altlernejo William Ponty en Sébikotane. El [[1951]] al [[1952]], li studis matematikon en Francio en la [[lernejo Condorcet]], [[Parizo]]. De 1952 al 1953, li atingis diversajn diplomojn en diversaj altlernejoj de la Universitato de [[Besançon]]. Li estas ankaŭ doktoro pri juro kaj ekonomiko en la [[Universitato de Grenoble]]. Defendita en [[1959]], lia tezo havas titolon ''Ekonomio de Okcidenta Afriko : unueco kaj kresko''. Wade laboris iomete kiel advokato en Francio antaŭ reveni al Senegalio kaj profesori en la [[Universitato Cheikh Anta Diop|Universitato]]. === Politika kariero === En 1973, Abdoulaye Wade estis loka respondeculo pri la Socialista Partio. En [[1974]], Wade formis la liberalan Demokratan Partion Senegalian (PDS) kaj li estis elektita en la Nacia Asembleo de Senegalio en [[1978]]. Il malsukcese partoprenis en la prezidentaj balotadoj de [[1978]], [[1983]], [[1988]] kaj [[1993]], antaŭ finfine venki en [[2000]] kontraŭ la tiama prezidento [[Abdou Diouf]]. Tiam, li atingis en la unua balotero 31% kontraŭ 41,3% por Abdou Diouf. Nur danke al la voĉdonantaro de [[Mustafa Niasse]] li atingis 58,1% en la dua balotero. En la prezidenta balotado de februaro de [[2007]], Wade estis reelektita jam en la unua balotero kontraŭ aliaj 14 kandidatoj, ĉar li atingis 55,79% de la voĉoj. ==== Politikaj postenoj ==== De 1974 al 1980, li estis deputito en la Nacia Asembleo. De aprilo 1991 al oktobro 1992, li estis Ŝtata Ministro ĉe la Prezidento de la Respubliko de Senegalio [[Abdou Diouf]] en registaro de nacia unuiĝo. De 1995 al 1997, li reposteniĝis kiel Ŝtata Ministro ĉe la Prezidento [[Habib Thiam]]. El aprilo 2000, li estis la 3a prezidento de la Respubliko de Senegalio. ==== La prezidenteco de la Respubliko ==== La 1a de aprilo 2000, Abdoulaye Wade estis nomumita prezidento de la Respubliko de Senegalio. La ceremonio okazis en la stadiono Léopold Sédar Senghor ĉeestantaj multaj afrikaj ŝtatestroj kiel Yaya Diamé de [[Gambio]], Alpha Oumar Konaré de [[Malio]], Koumba Yalla de [[Gvineo-Bisaŭa]], Robert Gueï de [[Eburbordo]], [[Omar Bongo]] de [[Gabono]], Ould Taya de [[Maŭritanio]] (Rim) kaj la prezidento de [[Sao-Tomeo kaj Principeo]]. En 2000, unu el la unua decidoj de la denove elektita prezidento estis disigi la Senaton kaj la Ekonomian kaj Socialam Konsilantaron. En 2007, la prezidento Wade remalfermis ambaŭ instituciojn. Wade estas unu de la ĉefaj instiganto de la disvolviĝo de Afriko (''NEPAD''), [[tutafrikismo|tutafrikista]] projekto por enmeti Afrikon en la mondan komercon kaj liberigi sin el interesaj "helpantoj". == Familio == Abdoulaye Wade estas edzo de francino, Viviane Vert kaj estas patro de du gefiloj, Karim kaj Sindiély. La filino Sindiély, speciala helpanto de la Ŝtatestro, partoprenis en la [[Ralio Parizo-Dakaro]] en [[2005]] kiel ŝoforo. La filo Karim estas prezidanto de la Nacia Agentejo por la Organizado de la Islama Konferenco. Wade havas kromnomon ''Gorgi'' (t.e. la maljunulo, en [[volofa]]). Abdoulaye Wade estas la onklo de Doudou Wade, prezidento de la parlamenta grupo de la majoritato. == Honoraj Distingiloj == La Prezidanto Abdoulaye Wade havas multajn naciajn kaj fremdajn honorajn medalojn kaj titolojn, nome: * Granda Kruco de la Nacia Ordeno de la Leono * Granda Oficiro de la [[Honora Legio]] (Francio) * Ordeno de Merito (Senegalio) En julio de 2003 li ricevis la Ormedalon HENRY SYLVESTER WILLIAM (unua nigra intelektulo kiu imagis tutafrikisman movadon) por la afrika renaskiĝo (Trinidado kaj Tobago). La Reĝa Akademio de la Universitato de Rabat (Maroko) nomumis la prezidanton Abdoulaye Wade kiel [[Doktoro pro honoro]]. Li estas ankaŭ Doktoro pro honoro de la Universitato Mohammedo Va de Rabat. Titolo unuafoje ricevita de eksterlanda gravulo. Maje de 2006 [[Koiĉiro Macuura]], Ĝenerala Direktoro de [[UNESCO]], kaj [[Henry Kissinger]], iama usona Ŝtatsekretario kaj Nobelpremiito pri paco, donis al Abdoulaye Wade la Premion Félix Houphouët-Boigny pro la serĉado de paco 2005. Abdoulaye Wade estis nomumita Honora Civitano de [[Lyon]] kaj ricevis la titolon de Doktoro pro honoro de la [[Universitato de Lyon]] en [[2005]]. Same li estas [[Doktoro pro honoro]] de la [[Universitato de Franche-Comté]]. == Verkoj == En majo 2008 li publikis en Parizo libron de intervjuoj kun du [[ĵurnalisto]]j. Tiu membiografio kie li montras sian longan politikan karieron nomiĝas ''Une vie pour l'Afrique'' (Vivo por Afriko)<ref>Georges Dougueli, « Wade se livre », ''Jeune Afrique'', n ° 2471, du 18 au 24 mai 2008, p. 22</ref>. * ''Appel à la nation'', Parti Démocratique Sénégalais, Dakar, 1985?, 16 p. * ''La doctrine économique du mouridisme'', L'Interafricaine d'éditions, Dakar, 1970, 35 p. (unue publikita ĉe ''Annales de la Faculté de Droit et de Sciences Économiques de l'Université de Dakar'' en [[1968]]) * ''Économie de l'Ouest africain (zone franc) : unité et croissance'', Présence africaine, Paris, 1964, 371 p. (thèse publiée) * ''Quel avenir pour le Sénégal ? : la réponse du PDS'', Parti démocratique sénégalais, Dakar, 1987, 29 p. (Malferma prelego ĉe la Nacia Konvencio de la PDS, Dakaro, 15-17 januaro 1987) * ''Un destin pour l'Afrique'', Karthala, Paris, 1989, 190 p. {{ISBN|2865372316}} (kun la Himno de Afriko, kanto kaj vortoj de Abdoulaye Wade, p. 185-188) * ''Les mathématiques de l'analyse économique moderne'', Economica, 2007, 849 p. {{ISBN|2717850953}} * ''Une vie pour l'Afrique'' (intervjuoj kun Jean-Marc Kalflèche kaj Gilles Delafon), Michel Lafon, Neuilly-sur-Seine, 2008, 330 p. {{ISBN|978-2-7499-0503-7}} == Notoj kaj Referencoj == {{Referencoj}} <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> == Vidu ankaŭ == * [[Politiko de Senegalio]] === Bibliografio === * {{fr}} Mamadou Alpha Barry, ''Abdoulaye Wade sa pensée économique : L'Afrique reprend l'initiative'', Hachette, Essais, 2006, 220 p. {{ISBN|2012359612}} * {{fr}} F. Diaye, M. Printz, Tine, '' Visages publics au Sénégal. 10 personnalités politiques parlent'', L'Harmattan, 1991, 260 p. {{ISBN|2-7384-0567-3}} * {{fr}} Souleymane Jules Diop, ''Wade : L'avocat et le diable'', L'Harmattan, 2007, 228 p. {{ISBN|2296027105}} * {{fr}} Babacar Ndiaye et Waly Ndiaye, ''Présidents et ministres de la République du Sénégal'', Dakar, 2006 (dua eldono), 462 p. * {{fr}} [[Mamadou Seck]], ''Les Scandales politiques sous la présidence d'Abdoulaye Wade'', L'Harmattan, 2006, 222 p. {{ISBN|2-7475-9714-8}} === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/104127.pdf « Le journaliste, le président et les libraires : La difficile critique du Sénégal de Wade »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509142239/http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/104127.pdf |date=2008-05-09 }} (Intervjuo kun Abdou Latif Coulibaly, publikita ĉe ''Politique africaine'', n° 104, decembre 2006) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wade, Abdoulaye}} [[Kategorio:Senegalaj politikistoj]] [[Kategorio:Grand-oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Prezidantoj de Senegalo]] tp1vdpbpw7e2rkf0rtld46hpmm5e3zz 0 258045 9441388 8425775 2026-07-29T16:33:45Z Sj1mor 12103 9441388 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Koelner_Dom_Innenraum.jpg|dekstra|eta|200ra|Novaj teknikaj evoluoj ebligis la estiĝon de la [[gotiko]].]] La '''[[renesanco]] de la [[12-a jarcento]]''' estis periodo de la [[mezepoko]], kiun karakterizis grandaj ŝanĝiĝoj sociaj, politikaj kaj ekonomiaj. Kunvenis intelekta revigliĝo de [[Eŭropo]] bazita sur [[filozofio]] kaj [[scienco]]j. Tiaj ŝanĝiĝoj preparis la vojon al la vera [[renesanco]], kiu ekis en [[Italio]] en la [[14-a jarcento]]. == Deveno de la esprimo == La fakulo pri mezepoko, [[Charles H. Haskins]], estis la unua historiisto, kiu verkis detale pri ''renesanco'', kiu ekis ĉirkaŭ [[1070]]. En [[1927]] li skribis: {{Citaĵo| ''The 12th century in Europe was in many respects an age of fresh and vigorous life. The epoch of the Crusades, of the rise of towns, and of the earliest bureaucratic states of the West, it saw the culmination of Romanesque art and the beginnings of Gothic; the emergence of the vernacular literatures; the revival of the Latin classics and of Latin poetry and Roman law; the recovery of Greek science, with its Arabic additions, and of much of Greek philosophy; and the origin of the first European universities. The twelfth century left its signature on higher education, on the scholastic philosophy, on European systems of law, on architecture and sculpture, on the liturgical drama, on Latin and vernacular poetry...''}} (La 12-a jarcento estis en Eŭropo laŭ multaj kriterioj epoko de floranta vivo. En tiu tempo de la krucmilitoj, de la kresko de urboj kaj de la unuaj okcidentaj naciaj ŝtatoj survenis la klimakso de la romantiko, la komenciĝo de la gotiko, la estiĝantaj popollingvaj literaturoj, la renesanco de la latinaj klasikaj verkistoj, poezio kaj de la romia leĝaro, la rekonsciiĝo pri grekaj sciencoj kun arabaj aldonoj, kaj granda parto de la greka filozofio kaj fondo de la unuaj eŭropaj universitatoj. La 12-a jarcento markis la altan edukadon, skolismon, eŭropajn leĝsistemojn, arkitekturon, skulptadon, liturgian dramon, latinan kaj popollingvan poezion......“) <ref>Charles Homer Haskins. ''The Renaissance of the Twelfth Century''. Cambridge: Harvard University Press, 1927. (p. viii - introduction).</ref> == Ekonomio == En Nordeŭropo estis fondita en la 12-a jarcento, kune kun la urbo [[Lubeko]] la [[hansa ligo]].Multaj urboj ene de la Sankta Romia Imperio, kiel [[Hamburgo]], [[Szczecin]], [[Bremen]], [[Rostock]], sed ankaŭ ekstere, kiel [[Bruĝo]] kaj [[Gdańsk]] iĝis hansaj urboj. Samtempe la germanoj ekkoloniigis orientan Eŭropon, ĉefe la ontan [[Prusio]]n kaj [[Silezio]]n. Fine de la 13-a jarcento, [[venecio|venecia]] esploristo nomita [[Marko Polo]] vojaĝis kiel unu el la unuaj eŭropanoj laŭ la [[silka vojo]] al [[Ĉinio]]. Okcidentulo ekkonsciis pri la fora Oriento, kiam Marko Polo eldonis sian vojaĝlibron ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]''. Multaj misiistoj sekvis lin okcidenten, kiel [[Vilhelmo de Rubruk]], [[Johano de Plano Carpini]], [[Andreo de Longjumeau]], [[Odorik de Pordenone]], [[Johano de Marignolli]], [[Johano de Monte Corvino]] kaj aliaj vojaĝantoj kiel [[Nikolo de Conti]]. == Scienco == [[Dosiero:Map_of_Medieval_Universities.jpg|maldekstra|eta|Mezepokaj universitatoj]] La filozofiaj kaj sciencaj scioj de la frua mezepoko baziĝis ĉefe je kelkaj malmultaj ekzempleroj de antikvaj grekaj tekstoj kun komentarioj, kiuj restis en okcidenta Eŭropo post la falo de la okcidentromia imperio. Eŭropo plejparte perdis la rilaton al la scioj de la antikvo. Tio ŝanĝiĝis dum la renesanco de la 12-a jarcento. La kreskanta kontakto al la islama mondo en [[Andaluzio]] kaj [[Sicilio]], pro krucmilitoj kaj [[reconquista|rekonkero]] unuflanke kaj al [[Bizanco]] aliflanke, donis al la eŭropanoj la eblon legi verkojn de grekaj kaj arabaj filozofoj kaj scienculoj kiel [[Aristotelo]], [[Eŭklido]], Ptolemeo, [[Plotino]], [[Aviceno]] kaj aliaj. La fondo de universitatoj antaŭenigis la tradukon kaj disvastigon de tiaj verkoj. [[Dosiero:God the Geometer.jpg|dekstra|eta|150ra|Mezepokaj sciencistoj provis rekoni geometriajn kaj harmoniajn principojn, laŭ kiuj Dio kreis la universon<ref name="Geometer">La [[cirkelo]] en ĉi tiu [[manuskripto]] el la [[13-a jarcento]] estas simbolo por la dia kreado<br />* [[Thomas Woods]], ''How the Catholic Church Built Western Civilization'', (Washington, DC: Regenery, 2005), ISBN 0-89526-038-7</ref>]] Komence de la [[13-a jarcento]] ekzistis sufiĉe precizaj latinaj tradukoj de la plej gravaj verkoj de preskaŭ ĉiuj intelekte gravaj antikvaj aŭtoroj. Tiel sciencaj ideoj interŝanĝiĝis kaj per universitatoj kaj per monaĥejoj. Tiam [[skolastiko|skolastikuloj]] kiel [[Robert Grosseteste]], [[Roger Bacon]], [[Alberto la Granda]] kaj [[Duns Scotus]] pligrandigis la natursciencajn sciojn de tiuj tekstoj. La uzo de matematiko kiel komprenilo de la naturo fare de Grosseteste jam estas antaŭŝtupo de [[scienca metodiko]]. <!-- The first half of the 14th century saw much important scientific work being done, largely within the framework of [[Scholasticism|scholastic]] [[commentaries]] on Aristotle's scientific writings.<ref>Edward Grant, ''The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional, and Intellectual Contexts,'' (Cambridge: Cambridge Univ. Pr., 1996), pp. 127-31.</ref> [[William of Ockham]] introduced the principle of [[Occam's razor|parsimony]]: natural philosophers should not postulate unnecessary entities, so that motion is not a distinct thing but is only the moving object<ref>Edward Grant, ''A Source Book in Medieval Science,'' (Cambridge: Harvard Univ. Pr., 1974), p. 232</ref> and an intermediary "sensible species" is not needed to transmit an image of an object to the eye.<ref>David C. Lindberg, ''Theories of Vision from al-Kindi to Kepler,'' (Chicago: Univ. of Chicago Pr., 1976), pp. 140-2.</ref> Scholars such as [[Jean Buridan]] and [[Nicole Oresme]] started to reinterpret elements of Aristotle's mechanics. In particular, Buridan developed the theory that [[Inertia#Theory_of_impetus|impetus]] was the cause of the motion of projectiles, which was a precursor of the modern concept of [[inertia]].<ref>Edward Grant, ''The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional, and Intellectual Contexts,'' (Cambridge: Cambridge Univ. Pr., 1996), pp. 95-7.</ref> Meanwhile, the [[Oxford Calculators]] began to mathematically analyze the [[kinematics]] of motion, conducting this analysis without considering the causes of motion.<ref>Edward Grant, ''The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional, and Intellectual Contexts,'' (Cambridge: Cambridge Univ. Pr., 1996), pp. 100-3.</ref> Even though the devastation brought by the [[Black Death]] (mid 14th century) and other disasters sealed a sudden end to the previous period of massive philosophic and scientific development, two centuries later started the European [[Scientific Revolution]], which may also be understood as a resumption of the process of scientific change halted during the [[crisis of the Late Middle Ages]]. --> == Teknologio == [[Dosiero:Hugh_specs.jpg|frame|maldekstra|Detalo de portreto de Hugh de Provence, pentrita de Tomasso da Modena en [[1352]].]] Dum la 12-a jarcento en Eŭropo la nombro de novaj inventaĵoj kaj manieroj ŝanĝi tradiciajn farmanierojn ege pligrandiĝis. En malpli ol jarcento pli da inventaĵoj estis kreitaj kaj uzitaj ol en la antaŭaj mil jaroj de homa historio sur la tuta globo. Tiu epoko vidis grandajn teknikajn paŝojn, enkluzive [[presado]], [[pulvo]], [[spektaklo]]j, plibonigitaj [[horloĝo]]j, [[astrolabo]] kaj plibonigitaj [[ŝipo]]j. Tiuj du lastaj eroj ebligis la malfermon de la epoko de la grandaj esploroj. * La plej frua raporto pri [[ventmuelejo]] estas el [[Yorkshire]], [[Anglio]], el la jaro [[1185]]. * [[Papero|Paperproduktado]] ekis en [[Italio]] ĉirkaŭ [[1270]]. * La [[radŝpinilo]] alvenis en Eŭropo, verŝajne el [[Hindio]] komence de la 13-a jarcento. * La [[magnetismo|magneta]] [[kompaso]] helpis navigacion. * [[Okulvitroj]] estis inventita en Italio fine de la [[1280-aj jaroj]]. * La [[astrolabo]] revenis al Eŭropo danke al islama [[Hispanio]]. * [[Fibonacci|Leonardo de Piso]] enkondukis [[arabaj ciferoj|hindarabajn ciferojn]] en Eŭropo per sia libro [[Liber Abaci]] en [[1202]]. == Skolastikismo == {{Ĉefartikolo|Skolastikismo}} Nova lernmetodo, nomata skolastikismo, evoluis fine de la 12-a jarcento el la remalkovro de la verkoj de [[Aristotelo]], tiuj de mezepokaj [[judo]]j kaj fruaj islamaj [[filozofo]]j influitaj de li, ĉefe Maimonides, [[Aviceno]] kaj [[Ibn-Ruŝd]]; kaj la kristanaj filozofoj influitaj de ili, ĉefe [[Alberto la Granda]], Bonaventure kaj [[Abelardo]]. La anoj de skolastikismo kredis je [[empiriismo]] kaj subtenis katolikajn doktrinojn per studado, rezonado kaj logiko. Ili oponis kristanan mistikismon kaj la platon-aŭgustinan kredon je [[dualismo]] de la animo. La plej famaj skolastikismanoj estis [[Tomaso de Akvino]] kaj [[Aŭgusteno de Hipono]]. Laŭ skolastika metodo Tomaso evoluigis mensan filozofion skribante, ke la menzo estis je naskiĝo ''[[tabula rasa]]'' (''blanka tabulo''), kiu ricevis la eblon pensi kaj rekoni formojn aŭ ideojn tra dia flameto. Aliaj gravaj skolastikismanoj estis [[Roscelin]], [[Abelardo]] kaj [[Peter Lombard]]. Unu el la ĉefaj demandoj dum tiu epoko estis la problemo pri universoj. Gravaj tiamaj ne-skolastikismanoj estis [[Anselmo de Canterbury]], [[Peter Damian]], [[Bernardo de Clairvaux]] kaj la Victori-anoj.{{ref|Scholasticism}} == Vidu ankaŭ == * [[Ars antiqua]] * [[Romaniko]] * [[Gotiko]] * [[Gotika arkitekturo]] * [[Karolida Renesanco]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Haskins, Charles Homer. ''The Renaissance of the Twelfth Century''. Cambridge: Harvard University Press, 1927. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hottopos.com/convenit3/fidora.htm Fidora, A./Niederberger, A.: Der Streit um die Renaissance des 12. Jahrhunderts (disputo pri la renesancco de la 12-a jarcento)] [[Kategorio:12-a jarcento]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Renesanco]] mguq5r66nju5mso9ey01l7twrtzt7sg 0 264088 9441753 8892278 2026-07-30T10:08:21Z Sj1mor 12103 9441753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo| regiono-ISO = ES-EX | situo de= Situo de la komunumo en [[Ekstremaduro]] | situo sur mapo2=Hispanio | situo de2= Situo de la komunumo en [[Hispanio]]}} '''Torre de Miguel Sesmero''' (Turo de M.S.) estas [[vilaĝo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Badajoz]], [[regiono]] de [[Ekstremaduro]]. Ĝi enhavas 1,232 loĝantojn (2007). == Situo == Ĝi troviĝas je 39 km sude de Badajoz, la ĉefurbo de la provinco, preskaŭ survoje al [[Jerez de los Caballeros]] aŭ al [[Zafra]], krome ĝi estas sufiĉe proksime de la landlimo kun [[Portugalio]]. == Historio == Oni diras, ke la nomo de la vilaĝo devenas el turo konstruita por la defendo dum la militoj kontraŭ [[Portugalio]], kaj, poste pro tiaj konfliktoj, la vilaĝo senloĝiĝis. Krome oni diras, ke en la [[mezepoko]], Don Miguel Pico trovis trezoron en la teroj de la vilaĝo, kaj ĉar li estis ''sexmero'' (disdividisto de teroj), oni nomigis tiel la vilaĝon. En [[1531]] la vilaĝo enhavis nur 332 loĝantojn. La reala fondiĝo de la vilaĝo okazis en la [[14a jarcento]], ĉirkaŭ la jaro [[1392]] kaj tiam oni uzas la nomon de La Torre. Oni trovis dokumentojn kiuj konfirmas, ke la teroj de Torre de Miguel Sesmero apartenis al la Episkopo de Badajoz. En [[1643]], portugala armeo de la Duko de Obidos, volis sieĝi la urbon Badajoz, sed ili ne povis kaj decidis detrui kelkajn landlimajn vilaĝojn, inter kiuj '''Torre de Miguel Sesmero''', do tiam pro la detruo kaj timo oni abandonis la vilaĝon. La jura kondiĉo de vilaĝo estis akirita en [[1635]] kontraŭ la pago de 11.000 dukatoj al [[Filipo la 4-a (Hispanio)|Filipo la 4-a]] kaj en 1465 unuiĝis kune kun Almendral al Feŭdo de Feria pere de reĝa donaco. En tiu ĉi vilaĝo estis komence de la [[20a jarcento]] grava sidejo de [[laborista movado]], ekzemple tie oni okazigis unu de la unuaj Laboristaj Kongresoj de Hispanio en [[1902]] kun la celo organizi kamparanajn strikojn. La blazono estis aprobita la [[27an de februaro]] de [[1986]]. == Monumentoj == Estas la Preĝejo de Nia Sinjorino de la Candelaria de la [[16a jarcento]], ermitejoj, tureto kiu formis parton de fortikaĵo, oelomuelejo de la [[18a jarcento]], kelkaj fontoj kaj la Kruco de Almendral de la [[16a jarcento]]. == Gravuloj == * [[Bartolomé Martínez Menacho]], episkopo de Panamo kaj arkiepiskopo de Bogotá * [[Bartolomé Torres Naharro]], teatra aŭtoro de la Renesanco * [[Juan Barjola]], pentristo == Tradicioj == * Ĉiu Kristnasko tiu vilaĝo celebras vivantan [[kripo]]n surstrate. == Eksteraj ligiloj == * [http://torredemiguelsesmero.webs.com/ Retejo de Torre de Miguel Sesmero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627085030/http://torredemiguelsesmero.webs.com/ |date=2015-06-27 }} [[Kategorio:Provinco Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] mjkomozsf8kdom426murukbgg8prhcm 0 278165 9441668 9116297 2026-07-30T07:31:00Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9441668 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Thai peppers.jpg|eta|Tajaj kapsiketoj]] [[Dosiero:Charleston Hot peppers white background.jpg|dekstra|eta|Kapsiketoj diverse maturaj]] '''Kapsiketo''' estas malgrandaj kaj kutime tre akraj [[kapsiko]]j. Malsame al pli grandaj kaj pli mildaj variaĵoj de kapsiko, ili estas uzataj kiel [[spico]] kaj ne kiel [[legomo]]. Oni multe uzas kapsiketojn en la meksika kaj sud-usona kuirarto, ekzemple en la tutmonde famiĝinta plado [[kapsiketa viandaĵo]]. Ĝi ankaŭ estas uzata multe en sud-aziaj kaj sud-orient-aziaj landoj, kiel [[Barato]], [[Tajujo]] kaj [[Indonezio]]. Oni uzas kapsiketojn por fari [[kapsiketa saŭco|kapsiketan saŭcon]] kaj akran [[papriko]]n. == Subspecioj == * ''[[Capsicum annuum]]'' : la plej ofta specio en kultivado, al kiu apartenas la varioj [[Kajena pipro|kajena]], ĝiaj anstataŭaĵoj, chiltpin (kiu estas konsiderata la plej malnova malsovaĝigita vario) kaj dolĉa pipro. * ''Capsicum frutescens'' : Al tiu ĉi specio apartenas la tabaskopipro (el kiu estas farita tabaskosaŭco ) kaj la afrika piri-piri. * ''Capsicum chinense'' : al kiu apartenas la varioj Naga, Benro, Detil kaj Scotch Bonnet. La plej multaj el la tiel nomataj "super varmaj" paprikoj apartenas al ĉi tiu specio. * ''Capsicum pubescens'' : ofta specio en Sudameriko, al kiu apartenas la rokoto-piproj. * ''Capsicum baccatum'' : ofta specio en Sudameriko, al kiu apartenas la perua ají-pipro. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=kapsik.0eto}} * [[Kapsikino]] * [[Meksika kuirarto]] * [[Merkeno]] * [[Ĥalapenjokapsiko]] * [[Kapsiketa viandaĵo]] * [[Kalabria Kapsiketo]] * [[Sambalo]] {{Ĝermo|manĝaĵo}} [[Kategorio:Spicoj]] [[Kategorio:Legomoj]] j8kwvcp7ijmliv2vhbgg33lo0nj65vi 0 281652 9441290 8676024 2026-07-29T13:49:43Z Arbarulo 135469 9441290 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = julio 2026}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=GB-NTH|situo sur mapo2=Britio}} [[Dosiero:Oundle 1469.JPG|eta|dekstra|Nord-strato, Oundle]] '''Oundle''' estas antikva urbo (loĝata ekde la [[ferepoko]]) en [[Northamptonshire]], Anglio. Ĝi situas apud la rivero [[Nene (rivero)|Nene]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Unue la urbo estis komerc-loko por ĉirkaŭaj kultivistoj kaj metiistoj. Ĝi prosperis, kaj gildoj estiĝis. Kontraste al najbaraj urboj, ĝi ne suferis pro la [[nigra morto]] de la [[14-a jarcento]]. Hodiaŭ estas du boat-fabrikoj. Ankoraŭ videblas trinkejoj kaj aliaj konstruaĵoj datante de la [[mezepoko]]. Ĉiujare okazas foiro, literatura festivalo kaj internacia muzika festivalo kun instruado de junaj orgenistoj. [[Kategorio:Urboj de Anglio]] [[Kategorio:Urboj de Britio]] ourf4g04ttm8zgfa8bac2oow68rto1s 0 282476 9441342 8263397 2026-07-29T15:16:35Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9441342 wikitext text/x-wiki '''Kaposújlak''' [kapoŝUjlak] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Somogy]], en [[Distrikto Kaposvár]]. Újlak signifas: nova loĝej', Kapos estas loka rivereto. [[Dosiero:Szarkavári kápolna.jpg|eta|Kapelo en Kaposújlak]] == Bazaj informoj == * [[Koordinato]]j de [[tutmonda loktrova sistemo]]: 46.3641/17.7299 * [[Areo]]: 9&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 660 * [[Poŝtkodo]]: 7522 * [[Telefonprefikso]]: 82 == Situo == Kaposújlak situas sur [[ebenaĵo]], laŭ ĉef[[vojo]] [[Dombóvár]]-[[Nagykanizsa]], laŭ [[fervojo]] Dombóvár-[[Gyékényes]]. [[Kaposvár]] troviĝas 7, [[Kadarkút]] 21 km-ojn. == Historio == La loko estis loĝata dum la [[kuprepoko]], [[bronzepoko]] kaj [[ferepoko]]. La unua mencio devenis el [[1276]]. En [[1872]] la fervojaj [[relo]]j atingis la [[komunumo]]n. En [[1945]] oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. Vilaĝservoj estas [[biblioteko]], vendejo, 2 kafejetoj, [[poŝto]]. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al (Granda) [[Dipatrino]] el la [[21-a jarcento]] * [[sonorilo]]stablo * [[Kastelo de Kaposújlak]] aŭ Kastelo de Somssich, nun [[hotelo]] * [[maŭzoleo]] de [[grafo]]j Somssich * [[akvoturo]], nun elvidejo == Famuloj == * En Kaposújlak naskiĝis [[arkivisto]] [[József Kanyar]]. * En Kaposújlak mortis [[József Somssich (pentristo)]]. == Fontoj == * hungara Vikipedio * Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992 * www.iranymagyarorszag.hu * www.gyaloglo.hu {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy]] np3i02ckarcc7o330991lzsu6t6uh2i 0 285806 9441686 9354134 2026-07-30T07:34:49Z Sj1mor 12103 9441686 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Christian GRENIER''' (naskiĝis en [[1945]] en [[Parizo]]) estas [[franca]] [[verkisto]] de [[porinfana literaturo]]. Li verkas en la fakoj de [[teatro|teatraĵoj]], romanoj de [[sciencfikcio]] kaj [[krimliteraturo]]. Christian Grenier estas la filo de ge[[aktoro]]j kaj li revis fariĝi teatra aktoro kiel siaj gepatroj, sed tiuj ĉi oponis. Li iĝis [[instruisto]], li vigligis klubojn pri [[astronomio]], teatro, sciencfikcio. En 1970 li instigis siajn lernantojn verki romanojn, kreante unu el la unuaj [[verkateliero]]jn en Francio. Li raportas tion en [[eseo]]: '''Jeunesse et science-fiction''' (''Junularo kaj Sciencfikcio'') Eldonejo. Magnard En 1972, li ricevas la O.R.T.F.-[[premio]]n por sia verko : '''La Machination'''. (''La Maĥinacio''). Li tiam forlasas la [[instruado]]n por dediĉi sin al la verkado. == Verkaro == === Krimliteraturo === En la kolekto ''Heures Noires'', eldonejo Rageot, la serio ''"Les Enquêtes de Logicielle"'' ("''la Enketoj de Programarino"''<ref>Netradukebla vortludo. La aŭtoro inigis la francan vorton ''Logiciel'' ([[Programaro]])</ref>"): * ''Coups de théâtre'' (1994) = Teatrofrapo * ''L'Ordinatueur'' (1997) = La komputero-murdisto * ''Arrêtez la musique!'' (1999) = Haltigu la muzikon * ''@ssasins.net'' (2001) = Murd@nto.net * ''Simulator'' (2004) = Simulilo * ''Big Bug'' (2005) = Ega Cimo * ''Des Nouvelles de Logicielle'' (2006) = Noveloj pri Programarino * ''Cing degrés de trop'' (2008) = Kvin troaj gradoj * ''Mort sur le Net'' (2009) = Morto sur la Reto '''Eldonejo ''Milan''''' * ''L’Impossible Mlle Muche'' (2003) = La neebla fraŭlino Muŝ === Sciencfikcio === '''Eldonejo ''Hatier Rageot''''' * ''Sabotage sur la Planète Rouge'' (1972) = Sabotado sur la Ruĝa Planedo * ''Aïo, Terre invisible'' (1973)= Ajo, nevidebla tero * ''Ecoland'' (2003) = Ekolando '''Eldonejo ''G.P.''''' * ''La Machination'' (1973) = La Maĥinacio * ''Cheyennes 6112'' (1974) = Cejenoj 6112 * ''Le Satellite venu d’ailleurs'' (1974) = La satelito venita de aliloke * ''Une squaw dans les étoiles'' (1975) = Indianino en la steloj * ''Les Fleurs de l’espace'' (1976) = Spacaj floroj * ''Le Soleil va mourir'' (1977) = Suno tuj mortos * ''Fleur de monstre'' (1990) = Floro de monstro '''Eldonejo ''Édition de l'Amitié''''' * ''Messier 51 ou l’impossible retour'' (1975) = Messier 51 aŭ la neebla reveno * ''Le Secret des mangeurs d’étoiles'' (1978) = La sekreto de la stel-manĝantoj '''Eldonejo ''La Farandole''''' * ''Face au grand jeu'' (1975) = Front'al la granda ludo '''Eldonejo ''Magnard''''' * ''Il y a deux soleils chez les Tortupatons'' (1977) = Estas du sunoj ĉe la ''Testupatoj'' * ''Les Cascadeurs du temps'' (1977) = La stuntisto<ref>[[Stuntado|Stuntisto]]: Ne-piva vorto: Akrobata aktoro, kiu anstataŭigas kine-aktoron en danĝeraj scenoj</ref> de la tempo * ''Gare au robot-prof !'' (2001) Atentu al la profesorroboto ! '''Eldonejo ''Duculot''''' * ''Le complot ordrien'' (1981) = La ordista komploto '''Eldonejo ''Milan''''' * ''Virtuel : attention, danger !'' (1994) = Virtuala, atentu danĝero * ''Futurs antérieurs'' (1995) = estintaj estontoj * ''Le Seigneur des neuf soleils'' (2000) = La senjoro de naŭ sunoj '''Eldonejo ''Hachette Jeunesse''''' * ''Mission en mémoire morte'' (2000) = Misio en morta memoro * ''Cyberpark'' (2000) * ''Les lagunes du temps'' (2000) = La lagunoj de la tempo '''Eldonejo ''Bayard''''' * ''La musicienne de l'aube'' (2000) = La muzikistino de aŭroro * ''Le Visiteur de l’An 2000'' (2002) = La vizitanto de la jaro 2000 * ''La cité labyrinthe'' (2009) = La labirinta urbo '''Eldonejo ''Livre de poche jeunesse''''' * ''Le Coeur en abîme'' (2003) = La koro en abismo * ''Un amour d'éternité'' (2003) = Amoro de ĉiameco * ''Virus L.I.V. 3 ou la mort des livres'' (2007) = Viruso L.I.V. 3, aŭ la morto de la libroj. '''Eldonejo ''Nathan''''' * la serio ''Aina, knabino de la steloj'' ** ''La Mission d'Aïna'' (2005) = La misio de Aina ** ''Le Secret des Oglonis'' (2005) = la sekreto de la Oglonioj ** ''Le pirate de la comète'' (2006) = La pirato de la kometo ** ''Kaha, supermaki !'' (2006) = Koho, superlemuro ** ''L'Arbre-Monde'' (2006) = La Arbo-Mondo ** ''Faut-il brûler Jeanne ?'' (2007) = Ĉu nepras brulumi Johanan ? * ''La Boîte à Malix '' (2002) = La skatolo de Malikso * ''Les Surfeurs de l’inconnu'' (2002) = La [[Ondorajdado|ondrajdantoj]] de la nekonato * ''Parfaite petite poupée'' (2003) = Perfekta pupeto * ''Le Château des enfants gris'' (2005) = la kastelo de la grizaj infanoj '''Eldonejo ''MDI''''' * ''La mission du Mistermi'' (2002) = La misio de Mastermi '''Eldonejo ''Mango Jeunesse''''' * ''Allers simples pour le futur'' (2002) = simplaj iroj al estonto '''Eldonejo ''L'Atelier du poisson soluble''''' * ''L'île aux chimères'' (2007) = la insulo de la ĥimeroj . '''Eldonejo ''Tertium Éditions''''' * ''L'éternité, mon amour !'' (2003) = Ciameco, mia amoro ! '''Eldonejo ''L'archipel''''' * ''Robinson des étoiles'' (2008) = Robinsono de la steloj '''Eldonejo ''PorteLune Productions''''' * ''Toi, Lumière de ma nuit'' (2008) = Ci, Lumo de mia nokto == Noto == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.noosfere.org/grenier/Accueil.asp?qs=0 TTT-ejo de Christian Grenier] {{Ĝermo|literaturo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grenier, Christian}} [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de krimromanoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] 3t1yzd08keli9pbxnmqs0pu2vm45o2l 0 286292 9441638 8770879 2026-07-30T07:18:35Z Sj1mor 12103 9441638 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Monta gorilo |koloro = pink |dosiero = Silver back.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = monta gorilo |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Primatoj]] ''Primates'' |familio = [[Homedoj]] ''Hominidae'' |subfamilio = [[Homenoj]] ''Homininae'' |tribo = '''Gorillini''' |genro = '''Gorilo''' ''Gorilla'' |specio = [[Orienta gorilo]] ''Gorilla beringei'' |subspecio = Monta gorilo |vikispecio = Gorilla beringei |komunejo = Gorilla beringei |mapo de vivoteritorioj =Eastern Gorilla area.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''monta gorilo''' (latine ''gorilla beringei beringei'') estas subspecio de la specio [[orienta gorilo]] el la [[primatoj|primata]] [[familio (biologio)|familio]] de la [[homedoj]] (''hominidae''). El ĉiuj variaĵoj de [[gorilo]]j ĝi estas la plej konsekvence sur la grundo kaj ne en arboj vivanta. Montaj goriloj nutriĝas de plantaj folioj. Ili nature vivas en du etaj teritorioj de [[orienta Afriko]], en la regiono de la [[Virunga Montaro]] kaj de la [[Nacia Parko Buindi-Ĝangalo]]. Iuj biologoj tamen elstarigas, ke la goriloj el la Buindi-ĝangalo estu subspecio diferenciginda de la monta gorilo kaj nominda ''Buindi-goriloj''. Entute laŭ la stato de 2009 ekzistas proksimume 700 sovaĝe vivantaj montaj goriloj (duono de ili en la Buindi-ĝangalo). [[Dosiero:Gorillas-moving.jpg|eta|350px|maldekstra|<center>moviĝantaj montaj goriloj]] == Karakterizaĵoj == Montaj goriloj havas la muskolozan, larĝan korpostrukturon tipan por ĉiuj goriloj. Ili starante atingas alton de ĝis 1,75 metroj. La viraj bestoj atingas pezon de ĝis 200 kilogramoj, la inaj bestoj kompare malpli larĝas kaj atingas ne pli ol 100 kilogramojn. La felo de la bestoj estas nigra; la karakteriza grizigo de la haroj de maljunaj viroj kiel ĉe ĉiuj orientaj goriloj limiĝas al la dorso. Tipaj estas la longa vizaĝo kaj la kompare larĝa brusto. Kompare al aliaj orientaj goriloj ili havas pli mallongajn brakojn kaj aparte longan, silkecan felan hararon. Kroma karakterizaĵo de la montaj goriloj estas, ke la [[polekso]] estas malpli oponita al la aliaj fingroj, kaj per kolagena histo estas pli ligita al la aliaj fingroj, tiel ke la piedoj de la montaj goriloj relative similas al tiu de homoj. == Konservado == Tiu specio dum lastaj jardekoj de la 20-a jarcento suferis drastajn damaĝojn pro ŝtelĉasado, senarbarigo kaj internaj militoj. Lastatempe iomete ĝi rekuperiĝas; Baker Batte Lule en artikolo de [[Unesko Kuriero]] komentas la pliigon de la specio pere de ekonomia kresko el [[turismo]]; tial la lokanoj rigardas la specion ne kiel timiga specio, sed kiel amika enspezofonto.<ref>Baker Batte Lule, "Afriko: Revenas montaj goriloj", en [[Unesko Kuriero]], numero 3 de Julio-Septembro 2021, eldonita de El Popola Ĉinio, [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377986_epo/PDF/377986epo.pdf.multi "Restarigo de viv-diverseco, revivigi vivon",] 58 pp. pp. 20-22.</ref> == Vidu ankaŭ == : [[Albert-riftaj montarbaroj]] : [[Ruvenzoriaj-virungaj montaraj arbustetaroj]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/39999/all Paĝo pri la monta gorilo el la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080629135344/http://www.iucnredlist.org/search/details.php/39999/all |date=2008-06-29 }} [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]] * [http://www.berggorilla.org/ Retejo pri montaj goriloj] {{de}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Primatoj]] [[Kategorio:Homedoj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] mm4fklc8gb6gq51rgki3884cunwehkp 0 288492 9441480 8180207 2026-07-29T19:15:26Z Sj1mor 12103 9441480 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|fleksio}} '''Flekso''' povas esti: * '''[[Flekso (mekaniko)]]''' streĉo, kiu fleksas korpon <ref> Plena Ilustrita Vortaro 2002 </ref> * fleksita parto de io <ref> Plena Ilustrita Vortaro 2002</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Fleksebleco]] * [[Fleksio]] * [[Kurbo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Apartigilo}} {{Projektoj}} le6vt6dguv7f4201vs1629ku6ai3miw 0 289929 9441208 9441102 2026-07-29T12:04:54Z RG72 11847 9441208 wikitext text/x-wiki La '''murdo de Neda Aga-Soltan''' ({{l-fa|ندا آقاسلطان}} ''Nedā Āġā-Soltān''; {{daton|14|9|1982}} — la 20-an de junio 2009) okazis sur la avenuo Karegar en [[Teherano]], [[Irano]] ({{Koord|35|43|8.57|N|51|23|30.60|O|}}) dum la [[Protestado en Irano (2009)|protestado de opozicio]]. La 26-jaraĝa<ref name="jpost.com">[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1245184921949&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Analysis: Hell hath no fury] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111145941/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1245184921949&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=2012-01-11 }} {{en}}</ref> junulino estis mortigita per la pafo en la koro, verŝajne, fare de ano de [[Basiĝi]]. Tiu evento plifortigis la protestadon kaj estigis grandan indignon. == Antaŭtage == La {{daton|19|junio}} 2009 irana studentino skribis en sia blogo sub la nomo ''Hanna'': :''"Morgaŭ mi iros al manifestacio. Eble tie elverŝiĝos sango. Eble mi estos unu el tiuj, kiuj estos tie mortigitaj. Mi aŭskultas ĉiujn mijan ŝatatajn kantojn. Mi eĉ volas danc ĉe iuj el ili. Mi ĉiam volis fari tre mallarĝajn brovojn. Jes, povas esti ke mi vizitos [[belecsalono]]n antaŭ la manifestacio!... Necesas relegi la versojn de [[Forug Farroĥ-Zad|Forug]] kaj de [[Ahmad Ŝamlu|Ŝamlu]]. Ĉiuj familiaj fotoj estas rerigarditaj. Necesas telefoni al amikoj kaj adiaŭi... Mi skribas tiujn ĉi senkoherajn frazojn por futuraj generacioj, por ke ili sciu, ke ni faris tion ne sub la influo de emocioj kaj ne sub la influo de amikoj. Por ke ili sciu, ke ni faris ĉion, kio ni povis, por ke ili havu futuron. Por ke ili sciu, ke niaj antaŭuloj kapitulacis antaŭ la araboj kaj mongoloj, sed ne kapitulacis antaŭ despotismo. Mi skribas tion por venontaj tagoj..."''<ref>[http://balatarin.com/permlink/2009/6/19/1625688 La blogo de Hanna] [[farsi]]</ref> Post apero de la informo pri junulino, mortigita dum dispelado de la manifestacio la 20-an de junio, multaj kredis, ke tio estis ''Hanna''. Tamen samvespere ŝi denove skribis en sia blogo: :"Hodiaŭ estis la grandega tago. Hodiaŭ mi pereis... Hieraŭ en la retejo "Balatrin" mi skribis la mesaĝon sub la titolo "Morgaŭ estos grandega tago. Povas esti ke mi pereos". Mi alvenis por diri: mi estas viva. Sed fratino mia pereis... Mi alvenis por diri: mia fratino pereis en la brakoj de la patro... Mi alvenis por diri: la fratino havis grandegajn revojn... Mi alvenis por diri: mia fratino pereis, sed ŝi estis digna. Ŝi amis kiel mi. Ŝi ŝatis kiam vento ludis kun ŝiaj haroj. Ŝi, kiel mi, legis la versojn de Forug. Ŝi deziris vivi je libero kaj egalrajteco. Ŝi deziris levi la kapon kaj diri fiere: "Mi estas iranino!"<ref>[http://hanaa54.blogfa.com/post-1.aspx La blogo de Hanna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090623221957/http://hanaa54.blogfa.com/post-1.aspx |date=2009-06-23 }} [[farsi]]</ref> == La vivo kaj la morto de Neda Aga-Soltan == Ŝi naskiĝis kaj loĝis en Tehrano en la familio de civila oficisto kaj dommastrino. Post fini la [[universitato Azad|universitaton Azad]] laŭ la fako "islama filozofio", Neda decidis labori pri turismo kaj ekis lerni [[Turka lingvo|turkan lingvon]] por estu ĉiĉerono. Kune kun siaj amikoj ŝi vizitis en [[Tajlando]] kaj [[Dubajo]], antaŭ du monatoj veturis en [[Turkio]]. Neda ŝatis persian muzikon kaj prenis lecionojn pri ludado sur piano.<ref name="tre"/> La {{daton|20|junio}} Neda trafis trafikŝtopiĝon kune kun sia muzikinstruisto ''Hamid Panahi''. Estis varmega vetero kaj Neda eliris el aŭto por vidi manifestacion. "Ni simple rigardis, ne ĵetis ŝtonojn aŭ ion ajn alian, kaj ili mortpafis ŝin. — diris poste ''Panahi''. — Mi ekaŭdis iun krakon kaj ekvidis, ke Neda falis sur teron. Tio estis nur unu kuglo. Poste mi ekkonis, ke en ŝi pafis policano, pli ĝuste kunlaboranto de "Basiĝi". Mi rigardis kiel la sango elverŝiĝis el ŝia brusto, kaj poste ekfluis el la nazo kaj buŝo". Baldaŭ ''Kaspian Makan'', la fianĉo de la junulino, en intervjuo de [[BBC]] Persian konfirmis, ke Neda estis sur strato hazarde.<ref name="neda">[http://kontury.info/news/2009-06-23-1104 Неда Солтани: лицо иранского протеста (ВИДЕО)] {{ru}}</ref> Tamen li estis asertinta ke basiĝano pafis en ŝin intence. Poste en amaskomunikiloj aperis la memoraĵoj de la amikoj de la junulino, kiuj diris, ke ŝi eliris sur stratojn pro la malkontenteco de rezulton de la [[Prezidanta balotado en Irano 2009|prezidenta balotado]]. Kvazaŭ ili deadmonis Neda, sed ŝi deklaris ke ne timas morton kaj diris: "Ne emociiĝu, tio estas nur unu kuglo — kaj ĉio estos finite". == Filmetoj == Samtage en [[Facebook]] kaj [[YouTube]] estis disvastigita la filmeto, kiu kaptis la murdon. Pli ĝuste tio estis tri filmetoj, filmitaj per diversaj poŝtelefonoj. Unua filmeto montris Neda ankoraŭ vivan kaj staran inter amaso da homoj. En la dua la filmanto alproksimiĝadis grupon da homoj, kiuj kolektiĝis apud parkita aŭto. Kiam li aliris pli proksime, iĝas videble kiel Neda falas sur trotuaron, ĉe ŝiaj piedoj ekas la granda sanga makulo. Du viroj provas haltu la sangadon, sed post kelkaj sekundoj ŝi svenas. Tria filmeto montris samon, sed el alia punkto de filmado. Unu filmeton akompanis la komento de la nekonato, kiu asertis, ke ĉeestis pri tiu evento: :''"En 19:05 la 20-an de junio sur la avenuo Karegar, ĉe la angulo de stratoj Hosravi kaj Salehi, basiĝano, kaŝiĝita sur plafono de loĝata domo, mortigis la junan virinon, staran sur strato kun sia patro.<ref>La bloganto eraras — tio estis la muzikinstruisto de Neda.</ref> Ili observis la protestadon. Basiĝano celis la junulinon kaj ne povis maltrafi. Li celis ĝuste la koron. Mi mem estas la kuracisto, mi alkuris por savu ŝin. Tamen la pafo estis tiom forta, ke la kuglo kreviĝis en la brusto de la junulino, ŝi mortis post du minutoj. La marŝo de la protestado iris sur ĉefa strato je 1 km de la loko de la mortigo. Iuj protestintoj forkuradis de larmiga gaso, diŝprucigita direkte al la strato Salehi. La filmeto estis farita de mia amiko, kiu staris rekte malantaŭ mi. Bonvolu, rakontu pri tio al tuta mondo".'' En la filmo estas aŭdebla voĉo de viro: "Petu vin, nur ne foriru!" kaj “Kara ne timu, Neda ne timu!”<ref name="neda1">[http://tomodomo.blogspot.com/2009/06/mortiĝo-de-juna-irananino-dum-protesto.html Mortiĝo de juna Irananino dum protesto; ligo al filmo!] {{eo}}</ref><ref>[http://www.youtube.com/verify_age?&next_url=/watch%3Fv%3DK67fFhgn_CA Neda Agha-Soltan YouTube] {{en}}</ref> Lastaj vortoj de la junulino estis: "Mi brulas, al mi estas tiel varmege!"<ref name="tre">[https://web.archive.org/web/20090827110017/http://www.izvestia.ru/world/article3129901/ Погибшая иранская студентка Неда Солтани: "Я горю, мне так горячо!"] {{ru}}</ref> == La reagoj == === Oficiala reago === La registaraj amaskomunikiloj unue silentis pri tio, la publika enterigo estis malpermesita kaj nur post kelkaj tagoj la kadavro estis enterigita en la tombejo Beheŝt-e-Zahra, en sudo de Tehrano.<ref name="neda"/> La {{daton|24|junio}} okazis vica manifestacio memore de Neda. Tiu tage la irana televido elmontris tri serieroj de la filmo "Majstro de l’ringoj", kvankam kutime la okcidentajn filmojn elmontras pli malofte; tamen stratoj estis plenaj de homoj. Sur la ŝildoj de la avenuo Amirabad iu skribis per aerosolo: "La avenuo de Neda". Poste oficialuloj agnoskis la mortigon de la junulino, sed ekprovis prinigrigi ŝian. Aperis la aludoj al malkonvenan konduton de Neda, interalie oni atentigis pri tio, ke la junulino troviĝis en aŭto kune kun la viro, kiu ne estis ŝia patro aŭ parenco. Oni publikis la foton, reprezentanta Neda sen tuko surkape kaj kun juvelaĵo surkole, memoriganta krucon. La {{daton|21|junio}} irana oficialulo deklaris dum la televida elsendo, ke la mortigon povis aranĝi la ĵurnalisto de BBC John Leyne, kiu estis interesigita pri "varmega reportaĵo" el Irano. Samtage la ĵurnalisto estis deklarita ''persona non grata'' kaj devigita forlasu la landon ene 24 horoj. La ambasadoro de Irano en [[Meksiko]] ''Mohamad Hasan Gadiri'' aludis al [[CNN]], ke malantaŭ la murdo staras [[Usono]]. "Tio estas metodoj, kiuj aplikas teroristoj, [[CIA]] kaj spionaj agentejoj", li diris. La ambasadoro asertis, ke la kuglo, eltirita kadavron de Neda, estas "ne tiu tipo, kiun oni uzas en Irano".<ref>[http://www.7kanal.com/news.php3?id=264395 Иран обвиняет ЦРУ в убийстве Неды Ага-Солтан (видео)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105234028/http://www.7kanal.com/news.php3?id=264395 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> Similaj versioj disvastigis kaj iuj eksterlandaj amaskomunikiloj — unu skribis, ke la murdo estis speciale reĝisorita, aliaj — ke tiu tute ne estis.<ref>[http://nstarikov.ru/blog/1377 Иран: пляска на крови] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105125739/http://nstarikov.ru/blog/1377 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> La {{daton|24|junio}} la registara novaĵagentejo [[IRNA]] publikis la novan version de la pereo de Neda. Laŭ ĝi snajpero misrekonis ŝin kiel la fratino de la aktivulo de la [[Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo]], kiu estis ekzekutita antaŭ iu tempo en la provinco [[Mazandarano]].<ref>[http://www.newsru.co.il/mideast/24jun2009/neda501.html Новая "официальная версия" убийства Неды Ага-Солтан: ее приняли за сестру террориста] {{ru}}</ref> Per tio la potencoj fakte agnoskis, ke Neda estis mortpafita de la registara pafisto. Rezulte la prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad]] ordonis la [[ajatolo]]n ''[[Mahmud Haŝemi-Ŝahrudi]]'', la gvidanto de la juĝa administracio de la lando, enketi tiu eventon por ke "malkovru elementojn", starantaj malantaŭ la mortigo de la junulino. Li skribis, ke Neda estis mortigita ĉe sufiĉe "suspektindaj" okazintaĵoj kaj "malamikoj" uzas tion por nigrigi "selenan bildon" de Irano.<ref>[http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090629/17/17.html?id=1765226 Президент Ирана распорядился расследовать гибель участницы акции протеста] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120117212247/http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090629/17/17.html?id=1765226 |date=2012-01-17 }} {{ru}}</ref> === Neoficiala reago === Neda en [[farsi]] signifas "voĉo" aŭ "alvoko". Tiu evento eĥis tutmonde.<ref>[http://www.ipernity.com/blog/reza.torabi/161369 Ŝia nomo estis NEDA...] {{eo}}</ref> Al la fino de la 20-an de junio la diskutado pri la mortigo de Neda kun la uzado de la ŝlosilvorto ''#neda'' iĝis unu el ĉefaj temoj en [[Twitter]].<ref>[http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/06/21/iran.woman.twitter/ 'Neda' becomes rallying cry for Iranian protests] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090624152123/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/06/21/iran.woman.twitter/ |date=2009-06-24 }} {{en}}</ref> Post kaj pro tio la eks-konsilisto de la prezidanto de Usono ''Mark Pfeifle'' proponis kandidatigi Twitter al la [[Nobel-premio pri paco]].<ref>[http://www.gorod.lv/novosti/92265/twitter_predlagayut_vyidvinut_na_nobelevskuyu_premiyu Twitter предлагают выдвинуть на Нобелевскую премию] {{ru}}</ref> La {{daton|23|junio}} serĉilo [[Google]] kalkulis 63 milojn da serĉantaj informmendoj "Neda Soltan".<ref>[http://pda.inopressa.ru/article/24Jun2009/spiegel/neda2.html Пропагандистская битва вокруг героини нового Ирана] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120104154539/http://pda.inopressa.ru/article/24Jun2009/spiegel/neda2.html |date=2012-01-04 }} {{ru}}</ref> Baldaŭ aperis alia filmo, kaptita en Tehrano, en kiu multaj homoj, prenite manojn unu la aliajn, skandis: “Ne timu, ne timu, ni estas kune kun!”.<ref name="neda"/> Miloj da homoj portis ŝiajn portretojn dum manifestacioj. Interrete disvastiĝis multaj filmetoj kaj kantoj, dediĉitaj al la mortigita junulino.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=dDTh8f9PbkM&feature=related Siavash Shams - Neda Agha Soltan]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=jGu4V6kpTYM&feature=related IN MEMORY OF NEDA AGHA SOLTAN (SOLTANI)]</ref> La mondfama verkisto [[Paulo Coelho]] rekonis en la filmeto la kuraciston, provintan savi Neda — tio estis lia delonga amiko ''Araŝ Hedĵazi'', kiu akompanis lin dum la vojaĝo laŭ Irano en 2000. Tiu kuracisto helpis soldatojn dum la [[Iraka-irana milito]] kaj ĉiam luktis kontraŭ la rompoj de la [[homaj rajtoj]]. La verkisto tuj sendis al li per retpoŝto la leteron, kie skribis: "Kara Araŝ, mi devas koni, kie vi estas, ĉu veras tio, kion mi vidas kaj legas. Nur post tio mi povos ekhavi pozicion — nature, sekvante vian konsilion". Araŝ respondis kaj konfirmis tiun eventon, post tio Paulo Coelho enmetis la filmeton en sian retpaĝon. La {{daton|24|junio}} Araŝ sukcesis lasi Irano kaj alflugis en [[Londono]].<ref>[http://paulocoelhoblog.com/2009/06/26/the-doctor/ The Doctor (La blogo de Paulo Coelho)] {{en}}</ref><ref>[http://paulocoelhoblog.com/2009/06/23/iran-by-neda/ Iran by Neda (La blogo de Paulo Coelho)] {{en}}</ref><ref>[http://inopressa.ru/article/25Jun2009/corriere/neda.html Коэльо рассказывает в блоге о бегстве врача, который помогал Неде] {{ru}}</ref> La irana poetino [[Ŝoleh Uolpe]] enmetis en Interreton la verson, kiu tuj iĝis fama: :Restu en mia koro la kuglon de basiĝano, :Faru preĝon en la makulo de l’mia sango, kaj silentu, la patro, — mi ne estas morta. :Mi estas pli malpeza, ol viva, :Mi leviĝas, vivas per la viaj okuloj, :Iras per la viaj piedoj laŭ plafonoj, :Laŭ stratoj, marŝas kun vi :Laŭ urboj kaj vilaĝoj de nia lando, :Krias per via buŝo. :Mi — Neda, anatemo, deŝiranta sur via lango. <ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1204306&NodesID=5 «Это была всего лишь одна пуля»] {{ru}}</ref> {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{La prezidanta balotado en Irano 2009}} {{DEFAŬLTORDIGO:Aga-Soltan, Murdo de Neda}} [[Kategorio:Mortintoj en 2009]] [[Kategorio:Prezidanta balotado en Irano 2009]] [[Kategorio:Irananoj]] [[Kategorio:Murdoj]] t56lftxic7zdjt7tfsxepxv0liq9dfj 0 290081 9441655 8980806 2026-07-30T07:27:32Z Sj1mor 12103 9441655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Atjeoj}}La '''atjeoj''' estas etno en [[Ebur-Bordo]] vivanta en la sudo de la lando, norde de la urbo [[Abiĝano]], pli ekzakte ekde la komunumo [[Anyama]], en la regiono [[Region des Lagune]]. La [[atjea lingvo]] apartenas al la [[kvaaj lingvoj]]. == Bibliografio == * Monica Blackmun Visonà, ''Art and authority among the Akye of the Ivory Coast'', [[University of California, Santa Barbara]], 1984, 317 p. * « Attié (Akyé) », en ''Bibliographic surveys of African peoples'', volumo 1. Department of Fine Arts, Indiana University, Bloomington, Indiana, 1979 * « Les Attie (Côte d'Ivoire) », en ''Revue d'ethnographie et des traditions populaires'' (Paris), 3 (9), 1922, p.&nbsp;1-10 * Agnès Aye-Monnet, ''Chants et chansons en pays Akye : valeur expressive, valeur didactique'', Université nationale de Côte-d'Ivoire. Faculté des lettres, des arts et sciences humaines, 1985, 342 p. (Disertacio triagrada) * Raoul Garnier Decosse, ''Soins corps et "âmes" : l'ordre d'une existence en pays attié, Côte d'Ivoire'', Tours, 1990, 3 vol. 1 036 p. * Dian Boni, ''Le pays akyé (Côte d'Ivoire). Étude de l'économie agricole'', Annales de l'Université d'Abidjan, 1970, Série G, volumo 2, fasko 1. * Gérard Karche, ''Sociologie du savoir d'une société différente (les Akyé de Côte d'Ivoire)'', Université de Paris 5, 1976, 2 vol., 283 p. (disertacio triagrada) * Georges Niacadié, ''La musique du "dépri" : tentative d'approche de l'art musical d'un chansonnier d'Attie'', Université François Rabelais, Tours, 1983, 95 p. (DESM de etnomuzikologio) * Denise Paulme, « Première approche des Attié (Côte d'Ivoire) », ''Cahiers d'Etudes Africaines'', 1966, n° 21, volumo 6, p.&nbsp;86-120 * J. Vincenti, « Coutumes Attié », en ''Bulletin du Comité d'études historiques et scientifiques de l'Afrique occidentale française'', 5 (1) januaro-marto 1922, p.&nbsp;58-76 * Isidore Yao Yao, ''Le fokué : musique et classe d'âge en pays akye (Côte d'Ivoire)'', Université François Rabelais, Tours, 1982, 98 p. (DESM de etnomuzikologio) === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Akye.html Akye Information] (Arts & Life in Africa, [[University of Iowa]]) * {{fr}} [http://visualiseur.bnf.fr/CadresFenetre?O=NUMM-63951&M=notice « Les Attiés »]{{404|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (artikolo de André Tommasini en ''Bulletins et Mémoires de la Société d'anthropologie de Paris'', 7-an de decembro 1911, serio 6, volumo 2, paĝo 399-412) {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etnoj]] [[Kategorio:Etnoj en Afriko]] [[Kategorio:Etnoj en Ebur-Bordo]] [[Kategorio:Etnologio]] [[Kategorio:Etnografio]] [[Kategorio:Ebur-Bordo]] buy0ghkne3sqf1umjxtfh6eqrewwuce 0 295785 9441676 5100559 2026-07-30T07:33:24Z Sj1mor 12103 9441676 wikitext text/x-wiki '''Calhoun''' estas [[Irlando|irlanda]] familia nomo, kaj povas rilati al: ==Homoj nomitaj ''Calhoun''== *Charles Calhoun, Jr., (Princo Charles Calhoun II) *[[John C. Calhoun]], usona politikisto kaj 7-a vic-prezidento. *[[Monica Calhoun]], aktorino. *[[Rory Calhoun]], aktono. *[[Will Calhoun]], muzikisto. ===Fikciaj personaĵoj=== *[[Mackenzie Calhoun]], [[rolulo]] en filmo ''[[Star Trek]]'' ==Lokoj en [[Usono]]== ===Urboj kaj loĝlokoj=== *[[Calhoun (Georgio)]] *[[Calhoun (Ilinojo)]] *[[Calhoun (Kentukio)]] *[[Calhoun (Misurio)]] *[[Calhoun (Tenesio)]] ===Kantonoj=== *[[Kantono Calhoun (Alabamo)]] *[[Kantono Calhoun (Arkansaso)]] *[[Kantono Calhoun (Florido)]] *[[Kantono Calhoun (Georgio)]] *[[Kantono Calhoun (Ilinojo)]] *[[Kantono Calhoun (Iovao)]] *[[Kantono Calhoun (Miĉigano)]] *[[Kantono Calhoun (Suda Karolino)]] *[[Kantono Calhoun (Teksaso)]] ===Aliaj lokoj=== *[[Calhoun College]] en [[Universitato de Yale]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Colhoun]], varianta nomo. * [[Cahoon]], varianta nomo. * [[Colquhoun]], skota nomo. {{apartigilo}} [[Kategorio:Familiaj nomoj]] hr2vbbdylrjhl66nhuposalafr3lqnq 0 296664 9441751 9078636 2026-07-30T10:06:49Z Sj1mor 12103 9441751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca komunumo | nomo = Mantet | bildo = Mantet.jpg | bildoteksto = La vilaĝo konstruita montflanke. Supre estas la montpasejo de Mantet tra kiu oni povas enveturi kaj kie staras telefonrelajso. Maldekstre: montsupro Signor. | regiono = [[Langvedoko-Rusiljono]] | departemento = [[Pyrénées-Orientales]] | arondismento = [[Arondismento de Prades|Prades]] | kantono = [[Kantono de Olette|Olette]] | interkomunumreto = [[Communauté de communes du Conflent]] | insee = 66102 | poŝtkodo = 66360 | urbestro = Odile Guinel | mandato = 2008–2014 | loĝantaro = 25 | dato = 2009 | latitudo = 42.4781 | longitudo = 2.3078 | alto mini = 1381 | alto maksi = 2668 | areo = 32.15 }} '''Mantet''' (katalune: ''Mentet'') estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Pyrénées-Orientales]], en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Langvedoko-Rusiljono]]. Ĝi havas vastan montaran teritorion en izolita valo ĉirkaŭita de montoj pli ol 2000 metrojn altaj ĉe la landlimo kun Hispanio. Ĝis 1964 neniu vojo uzebla per veturilo atingis ĝin: ĝi tiam estis atingebla nur piedire aŭ per ŝarĝobestoj (ĉevaloj, azenoj…). [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{-|maldekstre}} == Geografio == {{Granda dosiero|Panorama Rocs Blancs.png|1500px|Panoramo de la montaro super Mantet. Ĉirkaŭrigardo el ''Rocs Blancs''}}. La nuna vilaĝo situas je {{unuo|1560|m}} iom super la valfundo ({{unuo|1460|m}}) sur la montflanko al montpasejo de Mantet ({{unuo|1751|m}}). En la Mezepoko la vilaĝo situis ĉe la rivero mem, sed tiu praa vilaĝo estis detruita de terura akvosuperfluo. Ĝin oni poste rekonstruis prudente pli alte. La nomo de la vilaĝo "Mantet" elvenas el vorto de liguribera lingvo parolata en okcidenta Eŭropo antaŭ la kelta en kiu ĝi signifis "pasejo, limo". Ĝi do rekte aludas la fakton ke la vilaĝo situas en valo tra kiu eblas atingi la alian flankon de Pireneoj, kiu nun disigas francan kaj hispanan ŝtatojn. La teritorio de la komunumo Mantet limiĝas ĉe ĉirkaŭantaj vastan valon montsuproj (el nordo horloĝdirekte) : * '''oriente:''' Signor {{unuo|1972|m}}, Montpasejo de Mantet (al [[Py (vilaĝo)|Py]]) 1751m, Mouscaillou [muskaju] 2244m, Pomarole 2456m, * '''sude''' (laŭ landlimo kun Hispanio) : Roc Colom 2507m, Llosa 2456m, Coma Armada 2504m, Porteille de Mantet (montpasejo al [[Vall Terr]] kaj [[Setcases]]) {{unuo|2412|m}}, Dona {{unuo|2712|m}}, * '''okcidente''': Serre Galinière {{unuo|2663|m}}, Montpasejo Pall (al valo de Carança) {{unuo|2294|m}}, Rives Blanques {{unuo|2445|m}}, Orry {{unuo|2040|m}}. Norden elfluas al [[Nyer]] la rivereto de Mantet en gorĝo kie estas neniu vojo eĉ por piedirantoj. Sur la montflanko laŭ kanaleto konstruita por priakvumi herbejojn tamen estas vojeto kiu ebligas atingi nerekte piede la najbaran vilaĝon [[Nyer]]. Ĝis 1964 neniu veturilo povis atingi la vilaĝon. Vojo estis ekkonstruata el Nyer en 1914 sed la konstruado estis forlasita ĉar la laboristoj dizertis: de tiu projekto restas kelkcentmetroj da vojo videbla en la arbaro. Antaŭ la konstruado de la nuna vojo oni povis veturi tra Py laŭ vojo kiu suprenkondukis al la montpasejo de Mantet ĝis iu haltejo de kie nur piedirantoj kaj bestoj povis pluiri. Nun tute taŭga vojo tamen tre kruta kaj serpentoza ebligas veturi ĝis la vilaĝo. Vintre ĝi estas tre regule senigita de neĝo tiel ke eblas veturi preskaŭ ĉiutage. == Historio == Jam en antikva tempo Mantet estis loĝata de homoj kiuj tie paŝtigis brutojn. Dum la gaŭla narbonlando estis konkerita de kristanigitaj Visigotoj kaj poste de muzulmanaj Maŭroj, en la montaro ĉirkaŭ la monto [[Canigó]] kaj aliflanke de la rivero [[Têt]] en [[Razès]]<ref>Razès: regiono ĉirkaŭ [[Rennes-les-Bains]]</ref> la popolo rezistis konservante siajn malnovajn lingvon kaj kredon. Ĝis la 9a jarcento la loĝantoj tie parolis eŭskan dialekton kaj konservis paganan kredon. Nur en la 11-a jarcento Mantet fariĝas posedaĵo de la abatejo de [[Saint-Michel-de-Cuixà]] kaj oni tiam tie konstruis kristanan preĝejon. En la 13a kaj 14a jarcentoj homoj ekhavis familiajn nomojn, kio ebligas ekscii iom pri la metioj de la tiamaj vilaĝanoj ĉar kelkaj familinomoj estas metinomoj. Oni do scias ke en Mantet tiam estis teksistoj, forĝistoj kaj karbistoj : oni elminis ferercon kaj fandis ĝin en la arbaro per lignokarbo fabrikita surloke. En la 17a jarcento la tuta vilaĝo estis detruita kaj la loĝantaro mortigita de banditoj. Tial en 1613 don Antoine de Sammanat kaj de la Nussa ano la familio Bérenger d'Oms kiu posedis tiun teritorion, ne plu havante enspezojn de ĝi, ofertis al dekdu familioj la rajton ekspluati la teritorion. Tiel instaliĝis la dekdu ''"cammasats"'' kiuj sendivide kunposedas la tutan teritorion de la komunumo. Tiuj homoj laŭ la familinomoj ne estis katalunoj sed venis el Okcitanio. [[Dosiero:Georges Bassouls.jpg|eta|300px|Ŝtonmemorigilo pri [[Georges Bassouls]] staranta je la montpasejo de Mantet.]] En la 19a jarcento estis ĝis 200 loĝantoj kiuj vivis de bredado (ŝafoj kaj bovoj) kaj de diversaj metioj. Mantetanoj pli volonte geedziĝis kun partneroj el Setcases (aliflanke de Pirineoj) ol kun loĝantoj de najbara Py kun kiu ili senkaŭze sed akre malamikis. La episkopo de Perpinjano kiu venis por beni la preĝejon en 1866 konstatis ke estas neniu skribita papero en ĝi, false naive supozante ke oni uzis ĉiujn paperojn por ekbruligi fajron aŭ purigi patojn. Sed la vera klarigo estas ke la loĝantaro detruis ĉiujn naskatestilojn por eviti malpermeson de la oftaj geedziĝoj inter gekuzoj (precipe Fillols kaj Vidal). En 1914 pluraj viroj dizertis kaj rifuĝis en suda Katalunio. Aliaj partoprenis la militon kaj tie mortis. Dum la Dua Mondmilito, en 1943 la okupantaj nazioj konstruis domon en la valo (je 1980m) por kontroli la pasejon al hispana teritorio. La konstruaĵo nomata ''"Baraque des Allemands"'' (domaĉeto de la Germanoj) poste utilis kiel tranoktejo por ĉasistoj kaj piedmigrantoj, sed ĝi estis forbruligita en la jaro 1983 de malatentemaj belgaj skoltoj. En 1944 la nazioj forkondukis la tutan loĝantaron (95 homoj) el la vilaĝo. Post la milito revenis nur ŝafbredantoj. En 1962 estis nur 4 loĝantoj en Mantet. Post 1964 kiam veturebla vojo estis konstruita, novaj loĝantoj ekenvenis, precipe post 1968a kiam ekestis la modo forlasi urbojn por vivi en foraj kamparaj lokoj. La vilaĝo tiam reviviĝis kun nova loĝantaro kaj novaj ekonomiaj aktivecoj (verda turismo, rajdado, fabrikado de fromaĝoj). La aparta sed ne escepta sendivida terenposedrajto kreita en la 17a jarcento persistas ĝis nun: ne estas apartaj posedantoj de apartaj terenoj. Jen kio grave malhelpis en la jaroj 1970-aj la projektojn de firmaoj kiuj planis akiri la terenojn por krei skiejon. Anstataŭe en 1984 preskaŭ la tuta teritorio (3028 hektaroj t.e. ĉ 94%) fariĝis natura rezervejo, same kiel tiuj de la najbaraj komunumoj Py kaj parto de [[Prats-de-Mollo]] kiuj konsistigas vastan naturprotektitan teritorion. Tion oni danku al [[Georges Bassouls]], naturdefendanto kiu klopodis por la kreo de Nacia Parko de Orientaj Pireneoj kiu tamen ne efektiviĝis. {{-}} == Administrado == {{KunKvadrataTabelEko|larĝeco=70}} |+ Sinsekvaj urbestroj | 1824 || Pierre Calvet |- | 1866 || Jean Ricard |- | 1886 || Emmanuel Fillols |- | 1891 || Joseph Fillols |- | 1895 || Pierre Ricard |- | 1964 || Raphaël Vidal |- | 1975 || Noël Haon |- | [[1977]] ĝis [[1995]] || Olivier Villalongue |- | [[1995]] ĝis [[marto]] [[2001]] || Jean-Pierre Vidal |- | [[marto]] [[2001]] ||Odile Guinel<ref>Odile Guinel estas unu el la 500 elektitoj kiuj subtenis la kandidatiĝon de [[José Bové]] por la prezidenta baloto en 2007 </ref> |} == Demografio == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografia evoluo <small>(Fonto : INSEE<ref>[http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=66102-COM Mantet sur la retejo de Insee]</ref>)</small> |-style="background: #ddffdd" ! 1872 !! 1880 !! 1885 !! 1886 !! 1898 !! 1944 !! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! 2006 |- | align=center| 201 || align=center| 145 || align=center| 133 || align=center| 157 || align=center| 160 || align=center| 95 || align=center| 13 || align=center| 4 || align=center| 7 || align=center| 23 || align=center| 26 || align=center| 17 || align=center| 21 |} {{Demografio/Mantet}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=63246 Mantet sur le retejo de Institut géographique national]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-mantet.html Mantet] sur retejo de [http://www.annuaire-mairie.fr/ Annuaire-mairie.fr] * [http://www.geneawiki.org/index.php/66102_-_Mantet Mantet] sur [http://www.geneawiki.org/ Geneawiki] * [http://jrigoli.free.fr/Histoiredemantet.htm Historio de Mentet] {{fr}} {{Municipoj de Conflent}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj_de_Pyrénées-Orientales]] [[Kategorio:Municipoj de Conflent]] 3ns6u7sb0bcxg173k8au792wo3bda2i 0 297608 9441450 9311110 2026-07-29T18:28:53Z Sj1mor 12103 9441450 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Esperanta Legolibro | aŭtoro = Elio Migliorini | eldonjaro = 1925 | eldonurbo = [[San Vito al Tagliamento]] | eldoninto = Eldonejo A. Paolet | paĝoj = 144 | isbn = | bildo = 1925 Esperanta Legolibro.jpeg }} '''''Esperanta Legolibro''''' <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4403, paĝo 380 </ref> estas legolibro kompilita de [[Bruno Migliorini|Bruno]] kaj [[Elio Migliorini]], kiu aperis unuafoje en [[1925]] ĉe [[Antonio Paolet]] en [[San Vito al Tagliamento]], kaj estas reeldonita i.a. en [[1935]] (168 paĝoj) kaj [[1958]], tiam 255-paĝe. En la jaro [[1985]], [[Itala Instituto de Esperanto]] aperigis la 6-an eldonon en [[Verona]] <ref> [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=642 ''Esperanta Legolibro''] ĉe libroservo de [[UEA]]</ref>. == Enhavo == La libro enhavas legaĵojn prenitaj precipe el la verkoj de bonaj esperantistaj verkistoj. La partoj estas "Tra la vivo"; "Tra la lingvo", "Tra la literaturo. == Recenzoj == {{citaĵo|Ĵen dua eldono de ĉi tiu verko, plene reviziita kaj pligrandigita. Ĝi estas rekomendita de la [[Itala Instituto de Esperanto]], kaj efektive estas tre rekomendinda kaj utila legolibro. La unuaj [[parto]]j (Tra la vivo, Tra la lingvo) enhavas 42 [[artikoleto]]jn aŭ elĉerpaĵojn diverstemajn; la tria parto (Tra la literaturo) enhavas 30 [[elĉerpaĵo]]jn el diversaj libroj, de la [[Fundamenta Krestomatio]] ĝis la nuna tempo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} {{citaĵo|Jen legolibro, kiu konsistas plejparte el pecoj verkitaj de konataj aŭtoroj, kaj kiu estas pro tio pli alloga al la serioza studanto ol la kutima anekdotaro. Ja troviĝas anekdotoj, sed ili estas malmultaj kaj la leganto baldaŭ atingas duan parton, "Tra la lingvo", kiu enhavas ne nur artikolojn de D-ro [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]], de pioniroj kiaj Cart kaj [[Edmond Privat|Privat]], sed ĉerpaĵon el la moderna verko ''[[Retoriko (libro)|Retoriko]]'' de D-ro [[Ivo Lapenna|Lapenna]].|1952, C.D.A. Capp., [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] 563(10), p.272}} <!--[[RŜBEL]] Всемирная литература-Литература на языке эсперанто; [[УДК]]: 821.922(100); [[ĉifro de depono]]: 1001702X, 99.A 540/58739; inventara numero: 2373113 (X)--> == Bildaro == <Gallery> Dosiero:1985 Esperanta Legolibro.jpeg|Kovrilo de la eldono de 1985. </Gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo|Esperanto}} * [https://arkivo.esperanto-france.org/s/slipo.php?n=S0877&r=ne Katalogo de] Biblioteko Hippolyte Sebert * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Esperanta+Legolibro&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Esperanta%20legolibro&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14798676/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=esperanta%20legolibro%20migliorini Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Esperanta+Legolibro&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/RisultatoOpac.aspx Katalogo de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230502124814/https://reprobi.erasmo.it/Opac/RisultatoOpac.aspx |date=2023-05-02 }} [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1958]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1985]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de RŜBEL]] c4xhyrmcefzmu1mgfdbcwn9c0aix1yc 0 299082 9441644 9435681 2026-07-30T07:19:22Z Sj1mor 12103 9441644 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Cochlear implant.jpg|eta|dekstra|Koklea enplantaĵo (''CI'')]] '''Koklea enplantaĵo''' (angle ''cochlear implant'', ''CI'') estas enkapa enplantaĵo, nome [[protezo]] por [[surdulo]]j, kies aŭdnervo (''Nervus cochlearis'' aŭ ''Nervus acusticus'') ankoraŭ funkcias. [[Surdulo]] portas ankaŭ unuan aŭ duan specialajn audilojn kun maldirekta kontakto kun la enplantaĵoj. Elektrodo en orelo kaj modemo estas enplantigitaj, sed la aparato havas ankaŭ eksterajn partojn. Ĝia sukceso estas disputita. Kuracistoj vidas la sukcesojn, surduloj la malsukcesojn karakterajn. En bone aŭdantaj uloj la kokleo transformas sonojn en elektraj impulsoj en ena orelo. Tiuj signoj estas transportitaj al cerbo per aŭda nervo. Se ĉeloj en la kokleo ne aŭ tre malbone funkcias, koklea enplanto povas helpi. == Funkciado == [[Dosiero:Cochearimplants.JPG|eta|alt=Koklea enplanto|Ena parto de la enplanto]] Metodo de funkciado: * Mikrofono sentas sonojn kaj sendas ilin al parolprocesoro. * La parolproceso transformas signalojn. * Dissenda bobeno ricevas signalojn, kaj sendas ilin sub al la riceva bobeno. * La riceva bobeno estas plantigita en kranio. Ĝi dekodas signalojn, kaj sendas ilin al elektrodo en kokleo. * La elektrodo havas multajn fadenojn kun malsamaj longoj. Mallongaj helpas auxdi altajn, longaj malaltajn sonojn. * Signaloj de elektrodoj estas perceptitaj de aŭda nervo kaj senditaj en cerbo. == Aŭdo per la aparato == [[Dosiero:Cochlear implant2.jpg|dekstra|250px|La aparato ekstere]] Oni kun koklea enplanto aŭdas alie, ol bone aŭdantaj uloj: * Aŭda sojlo estas optimale 25-35 dB, kiu eblas inteligi parolon. * En kazo de unuflanka enplanto la ulo ne povas detekti direkton de sonoj. * Ĝi ne donas naturan aŭdon, la sonoj estas robotaj, pepaj, metalaj laŭ uloj, kiuj iam aŭdis. Helpe de koklea enplanto la ulo povas inteligi kaj lerni parolon. Uloj frue enplantigitaj povas ankaŭ same aŭdi muzikon, kiel aŭdantoj. == Kondiĉoj == Ne ĉiu surdulo povas havi avantaĝon per uzado de enplanto. La aŭda nervo devas esti kapabla. Ankaŭ gravas formo kaj loko de heliko, kaj ke oni povas igi elektrodojn ene, kiun ostigado de heliko malhelpi povas. Kialo de tiu povas esti meningo, kiu estas unu el ĉefaj kialo de surdigado. Ankaŭ longa surdeco estas malhelpo. Laŭ esploroj plej bona estas enplantigi infanojn tre frue, antaŭ unu kaj duona aŭ du jaroj. Post enŝalto de CI la ulo devas lerni aŭdi per la aparato, ĉar tiu tre malsamas de natura aŭdo. Ankaŭ faka helpo estas bezonita, sed pli gravas motivoj de la ulo. La aparato, operacio kaj rehabilitado havas ilian kostojn, kiujn malsanokosta asekuro povas pagi. === Enplanto === Oni enplantas la aparaton en plena narkozo. Dum operacio riceva bobeno kaj elektrodoj estas plantigitaj en iliaj lokoj kaj fiksitaj. Oni devas atendi unu monaton, dum la paciento resanigas. Poste povas oni aldoni aliajn partojn de le aparato. === Rehabilitado === La ulo aŭdas iom post aktivado de la aparato, sed tiu tre malsamas de natura aŭdo, ĉar ĝi ne estas tial diferenciita. Nerva flekseco helpas rapide kutimiĝi al tiu aŭdo. Dum unuaj monatoj fakuloj adaptas parolprocesoron grade, ĉar ankaŭ alkutimiĝado estas grada. Paralele ili instruas ankaŭ parolkomprenadon, kiu malsamas laŭ tempo de surdigado. Frue surdigitaj infanoj estas antaŭlingvaj surduloj, kaj kiuj surdiĝis post lernado de parolo, estas postlingvaj surduloj. Antaŭlingvaj infanoj povas esti enplantigitaj tre frue, ankaŭ se ili estas sek monataj. Terapeŭtoj helpas naturan alproprigadon de aŭdo kaj parolo, kiuj povas esti sufiĉaj por normala komunikado. Ankaŭ en kazo de postlingvaj surduloj tempo esti surda gravas, ĉar dum tiu nerva sistemo kutimiĝas al surdeco. Por sukceso oni devas havi rapidan enplantadon. Post aktivado de CI ili devas kutimi al sonoj aŭditaj per la aparato. === Kapabloj === La enplanto ne kuracas surdecon, sed anstataŭigas naturan aŭdon. Enplantitoj havas diversajn opiniojn. Iuj pensas, ke la CI estas tre efika; laŭ aliaj, ĝi efikas malpli; kaj estas, kiuj volas removi ĝin, ĉar ĝi malhelpas pli ol ĝi helpas.<ref name='Delost_controversy'>{{Cite journal| first=Shelli | last=Delost|author2=Sarah Lashley| contribution=The Cochlear Implant Controversy| title=Drury Interdisciplinary Research Conference| publisher=| place=| pages=| year=2000–03| id= | contribution-url=http://www.drury.edu/multinl/story.cfm?ID=2442&NLID=166| format=}}</ref> Ankaŭ al ŝtato estas bona negoco subvencii la ilon, ĉar ankaŭ unuflanka enplantigo ŝparas multe al ĝi, kiun ĝi devus pagi por evolui infanojn.<ref>{{Cite journal|author=Summerfield AQ1, Marshall DH, Archbold S.|title=Cost-effectiveness considerations in pediatric cochlear implantation|journal=Am J Otol|volume=18 |issue=6 Suppl |pages=166–8 |year=1997 |pmid=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Colletti L1, Mandalà M, Shannon RV, Colletti V.|title=Estimated net saving to society from cochlear implantation in infants: a preliminary analysis|journal=Laryngoscope|volume=121|issue=11|pages=2455–60|year=2011|pmid=22020896|last2=Mandalà|last3=Shannon|last4=Colletti|doi=10.1002/lary.22131}}</ref> Postlingvaj surduloj regajnas parolkomprenadon, pleje se ili estis surdaj malmultan tempon. Vivkvalito de surdblinduloj plibonigas subite kiam oni enŝaltas la aparaton. Ili povas subite gajni pli informon per aŭdo, kiu estas uzebla por komunikado kaj orientigo. Ankaŭ senso de ekvilibreco plibonigas, ili moviĝas pli memfide, igas tre memfidaj, sendependaj kaj malfermitaj. Ankaŭ otoskleroso ne estas malhelpo al novaj aparatoj.<ref>{{cite journal | author = Marshall AH, Fanning N, Symons S, Shipp D, Chen JM, Nedzelski JM | date = October 2005 | title = Cochlear implantation in cochlear otosclerosis | url = | journal = Laryngoscope | volume = 115 | issue = 10| pages = 1728–1733 | doi=10.1097/01.mlg.0000171052.34196.ef}}</ref> Postlingvaj surduloj diras, ke sonoj aŭditaj per koklea enplanto ne estas samaj kiujn ili povis aŭdi antaŭ surdigado. Ili priskribis ilin per vortoj ''maŝinaj sonoj'', ''teĥnikaj sonoj'', ''sintezaj sonoj''. Jack Ashley Angla reprezentanto estis surda dum 25 jaroj, kaj estis 70 jara, kiam li estis enplantita en 1994. Li similis parolon komence aŭditan per enplanto al grakado de daleko kun laringito. Li povis diferenci sonojn de konatoj ankaŭ per telefono. Li devis uzi liplegadon nur en bruaj ĉirkaŭaĵoj aŭ kun novaj sonoj.<ref>{{cite news|last= Rempp|first = Kerri|title = City clerk outsmarts heredity|publisher = [[The Chaldron Record]]|date = 2009-06-11|url = http://www.thechadronnews.com/articles/2009/06/11/chadron/headlines/doc4a1d6a310403c812363413.txt|accessdate = 2009-06-19}}</ref> Virino similis sonojn per la aparato al sonoj de karakteroj de desegnofilmo en brua radio. Post unu jaro ŝi povis aŭdi ĉiun normale.<ref>{{cite news|last= Rempp|first = Kerri|title = City clerk outsmarts heredity|publisher = [[The Chaldron Record]]|date = 2009-06-11|url = http://www.thechadronnews.com/articles/2009/06/11/chadron/headlines/doc4a1d6a310403c812363413.txt|accessdate = 2009-06-19}}</ref> Enplantoj havas pleje nur 22 elektrodojn, kiuj devas anstataŭi 16000 harajn ĉelojn. Pleje oni normale povas kompreni parolon, kaj nur en bruo devas helpi al ilia aŭdo per liplegado.<ref>{{Cite journal|author= Erin C. Schafer, Linda M. Thibodeau|year= 2004|title= Speech recognition abilities of adults using CIs interfaced with FM systems|journal= Journal of the American Academy of Audiology|volume= 15 | issue = 10|pages= 678–691|doi=10.3766/jaaa.15.10.3|pmid= 15646666|last2= Thibodeau}}</ref> Surduloj, kiuj adultigis surde, trovas la enplanton malefektiva kaj iritanta. La kialo estas adaptiĝado al surdeco, kiu estas post ia tempo neregresebla. Kiuj ne naskis surde, sed surdigis grade, povas pli uzi la aparaton ol uloj kiuj naskis surde. Por parolkomprenado estas unuaj jaroj kritikaj; la enplanto ne povas retiri tempon por komenci tiun tempon. Pli bonas, se la infanto havis aŭdaparaton, kaj oni helpis lerni al li aŭdi. La efiko povas esti plibonigita per analitikaj, sintezaj kaj aliaj praktikoj, ekzemple samtempe legi saman libron per aŭdlibro kaj laŭte leganta ĝin en papero.<ref>Tools for Improving Listening Skills, Hope: Cochlear (Re) Habilitation Resources, http://hope.cochlearamericas.com/Tools-for-Improving-Listening-Skills {{Wayback|url=http://hope.cochlearamericas.com/Tools-for-Improving-Listening-Skills |date=20150613093227 }}</ref> La enplanto povas helpi ankaŭ al surdaj infanoj, kiuj aŭdnervo ne funkcias. Adultaj surduloj sen funkcionanta aŭdnervo povas pli uzi enplanton por cerba trunko. Pleje oni uzas koklean enplanton nur unuflanke por konservi naturan aŭdon por aliaj aŭ futuraj aparatoj, sed laŭ artikolo el 2005 ambaŭflanka enplanto estas avantaĝo kaj infanoj kaj adultoj por parolkomprenado kaj en trovado de loko de fonto de sonoj.<ref name="pmid16109670">{{Cite journal|author= Offeciers E, Morera C, Müller J, Huarte A, Shallop J, Cavallé L.|title= International consensus on bilateral cochlear implants and bimodal stimulation|journal= Acta Otolaryngol.|volume= 125|issue= 9|pages= 918–919|date=Sep 2005|pmid= 16109670|doi= 10.1080/00016480510044412|last2= Morera|last3= Müller|last4= Huarte|last5= Shallop|last6= Cavallé}}</ref> Laŭ 2011-a artikolo infanoj kun ambaŭflanka enplanto povis pli bone aŭdi kaj paroli.<ref name="Tenenbaum">{{cite web |url= http://www.news.wisc.edu/19941 |title=Deaf children: Study shows significant language progress after two cochlear implants (Oct. 24, 2011) |first= David|last= Tenenbaum|work=news.wisc.edu |date= 2011-10-24|accessdate= 25 October 2011}}</ref> === Evolvoj === En nomo de La Trobe Universitato en Melboune en 2008 Graeme Clark deklaris evolvon de nova, hi-fi enplanto kun 50 elektrodoj. Li volis plibonigi parolkomprenadon en bruo kaj plibonnigi kapablon aŭdi muzikon. Liaj esploroj multe helpis pli kompreni naturan aŭdon.<ref>[http://www.news.com.au/technology/story/0,28348,24817307-5014239,00.html Cochlear implant maker says hi-fi bionic ear will help the deaf hear music.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210610021429/https://www.news.com.au/technology/story/0,28348,24817307-5014239,00.html |date=2021-06-10 }} News.com.au, December 18, 2008.</ref> Esploristoj de Northwestern Universitato povis direkte stimuli neŭronoj en kokleo per trabsruĝa lumo. Tiam povis ili detekti elektran aktivecon en inferior colliculus, kiu estas regiono de meza cerbo, kiu ligas enan orelon kun aŭda krusto de cerbo. Tiu stimulado estis pli akuarata ol stimulado per elektrodoj. Lasera stimulado estas promisa, sed ĝi bezonas pliajn esplorojn pri uzado de [[lumfibro]].<ref>Nowak, R. (2008). [http://www.newscientist.com/article/mg20026833.900-light-opens-up-a-world-of-sound-for-the-deaf.html Light opens up a world of sound for the deaf]. New Scientist.</ref> Per enplantado natura aŭdo iĝas perdita, do pleje la enplantigita orelo devas esti plene surda. Aparatoj de Electric Acoustic Stimulation (EAS) uzas hibridan sistemon,<ref>UT Southwestern Medical Center (2008, April 28). New Hybrid Hearing Device Combining Advantages Of Hearing Aids, Implants. ScienceDaily. Hozzáférés ideje: December 22, 2008, from http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080417100013.htm</ref><ref>Gantz, B.G. and Turner, C.W. (2004) [http://pdfserve.informaworld.com/665754_731196555_713714567.pdf Combining acoustic and electrical speech processing: Iowa/Nucleus hybrid implant.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Halott link|url=http://pdfserve.informaworld.com/665754_731196555_713714567.pdf |date=2018-11 }} Acta Otolaryngol 124: 344-347. See also: http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/03_30/3_advances_medicine02_6.html {{Wayback|url=http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/03_30/3_advances_medicine02_6.html# |date=20120501113650 }}</ref> en kiu oni povas uzi naturan aŭdadon kun aŭdaparato, kaj en frekvencoj, kiuj ne pova esti aŭditaj, la enplanton. Tiuj sistemoj estas uzeblaj ankaŭ por malfacile aŭdantuloj. Tiu aparato helpas kompreni kapolon ankaŭ en bruo.<ref>Turner, C.W., Gantz, B.J., Vidal, C., et al. (2004) [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=JASMAN000115000004001729000001&idtype=cvips&gifs=yes Speech recognition in noise for cochlear implant listeners: Benefits of residual acoustic hearing]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} J. Acoust. Soc. Am. Volume 115, Issue 4, pp. 1729-1735.</ref> Oni evolvas ankaŭ enan enplanton. Kvar enplantigito havis tiun en 2011.<ref>{{cite web |url= http://www.newscientist.com/article/mg21028064.800-ear-implants-for-the-deaf-with-no-strings-attached.html |title=Ear implants for the deaf with no strings attached - tech - 04 April 2011 - New Scientist |first= Duncan|last= Graham-Rowe|work=newscientist.com |date= 2011-04-04|accessdate=5 April 2011}}</ref> === Komplikadoj === Kiel aliaj kuracaj intervenoj, ankaŭ enplanto de koklea enplanto havas ĝiajn riskojn. Plej gravaj estas: * [[Tinito]]: tinto aŭ murmurado en orelo * [[Alergio]] kontraŭ uzitaj materioj * [[Meningito]]<ref>{{Cite web|url=http://www.fda.gov/cdrh/safety/cochlear.html |title=FDA Public Health Notification: Risk of Bacterial Meningitis in Children with Cochlear Implants |publisher=FDA |date=July 24, 2002 |accessdate=2008-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925005206/http://www.fda.gov/cdrh/safety/cochlear.html <!--Added by H3llBot--> |archivedate=2008-09-25}}</ref><ref>{{cite journal |author=Biernath KR, Reefhuis J, Whitney CG |title=Bacterial meningitis among children with cochlear implants beyond 24 months after implantation |journal=Pediatrics |volume=117 |issue=2 |pages=284–9 |date=February 2006 |pmid=16390918 |doi=10.1542/peds.2005-0824|author2=and others |displayauthors=1 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Summerfield AQ, Cirstea SE, Roberts KL, Barton GR, Graham JM, O'Donoghue GM |title=Incidence of meningitis and of death from all causes among users of cochlear implants in the United Kingdom |journal=Journal of Public Health |volume=27 |issue=1 |pages=55–61 |date=March 2005 |pmid=15564280 |doi=10.1093/pubmed/fdh188|last2=Cirstea |last3=Roberts |last4=Barton |last5=Graham |last6=O'Donoghue }}</ref> * Morto de ĉeloj malferme de enplanto.<ref name="pmid1728883">{{cite journal |author=Haberkamp TJ, Schwaber MK |title=Management of flap necrosis in cochlear implantation |journal=Ann. Otol. Rhinol. Laryngol. |volume=101 |issue=1 |pages=38–41 |date=January 1992 |pmid=1728883 |doi= 10.1177/000348949210100111|url= |accessdate=|last2=Schwaber }}</ref><ref name="pmid16949968">{{cite journal |author=Stratigouleas ED, Perry BP, King SM, Syms CA |title=Complication rate of minimally invasive cochlear implantation |journal=Otolaryngol Head Neck Surg |volume=135 |issue=3 |pages=383–6 |date=September 2006 |pmid=16949968 |doi=10.1016/j.otohns.2006.03.023 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0194-5998(06)00371-8 |accessdate=2009-04-01|last2=Perry |last3=King |last4=Syms Ca }}</ref> Kuraca estas alta presa oksigeno.<ref name=JHM>{{cite journal |author=Schweitzer VG, Burtka MJ |title=Hyperbaric Oxygen Therapy in the Management of Cochlear Implant Flap Necrosis. |journal=J. Hyperbaric Med |year=1990 |volume=5 |issue=2 |pages=81–90 |url=http://archive.rubicon-foundation.org/4424 |accessdate=2009-04-01 }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Kapturniĝo]], [[stuporo]] * Sensento de orelo * Faca paralizo: Por enplanti la aparaton, oni devas labori ĉe nervoj, kiuj regas movojn de faciaj muskoloj. Dum interveoj ili povas esti lezitaj. La paralizo povas esti tempora aŭ dura, parcia aŭ plena.<ref>{{Cite book|author1=Patricia M. Chute |author2=Mary Ellen Nevins|title= The Parents' Guide to Cochlear Implants|url=https://archive.org/details/parentsguidetoco00chut |year= 2002|publisher= Gallaudet University Press|isbn= 1-56368-129-3|page= [https://archive.org/details/parentsguidetoco00chut/page/44 44]}}</ref> La ulo povas perdi ankaŭ lian gustsenton el similaj kialoj. * Haŭta infekto * Sango aŭ alia likvoro en loko de operado Estas protokolo kun severaj reguloj por decidi, ĉu oni povas ricevi la aparaton. Anomalioj en ena orelo povas malhelpi enplantadon. Pli frue ankaŭ malesto de funkcia aŭdnervo estis malhelpo, sed esploroj en 1980aj jaroj ebligis uzon de koklea enplanto ankaŭ e tiuj kazoj. [[Blake Papsin]] kaj liaj helpantoj esploris tiujn kazojn, kaj montris, ke ankaŭ ili povas esti enplantigitaj same sukcese kiel aliaj surduloj.<ref>{{Cite journal|last=Papsin|first=BC|title=Cochlear implantation in children with anomalous cochleovestibular anatomy.|journal=The Laryngoscope|date=January 2005|volume=115|issue=1 Pt 2 Suppl 106|pages=1–26|pmid=15626926|doi=10.1097/00005537-200501001-00001}}</ref> Laŭ [[Michael Pakdaman]] kaj liaj helpantoj (2012) meza displasio de ena orelo necesigis pli malsimplan operadon, kaj donis pli malbonan rezulton ol aliaj kazoj.<ref>{{Cite journal|last=Pakdaman|first=MN|author2=Herrmann, BS, Curtin, HD, Van Beek-King, J, Lee, DJ|title=Cochlear Implantation in Children with Anomalous Cochleovestibular Anatomy: A Systematic Review|journal=Otolaryngology--head and neck surgery : official journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery|volume=146|issue=2|pages=180–90|date=Dec 1, 2011|pmid=22140206|doi=10.1177/0194599811429244|last3=Curtin|first3=H. D.|last4=Van Beek-King|first4=J|last5=Lee|first5=D. J.}}</ref> === Eblaj problemoj === * La sukceso ne certas. Oni povas denove provadi, sed ekspertoj ne povas ĉiufoje rekoni kialon de surdeco, do ankaŭ sukceso de sekunda provo ne estas certa. * Eble ĝi ne helpas evolvon. Oni povas ŝanĝi la aparaton. * EStas kuracaj esploroj kaj kuracoj, kiuj bezonas removon de la enplanto: ** [[Neŭrostimulado]] ** [[Elektra operado]] ** [[Elektra ŝoko]] ** [[Radioterapio]] ** Esploroj per malnovaj MRI kaj CT aparatoj. Novaj ne bezonas tiun. * Dependo de vivo de elektraj piloj. Eblas, ke oni devas ŝanĝi ilin ĉiutage. * Eblas difekto de iuj sensoj, gusto kaj senco de ekvilibreco, kiu pliigas falojn kaj glitadojn. Ankaŭ ŝportaj akcidentoj igas pli oftaj. * Estas tre multekosta. Iuj socialaj asekuroj eblas la enplanton.<ref>http://www.nyest.hu/hirek/bevezethetik-a-kotelezo-ujszulottkori-hallasvizsgalatot</ref> ** La enplanto sintenas en ĉirkaŭaĵo en iuj aparatoj nekalkuleble. Al tiuj apartenas poŝtelefonoj, komputatroj; por malnovaj iloj ankaŭ detektiloj de metaloj, asekuraj sistemoj kaj aeroplanoj. ** [[Ŝtatika elektro]] povas malhelpi aŭ difekti koklean aparaton. ** Distordas aŭdon: Ĝi ne ŝanĝas aŭdon de molaj kaj laŭtaj sonoj, nur la aliajn. ** [[Iritado]]: Ekstera parto povas iriti haŭton. ** Ekstera parto de ilo estas sensibla al akvo, escepte de la novaj aparatoj. Oni devas removi eksterajn partojn antaŭ ol li lavas sin, baniĝas aŭ naĝas. Ili povus iĝi kaputaj. Novaj esploroj kaj evolvoj helpas solvi tiujn problemojn, do novaj aparatoj estas uzeblaj en pli multaj situoj. Novaj metodoj kaj elektrodoj savas ankaŭ la naturan aŭdon. Aliaj celoj estas kurtado de operado, malhelpo de infekto kaj antaŭmalhelpo de komplikoj.<ref>{{cite journal |author=Gstoettner W, Kiefer J, Baumgartner WD, Pok S, Peters S, Adunka O |title=Hearing preservation in cochlear implantation for electric acoustic stimulation |journal=Acta Oto-laryngologica |volume=124 |issue=4 |pages=348–52 |date=May 2004 |pmid=15224851 |doi=10.1080/00016480410016432|last2=Kiefer |last3=Baumgartner |last4=Pok |last5=Peters |last6=Adunka }}</ref><ref>{{cite journal |author=Monksfield P, Husseman J, Cowan RS, O'Leary SJ, Briggs RJ |title=The new Nucleus 5 model cochlear implant: a new surgical technique and early clinical results |journal=Cochlear Implants International |volume=13 |issue=3 |pages=142–7 |date=August 2012 |pmid=22333886 |doi=10.1179/1754762811Y.0000000012|last2=Husseman |last3=Cowan |last4=O'Leary |last5=Briggs }}</ref> == Sociologio == Estas opinioj, ke surdeco ne estas difekto, kiun oni kuraci devas, sed alia formo de vivo, kiu estas same valora, ke aŭdanta vivo.<ref name="Power, D. 2005, pp. 451-459">{{cite journal |author=Power D |title=Models of deafness: cochlear implants in the Australian daily press |journal=Journal of Deaf Studies and Deaf Education |volume=10 |issue=4 |pages=451–9 |year=2005 |pmid=16000690 |doi=10.1093/deafed/eni042}}</ref> La aparato ne povas doni normalan aŭdon, kaj signas la ulon esti malkapabla, do li frustiĝas, anstataŭe iĝi surdulo kun sana memfido.<ref>{{Cite web|url= http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|title= Cochlear Implants|author= NAD Cochlear Implant Committee|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|archivedate= 2007-02-20|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2021-01-23|arkivurl= https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|arkivdato= 2007-02-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |date=2007-02-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |arkivdato=2007-02-20 }}</ref> Surduloj opinias, ke CI estas atako de aŭdantuloj kontraŭ de kulturo de surduloj.<ref>{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/1998/06/02/sunday/main10794.shtml |title=The Cochlear Implant Controversy, Issues And Debates |publisher=CBS News |date=September 4, 2001 |location=NEW YORK |accessdate=2008-11-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081018224744/http://www.cbsnews.com/stories/1998/06/02/sunday/main10794.shtml |arkivdato=2008-10-18 }}</ref> Tiu estas malnova konflikto, kiu montras surdecon kiel kuracendan malkapablon.<ref>Lock, M. and Nguyen, V-K., ''An Anthropology of Biomedicine'', Oxford, Wiley-Blackwell, 2010.</ref> Ĉar la aŭdo per CI eblas inteligi kaj lerni parolon, tiuj infanoj pleje ne lernas signolingvon, do ili ne povas integriĝi en kulturo de surduloj.<ref name=SeattlePI/> Por pli bona sukceso oni enplantiĝas infanojn tial frue, kiel eblas; tiu ne lasas decidi la infanojn, ĉar ili estas tre malgrandaj por decidi.<ref name=UCIResearch>{{Cite web|url= http://www.newuniversity.org/2009/11/news/uci-research-with-cochlear-implants-no-longer-falling-on-deaf-ears/|title= UCI Research with Cochlear Implants No Longer Falling on Deaf Ears|author= Paul Oginni|date= 2009-11-16|publisher= New University|accessdate= 2009-11-18}}</ref> Do oni enplantas laŭ gepatra decido; surduloj disputas etikon de tiu. Per CI oni devigas la infanojn el unu kulturo en alia; tiun nomas surdaj aktivistoj kulturan genocidon.<ref name=SeattlePI>{{Cite web|author= Amy E. Nevala|title= Not everyone is sold on the cochlear implant|publisher= Seattle Post-Intelligencer|date= 2000-09-28|url= http://www.seattlepi.com/lifestyle/cont28.shtml|accessdate= 2009-11-04}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aliaj opinioj apogas la aparaton, ĉar ĝi povas doni sentumon, kiun la plimulto havas, kaj kiu gravas en komunikado. Laŭ publikaĵoj la aŭdo per CI estas bona por helpi komunikadon, kaj signolingvo ne estas bezona. Ankaŭ se la familio lernas signolingvon, tiu ankaŭ ne helpas integriĝi en surda komunumo, ĉar tie oni penasas, ke CI murdas ilian kulturon, kaj ili ne volas helpi tiun.<ref>http://www.nyest.hu/hirek/lehet-e-a-jelnyelv-anyanyelv</ref> Frua enplanto estas la plej sukcesa, la enplantigitaj infanoj pleje insistas al la aparato. Se la infano remanas surda, li povas isologi ankaŭ en lia familio, kaj ne havas ŝancon lerni en sama nivelo kiel aŭdantaj uloj.<ref>Wheeler, A., Archbold, S., Gregory, S.: [http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 "Cochlear implants: young people's view"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071007082105/http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 |date=2007-10-07 }} {{Wayback|url=http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 |date=20071007082105 }}, The National Deaf Children's Society & The Ear Foundation, 2007</ref> Kun enplanto oni povas iĝi en aŭdanta socio. Estas landoj, en kiuj postlingvaj surduloj ne povas asimili al antaŭlingvaj surduloj, ankaŭ se ili lernis signolingvon. Ili ankaŭ ne povas igi al ilia aŭdanta komunumo, se ili remanas surdaj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Artefarita kokleo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schnecke-ci.de/ Pri CI] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100223013325/http://www.schnecke-ci.de/ |date=2010-02-23 }} {{de}} * [http://www.schwerhoerigen-netz.de/MAIN/ratg.asp?inhalt=COCHLEA/uebersicht Germana retejo por surduloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090719072957/http://www.schwerhoerigen-netz.de/main/ratg.asp?inhalt=COCHLEA/uebersicht |date=2009-07-19 }} {{de}} * [http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_deutsch_definitiv.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100601235043/http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_deutsch_definitiv.pdf |date=2010-06-01 }} Svisa retejo por surduloj {{de}} * [http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_franz%C3%B6sisch_definitiv.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306042607/http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_franz%C3%B6sisch_definitiv.pdf |date=2016-03-06 }} Svisa retejo por surduloj {{fr}} * [http://www.sonos-info.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_italienisch_definitv.pdf] Svisa retejo por surduloj {{it}} == Literaturo == * dr. Küstel Marianna (levelező szerző), dr. Ribári Ottó, dr. Répássy Gábor: [http://www.elitmed.hu/kiadvanyaink/lam--lege-artis-medicin---/a_suketseg_gyogyitasanak_hazai_eredmenyei_es_perspektivai_a_cochlearis_implantacio-2547/ A süketség gyógyításának hazai eredményei és perspektívái: a cochlearis implantáció] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170118032047/http://www.elitmed.hu/kiadvanyaink/lam--lege-artis-medicin---/a_suketseg_gyogyitasanak_hazai_eredmenyei_es_perspektivai_a_cochlearis_implantacio-2547/ |date=2017-01-18 }} – Lege Artis Medicinae 2002;12(4):235-9. * [http://archotol.ama-assn.org/cgi/content/full/130/5/563 Laurie S. Eisenberg et al.: Communication Abilities of Children With Aided Residual Hearing] – OTOLARYNGOL HEAD NECK SURG/VOL 130, MAY 2004 * [http://archotol.ama-assn.org/cgi/content/full/130/5/570 Amy McConkey Robbins et al.: Effect of Age at Cochlear Implantation on Auditory Skill Development in Infants and Toddlers] – OTOLARYNGOL HEAD NECK SURG/VOL 130, MAY 2004 == Tradukfonto == {{Trad|hu|Cochleáris implantátum}} [[Kategorio:Otorinolaringologio]] p3w0rdh564tdx9gvii6akzsflh0nagf 0 299473 9441399 8540593 2026-07-29T16:42:37Z Sj1mor 12103 9441399 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''H_aluze''' (per tuta nomo ''Literature-kultura magazino H_aluze'') estas [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[revuo]] de specifa formato (185x255 mm) kun ŝanĝema kvanto de paĝoj (proksimume 80). Ĝis decembro [[2008]] ĝi estis printita en formato [[A4 (dimensio)|A4]], nombro de paĝoj ne trapasis 40. Ĝi estas eldonata neregule kvarfoje po jaro. La eldonisto estas H_aluze, o.s. (IČO 22734236), je ĝia financado partoprenas La Universitato de Jan Evangelista Purkyně ([[Ústí nad Labem]]); civitana grupo eluzas okazajn [[subvencio]]jn kaj donojn. == Enhavo == H_aluze alportas aŭtoran [[poezio]]n kaj [[prozo]]n, celas precipe je la junaj kaj komencantaj aŭtoroj. Poste alportas [[recenzo]]jn, [[intervjuo]]jn kaj literature teorikajn artikolojn. Montriĝas en ĝi eĉ publicistikaj artikoloj kaj dokumentaj, eseaj, kritikaj kaj informaj artikoloj de diversaj fakoj de kulturo (precipe [[muziko]], [[filmo]], [[arto]], [[teatro]]). En ĉiu numero (de post numero 6) estas grafika parto. H_aluze estas ne laŭtema. == Komenco kaj kunlaborantoj de la magazino == H_aluze estis komencigita en jaro [[2007]] per grupo da studentoj de la Universitato de Jan Evangelista Purkyně. Nomo de la magazino estas vortludo. Ĝi eliras el literara esprimo "aluze", ne gramatika vorto "haluz" (io ne kutima kaj stranga) kaj regiona "haluze" (branĉo). La magazino H_aluze okaze kunlaboras kun redakcioj de literatura revuo ''Psí víno'' (Hunda vino) kaj literara gazeto ''LitENky'', kiu estas gvidita ĉe [[Filozofiado|filozofa]] fakultato de la [[Universitato de Karolo]]. == Cetera aktivado == Redaktoroj kaj kunlaborantoj de la gazeto partoprenas je organizado de kulturaj okazoj, precipe en la urbo [[Ústí nad Labem]], sed iuj okazoj estis en [[Děčín]], [[Prago]], [[Hradec Králové]]. Sub la gvido de la redaktoroj de H_aluze estas organizita literatura [[festivalo]] '''Antropotyátr''' (la unua jaro en 2007, ĝia nomo estis Literatura festivalo kaj kunorganizis ĝin Kulture-literatura revuo ''Pandora'' kune kun la redaktoroj de H_aluze). En la jaro 2008 redaktoroj de H_aluze komencigis regularan legadon nomitan '''Vespero de H_aluze'''. La Vesperoj okazis ĉiumonate dum la lernojaro kun escepto de septembro kaj junio. Dum la Vesperoj de H_aluze rolis ekzemple Jaroslav Achab Haidler, Jaroslav Kovenda kaj Mnoháček Zgublačenko. En la jaro [[2009]] estis la tradicio de la vesperoj renovigita. En la faldo de jaroj 2008-2009 redaktoroj de H_aluze kune kun la ĉefredaktorino de revuo ''Pandora'' Kateřina Tošková organizis regionan literaturan konkurson Literatura SUPERstelo, kiu trakuris en Ústí nad Labem, [[Most]], [[Litoměřice]] kaj Děčín. Redakcio de H_aluze aktive partoprenas je autoraj legadoj kaj vesperoj tra la Respubliko. La magazino H_aluze havas interretajn paĝojn [http://www.h-aluze.cz www.h-aluze.cz] kie ĝi informas pri interesaj kulturaj okazoj. == Redakcio == * Tomáš Čada – ĉefredaktoro (de post septembro 2009, formanta membro) * Michaela Henčlová – redaktorino (de octobro 2008 ĝis septembro 2009 ĉefredaktorino) * Miloš Makovský – redaktoro kaj grafiko de la printita versio de H_aluze * Alice Prajzentová – redaktorino (formanta membrino) * Tomáš Suk – redaktoro (formanta membro) * Josef Straka – redaktoro * Michaela Uhlířová – redaktorino (formanta membrino) == Referencoj == Evidenta numero MK ČR: [http://www.mkcr.cz/scripts/modules/catalogue/list.php?catalogueID=1&REGCISLO=E%2018358 E 18358]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br /> [[ISSN]]: 1803-8077 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.h-aluze.cz Oficialaj paĝoj; interreta arkivo de la artikoloj, kompletaj numeroj de la magazino en .pdf formo, informoj pri kultura agado] * [http://www.antropotyatr.h-aluze.cz Oficialaj paĝoj de Literare-muzika festivalo Antropotyátr] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329160746/http://antropotyatr.h-aluze.cz/ |date=2016-03-29 }} * [http://www.blog.h-aluze.cz Blogo ne nur kun kontribuoj de la redaktoroj de la magazino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160328102559/http://blog.h-aluze.cz/ |date=2016-03-28 }} {{DISPLAYTITLE:H_aluze}} [[Kategorio:Ĉeĥlingvaj gazetoj]] [[Kategorio:Ĉeĥlingva literaturo]] [[Kategorio:Literaturaj gazetoj]] 7xozm05bi8d7xy1zyffmunn6d3gfwh6 0 299787 9441640 9430872 2026-07-30T07:18:53Z Sj1mor 12103 9441640 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tilacino<ref name=MSW3>Groves, C. (2005). Wilson, D. E., & Reeder, D. M.. ed. Mammal Species of the World (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 23. ISBN 0-8018-8221-4</ref> |troveblo de fosilioj = = [[Plioceno]] ĝis [[Holoceno]] |dosiero = Thylacinus.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Tilacinoj en [[Vaŝingtona Bestoĝardeno]], ĉ. 1902 |regno = [[Bestoj]] |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥorduloj]] |subfilumo = [[Vertebruloj]] |superklaso = [[Tetrapodoj]] |klaso = [[Mamuloj]] |infraklaso = [[Marsupiulo]] |ordo = [[Dasyuromorphia]] |familio = †[[Thylacinidae]] |genro = †''[[Thylacinus]]'' |specio = '''Tilacino''' |statuso = for |statuso ref = <ref name="IUCN">McKnight, M. (2008). Thylacinus cynocephalus. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Retrieved on 09 October 2008</ref> |statuso sistemo = iucn3.1 |formortinta = 1936 |dunomo = Thylacinus cynocephalus |dunomo aŭtoritato = ([[George Prideaŭ Robert Harris|Harris]], 1808) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Tilacino''' ([[dunomo]]: ''Thylacinus cynocephalus''), ankaŭ konata kiel '''tasmania lupo''' aŭ '''tasmania tigro'''<ref>Krome, la [[specio]] estas foje menciita kun multaj aliaj nomoj kiel ''marsupia lupo'', ''aŭstralia tigro'', ''aŭstralia hieno'', ''zebra lupo'', ''kangurua lupo'', ''marsupia tigro'', ''tigra kato'' kaj ''hiena oposumo''. Tia vario de komunaj nomoj igas komprenon ĉu aparte temas pri tilacino malfacila kaj konfuza.</ref> pro sia stria [[dorso]] estis la plej granda [[Predado|predada]] [[marsupiulo]] de la [[holoceno|nuna epoko]]. ''Thylacinus cynocephalus'' estis la lasta membro de [[genro (biologio)|genro]] ''[[Thylacinus]]'', trovinta en nia [[geologia epoko]], kvankam kelkaj rilataj specioj estas trovitaj en [[fosilio]]j de frua [[mioceno|miocena epoko]]. == Historio == Ĝi native vivis en vastaj areoj de [[Aŭstralio]], [[Tasmanio]] kaj [[Nov-Gvineo]], sed eventuale formortis pro ambaŭ homa aktiveco kaj konkuro de aliaj specioj. La lastaj populacioj sur Tasmanio malaperis en [[20-a jarcento]] kaj nun oni kredas la specion tute formortinta. La plej proksimaj nun ekzistantaj specioj estas [[tasmana diablo]] aŭ [[numbato]]. Tilacinoj iĝis ege raraj aŭ formortintaj en plejparto de [[Aŭstralia kontinento]] longe antaŭ [[Eŭropo|Eŭropa]] koloniado, plejparte pro konkuro kun [[dingo]]j enkondukitaj per [[Indiĝenaj aŭstralianoj|aborigenoj]]. Ili, tamen, travivis en grandaj kvantoj sur Tasmanio, kune kun aliaj [[endemia specio|endemiaj specioj]] kiel [[tasmana diablo]]. Tie ili formortis jam dum koloniado. La plej grava kaŭzo de [[formorto]] de tilacinoj estis ĉasado, foje instiganta de rekompencoj de farmistoj, kiuj rigardis tilacinojn kiel danĝeron por [[ŝafo]]j. Aliaj faktoroj estis enkondukitaj malsanoj, konkuro kun [[hundo]]j kaj detruo de vivareo pro [[agrikulturo]]. Malgraŭ oficiala formortinta statuso, raportoj pri renkontoj de tilacinoj ankoraŭ aperas, kvankam neniu kredinda pruvo ekzistas. Tilacinoj estas unu el plej popularaj objektoj de [[kriptozoologio]]. Tilacino estas klasika ekzemplo de [[konverĝa evoluo]]: kvankam nur tre malproksime rilata al [[placentuloj|placentulaj]] [[karnomanĝuloj]], ĝi, pro sia rolo kiel [[superrabobesto]] kaj aliaj ekologiaj ecoj, iĝis morfologie kaj kondute tre simila al [[vulpo]] aŭ [[lupo]]. Eĉ formo de [[kranio]] kaj aranĝo de [[dento]]j estas tre similaj. Tilacino estas unu el nur du konataj specioj de marsupiuloj, en kiuj ambaŭ seksoj havas [[marsupio]]n (la alia estas [[akva oposumo]]). Por viraj tilacinoj marsupio servis kiel protekta tego por [[genitaloj]] dum kurado tra densa arbustaro. == Evoluo == [[Dosiero:Thylacinus potens.jpg|eta|maldekstra|Rekonstruo de aspekto de ''Thylacinus potens'' ("forta tilacino"), la specio de tilacino kiu ekzistis dum mioceno. Ĝi estas la plej granda konata specio el genro ''Thylacinus''.]] Moderna formo de tilacino aperis antaŭ ĉ. 4 milionoj da jaroj. Aliaj specioj de familio ''Thylacinidae'' ekzistis ekde komenco de mioceno. Ekde fruaj [[1990-aj jaroj]] almenaŭ sep fosiliaj specioj estis trovitaj en [[Riversleigh]], parto de [[Nacia Parko Lawn Hill]] en nord-okcidenta [[Kvinslando]].<ref name="AM2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amonline.net.au/fossil_sites/riversleigh.htm|titolo=Riversleigh|alirdato=2006-11-21|jaro=1999|eldoninto=Australian Museum}}</ref><ref name="AM3">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amonline.net.au/thylacine/08.htm|titolo=Is there a fossil Thylacine?|alirdato=2006-11-21|jaro=1999|eldoninto=Australian Museum}}</ref> [[Tilacino de Dickson]] (''Nimbacinus dicksoni'') estas la plej olda de tiuj sep specioj. Ĝi ekzistis antaŭ ĉ. 23 milionoj da jaroj kaj estis ege malpli granda ol pli malfruaj specioj.<ref name="LK1">{{cite web|url=http://www.lostkingdoms.com/facts/factsheet22.htm|title=Lost Kingdoms: Dickson's Thylacine (''Nimbacinus dicksoni'')|publisher=Australian Museum|year=1999|accessdate=2006-11-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060319063950/http://www.lostkingdoms.com/facts/factsheet22.htm|arkivdato=2006-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060319063950/http://www.lostkingdoms.com/facts/factsheet22.htm|archivedate=2006-03-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://lostkingdoms.com/facts/factsheet22.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090217125826/http://lostkingdoms.com/facts/factsheet22.htm |arkivdato=2009-02-17 }}</ref> La plej granda specio estis la forta tilacino (''[[Thylacinus potens]]'') kiu atingis grandon de lupo kaj estis la sola el la sep, kiu travivis ĝis malfrua mioceno.<ref name="LK2">{{cite web|url=http://www.lostkingdoms.com/facts/factsheet38.htm|title=Lost Kingdoms: Powerful Thylacine (''Thylacinus potens'')|publisher=Australian Museum|year=1999|accessdate=2006-11-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050325033506/http://www.lostkingdoms.com/facts/factsheet38.htm|arkivdato=2005-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050325033506/http://www.lostkingdoms.com/facts/factsheet38.htm|archivedate=2005-03-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://lostkingdoms.com/facts/factsheet38.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090318160308/http://lostkingdoms.com/facts/factsheet38.htm |arkivdato=2009-03-18 }}</ref> En malfrua [[plejstoceno]] kaj frua [[holoceno]] modernaj tilacinoj estis relative komunaj en nunaj Australio kaj Nov-Gvineo.<ref name="Dingo">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Causes of extinction of vertebrates during the Holocene of mainland Australia: arrival of the dingo, or human impact?|aŭtoro=C.N. Johnson and S, Wroe|dato=2003-11|gazeto=The Holocene|volumo=13|numero=6|COI=10.1191/0959683603hl682fa|paĝoj=941–948}}</ref> [[Dosiero:Beutelwolf fg01.jpg|dekstra|eta|Kranioj de tilacino (maldekstre) kaj kutima lupo, ''[[Canis lupus]]'', estas preskaŭ identaj, kvankam la specioj estas nerilataj. Kranio de ruĝa vulpo, ''[[Vulpes vulpes]]'', estas eĉ pli simila al tiu de tilacino.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Comparison of Skull Shape in Marsupial and Placental Carnivores|aŭtoro=L Werdelin|dato=1986|gazeto=Australian Journal of Zoology|volumo=34|numero=2|COI=10.1071/ZO9860109|paĝoj=109–117}}</ref>]] Kiel ekzemplo de [[konverĝa evoluo]], tilacino montras multajn similaĵojn al placentulaj karnovoraj, aparte membroj de familio ''[[Canidae]]'' (hundoj) en [[Norda Hemisfero]]: akraj dentoj, fortaj maksiloj, [[digitigradeco]] kaj sama ĝenerala formo de korpo. Ĉar tilacino okupas saman [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] kiel hundoj en Norda Hemisfero, ĝi disvolvis multajn similajn ecojn.<ref name="PWS2">{{cite web|url=http://www.parks.tas.gov.au/factsheets/threatened_species/Thylacine.pdf|title=Threatened Species: Thylacine - Tasmanian tiger, ''Thylacinus cynocephalus''|publisher=Parks and Wildlife Service, Tasmania|date=2003-12|accessdate=2006-11-22|format=PDF|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20061002050127/http://www.parks.tas.gov.au/factsheets/threatened_species/Thylacine.pdf|arkivdato=2006-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061002050127/http://www.parks.tas.gov.au/factsheets/threatened_species/Thylacine.pdf|archivedate=2006-10-02}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.parks.tas.gov.au/factsheets/threatened_species/Thylacine.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061002050127/http://www.parks.tas.gov.au/factsheets/threatened_species/Thylacine.pdf |arkivdato=2006-10-02 }}</ref> {{Citaĵo|Ili [tilacinoj] estas facile apartigeblaj de veraj hundoj pro strioj sur la dorso, sed la skeleto estas pli malfacile distingebla. Studentoj de zoologio en Oksforda universitato devis difini 100 zoologiajn speciojn dum la ekzameno. Baldaŭ disvastigis onidiro ke se 'hunda' kranio estas donita, oni povas sekure deklari ĝin ''Thylacinus'' ĉar iu tiel evidenta kiel hundo devas esti kaptilo. Poste unu jaron la ekzamenistoj, je ilia honoro, duoble blufis kaj metis veran hundan kranion. La plej facila maniero diferencigi estis laŭ du noteblaj truoj en palata osto, kiuj estas karakteraj por marsupiuloj ĝenerale.|[[Richard Dawkins]]|[[The Ancestor's Tale]]}} == Malkovro kaj taksonomio == [[Indiĝenaj aŭstralianoj|Indiĝenaj]] popoloj de Aŭstralio estis la unuaj homoj, kiuj kontaktis kun tilacinoj. Ekzistas multaj ekzemploj de murpentraĵoj kaj aliaj artaĵoj kiuj reprezentas tilacinojn, plej fruaj datas ĉ. jaro [[-1000]].<ref name="rockart">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.abc.net.au/science/news/ancient/AncientRepublish_1265476.htm|titolo=Rock art shows attempts to save thylacine|alirdato=2006-11-21|aŭtoro=Anna Salleh|dato=2004-12-15|eldoninto=ABC Science Online}}</ref> [[Petroglifo]]j pri tilacinoj troveblas ĉe Dampier Rock Art Precinct sur [[Murujuga duoninsulo]] en [[Uesta Aŭstralio]]. Kiam eŭropanoj alvenis, tilacino jam estas rara en kontinenta Aŭstralio. Ili povis renkonti ĝin ĉ. [[1642]], kiam [[Abel Tasman]] malkovris Tasmanion. Lia ekspedicio raportis pri piedmarkoj de "sovaĝaj [[bestoj]] kiuj havas [[ungego]]j kiel tigroj".<ref name="REMP">Rembrants. D. (1682). "A short relation out of the journal of Captain Abel Jansen Tasman, upon the discovery of the ''South Terra incognita''; not long since published in the Low Dutch". ''Philosophical Collections of the Royal Society of London'', (6), 179-86. Quoted in Paddle (2000) p.3</ref> [[Marc-Joseph Marion du Fresne]], kiu alvenis per ŝipo ''Mascarin'' en [[1772]], raportis ke li vidis "tigran katon".<ref name="ROTHP">Roth H.L. (1891). "Crozet's Voyage to Tasmania, New Zealand, etc....1771–1772.". London. Truslove and Shirley. Quoted in Paddle (2000) p.3</ref> Tamen, oni ne povas certe konkludi ke temis pri tilacino, ĉar [[tigra kvolo]] (''Dasyurus maculatus''), kiu ankaŭ ekzistas sur Tasmanio, estis simile priskribata. La unua senduba raporto estis de francaj esploristoj ĉ. [[13-a de majo]] [[1792]], kolektita de naturalisto [[Jacques Labillardière]] en lia ĵurnalo pri ekspedicio, gvidita de [[D'Entrecasteaux]]. Tamen nur en 1805 estro de Tasmanio [[William Paterson]] sendis detalan priskribon por publikado en ''[[Sydney Gazette]]''.<ref name="LTT1">{{Citaĵo el libro|titolo=The Last Tasmanian Tiger: The History and Extinction of the Thylacine|aŭtoro=Robert Paddle|jaro=2000|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-53154-3|paĝo=3}}</ref> La [[unua priskribo|unua]] detala [[dunoma nomsistemo|scienca priskribo]] estis farita de [[George Prideaux Robert Harris|George Harris]] en [[1808]], kvin jarojn post fondo de unua vilaĝo ĉe la insulo.<ref name=museum>{{cite web |url=http://www.museum.vic.gov.au/infosheets/10283.pdf |format=PDF |title=Information sheet: Thylacine ''Thylacinus cynocephalus'' |publisher=Victoria Museum |date=2005-04 |accessdate=2006-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030512023931/http://www.museum.vic.gov.au/infosheets/10283.pdf |archivedate=2003-05-12 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030512023931/http://www.museum.vic.gov.au/infosheets/10283.pdf |arkivdato=2003-05-12 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061109214310/http://www.museum.vic.gov.au/infosheets/10283.pdf |date=2006-11-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.museum.vic.gov.au/infosheets/10283.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030512023931/http://www.museum.vic.gov.au/infosheets/10283.pdf |arkivdato=2003-05-12 }}</ref><ref name="AFD">{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/online-resources/fauna/afd/taxa/Thylacinus_cynocephalus |title=''Thylacinus cynocephalus'' (Harris, 1808) |date=October 9, 2008 |work=Australian Faunal Directory |publisher=[[Australian Biological Resources Study|ABRS]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121004181952/http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/online-resources/fauna/afd/taxa/Thylacinus_cynocephalus |arkivdato=2012-10-04 }}</ref> Harris originale metis tilacinon en la genron ''[[Didelphis]]'', kiu estas kreita de [[Linnaeus]] por amerikaj [[oposumo]]j, sub la nomo ''Didelphis cynocephala'' ("hundokapa oposumo"). Post kiam la scienca komunumo komprenis, ke aŭstraliaj marsupiuloj estas fundamente malsamaj ol antaŭe konataj mamulaj genroj, aperis moderna klasado kaj en [[1796]] [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy Saint-Hilaire]] kreis genron ''[[Dasyurus]]'' kien li metis tilacinon en [[1810]]. Por ne miksi grekajn kaj latinajn radikojn en la nomenklaturo, la specia nomo estis ŝanĝita al ''cynocephalus''. En [[1824]], [[Coenraad Jacob Temminck]] proponis ke tilacino estu apartigita en propran genron ''Thylacinus''.<ref name="LTT2">{{Citaĵo el libro|titolo=The Last Tasmanian Tiger: The History and Extinction of the Thylacine|aŭtoro=Robert Paddle|jaro=2002|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-53154-3|paĝo=5}}</ref> La komuna nomo, do, devenas rekte de la genra nomo, kiu baziĝas sur greka vorto ''θύλακος'' (thýlakos), signifanta "poŝo" aŭ "sako".<ref name="OED">{{Citaĵo el libro|titolo=The Concise Oxford Dictionary of English Etymology|aŭtoro=T. F. Hoad (Ed.)|jaro=1986|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-863120-0}}</ref> Kelkaj studoj proponas ke tilacino estas baza membro de familio [[Dasyuromorphia]] kaj ke la [[tasmana diablo]] estas ĝia plej proksima vivanta parenca specio. Tamen [[genetiko|genetika]] esploro, publikigita en [[Genome Research]] en Januaro [[2009]] sugestas ke [[numbato]] povas esti pli baza ol tasmana diablo kaj pli proksima al tilacino.<ref name="GR1">{{Citaĵo el la reto|url=http://genome.cshlp.org/content/early/2009/01/12/gr.082628.108|titolo=The mitochondrial genome sequence of the Tasmanian tiger (Thylacinus cynocephalus)|alirdato=2009-01-15|jaro=2009|eldoninto=Genome Research, CSH Press}}</ref> == Priskribo == [[Dosiero:Tasmanian tiger.jpg|eta|Paro de tilacinoj en [[Hobart Zoo]] iam antaŭ [[1921]] Notu ke la masklo (pli malproksime de la kamero) estas pli granda ol la ino.]] Priskriboj de tilacino estas variaj ĉar ĉiu informo venas de konservitaj idoj (t.n. [[ĝoeo]]j), fosiliaj rekordoj, haŭtoj kaj skeletoj, priskriboj de naturalistoj kaj nemultnombraj monokromaj fotoj kaj videoj de la bestoj en [[bestoĝardeno]]j. Tilacino aspektis kiel granda glatlana hundo kun akra [[vosto]], kiu glate eliris el la korpo, simile al tiu de [[kanguruo]]. Multaj eŭropaj observistoj komparis tilacinon kun [[hieno]] pro ĝia malkutima pozo kaj ĝenerala konduto.<ref name="PWS2" /> La haŭto estis flavece bruna kun 13 ĝis 21 distingaj malhelaj strioj sur malantaŭa parto de dorso kaj ĉe bazo de la vosto (pro la strioj tilacinoj estis foje kromnomataj "tigroj"). La strioj estis pli distingaj en junaj specianoj kaj eventuale malklariĝis kun aĝo.<ref name="ABRS">{{cite web|url=http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/fauna-of-australia/pubs/volume1b/20-ind.pdf|title=Fauna of Australia chap.20 vol.1b|author=Joan Dixon|publisher=Australian Biological Resources Study (ABRS)|accessdate=2006-11-22|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050723102210/http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/fauna-of-australia/pubs/volume1b/20-ind.pdf|archivedate=2005-07-23|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090108143156/http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/fauna-of-australia/pubs/volume1b/20-ind.pdf|arkivdato=2009-01-08}}</ref> Unu el la strioj daŭriĝis al la ekstero de malantaŭa [[femuro]]. La hararo estis densa kaj mola, kun haroj ne pli longaj ol 15&nbsp;mm. Vostoj de adoleskaj specianoj havis hupeton ĉe la pinto. Tilacinoj havis rondecajn starantajn [[orelo]]jn ĉ. 8&nbsp;cm longajn kaj kovritajn per mola lano.<ref name="AM1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amonline.net.au/thylacine/02.htm|titolo=Australia's Thylacine: What did the Thylacine look like?|alirdato=2006-11-21|jaro=1999|eldoninto=Australian Museum}}</ref> Ĝenerala koloro variis ekde oĥra ĝis malhel-bruna, kaj ĉe la [[ventro]] la hararo estis kremkolora.<ref name="UTAS">{{cite web|url=http://www.zoo.utas.edu.au/tfprofiles/tasanimals/Thylacine2.htm|title=Profile - Thylacine|author=Dr Eric Guiler|publisher=Zoology Department, [[University of Tasmania]]|year=2006|accessdate=2006-11-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120318135227/http://www.zoo.utas.edu.au/tfprofiles/tasanimals/Thylacine2.htm|arkivdato=2012-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318135227/http://www.zoo.utas.edu.au/tfprofiles/tasanimals/Thylacine2.htm|archivedate=2012-03-18}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.zoo.utas.edu.au/tfprofiles/tasanimals/Thylacine2.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120318135227/http://www.zoo.utas.edu.au/tfprofiles/tasanimals/Thylacine2.htm |arkivdato=2012-03-18 }}</ref> Plenkreska tilacino estis averaĝe 100 ĝis 130&nbsp;cm longa, kun vosto de ĉ. 50 ĝis 65&nbsp;cm.<ref name="PI">{{Citaĵo el libro|url=http://www.dpiw.tas.gov.au/inter.nsf/Attachments/RLIG-5425ZR/$FILE/threatfauna.pdf|titolo=Tasmania's Threatened Fauna Handbook|aŭtoro=Sally Bryant and Jean Jackson Threatened Species Unit, Parks and Wildlife Service, Tasmania|jaro=1999|eldoninto=Bryant and Jackson|ISBN=0-7246-6223-5|formato=PDF|paĝoj=190–193}}</ref> La plej granda konata speciano longis 290&nbsp;cm de nazo ĝis vosto.<ref name="UTAS" /> Plenkreskuloj estis ĉ. 60&nbsp;cm altaj kaj 20 ĝis 30&nbsp;kg pezaj.<ref name="PI" /> Estis ioma [[seksa duformismo]], ĉar maskloj estis ĝenerale pli grandaj ol inoj.<ref name="FA">{{cite journal|journal=Ecology|date=1997-12|author=Menna Jones|title=Character displacement in Australian dasyurid carnivores: size relationships and prey size patterns|publisher=Ecological Society of America |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2120/is_n8_v78/ai_20608534/pg_1 |accessdate=27 November|accessyear=2006}}</ref> Ina tilacino havis marsupion kun kvar [[mamo]]j, sed, malsimile al aliaj marsupiuloj, la marsupio malfermiĝis malantaŭen. Maskloj ankaŭ havis marsupion, en kiun ili povis kaŝi siajn [[skroto]]jn por protekto.<ref name="ABRS" /> Tio estas unika ekzemplo inter aŭstraliaj marsupiuloj. La sola alia specio kun vira marsupio estas [[akva oposumo]], ''Chironectes minimus'', kiu vivas en [[Meksiko]], [[Centra Ameriko|Centra]] kaj [[Suda Ameriko]]. Tilacinoj povis malfermi siajn [[maksilo]]jn je nekutime granda angulo: ĝis 120 gradoj.<ref name="APTTR">{{Citaĵo el la reto|url=http://animal.discovery.com/news/afp/20031020/thylacine.html|titolo=Extinct Thylacine May Live Again|alirdato=2007-11-28|aŭtoro=AFP|dato=2003-10-21|eldoninto=Discovery Channel}}</ref> Tion oni povas vidi en serio de monokromaj videoj de kaptita tilacino, kiujn filmis [[David Fleay]] en 1933. La maksiloj estis muskolozaj kaj fortaj kaj havis 46 [[dento]]jn.<ref name="AM1" /> [[Dosiero:Thylacine-footprint eo.png|dekstra|eta|Piedmarko de tilacino estas facile distingebla de ĉiuj aliaj nativaj kaj enkondukitaj specioj.]] [[Piedmarko]]j de tilacino estas facile distingeblaj de tiuj de aliaj nativaj aŭ enkondukitaj mamuloj; malsimile al hundoj, vulpoj, katoj, [[vombato]]j aŭ [[tasmana diablo|tasmanaj diabloj]] tilacinoj havis ege grandan malantaŭan parton de la marko kaj kvar rimarkeblajn antaŭajn partojn aranĝitajn je preskaŭ perfekta rekta lineo.<ref name="tasparks">{{cite web|url=http://www.parks.tas.gov.au/wildlife/mammals/thylacin.html|title=Wildlife of Tasmania: Mammals of Tasmania: Thylacine, or Tasmanian tiger, ''Thylacinus cynocephalus''|publisher=Parks and Wildlife Service, Tasmania|year=2006|accessdate=2006-11-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080721024331/http://www.parks.tas.gov.au/wildlife/mammals/thylacin.html|arkivdato=2008-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080721024331/http://www.parks.tas.gov.au/wildlife/mammals/thylacin.html|archivedate=2008-07-21}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.parks.tas.gov.au/wildlife/mammals/thylacin.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080721024331/http://www.parks.tas.gov.au/wildlife/mammals/thylacin.html |arkivdato=2008-07-21 }}</ref> Malantaŭaj piedoj estis tre similaj al la antaŭaj, sed havis kvar [[fingro]]jn anstataŭ kvin. La ungegoj estis ne retroeblaj.<ref name="ABRS" /> Fruaj sciencaj studoj sugestas ke tilacino havis fortegan senton de [[odoro]], kiu ebligis ĝin ĉasi,<ref name="tasparks" /> sed analizo de ĝia cerba strukturo montris ke ĝia [[olfakta bulbo]] ne estis tre disvolvita. Pli verŝajne, tilacinoj pli utiligis rigardon kaj sonon.<ref name="ABRS" /> Kelkaj observintoj rimarkis, ke tilacinoj havis fortan kaj distingan propran odoron, aliaj priskribis malfortan odoron, kaj aliaj tute ne menciis iun odoron. Posible tilacinoj, samkiel parencaj tasmanaj diabloj, emitis odoron pro agitiĝo.<ref name="P49">Paddle (2000). p.49</ref> Laŭ multaj priskriboj, tilacinoj havis nekutiman kaj iom malgracian irmanieron, pro kiuj ili ne povis kuri je granda rapido. Ili ankaŭ povis performi dupiedan salton, kiel kanguruoj, kion montris en multaj okazoj la kaptitaj specianoj.<ref name="ABRS" /> Guiler proponis, ke tio estis formo de akcelita movo kiam la besto estis alarmita. Ankaŭ tilacino povis blanciĝi kaj stari sur malantaŭaj piedoj dum iomaj periodoj.<ref name="TA">{{Citaĵo el la reto|url=http://portal.archives.tas.gov.au/menu.aspx?detail=1&type=i&id=1084|titolo=Tasmanian Tiger|alirdato=2006-11-27|jaro=1930|eldoninto=Archives Office of Tasmania|arkivurl=https://archive.today/20120712104101/http://portal.archives.tas.gov.au/menu.aspx?detail=1&type=i&id=1084|arkivdato=2012-07-12}}</ref> Malgraŭ ke ekzistas neniuj rekordaĵoj de voĉo de tilacino, observantoj kelkfoje raportis, ke ili povis graŭli kaj ŝuŝi en agitiĝo. Ofte ili samtempe produktis minacan "oscedon", montrante la dentojn. Dum ĉasado ili produktis seriojn de ventrecaj tus-similaj blekoj, priskribataj kiel 'jip-jap', 'kaj-jip' aŭ 'hop-hop-hop', verŝajne por komunikado kun samfamilianoj.<ref name="sight">{{citation | last = Heberle | first = G. | year = 1977 | journal = Sunday Telegraph [Sydney] | pages = 46 | title= Reports of alleged thylacine sightings in Western Australia | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~gregheberle/AdobePDF/Thylacine/ThylacinePaper2004-P1-5.pdf | format = w}}</ref> Ili ankaŭ uzis longajn hurlojn, verŝajne pro longdistanca identifikiĝo.<ref name="P6566">Paddle (2000). p.65–66</ref> == Ekologio kaj konduto == [[Dosiero:Thylacine pouch.jpg|eta|Unu el nur du konataj fotoj de ina tilacino kun ekspandita poŝo, tenanta idojn. [[Adelaida Zoo]], 1889]] Oni ne multon scias pri konduko kaj ekologio de tilacino. Oni faris iom da esploroj de la besto en [[bestoĝardeno]]j, sed nur kelkaj anekdotaj priskriboj ekzistas pri ĝia konduko en naturaj kondiĉoj. Plimulto de observaĵoj estis faritaj dum tago, kaj tilacino estas nature nokta animalo. Observoj el 20-a jarcento plej verŝajne priskribas netipan kondukon, ĉar en la tempo la specio jam estis sub granda streso, gvidanta ĝis formorto. Kelkajn kondukajn ecojn oni povas ekstrapoli de konduko de tasmana diablo, la specio genetike kaj ekologie proksima al tilacino. Tilacinoj preferis sekajn [[eŭkalipto|eŭkaliptajn]] [[arbaro]]jn kaj [[herbejo]]jn de [[kontinenta Aŭstralio]].<ref name="tasparks" /> Petroglifoj far indiĝenaj Aŭstralianoj montras ke tilacinoj renkonteblis tra tuta Aŭstralio kaj Nov-Gvineo. Plua pruvo de ĝia ekzisto en kontinenta Aŭstralio venis de dishakita karkaso, trovita en groto en plato [[Nurralbor]], [[Uesta Aŭstralio]] en 1990. [[Karbono-14]]-testo montris, ke ĝi aĝas ĉ. 3300 jaroj.<ref name="nma">{{cite web|url=http://nma.gov.au/media/media_releases_index/2004_06_16/|title=Mummified thylacine has national message|publisher=National Museum of Australia, Canberra|date=2004-06-16|accessdate=2006-11-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150620192124/http://www.nma.gov.au/media/media_releases_by_year/2004/2004_06_16|arkivdato=2015-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620192124/http://www.nma.gov.au/media/media_releases_by_year/2004/2004_06_16|archivedate=2015-06-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nma.gov.au/media/media_releases_by_year/2004/2004_06_16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150620192124/http://www.nma.gov.au/media/media_releases_by_year/2004/2004_06_16 |arkivdato=2015-06-20 }}</ref> [[Dosiero:Thylacine cubs.jpg|eta|maldekstra|Tilacinino kun 3 idoj, [[Beaumaris Zoo]] en [[Hobart]], 1909]] En Tasmanio tilacinoj preferis arbarojn de mezlando kaj ĉebordajn [[kalunejo]]jn, kiuj iĝis unuavice uzataj por [[paŝtejo]]j de eŭropanaj kolonioj.<ref name="AML">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amonline.net.au/thylacine/04.htm|titolo=Australia's Thylacine: Where did the Thylacine live?|alirdato=2006-11-21|jaro=1999|eldoninto=Australian Museum}}</ref> Stria haŭto probable servis kiel [[kamuflado|kamuflilo]]<ref name="ABRS" />, sed ankaŭ povas helpi identigi individuoj en la familio.<ref name="P4243">Paddle (2000). p.42–43</ref> Vivareo de individua speciano estis plej kutime inter 40 kaj 80&nbsp;km².<ref name="UTAS" /> Verŝajne tilacinoj havis pli-malpli stabilan vivareojn sed ne estis vere teritoriaj. Estis raportoj pri observo de grupoj pli grandaj ol kia [[nuklea familio]] povas esti.<ref name="P3839">Paddle (2000). p.38–39</ref> [[Dosiero:Thylacines.jpg|eta|Sama tilacina familio post unu jaro, en 1910]] Tilacino estis [[noktulo|nokta]] aŭ [[krepuskulo|krepuska]] rabobesto, dum tago kaŝanta sin en malgrandaj grotoj aŭ malplenaj arbotrunkoj. Supozeble ili havis pli-malpli stabilajn nestojn aŭ kaŝejojn. Dum tago ili plej ofte kaŝiĝis en arbaroj kaj holmaroj, kaj ĉasis en malfermaj kalunejoj nokte. Fruaj observantoj notis, ke la besto estis sinĝena kaj sekretema kaj plej kutime evitis kontaktojn kun homoj, kvankam okaze ĝi ankaŭ montris scivolemon.<ref name="sight" /> Estas indikoj ke tilacinoj povis reproduktiĝi tutan jaron (oni trovis ĝoeojn en inaj marsupioj dum ĉiuj sezonoj), sed pinto de reproduktiĝo estis dum vintro kaj printempo.<ref name="ABRS" /> Ili naskis ĝis 4 idojn po staplo, sed plej kutime du aŭ tri. Patrinoj tenis ĝoeojn en siaj poŝoj ĝis tri monatoj kaj defendis ilin ĝis ili grandis almenaŭ duono de plenkreskula grando. Ĵusnaskintaj idoj estis blindaj kaj senharaj, sed ili iĝis harozaj kaj iliaj okuloj plene malfermiĝis ĝis kiam ili forlasis la poŝon.<ref name="ABRS" /> Post forlaso de la poŝo kaj ekde la tempo, kiam ili kreskis sufiĉe por asisti en ĉasado, junuloj resis en la nesto dum la ino ĉasis.<ref name="P60">Paddle (2000). p.60</ref> Estis nur unu okazo, kiam tilacinoj sukcese reproduktiĝis en kapteco - en [[1899]] en [[Melburna zoo]].<ref name="P228231">Paddle (2000). p.228–231</ref> En naturaj kondiĉoj tilacinoj vivis averaĝe 5 ĝis 7 jarojn, kvankam en zooj ili povis vivi ĝis 9 jarojn.<ref name="tasparks" /> === Dieto === [[Dosiero:Beutelwolfskelett brehm.png|dekstra|eta|Strukturo de la skeleto sugestas ke dum ĉasado tilacino pli uzis staminon ol momentan rapidon]] Tilacinoj estis ekskluzive karnovoraj. Iliaj [[stomako]]j estas muskolozaj kaj povis ekstendiĝi, ebligante la bestojn manĝi po grandaj kvantoj, probable por kompensi longajn periodojn de sensukcesa ĉasado.<ref name="ABRS" /> Morfologia analizo de skeletoj kaj observoj de kaptitaj bestoj sugestas ke tilacinoj preferis elekti unu predbeston kaj sekvi ĝin ĝis ĝi malfortiĝus pro laco. Kelkaj studoj konkludas ke tilacinoj povis ĉasi en familiaj grupoj kaj utiligi taktikon de grupa ĉasado, kiam la grupo pelas herdon al unu aŭ kelkaj individuoj, atendantaj en embusko.<ref name=museum /> Ĉasistoj raportis, ke tilacino estis embuska rabobesto.<ref name="ABRS" /> [[Dosiero:Ornithotiger.JPG|maldekstra|eta|Ilustraĵo de tilacino mortiganta [[ornitorinko]]n]] Tilacinoj kutime ĉasis [[kanguruo]]jn, [[valabio]]jn, [[vombato]]jn, [[birdoj]]n kaj malgrandajn bestojn kiel [[potoruo]]j kaj [[posumo]]j. Ilia plej preferata predo, tamen, estis iam multnombra [[tasmania emuo]].<ref>Estas eĉ versio, ke tilacino estis specialigita natura malamiko de emuoj, kaj iliaj nekutime vastaj maksiloj kaj dupiedaj saltoj estas speciale disvolvitaj por efike rompi kolon de emuo.</ref> Ĝi estas subspecio de [[emuo]], granda nefluganta birdo, kiu loĝis en sama [[arealo]] kiel tilacino. Post alveno al Tasmanio, koloniistoj ĉasis la emuon ĝis formorto ĉ. [[1850-aj jaroj]], kaj verŝajne tio kontribuis al malkresko de tilacina populacio.<ref name="P81">Paddle (2000). p.81</ref> Estas konate, ke ambaŭ [[dingo]]j<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Trends in the numbers of red kangaroos and emus on either side of the South Australian dingo fence: evidence for predator regulation?|aŭtoro=Pople, A. R., G. C. Grigg, S. C. Cairns, L. A. Beard and P. Alexander|jaro=2000|gazeto=Wildlife Research|volumo=27|numero=3|COI=10.1071/WR99030|paĝoj=269–276}}</ref> kaj vulpoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.blueplanetbiomes.org/emu.htm|titolo=Emu|alirdato=2006-09-19}}</ref>, plej ekologie analogaj specioj al tilacino, ĉasis emuojn en kontinenta Aŭstralio. Estis populara onidiro en Aŭstralio, ke tilacinoj ne tiom manĝis [[viando]]n de predo kiom trinkis ĝian sangon, sed tiu kredo estas tute ne subtenita science.<ref name="P2935">Paddle (2000). p.29–35</ref> Eŭropanaj koloniistoj kredis, ke tilacino estis grava danĝero por farmaj [[ŝafo]]j kaj [[koko]]j, sed nuna esploristo Robert Paddle asertas ke ĝia danĝero estis granda troigo. Li sugestas ke oni uzis tilacinon kiel preteksto por malapero de ŝafoj pro misregado, kaj la imago de tilacino kiel kok-mortigisto baziĝas nur sur falsa foto far [[Henry Burrell]]<ref name="P79">Paddle (2000) p.79–138</ref> En zooj, tilacinoj volonte manĝis multajn speciojn de viando, inkluzive freŝmortigitajn [[kuniklo]]jn kaj valabioj, kaj ankaŭ bovaĵon, ŝafaĵon, ĉevalaĵon kaj, okaze, birdviandon.<ref name="P96">Paddle (2000). p.96</ref> == Formorto == === Formorto en kontinenta Aŭstralio === Plej verŝajne tilacinoj iĝis tre raraj aŭ tute formortaj en plejparto de kontinenta Aŭstalio antaŭ pli ol 2000 jaroj, kaj eble eĉ pli frue en Nov-Gvineo (kvankam ekzistas raportoj ke tilacinoj troveblis en kelkaj malgrandaj areoj de [[suda Aŭstralio]] kaj [[Novsudkimrio]] eĉ ĝis la [[1830-aj jaroj]]).<ref name="P2324">Paddle (2000) p.23–24</ref> Nun sciencistoj plej ofte ligas la formorton kun konkuro kun indiĝenaj homoj kaj [[invada specio|invadaj]] [[dingo]]j, enkondukitaj per ili. Tamen, ekzistas duboj pri tio versio, ĉar dingoj ne rekte konkuris kun tilacinoj. Dingoj estas [[tagulo|tagaj animaloj]] kaj tilacinoj estis [[noktulo]]j, do ili apenaŭ renkontiĝis kaj plej verŝajne ĉasis malsaman predon. Krome, tilacinoj estis kutime pli grandaj kaj fortaj, aparte je maksiloj, do ili havis avantaĝon kontraŭ dingoj.<ref>{{cite web|url=http://www.naturalworlds.org/thylacine/introducing/tasmanian_wolf_4.htm|title=Introducing the Thylacine|publisher=The Thylacine Museum|date=|accessdate=2007-05-23|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120527201820/http://www.naturalworlds.org/thylacine/introducing/tasmanian_wolf_4.htm|arkivdato=2012-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120527201820/http://www.naturalworlds.org/thylacine/introducing/tasmanian_wolf_4.htm|archivedate=2012-05-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.naturalworlds.org/thylacine/introducing/tasmanian_wolf_4.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120527201820/http://www.naturalworlds.org/thylacine/introducing/tasmanian_wolf_4.htm |arkivdato=2012-05-27 }}</ref> Tamen, modernaj morfologiaj esploroj de [[kranio]]j de dingoj kaj tilacinoj montras, ke kvankam maksiloj de dingoj estis malpli fortaj ol tiuj de tilacinoj, iliaj kranioj estis pli fortikaj, kaj tio ebligis ilin kontraŭlukti pli grandan predon ol tilacino. Krome, tilacino estis ekskluziva rabobesto, dum dingoj estis preskaŭ [[ĉionvora]]j, kaj do povis pli bone travivi mankon de predo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.smh.com.au/news/national/tigers-demise-dingo-did-do-it/2007/09/05/1188783320057.html|titolo=Tiger's demise: dingo did do it - National - smh.com.au|alirdato=2008-11-03|eldoninto=Smh.com.au}}</ref> Fosiliaj kaj sub-fosiliaj esploroj montras, ke arealoj de dingoj kaj tilacinoj evinente kongruis. Kiam dingoj iĝis pli vaste uzataj en ĉaso far indiĝenuloj, tio verŝajne pligrandigis premon al tilacino.<ref name="Dingo" /> Petroglifoj en [[Kakadu Nacia Parko]] klare montras, ke fruaj indiĝenuloj ĉasis tilacinojn.<ref name="P19">Paddle (2000) Plate 2.1 p.19</ref> [[Dosiero:Thylacine-chicken.png|eta|maldekstra|Tiu ĉi foto, farita en 1921 de [[Henry Burrell]], montras tilacinon kun koko en ĝia buŝo. Ĝuste ĝi donas al la besto reputacion de kok-mortigisto.<br /> Tamen, tio estas nur stumpigo de originala bildo, sur kiu videblas, ke la tilacino estas fakte kaptita, kaj antaŭnelonge unu esploristo eĉ konkludis, ke montrata estas [[taksidermio|remburita]] speciano.<ref name="CF">{{cite journal|journal=Australian Zoologist|volume=33|issue=1|author=Carol Freeman|date=2005-06|url=http://www.rzsnsw.org.au/AZJun05%20trial/Freeman.pdf|title=Is this picture worth a thousand words? An analysis of Henry Burrell's photograph of a thylacine with a chicken|format=PDF|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060506125026/http://www.rzsnsw.org.au/AZJun05%20trial/Freeman.pdf|archivedate=2006-05-06|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-10-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060506125026/http://www.rzsnsw.org.au/AZJun05%20trial/Freeman.pdf|arkivdato=2006-05-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060506125026/http://www.rzsnsw.org.au/AZJun05%20trial/Freeman.pdf |date=2006-05-06 }}</ref>]] === Formorto en Tasmanio === Kvankam tilacinoj en kontinenta Aŭstralio proksimiĝis al formorto eĉ antaŭ apero de unuaj Eŭropanaj vilaĝoj kaj formortis iam dum [[19-a jarcento]], ili travivis ĝis la [[1930-aj jaroj]] sur insulo [[Tasmanio]]. Dum apero de unuaj vilaĝoj sur Tasmanio, tilacinoj plejparte loĝis en densaj arbaroj de norda, nord-uesta kaj mezlanda partoj de la insulo.<ref name="AML" /> Pro tio oni malofte renkontis ilin dum tiuj tempoj. Tamen, eventuale tilacnoj iĝis akuzataj je multaj atakoj al ŝafoj, kvankam sen kredinda pruvo, kaj tio konduktis al kreo de ĉaspremioj por kontroli iliajn nombrojn. Firmao [[Van Diemen's Land Company]] enkondukis premiojn por mortigo de tilacinoj ĉ. [[1830]]. Inter [[1888]] kaj [[1909]] la [[registaro de Tasmanio]] pagis po £1 por mortigita plenkreska tilacino kaj po dek [[ŝilingo]]jn por idoj. Entute ili pagis 2184 premiojn, sed oni kredas ke aparte multe pli tilacinoj estis mortigitaj.<ref name="tasparks" /> Formorto de tilacinoj estas, laŭ multaj kredoj, plejparte pro tiu senprudenta forĉasado far [[farmisto]]j kaj [[kapĉasisto]]j.<ref name="tasparks" /> Tamen, pli verŝajne multaj faktoroj ludas rolon en la formorto, inkluzive konkuron kun eŭropanaj [[hundo]]j,<ref name="Boyce">{{cite journal|journal=Environmental History|volume=11|issue=1|author=James Boyce|title=Canine Revolution: The Social and Environmental Impact of the Introduction of the Dog to Tasmania|year=2006|url=http://www.historycooperative.org/journals/eh/11.1/boyce.html|accessdate=21 November|accessyear=2006|archiveurl=http://web.archive.org/20070312030544/www.historycooperative.org/journals/eh/11.1/boyce.html|archivedate=2007-03-12}}</ref> detruo de vivmedio, samtempan formorton de predaj specioj kaj malsano, simila al [[hunda pesto]], kiu ankaŭ tuŝis multajn kaptitajn specianojn en tiu tempo.<ref name="UTAS" /><ref name="P202203">Paddle (2000). p.202–203</ref> Senrigarde de la kialo, la besto iĝis ege rara en naturo ĉ. malfruaj [[1920-aj jaroj]]. Malgraŭ la fakto ke tilacinoj estis onikrede kulpa je atakoj al ŝafoj, kelkaj provoj estis faritaj por savi la specion de tuta formorto. Rekordoj de [[Wilsons Promontory]] enhavis rekomendon reenkonduki tilacinojn al kelkaj taŭgaj lokoj en [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]]. En [[1928]] Tasmania Komitato por Endemia Faŭno rekomendis krei rezervejon por protekti travivantajn tilacinojn kun potenciaj lokoj kun taŭga ekosistemo, inkluzive [[Arthur-rivero|Arthur]]- kaj [[Pieman-rivero]]j en uesta Tasmanio.<ref name="CM2">{{cite web|url=http://www.nma.gov.au/collections/slideshow_2_3.html|title=Tasmanian tiger skin: Charles Selby Wilson collection|publisher=National Museum of Australia, Canberra|accessdate=2006-11-22|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-11-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090919034350/http://www.nma.gov.au/collections/slideshow_2_3.html|arkivdato=2009-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090919034350/http://www.nma.gov.au/collections/slideshow_2_3.html|archivedate=2009-09-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nma.gov.au/collections/slideshow_2_3.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090919034350/http://www.nma.gov.au/collections/slideshow_2_3.html |arkivdato=2009-09-19 }}</ref> En [[1930]] farmisto Wilf Batty mortigis la lastan konatan sovaĝan tilacinon en [[Mawbanna]], en nordokcidenta parto de la insulo. La besto, plej verŝajne vira, estis vidata ĉirkaŭ farmo de Batty dum kelkaj semajnoj.<ref name="NW">{{cite web|url=http://www.naturalworlds.org/thylacine/additional/persecution/image_6.htm|title=Additional Thylacine Topics: Persecution|publisher=The Thylacine Museum|year=2006|accessdate=2006-11-27|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-11-14|arkivurl=https://www.webcitation.org/616hbzVie?url=http://www.naturalworlds.org/thylacine/additional/persecution/image_6.htm|arkivdato=2011-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814073338/http://www.naturalworlds.org/thylacine/additional/persecution/image_6.htm|archivedate=2011-08-14}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.naturalworlds.org/thylacine/additional/persecution/image_6.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110814073338/http://www.naturalworlds.org/thylacine/additional/persecution/image_6.htm |arkivdato=2011-08-14 }}</ref> === Benjamin kaj serĉoj === [[Dosiero:ThylacineHobart1933.jpg|eta|Benjamin, la lasta konata tilacino, en [[Hobart Zoo]] (tiam Beaumaris Zoo) ĉ. [[1933]]. [[Skroto|Skrota sako]] ne videblas en tiu ĉi aŭ iu alia foto de Benjamin, kondukanta al supozo ke "li" estis ino. Tamen ekzisto de vira marsupio ĉe tilacinoj igas certigon neebla.]] La lasta konata tilacino, al kiu oni donis nomon ''Benjamin'' (kvankam ties sekso neniam estis konfirmita) estis kaptita en [[1933]] kaj sendita al [[Hobart zoo]], kie ĝi vivis dum tri jaroj. Poste, Frank Darby, kiu, laŭ siaj propraj asertoj, laboris en la zoo dum tiu tempo, sugestis en gazeta intervjuo en [[1968]], ke nomo Benjamin estis uzata kiel kromnomo de la besto. Tamen, ekzistas neniuj rekordoj de tiu tempo, kiuj mencius la nomon, kaj tiama estro de la zoo Alison Reid kaj publikisto Michael Sharland asertis, ke neniu kun nomo Frank Darby iam ajn laboris en la zoo. Darby ankaŭ estas fonto de aserto, ke la lasta tilacino estis masklo. Fotoj sugestas, ke ĝi pli probable estis ino.<ref name="P198">Paddle (2000) p.198–201; Paddle ne povis trovi iujn pruvojn ke iu kun nomo Frank Darby laboris en Beaumaris/Hobart Zoo en la tempo, kiam Alison Reid aŭ ŝia patro estis estroj, kaj ankaŭ rimarkis aliajn nekongruaĵojn en rakonto de Darby dum la intervjuo en [[1968]].</ref> Tiu ĉi tilacino mortis en [[7-a de septembro]] [[1936]]. Plej verŝajne ĝi mortis rezulte de neglekto: oni ŝlosis ĝin ekster ŝirmejo dum rara ekstremo de Tasmania vetero - treega varmo dum tago kaj frosto dum nokto.<ref name="P195">Paddle (2000). p195</ref> Ĝi ankaŭ aperas en la lasta videa rekordo de vivanta tilacino - 62 sekundoj de monkroma filmo, farita en [[1933]] de natursciencisto [[David Fleay]].<ref name="NS">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.newscientist.com/channel/life/endangered-species/mg17022915.100|titolo=Rough Justice|alirdato=2006-11-21|aŭtoro=Leigh Dayton|dato=2001-05-19|eldoninto=New Scientist}}</ref>. Dum kreo de la filmeto, Fleay ricevis mordon sur la [[gluteo]] pro ignoro de "minaca oscedo" kaj ŝuŝo de la besto. [[Nacia Tago de Minacataj Specioj]] en Aŭstralio okazas ĉiujare ekde [[1996]] je 7-a de septembro por rememori morton de la lasta konata tilacino.<ref name="TSD">{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/ts-day/index.html|title=National Threatened Species Day|publisher=Department of the Environment and Heritage, Australian Government|year=2006|accessdate=2006-11-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-11-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090709141827/http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/ts-day/index.html|arkivdato=2009-07-09}}</ref> [[Dosiero:"Benjamin".jpg|eta|maldekstra|Benjamin "oscedas", ĉ. 1933]] Kvankam movado por konservo de la specio aperis en [[1901]], parte pro la fakto ke iĝis tre malfacile trovi specianojn por zooj kaj kolekcioj, politikaj kialoj obstaklis aperon de iu formo de oficiala protekto ĝis 1936. Oficiala jura decido por protekto de la specio estis enkondukita je [[10-a de julio]] [[1936]], 59 tagojn antaŭ morto de la lasta konata speciano.<ref name="P184">Paddle (2000). p.184</ref> Postaj serĉoj montris eblecon de travivo de la specio en Tasmanio ĝis la [[1960-aj jaroj]]. Dr. Eric Guiler kaj David Fleay, dum siaj serĉoj en nordokcidenta Tasmanio, trovis piedmarkojn kaj fekaĵojn, tre similajn al tiu de tilacino, aŭdis tre similajn vokalaĵojn kaj kolektis raportojn de loĝantoj, kiuj asertis, ke ili vidis tilacinojn. Tamen, neniuj kredindaj pruvoj de ekzisto de sovaĝaj tilacinoj estas trovitaj.<ref name="PWS2" /> Tilacino havis statuson de [[minacata specio]] ĝis [[1986]]. [[IUCN]]-normoj sugestas, ke ĉiu specio, en kiu neniu viva ano estas rekordita dum 50 jaroj, estu deklarita [[formortinta specio|formortinta]]. Ĉar neniuj pruvoj de ekzisto de tilacinoj estis trovitaj ekde morto de Benjamin en [[1936]], IUCN proklamis la specion formortinta. [[CITES]] estas pli atentema, listigante la specion kiel "probable formortinta".<ref name="CITES">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cites.org/eng/app/appendices.shtml|titolo=Appendices I, II and III|alirdato=2006-11-27|dato=2006-06-14|eldoninto=Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora}}</ref> === Hipoteza postvivo === Kvankam la tilacino oficiale formortis en 1936, multaj personoj opinias, ke la besto ankoraŭ vivas. Malsimile al aliaj formortintaj specioj, kiel [[dido]] aŭ [[falklanda vulpo]], iama vivareo de tilacino estas sufiĉe vasta kaj ĝis nun havas multajn malfacile atingeblajn areojn. Oni asertas esti vidinta tilacinojn en Tasmanio, kontinenta Aŭstralio, kaj eĉ en la [[Indonezio|indonezia]] parto de [[Nov-Gvineo]], apud la landlimo de [[Papuo-Nov-Gvineo]]. La akcidenta morto de juna masklo<ref>Florence Raulin-Cerceau, ''La Salle des espèces disparues, la valorisation des collections'', Letero de l'OCIM, n°33, Dijon, Office de Coopération et d'Information Muséographiques, 1994 [http://doc.ocim.fr/LO/LO033/LO.33(8)-pp.54-57.pdf TTT-legebla]. konsultata la 11a de oktobro 2009. Vidu ankaŭ ''La Faune, tome 9, l'Australie et les îles'', Paris, la Grange Batelière, Genève, Kister, Bruxelles-Anvers, Erasme, 1973, p. 168-169.</ref>, 25 jaroj post la oficiala formorto, relanĉis la hipotezojn. Aŭstralia Asocio por Esploroj de Rara Faŭno ricevis pli ol 3800 raportojn pri renkontoj kun tilacinoj ekde 1936,<ref name="ARFRA">{{cite web|url=http://www.arfra.org/thylacines.html|title=The Tasmanian Tiger: ''Thylacinus cynocephalus''|publisher=Australian Rare Fauna Research Association|year=2003|accessdate=2006-02-02-11-22|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-11-16|arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011142918/http://www.arfra.org/thylacines.html|arkivdato=2006-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061011142918/http://www.arfra.org/thylacines.html|archivedate=2006-10-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.arfra.org/thylacines.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011142918/http://www.arfra.org/thylacines.html |arkivdato=2006-10-11 }}</ref> [[kriptozoologio|kriptozoologia]] Centro de Esploro de Mistikaj Animaloj de Aŭstralio kolektis 138 raportojn antaŭ [[1998]], kaj la [[Departamento de Medio kaj Konservado de Uesta Aŭstralio]] rekordis 65 raportojn nur el [[Uesta Aŭstralio]].<ref name="sight" /> Sendependaj tilacin-esploristoj Buck kaj Joan Emburg el Tasmanio kolektis 360 raportojn el Tasmanio kaj 269 el kontinenta Aŭstralio, kombinante multajn fontojn.<ref name="TT">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tasmanian-tiger.com/sightings.htm|titolo=Thylacine Sightings Map|alirdato=2006-11-22|aŭtoro=Buck Emburg and Joan Emburg|eldoninto=Tasmanian-tiger.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170715031547/http://www.tasmanian-tiger.com/sightings.htm|arkivdato=2017-07-15}}</ref> Kelkaj vidaĵoj produktis grandan kvanton de publikeco. En [[1973]], Gary kaj Liz Doyle filmis sur [[8mm-a filmo]] 10-sekundan videon pri nekonata hund-simila animalo, kuranta trans la vojo en Suda Aŭstralio. Tamen, oni ne povas sekure difini la beston kiel tilacino pro malbona kvalito de la video.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.filmthreat.com/index.php?section=features&Id=1886|titolo=The Bootleg Files: “Footage of the Last Thylacine”|alirdato=2009-02-14|aŭtoro=Phil Hall|dato=2007-02-16|eldoninto=Film Threat}}</ref> En 1982 esploristo de Tasmania Servo de Parkoj kaj Naturo Hans Naarding observis beston, kiun li kredis esti tilacino, dum tri minutoj nokte apud Arthur-rivero en Nordokcidenta Tasmanio. Tiu vidaĵo kondukis al dumjara registar-sponsorita esploro en la areo, sed ĝi ne donis la rezulton.<ref name="smhburn">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.smh.com.au/news/Tassie-Tiger/Mystery-that-burns-so-bright/2002/09/25/1032734210053.html|titolo=Mystery that burns so bright|alirdato=2006-11-21|dato=2000-05-09|eldoninto=The Sydney Morning Herald}}</ref> En Januaro [[1995]] alia oficisto pri Parkoj kaj Naturo raportis observon de tilacino apud [[Pyengana]] en nordorienta Tasmanio je tre frua mateno. Postaj serĉoj en tiu regiono ne montris iujn signifoj de la animalo.<ref name="smhbush">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.smh.com.au/news/Tassie-Tiger/New-bush-sighting-puts-tiger-hunter-back-in-business/2002/09/25/1032734216943.html|titolo=New bush sighting puts tiger hunter back in business|alirdato=2006-11-21|aŭtoro=James Woodford|dato=1995-01-30|eldoninto=The Sydney Morning Herald}}</ref> En [[1997]] lokaj loĝantoj kaj [[misio|misiistoj]] raportis vidaĵon de tilacino apud [[Carstensz-piramido]] en Uesta Nov-Gvineo (dingoj, plej verŝajnaj konkurantoj de tilacinoj, estas nun ege raraj en Nov-Gvineo).<ref name="IUCN-D">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iucnredlist.org/search/details.php/41585/doc|titolo=IUCN Red List: Canis lupus ssp. dingo|alirdato=2006-11-21|aŭtoro=Corbett, L.K|jaro=2004|eldoninto=IUCN}}</ref>. Supozeble, nov-gvineanoj konis tilacinojn dum multaj jaroj, sed ne faris oficialan raporton.<ref name="smhij">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.smh.com.au/news/tassie-tiger/tassie-tiger-sighting-claim-in-irian-jaya/2002/09/25/1032734218360.html|titolo=Tassie tiger sighting claim in Irian Jaya|alirdato=2006-11-21|aŭtoro=Louise Williams|dato=1997-04-15|eldoninto=The Sydney Morning Herald}}</ref> En februaro de [[2005]], [[Germanio|germana]] turisto Klaus Emmerichs, asertis, ke li sukcesis fari fotojn de tilacino en [[Nacia Parko Lake St. Clair]], sed vereco de la fotoj estas nepruvita.<ref name="smhclaim">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.smh.com.au/news/National/Tourist-claims-to-have-snapped-Tasmanian-tiger/2005/03/01/1109546854027.html?oneclick=true|titolo=Tourist claims to have snapped Tasmanian tiger|alirdato=2006-11-21|dato=2005-03-01|eldoninto=The Sydney Morning Herald}}</ref> La fotoj iĝis publikigataj nur en aprilo [[2006]], 14 monatojn poste de la vidaĵo. Ili montris nur la dorson de la animalo kaj ne estis, laŭ asertoj de esploristoj, kredenda pruvo de ekzisto de tilacino.<ref name="smhclone">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.smh.com.au/news/Science/Clone-again/2005/05/14/1116024405941.html|titolo=Researchers revive plan to clone the Tassie tiger|alirdato=2006-11-22|aŭtoro=Daniel Dasey|dato=2005-05-15|eldoninto=Sydney Morning Herald}}</ref> === Premioj === En [[1983]], [[Ted Turner]] proponis premion de $100000 por kredinda pruvo de pluekzisto de tilacino.<ref name="theage">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theage.com.au/news/Science/Extinct-or-not-the-story-wont-die/2005/03/25/1111692630378.html|titolo=Extinct or not, the story won't die|alirdato=2006-11-22|aŭtoro=Jason Steger|dato=2005-03-26|eldoninto=The Age}}</ref> Tamen, respondo al letero de tilacin-serĉisto Murray McAllister en [[2000]] montris, ke la premio estis nuligita.<ref name="MM">{{cite web|url=http://net.pembrokesc.vic.edu.au/home/tiger/expd5.html|title=Reward Monies Withdrawn|author=Murray McAllister|year=2000|accessdate=2006-11-22|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-11-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071213055235/http://net.pembrokesc.vic.edu.au/home/tiger/expd5.html|arkivdato=2007-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071213055235/http://net.pembrokesc.vic.edu.au/home/tiger/expd5.html|archivedate=2007-12-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://net.pembrokesc.vic.edu.au/home/tiger/expd5.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071213055235/http://net.pembrokesc.vic.edu.au/home/tiger/expd5.html |arkivdato=2007-12-13 }}</ref> En marto [[2005]], Aŭstralia gazeto ''[[The Bulletin]]'', dum ferio de sia 125-jariĝo, proponis premion de $1.25 milionoj por kapto de viva tilacino. Tamen ĝis fino de la propono neniu produktis iun pruvon de ekzisto de la besto. Poste premion de $1.75 milionoj proponis estro de Tasmania turista firmao Stewart Malcolm.<ref name="smhclone" /> Laŭ leĝoj de Tasmanio kaptado de animaloj ne estas permesita, do premioj por kapto de tilacino estas kontraŭleĝaj.<ref name="theage" /> == Modernaj esploroj kaj projektoj == [[Dosiero:Thylacinus cynocephalus at NMA.jpg|eta|Remburita speciano en [[Nacia Muzeo de Aŭstralio]] en [[Kanbero]], [[Aŭstralia Ĉefurba Teritorio]].]] Oni kreis datumbazon [[International Thylacine Specimen Database]] en [[aprilo]] [[2005]] por katalogi kaj, se eblas, fotografii ĉiujn konatajn specianojn de tilacino<ref name="CM2"/> en muzeoj kaj privataj kolekcioj. La rekordoj estas administrataj far [[Zoologia Societo de Londono]].<ref name=IUCN2008>{{IUCN2008|assessors=McKnight, M.|year=2008|title=Thylacinus cynocephalus|id=21866|downloaded=09 October 2008}}</ref> En [[1999]] grupo de esploristoj en [[Aŭstralia Muzeo]] en [[Sidnejo]] anoncis projekton de [[klonado]], celantan rekrei vivan tilacinon el genetika materialo el konservitaj specianoj.<ref name="GU">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/Archive/Article/0,4273,4424142,00.html|title=Back from the dead|author=Julia Leigh|publisher=The Guardian|location=London|date=2002-05-30| accessdate = 2006-11-22}}</ref> Kelkaj biologiistoj publike proklamis la projekton "media truko" kaj ĝia estro, profesoro [[Michael Archer]], estis nominita por [[Bent Spoon Award]] de [[Australian Skeptics]] kiel "propaganto de plej ridinda paranorma pseŭdo-scienca volapukaĵo".<ref name="AGE">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theage.com.au/articles/2002/08/21/1029114134051.html|titolo=Tasmanian tiger clone a fantasy: scientist|alirdato=2006-12-28|dato=2002-08-22|eldoninto=Melbourne Age}}</ref> [[Dosiero:Thylacinus cynocephalus.jpg|eta|maldekstra|Tilacina skeleto, [[Muséum national d'histoire naturelle]], Parizo.]] En fino de [[2002]] la esploristoj sukcesis ekstrakti ioman [[DNA]]-on el la specianoj.<ref name="AMC">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amonline.net.au/thylacine/summary.htm|titolo=Attempting to make a genomic library of an extinct animal|alirdato=2006-11-22|jaro=1999|eldoninto=Australian Museum}}</ref> Tamen, en [[15-a de februaro]] [[2005]] la muzeo anoncis, ke la ricevita DNA estas tro detruita kaj ne utileblas.<ref name="abc1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200502/s1303501.htm|titolo=Museum ditches thylacine cloning project|alirdato=2006-11-22|dato=2005-02-15|eldoninto=ABC News Online}}</ref><ref name="smhclone2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.smh.com.au/news/science/tassie-tiger-cloning-pieinthesky-science/2005/02/16/1108500157295.html|titolo=Tassie tiger cloning 'pie-in-the-sky science'|alirdato=2006-11-22|aŭtoro=Deborah Smith|dato=2005-02-17|eldoninto=Sydney Morning Herald}}</ref> En majo 2005, Michael Archer, estro de projekto kaj [[dekano]] pri scienco en [[Universitato de Novsudkimrio]], anoncis ke la projekto estas restartigita far grupo de universitatoj kaj esploraj institucioj.<ref name="smhclone"/><ref name="abcs">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.abc.net.au/science/news/stories/s1302459.htm|titolo=Thylacine cloning project dumped|alirdato=2006-11-22|aŭtoro=Judy Skatssoon|dato=2005-02-15|eldoninto=ABC Science Online}}</ref> [[Dosiero:ThylacineOslo.jpg|eta|Speciano en muzeo en [[Oslo]]]] En [[2008]] esploristoj Andrew J. Pask kaj Marilyn B. Renfree el [[Universitato de Melbourne]] kaj Richard R. Behringer el [[Universitato de Teksaso]] raportis ke ili sukcesis restarigi [[geno]]n ''[[Col2A1]] enhancer'' el speciano, konservata en [[etanolo]] dum pli ol 100 jaroj. La genetika materialo funkciis en [[transgena]]j [[muso]]j. Tiu ĉi malkovro revivigis la esperon de restarigado de tilacino.<ref>[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0002240 Resurrection of DNA Function In Vivo from an Extinct Genome] by Andrew J. Pask, Richard R. Behringer1 and Marilyn B. Renfree ''PLoS ONE'' 21 May 2008</ref><ref>[http://www.nature.com/news/2008/080520/full/news.2008.841.html Tasmanian tiger gene lives again] Nature News 20 May 2008</ref> Dum la sama jaro, alia grupo de esploristoj sukcese ricevis plenan sekvencon de tilacina [[mitoĥondrio|mitokondrian]] [[genomo]]n el du muzeaj specianoj. Ilia sukceso sugestaj ke teorie ankaŭ eblas ekstrakti kompletan [[ĉelkerno|nuklean]] genomon el konservitaj specianoj. La rezultoj estas publikigitaj en ĵurnalo [[Genome Research]] en [[2009]].<ref name="GR1"/> == Kultura rolo == [[Dosiero:Thylacinus_cynocephalus_(Gould).jpg|eta|[[litografio|Litografia]] bildo de tilacinoj far [[H. C. Richter]], post Gould]] La plej konataj ilustraĵoj, montrantaj ''Thylacinus cynocephalus'', estis tiuj en libro ''[[The Mammals of Australia]]'' (1845-63) far [[John Gould]]. Ĝuste ili estas la plej ofte kopiitaj kaj reproduktitaj<ref name="UT">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.utas.edu.au/library/exhibitions/thylacine/exotic.html|titolo=The Exotic Thylacine|alirdato=2009-04-30|familia nomo=University Librarian|dato=2007-09-24|verko=Imaging the Thylacine|eldoninto=University of Tasmania}}</ref> kaj poste ĝuste ili uzatis sur emblemoj de [[Cascade Brewery]] en [[1987]].<ref name="Ockham's Razor ">{{cite web|url=http://www.abc.net.au/rn/ockhamsrazor/stories/2004/1130006.htm|title=John Gould's place in Australian culture|last= Stephens|first=Matthew|coauthors=[[Robyn Williams]]|date=13 June 2004|work=Ockham's Razor | Radio National|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|accessdate=2009-04-28}}</ref> Registaro de Tasmanio publikis monokroman reprezentaĵon de la sama bildo en [[1934]],<ref>Government Tourist Bureau, Tasmania. Tasmania: The Wonderland. Hobart: Government Printer, Tasmania, 1934</ref> kaj verkisto [[Louisa Anne Meredith]] kopiis ĝin en sian libron ''Tasmanian Friends and Foes'' (1881).<ref name="UT"/> [[Dosiero:Tasmania Coat of Arms.svg|eta|Tasmania [[blazono]] havas tilacinojn kiel [[ŝildoportanto]]jn.]] [[Dosiero:2008 Tasmania registration plate A 22 ZJ.jpg|eta|Tasmania aŭtokod-ŝildo.]] Tilacino iĝis populara kiel simbolo de Tasmanio. La animalo aperas sur oficiala [[blazono de Tasmanio]]. Oni uzas ĝin sur oficialaj logotipoj de firmao [[Tourism Tasmania]] kaj de urba konsilio de [[Launceston]]. Ekde [[1998]], ili ofte aperis sur tasmaniaj [[aŭtokodo]]j. Tilacino estis baza parto de kampanjo de [[The Wilderness Society]] kun nomo ''We used to hunt Thylacines'' ("Iam ni ĉasis tilacinojn"). Ekzistis triopo de [[videoludo]]j, kie ĉefrolis tilacino [[Ty the Tasmanian Tiger]]. Kelkaj epizodoj de animacia serio "[[Taz-Mania]]" de [[1990-aj jaroj]] enhavis rolulon 'Wendell T. Wolf', kiu estis supozeble la lasta vivanta tilacino ("tasmania lupo" ). En Aŭstralio estas populara infanlibro [[Tiger Tale]] surbaze de aborigena legendo pri kiel tilacino ekhavis siajn striojn. Tilacino kun nomo 'Rolf' aperis en [[muzikalo]] pri formortintaj specioj [[Rockford's Rock Opera]]. Tilacino estas maskoto de Tasmania [[kriketo|kriketa]] teamo [[Tasmanian Tigers]]. Ĝi ankaŭ aperas sur [[poŝtmarko]]j el Aŭstralio, [[Ekvatora Gvineo]] kaj [[Federacio de Mikronezio]].<ref name="stamp">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pibburns.com/cryptost/thylacin.htm|titolo=Thylacine Stamps|alirdato=2006-11-21|aŭtoro=Philip R. Burns|dato=2003-07-06}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Guiler, E. (1985). ''Thylacine: The Tragedy of the Tasmanian Tiger.'' Oxford University Press. ISBN 0-19-554603-2 * Guiler, E. & Godard, P. (1998). ''Tasmanian Tiger: A lesson to be learnt.'' Abrolhos Publishing. ISBN 0-9585791-0-5 * Guiler, E. R. (1961a). "Breeding season of the Thylacine." ''Journal of Mammalogy'' '''42'''(3): 396–397. * Guiler, E. R. (1961b). "The former distribution and decline of the Thylacine." ''Australian Journal of Science'' '''23'''(7): 207–210. * Lord, C. (1927). "Existing Tasmanian marsupials." ''Papers and Proceedings of the Royal Society of Tasmania'' '''61''': 17–24. * Lowry, D. C. (1967). "Discovery of a Thylacine (Tasmanian Tiger) Carcase In a Cave Near Eucla, Western Australia." Helictite. * Paddle, R. (2000). ''The Last Tasmanian Tiger: The History and Extinction of the Thylacine.'' Cambridge University Press. ISBN 0-521-53154-3 * Park, A. (1986). "A Tasmanian Tiger Extinct or Merely Elusive." ''Australian Geographic'' '''1'''(3): 66–83. * Pearce, R (1976). "Thylacines in Tasmania." ''Australian Mammal Society Bulletin'' '''3''': 58. * Smith, S. J. (1980). "The Tasmanian Tiger - 1980. A report on an investigation of the current status of thylacine ''Thylacinus cynocephalus'', funded by the World Wildlife Fund Australia." Hobart: National Parks and Wildlife Service, Tasmania. == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstralazia ekozono]] {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Zoologio}} * [http://www.naturalworlds.org/thylacine/index.htm The Thylacine Museum]{{en}} * [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Thylacinus_cynocephalus/ Photographs and movies of the Thylacine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081010170749/http://www.arkive.org/species/GES//mammals/Thylacinus_cynocephalus/ |date=2008-10-10 }}{{en}} * [http://www.moldred.org/Thylacine.html Gallery of Thylacine photographs and illustrations]{{en}} * [http://www.naturalworlds.org/thylacine/films/motion_film_footage.htm Seven short movies of the Thylacine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080511165529/http://www.naturalworlds.org/thylacine/films/motion_film_footage.htm |date=2008-05-11 }}{{en}} * [http://www.abc.net.au/science/ozfossil/megafauna/fauna/default.htm Australian Megafauna]{{en}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7825011.stm BBC News item about Thylacine genome]{{en}} * [http://wherelightmeetsdark.com/index.php?module=wiki&page=PostExtinctionThylacineSightingGoogleEarthTour Interactive map of post-extinction Thylacine sightings] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150225000858/http://wherelightmeetsdark.com/index.php?module=wiki&page=PostExtinctionThylacineSightingGoogleEarthTour |date=2015-02-25 }}{{en}} {{Metaŝablono en artikolo|Citation}} [[Kategorio:Marsupiuloj]] [[Kategorio:Formortintaj mamuloj]] [[Kategorio:Faŭno de Aŭstralio]] b0n7p1nluw6xm6uqet5k4b7qggdxx6x 0 305489 9441681 8915070 2026-07-30T07:34:09Z Sj1mor 12103 9441681 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |lando=[[Dosiero:Flag of France.svg|20px|Francio]]&nbsp;[[Francio]] |nomo=Ivry-en-Montagne |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |bildo=Ivry en Montagne.JPG |bildo-priskribo=Preĝejo de Ivry-en-Montagne |mapo= |mapo2={{geofra|4.63666666667|47.0302777778|desc=Situo de Ivry-en-Montagne Francio}} | longitudo-gradoj = 4 | longitudo-minutoj = 38 | longitudo-sekundoj = 12 | longitudo-direkto = E | latitudo-gradoj = 47 | latitudo-minutoj = 1 | latitudo-sekundoj = 49 | latitudo-direkto = N |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Dosiero:Blason fr Bourgogne.svg|20px|Francio]]&nbsp;[[Burgonjo]] |departemento=[[Dosiero:Blason département fr Côte-d’Or.svg|20px|Francio]]&nbsp;[[Côte-d'Or]] |arondismento=[[Beaune]] |kantono=[[Kantono Nolay|Nolay]] |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro=S-ro Christian Bressoulaly<br /><small>[[2008]]-[[2014]]</small> |interkom=[[Communauté d'agglomération Beaune-Chagny-Nolay]] |ĝemel= |pk=21340 |kodo=21318 |alto=390 m - 553 m |areo=11,09 km² |loĝ=192<small> ([[2009]])</small> |dens=17 |tel= |aŭto= |laŭ=INSEE |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) }} '''Ivry-en-Montagne''' estis ĝis 2015 [[franca komunumo]] situa en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Côte-d'Or]] kaj en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Burgonjo]]. Nun ĝi apartenas al la komunumo [[Val-Mont]]. [[Dosiero:Blason de la ville d'Ivry-en-Montagne (21).png|maldekstra|100px|Blazono]] == Geografio == Fabrikejo fabrikas lignajn grajnetojn por fajrilara uzo. {{Demografio| 1962= 151| 1968= 195| 1975= 203| 1982= 202| 1990= 195| 1999= 186| 2006= 189| 2008= 190| 2009= 192| sansdoublescomptes= 1962|source=INSEE<ref>[http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=21318-COM Ivry-en-Montagne sur la TTTejo de la Insee]</ref>}} == Historio == La fratinoj de la "providence" zorgis pri la instruo de la knabinoj dum la [[19-a jarcento]].<ref>[http://pagesperso-orange.fr/cbeh/BulletinCBEH103.pdf Centre beaunois d'études historiques] {{fr}}</ref> Okaze de la [[eŭropaj balotoj]], [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ricevis neniu voĉdonon. == Vidindaĵoj == La kastelo datiĝas de la [[14-a jarcento]]. La preĝejo enhavas [[Romaniko|romanika]]n [[Ĥorejo]]n. == Famuloj == * La esploristo Maurice Thiney naskiĝis tie en 1942. * La muzikisto [[Paul de Richard d’Ivry]] naskiĝis tie en 1829. == Vidu ankaŭ == * [[Beaune]] * [[Communauté d'agglomération Beaune-Chagny-Nolay]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> [[Kategorio:Malaperintaj komunumoj de Côte-d'Or]] a8qltmk5vhiubh7qc9v626tp1x9k3jp 0 309104 9441396 9184170 2026-07-29T16:37:50Z Sj1mor 12103 9441396 wikitext text/x-wiki '''Dehelenigo de kristanismo''' koncernas la rilatojn de helenisma filozofio kaj kristanismo kaj spuroj de tiu en tiu ĉi, kaj la kvanton kaj la kvaliton de ilia eventuala simbioza komunikado. Ĉu eblas distingi la du elementaro kaj ilin, eventuale, apartigi? Rezultas el historio pri homa kulturo ke helenismo kaj kristanismo kunvivis en la sama medio kun plureraj reciprokaj influoj. Kristanismo alprenis, certe, el la greka filozofio la prianalizan rigoron, la organizadon de konceptoj, la regulojn de la logiko, la precizigon de lingvaĵo ktp. Ĉu tiu renkonto kaj konfronto allasis siajn spurojn en la kristana doktrino? Antaŭ ol la ensceniĝo de protestantismo tiu demando estintus juĝata seninteresa kaj stranga, sed kun la kresko de [[humanismo]] kaj modernaj pensmanieroj, la analizoj kaj esploroj fariĝis intensaj kun diversaj konkludoj: ekstremaj aloj vidas neniun influon aŭ refaron kaj reinventon de kristanimo. Iom post iom, tie kaj tie, ĉe kelkaj tiufakaj scienculoj naskiĝis demando kaj invito ke kristanismo deheleniĝu! Eĉ ekstremaj dezirantoj de tio ne disdegnis indiki kiuj ideoj estus frukto helenisma kaj, foje, kiel per helenismo kristanismo reenventiĝis tiel ke ĝi poste aperus tutealia La koncepto “helenismigo de kristanismo” esprimas diversajn ampleksojn kaj formulas malsamajn tezojn. Ĉi tie la enciklopedia artikolo koncentriĝas ĉe unu el tiuj: tiu laŭ kiu kristanismo estintus deformita kaj distordita kaj infektita de la renkonto (okazinta ekde la fino de la unua jarcento) kun la filozofio greka (helena, el kiu la termino [[helenismo]] kaj dehelenismo). Tial, la kristana mesaĝo kiu alvenis ĝis nin ne estus la aŭtenta, nome tiu de la apostola origino: la vera kristanismo reakireblas nur per ĝia liberiĝo el la elementoj kiuj ĝin distordus. Nu, memorigendas ideoj kiuj formas la originalecon de kristanismo, nome ĝiaj radikalaj ennovaĵoj por respondi al implicita demando: kiu dehelenigo eblas? Ni listigu kaj pridiskutu kelkajn: ==Eta listo de esencaj kristanaj konceptoj== 1. '''Dia [[Revelacio]]''' Tio ne estas koncepto fremda en greka kulturo. Eĉ filozofoj kaj eruditoj longatempe kredis ĝi vere okazinta. Sed ke tio okazis pro senmezura amo al la homo: tio igas kristanismon ekstera de la imagopovo de la kultura medio greka. 2. '''[[Monoteismo]]''' La greka filozofio neniam sukcesis gajni la koncepton pri unikeco de [[Dio]], ĝi ĉiam tenis politeisman vizion. Ekzemple, [[Platono]] taksadis diaj kaj la [[Demiurgo]]n kaj la ideojn kaj la ĉielajn korpojn; [[Aristotelo]] alproksimiĝis al monoteismo, tamen li subtenadis ke krom la Unua Motoro Senmova ekzistas aliaj 55 Inteligentoj Movantaj. Male, kristanismo klare asertas la unusolecon de Dio. La Triunuo de Personoj ne turbas la koncepton, 3. '''[[Logoso]]''' Sulke spurante la doktrinon de la Enkarniĝo estas kristane transformita kaj novigita la temon de la greka Logoso. Por la stoika filozofio la Logoso estas. ja jes, dia sed ne persona, materia, nemalsimila al la estaĵoj. Por la [[novplatonisto]]j de la unua jarcento pK,la Logoso estas la Principo kaj la Racio de ĉiuj aĵoj, sed (malsame ol stoikuloj) ĝi estas distingita disde la aĵoj sed ne dia. Komence agadas Dio, kiu, volante emerĝigis la mondon, elmisias sian eternan vorton, sian Logoson: tiu ĉi lasta utilas kiel ilo per kiu Dio reordigas la mondon. Tiu Logoso ne estas Dio, same kiel la homa vorto ne koincidas kun la homo kiun ĝin eldiras, ankaŭ la Logoso konceptiĝas ekstera al Dio, esence malsama. Nu, evangeliisto Johano (vidu la evangelian prologon) parolas greke, skribas greke, adresiĝas precipe al grekuloj, sed kristane. Laŭ li la Logoso estas Dio. Li diras pri Logoso "Li estis en la komenco kun Dio", nome ne kreita; la Logoso engarniĝis kaj venis loĝi inter la homoj. Jam [[Filo de Aleksandrio]] enfilozofiigas ion similan, nome ke Logoso kaj Dio identiĝas same kiel Dio kaj la Saĝo (vidu prisaĝajn bibliajn konceptojn), sed Filo dependas el Biblio de la [[Malnova Testamento]] ne de la greka filozofio. Sed ankaŭ Filo ne konas, kaj certe ne konfesas, ke la Logoso prenis homecon kaj loĝis inter la homoj. 4. '''[[Kreo]]''' La grekaj filozofoj neniam subtenis la doktrinon de la kreado. Laŭ ili la mondo (aŭ almenaŭ la naterio) ekzistas de ĉiam. Laŭ Platono, la materio estas modlita age de Demiurgo, laŭ Aristotelo la mondo estas cele altirata de la [[Unua Motoro Senmova]]; laŭ neniu el ili ĝi estas aperigita el nenio. Male, ekde la unua versego, la Biblio asertas ke Dio estas la kreinto, kaj la kreado estas ago kiu alekzistigas la aĵojn kiuj antaŭe ne ekzistis. Kvankam la biblia teksto uzas verbon ''"bârâ"'' precize signifantan “mudli”, la senco estas tiu de £krei" kielĉerpeble el libro de 2 [[Makabeoj]] (7,28) kaj multa literaturo bibliparalela. Ĉiukaze, kristanoj tiun dogmon anoncis ekde la komenco de sia historio. '''5. Kreado kaj pozitiveco de la materio''' El la koncepto pri kreado elvenas kroma vero: dum la grekuloj negative konsideris la materion kaj la korpon (nur Aristotelo revalorigas tiun lastan, sed ne la materion), kristanismo anoncas la estimindecon de la mondo, de la korpo kaj eĉ de la materio, kiu estas bona ĉar kreita kaj volita de Dio, kiu siavice estas bona kaj kreas pro amo al siaj kreaĵoj. Fakte, ĉe la fino de la potaga kreado estas antropomorfe dirate ke "Dio vidis, ke ĝi estas bona". 6. '''Celebrado pri la homa digno: homo bildo de Dio''' La greka filozofio metas la homon je nivelo de la kosmo (malsame ol la greka [[tragediisto]]j, ekzemple Sofoklo) aŭ eĉ je malsupera nivelo (laŭ Platono kaj Aristotelo la homo estas malsupera se komparata al la steloj). Kristanismo, male, asertas ke la homo estas la kreaĵo plej nobla inter la kreitaro. Ĉi.rilate oni vidu la [[psalmoj]]n, laŭ kiuj la homo estas farita nur iom malpli digna ol la anĝeloj). Kie vidiĝas tiu bildo? En tio: 1) Dio estas Racio kaj ankaŭ la homo posedas racion; 2) Dio estas Amo kaj ankaŭ la homo kapablas ami; 3) Dio pensas kaj amas sin mem kaj ankaŭ la homo kapablas pensi Dion kaj Lin ami. Rilate la amon Aristotelo neas ke ĝi povas esti en Dio. 7. '''Kiel fariĝi simila al Dio''' La simileco al Dio estas jam denaska en ĉiu homo ĉar bildo de Dio; sed ĝi estas ankaŭ ĝermo kunlaboradobezona kaj kreskigobezona por provi simili ĉiam pli al Li. Laŭ grekuloj tio okazas per elstara ekzerco de la racio, se konsideri ke la dioj estas inteligentaj, sed laŭ kristanismo tio atingeblas ne nur ekzercante la racion sed ankaŭ la ampotencojn, sekonsideri ke Dio estas amo. 8. '''Kiel atingi Dion''' La greka filozofio iusence malŝatas la kredon (kun escepto de Platono kiu priskribis la kredon en la mitaj rakontoj kiel komplementon de la rezultoj de la filozofio) kaj (Platonon inkluzivite) montras kiel celon atingendan por la homo la ekzercado en la sciado filozofia, kiu laŭ iuj filozofoj trejnas por atingi Dion. Kristanimo, male, kvankam ŝatante la filozofion (ankaŭ pro tio ke ĝi povas helpi en la kredago), asertas ke por alveni al Dio necesas kaj la kredago kaj (kiel jam dirite) la praktikado de amo al la aliaj (kaj tion neniu grekulo rimarkas) kaj koncerne Dion (en Platono la amo-eroto kondukas al la '''Uno''', sed ĝi malsamas ol la kristana amo-agapo. Laŭ Platono, la amo estingiĝas kiam la Uno fariĝas ĝia objekto, kaj do la homo ŝajnas rilati al la Uno laŭforme de vizio intelekta pli ol ama (en Simpozio) aŭ la amo adresiĝas al iu nereaganta ĉar la Uno estas Senpersona Principo). 8. '''Amo kiel dono kaj io kiel amo''' Rilate amon la grekaj filozofoj esprimas koncepton ''egoisman'' aŭ almenaŭ mem referencan. La greka amo estas [[eroto]], deziro ''(orexis)'' pri io kio ankoraŭ ne estas posedata, deziro elimini senhavecon kaj plenigi vakuon (escepto, sed de la literatura medio, estas [[Alkesto]] - Аλκήστις – de [[Eŭripido]]). Veras ke en Aristotelo troviĝas pasaĵoj en kiuj estas prilumata malegoisma vizio pri la homa amo (Etiko por Nikomako 1159b 27.33) Tial, Aristotelo opinias ke Dio ne povas ami la homon ĉar tio estus simptomo de iu neperfekteco nerimedebla en Dio, kaj tio estus absurdaĵo ĉar Dio laŭdifine estas perfekta. Laŭ Aristotelo, Dio ne kapablas ami la homojn, li povas nur esti amata far ili: li estas objekto de amo ne subjekto de amo. Male, laŭ kristanismo la amo estas agapo, ne estas havdeziro sed dono, ne memreferenca sed altruisma, malfermita kreskigi la bonon alies. En Dio tio evidentas ĉar el sia amo li celas akiri ion ajn, en la kristano estas amo laŭimita pro la dia graco. 9. '''Amo al la malamiko''' Ĉe la grekuloj ne troviĝas la “ordono de amo” kiel en kristanismo (“vi amu la Sinjoron vian Dion per la tuta koro..kaj la proksimulon kiel viv mem”, kaj des malpli la ordono de amo por la malamikoj. Tio estas originalaĵo tute kristana. 10. '''Dio prizorganta ankaŭ pri la malbona homo''' Laŭ Aristotelo Dio ne amas la homon kaj eĉ pri li ne pensas (Metafiziko 1074b 21.27). Veras ke iuj platonaj pasaĵoj ([[Apologio de Sokrato]] 41 D, [[Respubliko]] 612 E-613, [[Timeo]] 29 E- £0 A), aludigas al amo de Dioj por la homo. sed nur rilate la homo bona. Male kristanismo estendas la dian prizorgon al ĉiuj la homaj estuloj, inkluzive de malbonuloj kaj pekuloj: vidu Lk 12,22-30. Veras ke stoikuloj parolas pri Providento, sed ilia koncepto pri tio similas prefere al [[Destino]]. 11. '''Dio amiko de la homo, ĝis la Kruco''' Kaj se en la grekaj kulturo troviĝas trembriloj de Providento de Dio adrese de la homo, neniu atingis la penson pri Dio kiu ama laŭforme de amikeco: “Mi vin ne nomis servistoj, sed amikoj (Jo 15,15). La kristana Dio amas ĉiujn, amas ĉiujn ĝis la morto en kruco kaj “ne estas amo pli granda ol tiu”. 12. '''Nova rilato kun Dio''' Tial ŝanĝiĝas ankaŭ la rilato homo-Dio: la homo deziras kaj provas supreniri al Dio (same kiel Platono), sed, antaŭ ol li plenumas la iun ajn iniciaton, estas Dio kiu malsupreniras al la homo (lin kreante kaj per la enkarniĝo de Jesuo Kristo) pere de amo ĝispunkte de la morto en kruco. 13. '''La resurekto de la korpo''' Alia ennoviga temo koncernas la korpon. Grekaj filozofoj atingis (en Platono, eble jam kun [[Sokrato]]) la alvenpunkton de la [[senmorteco]] de la animo, sed ili opiniadis nepensebla la resurekton de la korpo ĉe la fino de la homa historio (kiel klare aperas el la skandaliĝo de atenaj saĝuloj kiam oni aŭdis sanktan Paŭlon anoncanta tiun kristanan doktrinon (Agoj 17,22-34). La resurekto de la korpo (nekonfuzenda kun la reinkarniĝo) estas absurda ĉe la greka kultura medio ĉar ĝi negative taksis la korpon (kun escepto de Aristotelo kiu tamen allasas dubojn eĉ pri la senmorteco de la animo): ĝi esperis sin liberigis per la morto! En kristanismo, male, la korpo estas bona ĉar kreita de Dio, ĝi eĉ povas fariĝi templo de la Sankta Spirito (1 Kor 6,19): do, nenio malhelpas ke, pro dia decido, ĝi resurektu “glora” ĉe la fino de la tempoj. 14. '''La tempo rektlinia''' Ĝuste rilate la tempon evidentiĝas alia malsameco. Laŭ la grekaj filozofoj (laŭ sammediaj historiistoj la koncepto varias) la tempo fluas cikle, cirkle, ĉio ripetiĝas daŭre en “eterna reveno al la samo”. Laŭ kristanismo, male, la tempo havas iradon unudirektan, reklinian kaj ĉiu evento estas nova (ankaŭ se similaĵoj pensigas al la pasinto): estas komenciĝo de la historio (la kredo), ĝia centra evento (la enkarniĝo de Jesuo Kristo) kaj finiĝo (la [[paruzio]], nome la dua alveno de Jesuo Kristo, kiu plenumos la universalan juĝon). 15. '''La virto de la humileco.''' Plue, la greka civilizo estas heroa civilizo, kiu alte taksas la militeman heroon kaj/aŭ la morala heroon, kiu plezuriĝas pri sia virto. Male, en kristanismo (kiu sendube valorigas ankaŭ la memestimon, kiam ĝi estas efike harmoniigita en amplekso de la virtoj) encerbigas la novan virton de la humileco, virto de tiu kiu konsciiĝas pri siaj limoj kaj pri siaj mankoj. 16. '''Nesufiĉeco de la homoj kaj neceso de Graco''' Kaj tie ni alvenas al la lasta punkto de tiu vole nekompleta inventaro. Fakte, laŭ la greka filozofio, la saĝulo-filozofo estas memsufiĉa, persone aŭtarcia, kapabla atingi, per siaj solaj fortoj, sian finan celon, sian finan bonon. Male, en kristanismo la savo devas esti meritita flanke de ĉiu homo (pere de praktikado de la kredo kaj de la amo), sed la homo ne kapabla ĝin akiri sen la Dia Graco. Ĝuste, kiel diras Jesuo: “Sen mia helpo vi povas nenion (Jo 15,4-5). ==Konkludoj de tiufakaj scienculoj== Se la inventaro daŭrus ankaŭ pri konceptoj malpli esencaj, oni vidus ke helenismo (en artikolo esprimita ĉiam per la vortoj ''greka, grekulo)'' influis, ja jes, en kristanismo, sed nur eksterveste, ne en la esenco, sciigante, precipe per la komparo de la du sistemoj, konsciiĝon pri sia originaleco, kaj lingvaĵon taŭgan por sin konige disvastigi. Laŭ plejparto de prifilozofiaj historiistoj, la la bibliaj veroj, esprimitaj laŭ la historia-dinamika percepto karakteriza de biblia pensmaniero, estis reformulitaj laŭ la kategorioj de helenismo kiel videblas en la dogmaj deklaroj de kristanaj koncilioj. Tia procezo signis profunde la memkomprenadon de la precipaj kristanaj veroj kaj super ĉio stimulis la teologian pripensadon por justigi kaj la kredon kaj la postulojn de la homa racio. Sed helenismo ne tuŝis la verojn origine anoncitajn de kristanismo, kiel aperas el supra komparo de la precipaj veroj kristanaj kun samtemaj principoj de Helenismo. Laŭ tiu senco, kaj nur en tiu senco. eblas distingi, en kristanismo, kristanismon el helenismo kaj mense dehelenigi kristanismon. == Eksteraj ligiloj == [http://www.apostoliki-diakonia.gr/it_main/catehism/theologia_zoi/themata.asp?contents=antiairetika/contents.asp&main=antiairetika&file=1/3.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070707095728/http://www.apostoliki-diakonia.gr/it_main/catehism/theologia_zoi/themata.asp?contents=antiairetika/contents.asp&main=antiairetika&file=1/3.htm |date=2007-07-07 }} ==Bibliografio== * Giovanni Reale – Dario Antiseri, La filosofia occidentale dalle origini ad oggi, La Scuola 1991 * Studi di letteratura greca tra ellenismo, giudaismo e cristianesimo di Lombardi Michela * Baslez M. Françoise, Bibbia e storia. Giudaismo, ellenismo, cristianesimo, Paideia * Il Timone, numero 88 e 89 “La Rivoluzione Cristiana”, 2009-2010. * Il Timone, numero 88 e 89 “La Rivoluzione Cristiana”, 2009-2010. [[Kategorio:Helenisma filozofio kaj religio]] [[Kategorio:Helenismo kaj kristanismo]] 2o8x89k6xdt9h5dgxx268pbiush485k 0 309836 9441325 9277666 2026-07-29T14:45:54Z Sj1mor 12103 9441325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = US-RI |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Usono |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 9 |longo = |larĝo = |parenco = Atlantiko |parenco_tipo = Akvejo }} [[Dosiero:RIBay.JPG|eta|dekstra|200ra|Golfo de Narragansett Bay, situo en [[Rod-Insulo]]]] La '''Golfo de Narragansett''' estas golfo de la [[Atlantiko]]. Ĝia bordo preskaŭ tute apartenas al la [[usona ŝtato|usona subŝtato]] [[Rod-Insulo]]. Nord-oriente ĝia sub-golfo ''Mt Hope Bay'' iom etendiĝas en la areon de [[Masaĉuseco]]. Ĝia centro situas ĉe {{koordinatoj_gm|41|36|N|71|21|U|montru=entekste}}. La golfo, kies buŝo estas je la suda flanko, havas areon de ĉ. 380 km²; en ĝi situas pli ol 30 insuloj. La plej grandaj estas [[Aquidneck Island]], [[Conanicut Island]] kaj [[Prudence Island]]; ili estas loĝataj kaj apartenas al [[kantono Newport (Rod-Insulo)|kantono Newport]]. == Etimologio == La nomo de la golfo estas tiu de [[indianoj|indiana]] tribo. == Trafiko == [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]] ĉe la norda pinto de la golfo havas gravan havenon, kiu povas akcepti laŭbordajn kaj interkontinentajn [[varŝipo]]jn. Plia varhaveno estas tiu de [[Fall River (Masaĉuseco)|Fall River]]. Ankaŭ la haveno de [[Newport (Rod-Insulo)|Newport]] sur insulo Aquidneck estas grava, sed ĝi servas pli por fiŝkaptado kaj plezurboatoj ol por vara trafiko. La golfo havas tri grandajn enirejojn, dividitajn de la insuloj Aquidneck kaj Conanicut. Sur tri pontoj inter la firma tero kaj la du insuloj eblas transiri la golfon (ŝtata vojo 138). Sur duoninsulo de la okcidenta bordo de la golfo situas la flughaveno ''Quonset State Airport'', mikse civila-armea. Pliaj flughavenoj estas en Warwick kaj en Newport. == Urboj == Ĉe la bordo kaj sur la insuloj de la golfo situas: * [[Warwick (Rod-Insulo)|Warwick]] * [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]] * [[Fall River (Masaĉuseco)|Fall River]] * [[Tiverton (Rod-Insulo)|Tiverton]] * [[Newport (Rod-Insulo)|Newport]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Masaĉuseco]] [[Kategorio:Geografio de Rod-Insulo]] [[Kategorio:Golfoj en Usono|Narragansett]] 58nyfhu8wk4e7v750nibngzi31l7ow2 0 313917 9441382 9392144 2026-07-29T16:31:53Z Sj1mor 12103 9441382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | nomo = Friedrich-Schiller-Universitato Jena <br/><small>alma mater jenensis</small> |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = | urbo= [[Jena]], [[Germanio]] |speco =ŝtata |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |situo sur mapo = Jena |situo sur mapo2 = Centra Jena |regiono-ISO = DE-TH |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:Jena UHG Innenhof.jpg|eta|270px|La malnova konstruaĵo de la Universitato.]] [[Dosiero:Jena-Center Uni-Mensa.JPG|eta|270px|La nova konstruaĵo de la Universitato ĉe la placo [[Ernst Abbe]].]] '''Friedrich-Schiller-Universität Jena''' (latine: ''Universitas litterarum Ienensis''; ''Academia Ienensis''; ''Universitas Salana'') troviĝas en la [[Turingio|turinga]] urbo [[Jena]] en [[Germanio]] kaj havas laŭ stato de la vintra semestro 2009 ĉirkaŭ 21.300 studentojn kaj 340 profesorojn. La [[altlernejo]] estas nuntempe kun la [[Universitato de Erfurto]], la [[Bauhaus-Universitato Vajmaro]] kaj la [[Teknika Universitato Ilmenau]] unu el kvar universitatoj en [[Turingio]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Fakultatoj == La Friedrich-Schiller-universitato Jena konsistas el dek [[fakultato]]j: * [[teologio|Teologia]] fakultato * [[juro|Jurscienca]] fakultato * [[ekonomiko|Ekonomika]] fakultato * [[filozofio|Filozofia]] fakultato * fakultato por [[Socia scienco]] * fakultato por [[matematiko]] kaj [[komputado]] * [[fiziko|Fizika]]-[[astronomio|Astronomia]] fakultato<ref>http://www.physik.uni-jena.de/</ref> * [[Kemio|Kemia]]-[[Terscienco|Terscienca]] fakultato * [[Biologio|Biologia]]-[[Farmacio|Farmacia]] fakultato * [[Medicino]] fakultato == Elektitaj studentoj == {{div col|2}} * [[Georg Balthasar Metzger]], [[medicino]] kaj [[botaniko]] * [[Alexander von Humboldt]], natura scienco * [[Christa Wolf]], germana literaturo * [[Friedrich Hölderlin]], germana literaturo kaj filozofio * [[Gottfried Benn]], germana literaturo * [[Hegelo]], filozofio * [[Kurt Tucholsky]] * [[Georg Heym]] * [[Friedrich Gottlieb Klopstock]] * [[Wilhelm Heinse]] * [[Matthias Claudius]] * [[Alfred Edmund Brehm]], biologo * [[Rudolf Carnap]], filozofo * [[Ernst Moritz Arndt]] * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo * [[Johann Joachim Winckelmann]], arkeologo * [[Georg Böhm]], komponisto * [[August von Kotzebue]], dramverkisto * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[Sahra Wagenknecht]], politikistino * [[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]], filozofo * [[Alfred Kirchhoff]], geografo, volapukisto kaj forta kontraŭ-esperantisto * [[Karl Marx]], en Jena studis juron * [[Novalis]] aŭ Georg von Hardenberg (1772-1801) poeto {{div col end}} == Profesoroj (elekto) == * [[Friedrich Schiller]], 1789-1799 * [[Hartmut Rosa]] (ekde 2004) * [[Johannes von Schröter]], unua rektoro (medicino) * [[Rainer Thiel]], klasika filologo == Vidu ankaŭ == * [[Societo pri Turingia Historio]] * [[Ernst-Haeckel-domo (Jena)|Ernst-Haeckel-domo]] * [[Sep mirindaĵoj de Jena]] * [[Societo de liberaj viroj]], studenta klubo ĝis 1799 * [[Justus Lipsius|Justo Lipso]] (1547-1606) * [[Adolph Erdmannsdörfer]], viktimo de studenta duelo == Literaturo == * Joachim Bauer/Klaus Dicke/Stefan Matuschek (Hrsg.): ''Patron Schiller. Friedrich Schiller und die Universität Jena''. Jena 2009, ISBN 978-3-938203-97-2 * Joachim Bauer, Andreas Klinger, Alexander Schmidt, Georg Schmidt (Hrsg.): ''Die Universität Jena in der Frühen Neuzeit''. Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2008, ISBN 978-3-8253-5525-8 * ''Stammbuch des Johann Bernhard Wilhelm Sternberger aus Meiningen, seit 1773 Student der Rechte in Jena''. Jena, Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek, Stb. 90. Faksimile. Friedrich-Schiller-Universität Jena 2008. ''Stammbuch des Johann Bernhard Wilhelm Sternberger aus Meiningen, seit 1773 Student der Rechte in Jena''. Jena, Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek, Stb. 90. Kommentar [zum Faksimile] Joachim Ott. Friedrich-Schiller-Universität Jena 2008. * ''Einst und Jetzt'' Band 53 (2008) (mit dem Schwerpunktthema der Universitäts- und Studentengeschichte der Universität Jena), Neustadt an der Aisch. ISBN 978-3-87707-717-7 * Friedrich-Schiller-Universität Jena (Hrsg.): ''Das Spezifikum universitärer Bildung.'' Jena 2007, ISBN 978-3-938203-56-9 * Uwe Hoßfeld, Tobias Kaiser und Heinz Mestrup (Hrsg.): ''Hochschule im Sozialismus. Studien zur Geschichte der Friedrich-Schiller-Universität Jena (1945-1990).'' 2 Bde. (Köln u.a. 2007), ISBN 978-3-412-34505-1 * Michael Eckardt: ''Gesamtbibliographie der „Wissenschaftlichen Zeitschrift der Friedrich-Schiller-Universität Jena“ (GS-Reihe) 1951-1990''. Jena 2006, ISBN 3-935850-39-5. * ''Die Friedrich-Schiller-Universität Jena: Erinnerungen in Fotografien'' / Walther, Helmut G. [u. a.]. Erfurt 2006. * ''Universitätserfahrung Ost. DDR-Hochschullehrer im Gespräch.'' Hrsg. von Matthias Steinbach unter Mitarbeit von Michael Ploenus. Jena 2005. * Uwe Hoßfeld, Jürgen John, Oliver Lehmuth und [[Rüdiger Stutz]] (Hrsg.): ''„Im Dienst an Volk und Vaterland“. Die Jenaer Universität in der NS-Zeit'' (Köln u.a. 2005). * Uwe Hoßfeld, Jürgen John, Oliver Lehmuth und Rüdiger Stutz (Hrsg.): ''„Kämpferische Wissenschaft“. Studien zur Universität Jena im Nationalsozialismus'' (Köln u.a. 2003), ISBN 978-3-412-04102-1. * Verena Paul-Zinserling (eld. Angelika Geyer): ''Die Terrakotten der Sammlung Antiker Kleinkunst der Friedrich-Schiller-Universität Jena.'' (Jena 2002) ISBN 3-931743-41-1 * Hans-Georg Kremer: ''Zur Geschichte des Sports an der Universität Jena''. Materialien, Geschichten, Bilder. (Bucha bei Jena 2002). ISBN 3-936455-07-4 * Helmut G. Walther (eld.): ''Aufbrüche''. 450 Jahre Hohe Schule Jena (Jena 1998). * Thomas Pester (1996): ''Im Schutze der Minerva''. Kleine illustrierte Geschichte der Universität Jena. Jena (Schriftenreihe zur Stadt-, Universitäts- und Studentengeschichte Jenas; 7). * ''Jena soll leben''. Beiträge zum historischen Studentenleben an der Universität Jena. Jena 1991 (Jenaer Reden und Schriften). ISBN 3-86007-057-6 * Günter Steiger: ''„Ich würde doch nach Jena gehn“''. Geschichte und Geschichten, Bilder, Denkmale und Dokumente aus vier Jahrhunderten Universität Jena. Vierte, durchgesehene und erweiterte Auflage. (Weimar 1989). ISBN 3-7400-0057-0 * Siegfried Schmidt u.a. (Hrsg.): ''Alma mater Jenensis. Geschichte der Universität Jena.'' Weimar 1983. * Erich Maschke: ''Universität JENA''. Mit 14 Abbildungen. Köln / Graz 1969. * ''Geschichte der Universität Jena 1548/58 - 1958.'' Festgabe zum vierhundertjährigen Universitätsjubiläum. Im Auftrag von Rektor und Senat verfaßt und herausgegeben von einem Kollektiv des Historischen Instituts der Friedrich-Schiller-Universität Jena unter Leitung von Prof. Dr. phil. habil. Max Steinmetz. Band I: Darstellung. Jena 1958; Band II: Quellenedition zur 400-Jahr-Feier 1958 [...]. Jena 1962. * Edmund Kelter: ''Ein Jenaer Student um 1630 (Eberhard von Todenwarth)''. Eine Jubiläumsgabe zur Universitätsfeier. Mit 27 Abbildungen. Jena 1908. * Adolf Stier: ''Jena'' [Der Universität Jena zur Feier ihres 350jährigen Bestehens]. In: Die deutschen Hochschulen. Illustrierte Monographien herausgegeben von Theodor Kappstein. Band II. Berlin 1908. * Richard Keil und Robert Keil: ''Geschichte des Jenaischen Studentenlebens von der Gründung der Universität bis zur Gegenwart. (1548-1858).'' Eine Festgabe zum dreihundertjährigen Jubiläum der Universität Jena. Leipzig 1858. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uni-jena.de www.uni-jena.de] oficiala retejo de la universitato * [http://www.coimbra-group.eu Internetseite der Coimbra-Gruppe] (en la angla) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Jena| ]] [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Jena]] [[Kategorio:Jena]] [[Kategorio:1558]] [[Kategorio:Friedrich Schiller]] fks32gax39sfcd3km473gj09gejrxtl 0 316138 9441273 9114884 2026-07-29T13:24:16Z Arbarulo 135469 9441273 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = julio 2026}}{{Kursiva titolo}}{{TemasPri|libro|usona televida serio|Grey's Anatomy}}{{Informkesto libro}}'''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body''''' (en Esperanto ''La anatomio de la homa korpo de Henry Gray''), kutime mallongigata kiel '''''Gray's Anatomy''''' (esperante: ''Anatomio de Gray''), estas klasika angla lernolibro de [[homa anatomio]].[[Dosiero:Gray190.png|eta|220px|Ilustraĵo el eldono el la jaro 1918]]La libro estis eldonita sub nomo '''''Gray's Anatomy: Descriptive and Surgical Theory''''' (''Anatomio de Gray: Priskriba kaj kirurgia teorio'') en la jaro 1858 en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj je unu jaro pli poste en [[Usono]]. [[Henry Gray]] mortis en aĝo de 34 jaroj pro [[variolo]], kiun li ricevis de sia mortanta nevo, kiam li estis studanta anatomiajn sekvojn de infektaj malsanoj. Tio okazis mallonge antaŭ la publikigo de la dua eldono en la jaro 1860. Pri lia verko plu okupiĝis aliaj kaj la 26-an de septembro 2008 eldoniĝis la 40-a brita eldono de la libro, akompanata per ilustritaj paĝoj. == Ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Medicino}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://education.yahoo.com/reference/gray/ Reta versio de Gray's Anatomy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121010212159/http://education.yahoo.com/reference/gray/ |date=2012-10-10 }} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1858]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Homa anatomio]] 4kqeztux07nqsgwduklal2bfvfu56vg 0 324030 9441352 9144503 2026-07-29T15:27:39Z ThomasPusch 1869 foto pri la [[Ĝardeno de Dioj]] pli informas ol la neniondira strato 9441352 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Colorado springs downtown.jpg|eta|centre|500ra|{{centre|Interna urboparto de Colorado Springs}}]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=US-CO|situo sur mapo2=Usono|zomo=9|sen banderolo= jes }} [[Dosiero:Colorado Springs City Hall by David Shankbone.jpg|eta|274ra|maldekstre|{{centre|la urba halo de Colorado Springs}}]] [[Dosiero:Pikes Peak from Colorado Springs by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|panoramo al la montoj el Colorado Springs}}]] [[Dosiero:[[Colorado Springs]]|eta|270ra|maldekstre|{{centre|la apuda [[Ĝardeno de Dioj]]}}]] [[Dosiero:Colorado Springs Pioneers Museum by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|muzeo en Colorado Springs}}]] [[Dosiero:El Paso County Justice Center by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|la kantona juĝejo}}]] '''Colorado Springs''' estas [[urbego]] en [[Usono]], en [[subŝtato]] [[Koloradio]]. Ĝi estas la administra centro de la [[Kantono El Paso (Koloradio)|koloradia kantono El Paso]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: {{unuo|482|km²}} * [[Alto]] super [[marnivelo]]: {{unuo|1827|m}} * [[Loĝantaro]]: {{formatnum:369800}}{{kiam?}} * [[Poŝtkodo]]: 809xx * [[Aŭtokodo]]: * [[Telefonprefikso]]: +1 719 * [[Horzono]]: UTC-7 (somere: UTC-8) * {{Koordinatoj gms|38|51|48|N|104|47|31|W|scale:30000|montru=entekste}} == Situo == La urbo situas en [[valo]] de [[Roka Montaro]]. == [[Historio]] == Milita [[heroo]] [[William Palmer]] fondis la [[komunumo]]n en [[1871]] por fari feriejon. La komenca [[loknomo]] estis "Little London" (malgranda Londono). Ĉiujare milionoj da turistoj vizitas la urbon. == Vidindaĵoj == * [[Ĝardeno de Dioj]] == Klimato == Colorado Springs havas sekan klimaton. La temperaturo en [[januaro]] estas inter +5 kaj {{GdC|−10}}, julie 12-{{GdC|27}}. Tie la [[fulmo]]j estas tre oftaj, tial [[Nikola Tesla]] tie instalis sian laboratorion. == [[Ĝemelurbo]]j == * {{Flago|Japanio}} [[Fujijoŝida]], [[Japanio]] * {{Flago|Tajvano}} [[Kaosjungo]], [[Tajvano]] * {{Flago|Rusio}} [[Smolensk]], [[Rusio]] * {{Flago|Kirgizio}} [[Biŝkek]], [[Kirgizio]] * {{Flago|Meksiko}} [[Nuevo Casas Grandes]], [[Meksiko]] * {{Flago|Aŭstralio}} [[Bankstown]], [[Aŭstralio]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] jtno5yjowsygtzpyc2dw8do1nd42f0c 9441353 9441352 2026-07-29T15:28:20Z ThomasPusch 1869 9441353 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Colorado springs downtown.jpg|eta|centre|500ra|{{centre|Interna urboparto de Colorado Springs}}]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=US-CO|situo sur mapo2=Usono|zomo=9|sen banderolo= jes }} [[Dosiero:Colorado Springs City Hall by David Shankbone.jpg|eta|274ra|maldekstre|{{centre|la urba halo de Colorado Springs}}]] [[Dosiero:Pikes Peak from Colorado Springs by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|panoramo al la montoj el Colorado Springs}}]] [[Dosiero:Garden of the Gods central gardens from the north.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|la apuda [[Ĝardeno de Dioj]]}}]] [[Dosiero:Colorado Springs Pioneers Museum by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|muzeo en Colorado Springs}}]] [[Dosiero:El Paso County Justice Center by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|la kantona juĝejo}}]] '''Colorado Springs''' estas [[urbego]] en [[Usono]], en [[subŝtato]] [[Koloradio]]. Ĝi estas la administra centro de la [[Kantono El Paso (Koloradio)|koloradia kantono El Paso]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: {{unuo|482|km²}} * [[Alto]] super [[marnivelo]]: {{unuo|1827|m}} * [[Loĝantaro]]: {{formatnum:369800}}{{kiam?}} * [[Poŝtkodo]]: 809xx * [[Aŭtokodo]]: * [[Telefonprefikso]]: +1 719 * [[Horzono]]: UTC-7 (somere: UTC-8) * {{Koordinatoj gms|38|51|48|N|104|47|31|W|scale:30000|montru=entekste}} == Situo == La urbo situas en [[valo]] de [[Roka Montaro]]. == [[Historio]] == Milita [[heroo]] [[William Palmer]] fondis la [[komunumo]]n en [[1871]] por fari feriejon. La komenca [[loknomo]] estis "Little London" (malgranda Londono). Ĉiujare milionoj da turistoj vizitas la urbon. == Vidindaĵoj == * [[Ĝardeno de Dioj]] == Klimato == Colorado Springs havas sekan klimaton. La temperaturo en [[januaro]] estas inter +5 kaj {{GdC|−10}}, julie 12-{{GdC|27}}. Tie la [[fulmo]]j estas tre oftaj, tial [[Nikola Tesla]] tie instalis sian laboratorion. == [[Ĝemelurbo]]j == * {{Flago|Japanio}} [[Fujijoŝida]], [[Japanio]] * {{Flago|Tajvano}} [[Kaosjungo]], [[Tajvano]] * {{Flago|Rusio}} [[Smolensk]], [[Rusio]] * {{Flago|Kirgizio}} [[Biŝkek]], [[Kirgizio]] * {{Flago|Meksiko}} [[Nuevo Casas Grandes]], [[Meksiko]] * {{Flago|Aŭstralio}} [[Bankstown]], [[Aŭstralio]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] eaddkp37g77d5kcqvjjzw1mrnt3gcmx 9441355 9441353 2026-07-29T15:29:11Z ThomasPusch 1869 + retejo 9441355 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Colorado springs downtown.jpg|eta|centre|500ra|{{centre|Interna urboparto de Colorado Springs}}]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=US-CO|situo sur mapo2=Usono|zomo=9|sen banderolo= jes }} [[Dosiero:Colorado Springs City Hall by David Shankbone.jpg|eta|274ra|maldekstre|{{centre|la urba halo de Colorado Springs}}]] [[Dosiero:Pikes Peak from Colorado Springs by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|panoramo al la montoj el Colorado Springs}}]] [[Dosiero:Garden of the Gods central gardens from the north.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|la apuda [[Ĝardeno de Dioj]]}}]] [[Dosiero:Colorado Springs Pioneers Museum by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|muzeo en Colorado Springs}}]] [[Dosiero:El Paso County Justice Center by David Shankbone.jpg|eta|270ra|maldekstre|{{centre|la kantona juĝejo}}]] '''Colorado Springs''' estas [[urbego]] en [[Usono]], en [[subŝtato]] [[Koloradio]]. Ĝi estas la administra centro de la [[Kantono El Paso (Koloradio)|koloradia kantono El Paso]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: {{unuo|482|km²}} * [[Alto]] super [[marnivelo]]: {{unuo|1827|m}} * [[Loĝantaro]]: {{formatnum:369800}}{{kiam?}} * [[Poŝtkodo]]: 809xx * [[Aŭtokodo]]: * [[Telefonprefikso]]: +1 719 * [[Horzono]]: UTC-7 (somere: UTC-8) * {{Koordinatoj gms|38|51|48|N|104|47|31|W|scale:30000|montru=entekste}} == Situo == La urbo situas en [[valo]] de [[Roka Montaro]]. == [[Historio]] == Milita [[heroo]] [[William Palmer]] fondis la [[komunumo]]n en [[1871]] por fari feriejon. La komenca [[loknomo]] estis "Little London" (malgranda Londono). Ĉiujare milionoj da turistoj vizitas la urbon. == Vidindaĵoj == * [[Ĝardeno de Dioj]] == Klimato == Colorado Springs havas sekan klimaton. La temperaturo en [[januaro]] estas inter +5 kaj {{GdC|−10}}, julie 12-{{GdC|27}}. Tie la [[fulmo]]j estas tre oftaj, tial [[Nikola Tesla]] tie instalis sian laboratorion. == [[Ĝemelurbo]]j == * {{Flago|Japanio}} [[Fujijoŝida]], [[Japanio]] * {{Flago|Tajvano}} [[Kaosjungo]], [[Tajvano]] * {{Flago|Rusio}} [[Smolensk]], [[Rusio]] * {{Flago|Kirgizio}} [[Biŝkek]], [[Kirgizio]] * {{Flago|Meksiko}} [[Nuevo Casas Grandes]], [[Meksiko]] * {{Flago|Aŭstralio}} [[Bankstown]], [[Aŭstralio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Koloradio]] 2ewfsodftoxh6gbwfuk9d6lhk420f69 0 328052 9441392 9259806 2026-07-29T16:35:05Z Sj1mor 12103 9441392 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Olivier Gaudefroy | dosiero = AVT_Olivier-Gaudefroy_1395.jpg | grandeco de dosiero = 200 | priskribo = Olivier Gaudefroy, foto de 2016 |dato de naskiĝo = [[18-a de februaro]] [[1972]] |loko de naskiĝo = [[Orléans]] {{flago|Francio}} |profesio = [[verkisto]] |nacieco = [[franco]] |ĝenro = [[romano]]j, [[novelo]]j, [[eseo]]j }} '''Olivier GAUDEFROY''' estas franca [[verkisto]] kaj eks-[[esperantisto]] kiu naskiĝis en 1972 en la urbo [[Orleano]]. Li verkis serion de detektivaj romanoj kun [[Hipatia]], greka filozofino kaj matematikistino de Aleksandrio (4-a - 5-a jarcento) kiel heroino<ref>{{fr}}[http://www.lelamantin.fr/40-olivier-gaudefroy]</ref>. Li ankaŭ skribis biografian eseon pri Hipatia publikitan en 2012<ref>{{fr}}[http://www.arlea.fr/Hypatie]</ref>. Li bone konas la vivon pri Hipatia kaj la periodon de la antikveco. Li plurfoje partoprenis je debatoj en Francio por prezenti la grekan scienculinon<ref>{{fr}}[http://www.youtube.com/watch?v=DoV3TTgrYGo]</ref>. Poste, li daŭrigis sian laboron pri la studado de la virinoj de la antikva periodo kun la skribado de du novaj libroj. Unue kun libro eldonita en 2016 pri rakontoj de 25 grekaj kaj romiaj virinoj kiuj mastris la temojn de la [[poezio]], de la [[filozofio]], de la scienco, de la arto kaj de la politiko. Due kun biografio pri [[Kleopatro]] eldonita en 2017. La sama jaro, li subskribas unuan libron pri [[Orleano]] kiu parolas pri la historio de sia urbo. En 2019, Olivier Gaudefroy skribis novan novelon pri [[Lubna de Kordovo|Lubna de kordobo]] kiu rilatis la vivon de tiu mezepoka intelektulino kaj en 2021 pri la usona kurtdistanca kuristino, Betty Robinson, unua olimpika ormedala virino en [[100-metra kuro|100-metra kuro.]] En 2022, li skribis biografion pri la feministo kaj socialisto [[Flora Tristan]]. Olivier Gaudefroy esperantiĝis en 1996 kaj skribis diversajn artikolojn pri historio en la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] en kiu li estis konstanta kontribuanto inter 2002 kaj 2006. En 2011, li subskribis la peticion "Espéranto au bac" lanĉite de la francaj esperantistaj asocioj kiu konsistas enigi Esperanton kiel studeblan lingvon por la abiturientaj ekzamenoj en Francio<ref>{{fr}}[https://www.facebook.com/EsperantoBac/]</ref>. Ankaŭ, li kunlaboris je du kolektivaj literaturaj projektoj kun novelo en "Dimension Uchronie II" (ukronia dimensio II, Rivière Blanche, 2019) kaj postparolo en "Du cynisme" (El [[Cinikismo]], Éditions du Petit Pavé, 2018). == Bibliografio == * ''Poison au gymnase'' [Veneno en la gimnastikejo], Éditions Déméter 2006 * ''Meurtre d’une vestale'' [Murdo de vestalo], Éditions Déméter 2007 * ''Les cendres d'Arsinoé'' [La cindroj de Arsinoe], Les Éditions du lamantin 2010 * ''Hypatie, l'étoile d'Alexandrie'' [Hipatia, la stelo de Aleksandrio], Arléa 2012 * ''Elles ont fait l'Antiquité'' [ili (virinoj) faris la antikvan epokon], Éditions Turquoise 2016 * ''Cléopâtre l'immortelle'' [Kleopatra la senmorta], Arléa 2017 * ''Orléans insolite et secret'' [Orleano nekutima kaj sekreta], Éditions Sutton 2017 * ''Lubna, la copiste de Cordoue'', [Lubna, la kopiistino de Kordovo], Éditions Turquoise, 2019 *''Elles ont fait l'Orient antique'' [ili (virinoj) faris la antikvan Orienton], Éditions Turquoise 2021 *''Le Loiret Patrimoine insolite'' [Loiret nekutima heredaĵo], Éditions Sutton 2021 *''Betty Robinson, la première athlète olympique'' [Betty Robinson, la unua olimpika atletino], Éditions Jourdan 2021 *''Flora Tristan, une insoumise sous le règne de Louis-Philippe'' [Flora Tristan, mesubmetatulino dum la regado de Ludoviko-Filipo], Syllepse 2022 *''Paris 1924, un été de Jeux olympiques'' [Parizo 1924, olimpia somero], Caban 2023 == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://oliviergaudefroy.sitew.fr TTT-paĝo de Olivier Gaudefroy] (en la franca) {{Unua}} {{Vivtempo|Gaudefroy, Olivier}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] kdlcpop8b161y144kwm4qzv9sfz80tc 0 330059 9441723 9286365 2026-07-30T08:54:07Z Sj1mor 12103 9441723 wikitext text/x-wiki '''Literatura kritiko''', foje '''literatura recenzo''' estas la studo, pritaksado kaj interpretado de [[literaturo]]. Moderna literatura kritiko estas ofte informata de la [[literatura teorio]], kio estas la filozofa studo de ties metodoj kaj celoj. Kvankam ambaŭ aktivaĵoj estas tre proksime rilataj, literaturaj [[kritikisto]]j estas ne ĉiam, kaj certe ne estis, teoriistoj. La '''literatura kritiko''' konsistas en racia analizo kaj privalorado de [[literaturo|literatura]] verko, verkisto aŭ skolo en aktuala amaskomunikilo ĉu gazeto ĉu ĵurnalo; pro tio oni distingu ĝin disde la [[Historio de la literaturo]], kiu realigas kritikon kaj pritaksadon ege ''a posteriori'' kaj ofte per sistemo pli dokumentata, scienca kaj eklektika. == Librorevizio == [[Librorevizio]] estas formo de literatura kritiko en kiu libro estas analizata bazita sur enhavo, stilo, kaj merito.<ref name="Princeton">{{Citaĵo el la reto|url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=book%20review|titolo=Book reviews|alirdato=2011-09-22|aŭtoro=Princeton|jaro=2011|verko=Scholarly definition document|eldoninto=Princeton}}</ref> Librorevizio povas esti unuafonta opinipeco, resuma revizio aŭ studenta revizio.<ref name="VirginiaTech">{{Cite web |url=http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html |title=Book reviews |accessdate=22a de Septembro, 2011 |publisher=Virginia Polytechnic Institute and State University |year=2011 |author=Virginia Polytechnic Institute and State University |work=Scholarly definition document |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110910082750/http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html |arkivdato=2011-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910082750/http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html |archivedate=2011-09-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110910082750/http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html |arkivdato=2011-09-10 }}</ref> Libroj povas esti reviziata por presitaj periodikaĵoj, gazetoj kaj ĵurnaloj, kiel lerneja laboro, aŭ por prilibraj retejoj en Interreto. La longo de revizio povas varii el unusola paragrafo al substancaj [[eseo]]j. Tia [[revizio]] povas taksi la libron laŭ la bazo de persona gusto. Reviziantoj povas uzi la okazon de librorevizio por montro de lernado aŭ por disvastigo de propraj ideoj pri la temo de fikcia aŭ [[Nefikcio|nefikcia]] laboro. == Ricevo kaj kritiko al la kritiko == Verkisto [[Romain Gary]] montris manieron trakti nepopularan kritikon. Li ŝanĝis sia [[Plumonomo|plumnomon]] al ''Émile Aĵar'' kaj parodiis alian personon. Post la sukceso de pluraj libroj sub tiu plumnomo, Gary malkovris la veran identecon de "Aĵar" kaj rakontis pri la multaj okazaĵoj en kiuj literaturrecenzistoj pruvis sian nescion komparante "Gary" kun "Aĵar" kaj trovante grandajn diferencojn inter ili. Tio estas kontraste al dekoj da nekonataj legantoj, kiuj, laŭ Gary, skribis al li leterojn asertante ke Aĵar imitis lian stilon. Gary argumentis ke literaturrecenzistoj de lia tempo estis simple tro maldiligentaj por legi la librojn kiujn ili recenzis. == Ĉefaj tekstoj tra la historio == === La klasika periodo === * [[Platono]]: ''Ion'', ''[[Respubliko (Platono)|Respubliko]]'', [[Kratilo (dialogo)|''Kratilo'']] * [[Aristotelo]]: ''Poetiko'', ''Retoriko'' * [[Horacio]]: ''Arto Poetika (Ars Poetica)'' * Longinus: ''Pri la sublimo'' (''De sublimitate)'' * [[Plotino]]: ''Pri la Intelektaj Belecoj'' === La Mezepoko === * [[Sankta Aŭgusteno]]: ''Pri la kristana doktrino (De doctrina Christiana )'' * [[Boecio]]: ''Pri la konsolo de filozofio'' (''De consolatione philosophiae)'' * [[Tomaso de Akvino]]: ''The Nature and Domain of Sacred Doctrine'' * [[Dante Alighieri|Dante]]: ''La bankedo ([[Convivio]])'', ''Letero al [[Cangrande la 1-a della Scala|CanGrande Della Scala]]'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.dantealighieri.tk/paradiso/i-canti-di-cacciaguida/cangrande-della-scala/ |titolo="Cangrande della Scala - "Da molte stelle mi vien questa luce" |alirdato=2022-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220205184530/https://www.dantealighieri.tk/paradiso/i-canti-di-cacciaguida/cangrande-della-scala/ |arkivdato=2022-02-05 }}</ref> * [[Boccaccio]]: ''Laude traktato de Dante'' (''Trattatello in laude di Dante)'', ''La Genealogio de la Gentaj Dioj (Genealogia Deorum Gentilium)'' * [[Christine de Pizan]]: ''La Libro de la Urbo de Sinjorinoj (Le Livre de la cité des dames)'' * Bharata Muni: ''Natja Ŝastra (Nāṭyaśāstra)'' * Rajaŝekhara: ''Kavjiamimamsa'' ''(Enketo pri Literaturo)'' * [[Valmikio]]: ''La Invento de Poezio'' (de la ''[[Ramajano|Ramajana]]'') * Anandavardhana: ''Lumo pri sugesto (dhvani, vyañjanā)'' * Cao Pi: ''A Discourse on Literature'' * Lu Ji: ''Rimprozo pri Literaturo (Ŭen fu)'' * Liu Xie: ''La Literatura menso kaj la ĉizado de drakoj (Ŭén ksīn diāo lóng)'' === La Renesanco === * [[Lodovico Castelvetro]]: ''La Poetiko de Aristotelo tradukita en la vulgara lingvo kun rimarkoj'' (''Poetica d'Aristotele vulgarizzata e sposta'') * [[Philip Sidney]]: ''Defendo de Poezio'' (ankaŭ konata kiel ''Apologio pro Poezio'') (''An Apology for Poetry)'' * Jacopo Mazzoni: ''De la defendo de la komedio de Dante (Della Difesa Della Comedia Di Dante)'' * [[Torquato Tasso]]: ''Diskursoj de poezia arto (Discoursi dell'arte poetica)'' * [[Francis Bacon]]: La Akcelo de Lernado (''The Advancement of Learning (plena titolo: Of the Proficience and Advancement of Learning, Divine and Human))'' * Henry Reynolds: ''Mythomystes'' * [[John Mandeville|John Mandaville]]: Verkita meze de la 14-a jarcento - plej verŝajne de franca kuracisto === La Klerismo === * [[Thomas Hobbes]]: ''Respondo al la Antaŭparolo de Sir William Davenant al'' Gondibert (''Answer to Davenant's preface to'' Gondibert) * [[Pierre Corneille]]: ''De la tri unuecoj de ago, tempo, kaj loko'' * [[John Dryden]]: ''Eseo pri drama poezio (Of Dramatick Poesie)'' * [[Nicolas Boileau-Despréaux]]: ''La arto de poetiko'' (''L'Art poétique)'' * [[John Locke]]: ''Eseo pri la homa kompreno ([[An Essay Concerning Human Understanding]])'' * John Dennis: ''La Akcelo kaj Reformado de Moderna Poezio (The Advancement and Reformation of Modern Poetry)'' * [[Alexander Pope]]: ''Eseo pri la kritikado (An Essay on Criticism)'' * Joseph Addison: ''Pri la plezuro de la imago'' (''[http://web.mnstate.edu/gracyk/courses/web%20publishing/addison411.htm On the Pleasures of the Imagination] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190201052154/http://web.mnstate.edu/gracyk/courses/web%20publishing/addison411.htm |date=2019-02-01 }}'' (''Spectator'' essays)) * [[Giambattista Vico]]: ''La nova scienco'' (''La Scienza Nuova)'' * [[Edmund Burke]]: Filozofia enketo pri la origino de niaj ideoj de la sublimo kaj belo ''(A Philosophical Inquiry into the Origins of Our Ideas of the Sublime and the Beautiful)'' * [[David Hume]]: ''De la Normo de Gusto (Of the Standard of Taste)'' * [[Samuel Johnson]]: ''Pri fikcio'' (''On Fiction)'', ''Rasselas'', Prefaco al la teatraĵoj de Ŝakespiro (''Preface to'' Shakespeare) * [[Edward Young (poeto)|Edward Young]]: ''Konjektoj pri Originala Kunmetaĵo'' (''Conjectures on Original Composition)'' * [[Gotthold Ephraim Lessing]]: ''[[Laokoonto]]'' (''Laocoön)'' * [[Joshua Reynolds]]: ''Diskursoj pri Arto (Discourses on Art)'' * Richard "Conversation" Sharp ''Leteroj kaj eseoj pri prozo kaj verso (Letters & Essays in Prose & Verse)'' * James Usher : ''Klio: aŭ Diskurso pri gusto (Clio: or a Discourse on Taste (1767))'' * [[Denis Diderot]]: ''Paradokso pri la aktoro (Paradoxe sur le comédien)'' * [[Immanuel Kant]]: ''[[Kritiko de la juĝo]] (Kritik der Urteilskraft)'' * [[Mary Wollstonecraft]]: ''[[Pravigo de la Rajtoj de Virino]] (A Vindication of the Rights of Woman)'' * [[William Blake]]: ''The Marriage of Heaven or Hell'', ''Letter to Thomas Butts'', ''Annotations to Reynolds' Discourses'', ''A Descriptive Catalogue'', ''A Vision of the Last Judgment'', ''On Homer's Poetry'' * [[Friedrich Schiller]]: ''Pri la estetika edukado de viro en serio de leteroj (Über die ästhetische Erziehung des Menschen in einer Reihe von Briefen)'' * [[Friedrich Schlegel]]: ''Kritikaj fragmentoj'', ''Athenaeum fragmentoj'', ''Pri la nekomprenebleco (Über die Unverständlichkeit)'' === La 19-a jarcento === * [[William Wordsworth]]: ''Antaŭparolo al la Lirikaj Baladoj (Preface to the Second Edition of'' Lyrical Ballads) * [[Anne Louise Germaine de Staël]]: ''Literature in its Relation to Social Institutions'' * [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]]: ''On the Relation of the Plastic Arts to Nature'' * [[Samuel Taylor Coleridge]]: ''Shakespeare's Judgment Equal to His Genius'', ''On the Principles of Genial Criticism'', ''The Statesman's Manual'', ''Biographia Literaria'' * [[Wilhelm von Humboldt]]: ''Kolektitaj verkoj'' * [[John Keats]]: letters to Benjamin Bailey, George & Thomas Keats, John Taylor, and Richard Woodhouse * [[Arthur Schopenhauer]]: ''[[La mondo kiel volo kaj ideo]] (Die Welt als Wille und Vorstellung)'' * [[Thomas Love Peacock]]: ''La Kvar eraoj de Poezio (The Four Ages of Poetry)'' * [[Percy Bysshe Shelley]]: ''A Defence of Poetry'' * [[Johann Wolfgang von Goethe]]: ''Conversations with Eckermann'', ''Maxim No. 279'' * [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]: ''The Philosophy of Fine Art'' * [[Giacomo Leopardi]]: ''Zibaldone'' (kajeroj) * [[Francesco De Sanctis]]: ''Kritikaj eseoj (Saggi critici); Historio de itala literaturo (Storia della letteratura italiana)'' * [[Thomas Carlyle]]: ''Simboloj'' (''Symbols)'' * [[John Stuart Mill]]: ''Kio estas poezio'' (''What is Poetry?)'' * [[Ralph Waldo Emerson]]: ''La poeto'' (''The Poet)'' * [[Charles Augustin Sainte-Beuve]]: ''What Is a Classic?'' * James Russell Lowell: ''Fabelo por kritikistoj'' (''A Fable for Critics)'' * [[Edgar Allan Poe]]: ''La poetika principlo (The Poetic Principle)'' * [[Matthew Arnold]]: ''Preface to the 1853 Edition of'' Poems, ''The Function of Criticism at the Present Time'', ''The Study of Poetry'' * [[Hippolyte Taine]]: ''History of English Literature and Language'' * [[Charles Baudelaire]]: ''La Salon de 1859'' * [[Karl Marx]]: ''La germana ideologio (Die deutsche Ideologie);'' ''Pri la kritiko de politika ekonomio'' (Zur Kritik der Politischen Ökonomie) * [[Søren Kierkegaard]]: ''Literatura recenzo de S. Kierkegaard (En literair Anmeldelse af S. Kierkegaard, Two Ages: A Literary Review); Pri la koncepto de ironio kun konsidero de Sokrato (Om Begrebet Ironi med stadigt Hensyn til Socrates)'' * [[Friedrich Nietzsche]]: ''La naskiĝo de tragedio el la spirito de muziko (Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik)'', ''Pri vero kaj mensogo en la senmorala senco (Über Wahrheit und Lüge im aussermoralischen Sinne)'' * Walter Pater: ''Studies in the History of the Renaissance'' * [[Émile Zola]]: ''La eksperimenta romano (Le Roman Experimental)'' * [[Anatole France]]: ''The Adventures of the Soul'' * [[Oscar Wilde]]: ''La kadukiĝo de mensogado'' (''The Decay of Lying)'' * [[Stéphane Mallarmé]]: ''The Evolution of Literature'', ''The Book: A Spiritual Mystery'', ''Mystery in Literature'' * [[Leo Tolstoy]]: ''What is Art?'' === La 20-a jarcento === * [[Benedetto Croce]]: ''Estetiko'' (''Aesthetic)'' * [[Antonio Gramsci]] : Malliberejaj Kajeroj (''Prison Notebooks)'' * [[Umberto Eco]]: ''La estetika problemo en Sankta Tomaso (Il problema estetico in San Tommaso); Malferma laboro (Opera aperta)'' * [[A. C. Bradley]]: ''Poezio pro Poezio'' (''Poetry for Poetry's Sake)'' * [[Sigmund Freud]]: ''La poeto kaj la fantazio (Der Dichter und das Phantasieren)'' * [[Ferdinand de Saussure]]: ''Kurso de ĝenerala lingvistiko (Cours de linguistique générale)'' * [[Claude Lévi-Strauss]]: La Struktura Studo de Mito (''The Structural Study of Myth)'' * T. E. Hulme: ''Romanticism and Classicism''; ''Bergson's Theory of Art'' * [[Walter Benjamin]]: ''On Language as Such and On the Language of Man'' * Viktor Shklovsky: ''Art as Technique'' * [[T. S. Eliot]]: ''Tradition and the Individual Talent''; ''Hamlet and His Problems'' * Irving Babbitt: ''Romantic Melancholy'' * [[Carl Jung]]: ''On the Relation of Analytical Psychology to Poetry'' * [[Leon Trotsky]]: ''The Formalist School of Poetry and Marxism'' * Boris Eikhenbaum: ''La teorio de la "formala metodo" (Теория "формального метода)'' * [[Virginia Woolf]]: ''Propra ĉambro'' (''A Room of One's Own)'' * I. A. Richards: ''Praktika kritikismo'' (''Practical Criticism)'' * [[Miĥail Baĥtin]]: ''Epopeo kaj romano (Pri la metodaro de la studo de la romano) (''Эпос и роман (О методологии исследования романа) * [[Georges Bataille]]: ''La nocio de elspezo (La Notion de dépense)'' * John Crowe Ransom: ''Poezio: Noto en Ontologio; Kritiko kiel Pura Spekulado (Poetry: A Note in Ontology''; ''Criticism as Pure Speculation)'' * R. P. Blackmur: ''A Critic's Job of Work'' * [[Jacques Lacan]]: ''La stadio de la spegulo kiel la formisto de la funkcio de la Mi, kiel rivelite en psikoanalitika eksperienco (Le stade du miroir comme formateur de la fonction du je, telle qu’elle nous est révélée, dans l’expérience psychanalytique)''; La kazo de letero en la senkonscio, aŭ racio ekde Freud (''L'instance de la lettre dans l'inconscient)'' * [[György Lukács]]: ''The Ideal of the Harmonious Man in Bourgeois Aesthetics''; ''Art and Objective Truth'' * [[Paul Valéry]]: ''Poetry and Abstract Thought'' * Kenneth Burke: ''Literature as Equipment for Living'' * [[Ernst Cassirer]]: ''Art'' * W. K. Wimsatt kaj Monroe Beardsley: ''The Intentional Fallacy'', ''The Affective Fallacy'' * Cleanth Brooks: ''The Heresy of Paraphrase''; ''Irony as a Principle of Structure'' * [[Jan Mukařovský]]: ''Standard Language and Poetic Language'' * [[Jean-Paul Sartre]]: ''Kial verki'' (''Why Write?)'' * [[Simone de Beauvoir]]: La Dua Sekso ''(The Second Sex)'' * Ronald Crane: ''Toward a More Adequate Criticism of Poetic Structure'' * Philip Wheelwright: ''The Burning Fountain'' * [[Theodor Adorno]]: ''Cultural Criticism and Society''; ''Aesthetic Theory'' * [[Roman Jakobson]]: ''The Metaphoric and Metonymic Poles'' * Northrop Frye: ''Anatomy of Criticism''; ''The Critical Path'' * Gaston Bachelard: ''The Poetics of Space'' * [[Ernst Gombrich]]: ''Art and Illusion'' * [[Martin Heidegger]]: ''The Nature of Language''; ''Language in the Poem''; ''Hölderlin and the Essence of Poetry'' * E. D. Hirsch, Jr.: ''Objective Interpretation'' * [[Noam Chomsky]]: ''Aspects of the Theory of Syntax'' * [[Jacques Derrida]]: ''Structure, Sign, and Play in the Discourse of the Human Sciences'' * [[Roland Barthes]]: ''The Structuralist Activity''; ''The Death of the Author'' * [[Michel Foucault]]: ''Truth and Power''; ''What Is an Author?''; ''The Discourse on Language'' * Hans Robert Jauss: ''Literary History as a Challenge to Literary Theory'' * Georges Poulet: ''Phenomenology of Reading'' * Raymond Williams: ''The Country and the City'' * Lionel Trilling: ''The Liberal Imagination''; * [[Julia Kristeva]]: ''From One Identity to Another''; ''Women's Time'' * Paul de Man: ''Semiology and Rhetoric''; ''The Rhetoric of Temporality'' * [[Harold Bloom]]: ''The Anxiety of Influence''; ''The Dialectics of Poetic Tradition''; ''Poetry, Revisionism, Repression'' * [[Chinua Achebe]]: ''Colonialist Criticism'' * Stanley Fish: ''Normal Circumstances, Literal Language, Direct Speech Acts, the Ordinary, the Everyday, the Obvious, What Goes Without Saying, and Other Special Cases''; ''Is There a Text in This Class?'' * [[Edward Said]]: ''The World, the Text, and the Critic''; ''Secular Criticism'' * [[Elaine Showalter]]: ''Toward a Feminist Poetics'' * Sandra Gilbert kaj Susan Gubar: ''Infection in the Sentence''; ''The Madwoman in the Attic'' * Murray Krieger: ''"A Waking Dream": The Symbolic Alternative to Allegory'' * [[Gilles Deleuze]] kaj [[Félix Guattari]]: ''Anti-Oedipus: Capitalism and Schizophrenia'' * [[René Girard]]: ''The Sacrificial Crisis'' * [[Hélène Cixous]]: La rido de la meduzo (''The Laugh of the Medusa)'' * Jonathan Culler: ''Beyond Interpretation'' * Geoffrey Hartman: ''Literary Commentary as Literature'' * Wolfgang Iser: ''The Repertoire'' * Hayden White: ''The Historical Text as Literary Artifact'' * [[Hans-Georg Gadamer]]: ''Vero kaj Metodo'' ''(Truth and Method)'' * [[Paul Ricoeur]]: ''The Metaphorical Process as Cognition, Imagination, and Feeling'' * [[Peter Szondi]]: ''On Textual Understanding'' * M. H. Abrams: ''Kiel fari aferojn kun tekstoj'' (''How to Do Things with Texts)'' * J. Hillis Miller: ''La kritikisto kiel gasto'' (''The Critic as Host)'' * Clifford Geertz: ''Blurred Genres: The Refiguration of Social Thought'' * [[Filippo Tommaso Marinetti]]: ''La fundamento kaj manifesto de futurismo (Manifesto del Futurismo)'' * [[Tristan Tzara]]: ''Senpretenda proklamacio'' (''Unpretentious Proclamation)'' * [[André Breton]]: ''La surrealista manifesto''; ''La deklaracio de la 27-an de januaro 1925'' * Mina Loy: ''Feminist Manifesto'' * Yokomitsu Riichi: ''Sensation and New Sensation'' * [[Oswald de Andrade]]: (''kanibalista Manifesto'') ''Antropófago'' * André Breton, Leon Trotsky kaj [[Diego Rivera]]'': Manifesto por sendependa revolucia arto'' (''Manifesto for an Independent Revolutionary Art'') * [[Hu Ŝih]]: ''Some Modest Proposals for the Reform of Literature'' * [[Octavio Paz]]: ''La arko kaj la liro (El Arco y la Lira)'' == Bibliografio (en Esperanto) == * Giorgio Silfer, [http://www.autodidactproject.org/other/silfer_kritiko_enhavo.html Enkonduko al Literatura Kritiko], Dua eldono, Ampleksigita, Kooperativo de Literatura Foiro, Ĝenevo - Milano, 1983 == Vidu ankaŭ == * [[Alter ego]] * [[Harold Bloom]] * [[Pierre Lepape]] * [[Kritikismo (filozofio)]] * [[Literaturscienco]] * [[Muzikkritikisto]] * [[Poetiko]] * [[Rusa formalismo]] * [[Socia kritiko]] * [[The Times Literary Supplement]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} (en hispana) * [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1990/07/14/057.html «Crítica de la crítica»] (suplemento pri Literatura kritiko en amaskomunikiloj), ''ABC literario'', 14-7-1990. * [http://www.unizar.es/departamentos/filologia_inglesa/garciala/bibliography.html Bibliografio de Literatura kritiko kaj Filologio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906110954/http://www.unizar.es/departamentos/filologia_inglesa/garciala/bibliography.html |date=2008-09-06 }} (Universitato de Zaragoza) (en angla) * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-71 ''Dictionary of the History of Ideas'':] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060618214519/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-71 |date=2006-06-18 }} * [http://www.infoplease.com/ipa/A0908430.html ''Truman Capote Award for Literary Criticism''] Premiitoj * [http://www.ipl.org/div/litcrit/ ''Internet Public Library: Literary Criticism''] Kolekto de Kritikaj kaj Biografiaj Retejoj. {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literatura kritiko| ]] [[Kategorio:Kritiko]] [[Kategorio:Teorio de arto]] e7ufm6fq7leclptrmqtjhgrtdrtmcba 0 334308 9441738 8481186 2026-07-30T09:24:46Z Sj1mor 12103 9441738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |nomo= Tiriĉ Mir |bildo= |bildopriskribo= situo de la monto en Pakistano |alteco= 7708 |latitudo= 36/15/18/N |longitudo=71/50/23/E |regiono-ISO=PK-KP |zomo=8 |landoj=[[Pakistano]] |montaro=[[Hindukuŝo]] |unua grimpo= en [[1950]] fare de la [[Arne Næss]], P. Kvernberg, H. Berg kaj Tony Streather, membroj de norvega ekspedicio |plej facila grimpo= }} La monto '''Tiriĉ Mir''' ({{lang-ur|ترچ میر}}) havas alton de {{unuo|7708}} metroj <ref>[http://www.8000ers.com/cms/download.html?func=fileinfo&id=168 listo de la plej altaj montoj (super 6750 m) en la retejo www.8000ers.com]</ref> kaj sekve estas la plej alta monto de la montaro [[Hindukuŝo]]. Indikoj pri alto de 7690 metroj rilatas al dua, orienta montopinto. La monto unuafoje grimpiĝis en [[1950]] fare de la montogrimpistoj [[Arne Næss]], ''P. Kvernberg, H. Berg'' kaj ''Tony Streather'', membroj de norvega ekspedicio. La monto Tiriĉ Mir situas proksimume ist 240 km nordokcidente de la monto [[Nanga Parbat]] kaj proksimume 300 km de la urboj [[Kabulo]] kaj [[Peŝavaro]]. La [[montareĝo]]j etendiĝas ĉiudirekten: norden al la pinto ''Tiriĉ Nord'', orienten al la orienta pinto de la monto, sude al monto angle nomata ''Three Glacier Peak'' kaj okcidenten al la monto nach '' Ĥada Barma''. Inter la montareĝoj situas imponaj glaĉeregoj. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Montoj en Azio]] [[Kategorio:Montoj en Pakistano]] [[Kategorio:Hindukuŝo]] gg3umi3q93vhcybb5nnunzwmxadjrcq 0 334362 9441294 8967380 2026-07-29T13:58:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441294 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ambliramfo |koloro = pink |dosiero=Cardeal-do-banhado (Amblyramphus holosericeus).jpg |dosiero2 = Scarlet-headed Blackbird.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Ambliramfo, plenkreskulo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |genro = ''[[Amblyramphus]]'' |specio = ''''A. holosericeus'''' |statuso = LC |dunomo = ''Amblyramphus holosericeus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], [[1786]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ambliramfo''', ''Amblyramphus holosericeus'', estas birdo de la familio de [[ikteredoj]] de suda [[Sudameriko]] en [[humidejo]]j. Ĝi estas la ununura specio de la genro ''Amblyramphus''. Tiu specio estas ĉirkaŭ 24&nbsp;cm longa. La beko estas iom stranga: nigra, fortika ĉebaze, longa, svelta kaj tre akrapinta. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj estas '''nigraj kun ruĝoranĝaj kapo, kolareo kaj supra brusto'''. Estas iom da nigreca bridareo el la bekobazo al la okuloj. Ankaŭ kruroj estas nigrecaj. Junuloj havas tutnigran plumaron; ruĝoranĝaj plumoj aperas en brusto kaj gorĝo, poste etendas al kolo, kapo kaj femuroj. La kanto estas "laŭta, klara kaj melodia, sonorila 'klia-klia-klua, klulululu'." La alvokoj estas pli simplaj sed havas similan kvaliton.<ref name=R&T>{{cite book | last = Ridgely | first=Robert S. | coauthor = Tudor, Guy | title = The Birds of South America: The Oscine Passerines | year = 1989 | publisher = University of Texas Press | pages = 345 | id = ISBN 0-292-70756-8 | url = http://books.google.com/books?vid=ISBN0292707568 | accessdate = 2007-02-19}}</ref> Ambliramfoj vivas en paroj en grandaj [[kareksejo]]j en suda [[Brazilo]], [[Paragvajo]], [[Urugvajo]] kaj nordorienta [[Argentino]]; [[Bolivio]] havas izolatan populacion je altitudoj de ĝis 600 m. Ili ofte ripozas elstare sur tigopintoj. Ili estas nekomunaj, ĉefe for de marbordo.<ref name=R&T/> Ili manĝas ĉefe fruktojn, suplemente ĝin per semoj kaj senvertebruloj, ĉefe insektoj. Ili uzas sian bekon kiel martelo por malfermi manĝerojn.<ref name=TorZoo>{{cite web | title = Scarlet-headed blackbird | work = Meet the Animals | publisher = Toronto Zoo | url = http://www.torontozoo.com/Animals/details.asp?AnimalId=499 | accessdate = 2007-02-19 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2010-09-09 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20061111132430/http://www.torontozoo.com/animals/details.asp?AnimalId=499 | arkivdato = 2006-11-11 }}</ref> Ambliramfoj estas monogamaj, kaj teritorioj grupiĝas kune. La nesto estas malferma taso situa en la interbranĉaro de arbusto aŭ teksita inter vegetaĵaro, kie la ino demetas 2 ovojn.<ref name=TorZoo/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9772 Filmetoj de Ambliramfo] ĉe Internet Bird Collection *[http://www.bird-stamps.org/cspecies/20408900.htm Poŝtmarkoj] (de [[Argentino]], [[Urugvajo]]) kun teritoria mapo *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=scarlet-headed+blackbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Ambliramfo] VIREO *[https://web.archive.org/web/20120208094656/http://borderland-tours.com/v2/images/stories/borderland/photo/scarlet-headed_blackbird.jpg Foto-Alta Rez]; [http://borderland-tours.com/v2/content/view/21/40/ Artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926231708/http://borderland-tours.com/v2/content/view/21/40/ |date=2007-09-26 }} borderland-tours *[http://www.roumazeilles.net/news/en/wordpress/2007/12/15/scarlet-headed-blackbird/ Fotoj de Ambliramfo] (Brazilo) {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Ikteredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] apeou2mp95crcn6ljixbr2dipxo2lvt 0 355802 9441521 9009838 2026-07-29T22:20:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441521 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GB-NIR |situo sur mapo= |zomo=13 }} La '''Andrew Jackson Centro''', aŭ alinome la '''Andrew Jackson dometo''', estas la praula hejmo de [[Andrew Jackson]], 7-a Prezidanto de [[Usono]]. Ĝi situas en kvartalo Boneybefore de urbo Carrickfergus en gubernio Antrim, [[Nord-Irlando]]. La centro konsistas el renovigita tradicia pajl-tegmenta Ulster-Skota biendomo, konstruita en la 1750-aj jaroj, kaj estis hejmo de la gepatroj de Andrew Jackson nelonge antaŭ ol ili elmigris al [[Suda Karolino]] en Usono. La interno de la biendomo estas efike malgranda muzeo, kiu konsistas el originaj ĉambroj ornamitaj laŭ la stilo de tiu periodo kaj kun vasta montriĝo pri la vivo de Andrew Jackson. La grundoj de la dometo rilatas al usonaj "Rangers", omaĝante al la soldatoj de la "First Battalions" de la pintaj Uson-Gardistoj, kiuj unue estis "aktivigitaj" en Carrickfergus en [[1942]]. Carrickfergus Komunumo-Konsilio lastatempe klopodis pli alirebligi la centron al [[turisto]]j. Inter aliaj, estis la instalaĵo de novaj informtabuloj kaj surstrataj montriloj por ke la loko estu pli facile trovebla. Ĉi tiuj lastatempaj ŝanĝoj estis provo antaŭenigi la urbajn historiajn Ulster-Skotajn konektojn al Usono, konektojn pri kiuj multaj lokuloj multe fieras. La centro malfermas laŭ simpla peto ĉe la turismejo en Carrickfergus, aŭ okaze de lerneja vizito, aŭ je 15-a marto (la naskiĝdatreveno de Andrew Jackson). ==Ligoj== * [http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/andrew-jackson-cottage/ Carrickfergus Borough information on the Andrew Jackson Cottage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090827232937/http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/andrew-jackson-cottage/ |date=2009-08-27 }} * [http://www.discovernorthernireland.com/Andrew-Jackson-Cottage-and-US-Rangers-Centre-Carrickfergus-P2801/ Andrew Jackson and US Rangers Centres - Discover Northern Ireland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110426112242/http://www.discovernorthernireland.com/Andrew-Jackson-Cottage-and-US-Rangers-Centre-Carrickfergus-P2801 |date=2011-04-26 }} {{DEFAŬLTORDIGO:Jackson, Andrew}} [[Kategorio:Muzeoj en Nord-Irlando]] [[Kategorio:Historiaj muzeoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Usono]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Skotaj usonanoj]] cp86djxt6rs9l1whk695nc75cagso6s 0 358234 9441653 8364029 2026-07-30T07:26:27Z Sj1mor 12103 9441653 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Carmelo Alonso BERNAOLA''' estas [[Hispanio|hispana]] [[komponisto]]. ([[Oĉandio]], [[Biskajo]], [[16-a de junio]] de [[1929]] — [[Madrido]] [[5-a de junio]] de [[2002]]). Membro de la nomita Generacio de la 51, estis unu de la plej elstaraj reprezentantoj de la hispana muziko de la dua duono de la 20a jarcento. Li studis en [[Burgos]], [[Madrido]], [[Santiago de Compostela]] kaj [[Romo]]. Li ricevis la Ormedalon de la [[Kinakademio de Hispanio]] en 2002. == Verkaro == Krom 82 filmomuzikoj por [[kino]], la muziko komponita por [[teatro]] kaj [[televido]] —kiel tiu de la televidserio de [[Fernando Fernán Gómez]] ''El pícaro'', la fama prezentomuziko de la programo de José Luis Balbín ''La clave'' kaj tiu de la serio ''Verano azul''— kaj liaj komponaĵoj popularaj kiaj ''El cocherito leré'', liaj plej ĉefaj verkoj estis la jenaj: * [[1955]]: Trío-Sonatina (Por [[hobojo]], [[klarneto]] kaj [[fagoto]]); Capricho (Klarneto kaj piano); Muziko por blovokvinteto. * [[1956]]: Tres piezas para [[piano]]. * [[1957]]: Suite-divertimento (Piano y orquestal); Homenaje a Scarlatti (Piano kaj [[Orkestro]]); Cuarteto de cuerda número 1. * [[1958]]: Canción y danza (Piano). * [[1959]]: Cuatro piezas infantiles (Piano). * [[1960]]: Píccolo Concerto ([[Violono]] kaj kordinstrumentoj); Constantes (Por voĉo, 3 klarnetoj kaj perkutado). * [[1961]]: Superficie número 1 (ĉambromuziko); Sinfonetta Progresiva (Kordorkestro). * [[1962]]: Espacios variados; Superficie número 2 (Violonĉelo). * [[1963]]: Permutado (Violono kaj [[gitaro]]); Superficie número 4; Morfología sonora (Piano). * [[1964]]: Mixturas. * [[1965]]: Heterofonías. * [[1966]]: Episodio (Baso); Traza. * [[1967]]: Músicas de cámara. * [[1968]]: Continuo (Piano). * [[1969]]: Polifonías. * [[1970]]: Oda für Marisa. * [[1971]]: Relatividades. * [[1972]]: Impulsos; Argia ezta ikusten. * [[1974]]: Sinfonía en do; Negaciones de San Pedro (Baso kaj koruso); Presencia (Kordokvarteto kaj piano); Per due. * [[1976]]: Superposiciones variables.; Así; Tiempos (violonĉelo kaj piano); Pieza I. * [[1977]]: Achode (Kvinteto de klarneto). * [[1978]]: Villanesca; Entrada; Juegos. * [[1979]]: A mi aire; Qué familia; Superficie número 5 (Kontrabaso). * [[1980]]: Variantes combinadas (ĉambromuziko); Sinfonía número 2.; Galatea, Rocinante y Preciosa; Koankinteto; Variantes combinadas. * [[1981]]: Béla Bartók I; Tres piezas. * [[1984]]: Las siete palabras de Cristo en la Cruz. * [[1985]]: Variaciones concertantes (Espacios variados número 2). * [[1986]]: Nostálgico (Piano kaj orkestro). * [[1987]]: Perpétuo, cántico, final (Piano). * [[1988]]: El retablillo de Don Cristóbal; Per a Fráderic (Por trio). * [[1989]]: [[La Celestina]] ([[Baleto]]). * [[1990]]: Sinfonía número 3. * [[1992]]: Scherzo. * [[2001]]: Fantasías. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bernaola, Carmelo}} [[Kategorio:Hispanaj komponistoj]] cz68mpne4ifsmvxwio66q5aysdww59u 0 362112 9441650 8895283 2026-07-30T07:21:29Z Sj1mor 12103 9441650 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}'''Enfermiteco''' aŭ '''enfermiteca sindromo''' estas medicina [[sindromo]] de [[paralizo]] de preskaŭ ĉiuj [[libervolaj muskoloj]] en la korpo krom tiuj de la okuloj. La paciento, kvankam [[konscio|konscia]] kaj kapabla je [[percepto]], ne povas esprimi sin lingve aŭ per movoj. La ebleco interkomuniki reduktiĝas al moviĝo de la okuloj. La [[aŭdkapablo]] ne estas trafita, do la paciento povas respondi per okulmovo al jes/ne-demandoj. Se ankaŭ la okulmuskoloj estas paralizitaj („kompleta enfermiteco“), bezonatas [[cerbo-komputilo-interfaco]]n (ekzemple Dasher) por provizi la pacienton per ioma interkomunikiĝo.<ref>Parker, I., "Reading Minds," The New Yorker, January 20, 2003, 52-63</ref><ref>[http://www.bu.edu/today/2008/10/14/turning-thoughts-words Turning Thoughts into Words] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091020025822/http://www.bu.edu/today/2008/10/14/turning-thoughts-words |date=2009-10-20 }} By Chris Berdik, Research at Boston University 2008 magazine (reprinted in BU Today), October 15, 2008.</ref> Ankaŭ tiuj, kiuj povas movigi siajn okulojn, povas uzis tiujn interfacojn.<ref>[http://polishlinŭ.org/apps/dasher-keyboard-without-keys/ Dasher]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kaŭzo de enfermiteca sindromo plej ofte estas [[lezo]] en la [[cerba ponto]] kaŭzita per [[apopleksio]] aŭ [[trombozo]] en tiu tre baza cerba strukturo. Ankaŭ la superdozo de iuj medikamentoj povas okazi enfermitecon. Malfacilas klare distingi enfermitecon disde [[paraplegio]]j kun konsciperdo. La vertikala okulmoviĝo restas ebla, ĉar ties cerba centro situas ne en, sed ''super'' la cerba ponto - kontraŭe al la horizontala, kies kontrolcentro situas ''en'' la cerba ponto. Iuj povas movigi ankaŭ iliajn aliajn faciajn muskolojn. La [[flegado]] de enfermitoj ne facilas. Necesas traktado per [[fizioterapio]] kaj [[psikoterapio]] kaj daŭra subteno al restarigo de memstareco. Kutime la paciento ne povas gluti kaj estas bezonata [[nutrado per tubo]]. Se la enfermito povas mem spiri, li ne povas kunordigi la spiradon kaj la eldonadon de la voĉojn; tiu okazas, ke la parolpovo perdas, eĉ se la voĉkordoj restis intaktaj.<ref name =fager>{{Cite journal|last=Fager|first=Susan|coauthors=Beukelman, Karantounis, Jakobs|date=2006|title=Use of safe-laser access technology to increase head movements in persons with severe motor impairments: a series of case reports|journal=Augmentative and Alternative Communication|volume=22|pages=222-229}}</ref> [[Logoterapio]] ofte sukcese povas restarigi la kapablon gluti kaj paroli. En kelkaj kazoj la paciento eĉ sukcesas relerni la iradon kun helpo de [[rulapogilo]]. La elektra stimulado de muskoloj kaj nervoj povas helpi la movadon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ninds.nih.gov/disorders/lockedinsyndrome/lockedinsyndrome.htm |titolo=NINDS |alirdato=2014-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111208223058/http://www.ninds.nih.gov/disorders/lockedinsyndrome/lockedinsyndrome.htm |arkivdato=2011-12-08 }}</ref> La terapio ne estas unueca. Unuavide enfermitoj similas al [[Komato|komatulo]]j, ambaŭ kuŝas senmove kaj senemocie. Sed enfermitoj perceptas kaj konscias kiel sanuloj, nur ne povas esprimi sin, dum komatuloj neniel rimarkas sian ĉirkaŭon. Grandan publikan atenton pri enfermiteco atingis la filmbiografio „[[Skafandro kaj papilio]]“ (2007, reĝisoro Julian Schnabel), kiu temis pri la enfermiteca sindromo laŭ la sorto de Jean-Dominique Bauby. Tiu franca ĵurnalisto mem suferis tian apopleksion kaj trovis sin enfermita. Poste kun helpo de sia logoterapiistino li okule diktis sian samtitolan aŭtobiografian verkon. 90% de la enfermitoj vivas ne pli ol 4 monatojn post la traŭmo, aliaj vivas en tiu stato multajn jarojn.<ref name=esquire1>[http://www.esquire.com/features/unspeakable-odyssey-motionless-boy-1008 The Unspeakable Odyssey of the Motionless Boy] by Joshua Foer, Esquire Magazine, October 2, 2008.</ref> == Fontoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Prononcaj problemoj]] [[Kategorio:Malsanoj de la cerbo]] [[Kategorio:Sindromoj en neŭrologio]] 5ymqn24wnme68mvzg5iizs8a07odizr 0 365590 9441474 9432592 2026-07-29T19:07:26Z Sj1mor 12103 9441474 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kampurbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Úsobí | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Pollerskirchen}} | alia_nomo1 = | kategorio = kampurbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Úsobí | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Úsobí.jpg | dosiero_priskribo = Úsobí <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Usobi znak.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Vysočina | distrikto = Distrikto Havlíčkův Brod | municipo = Havlíčkův Brod | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Úsobský potok | rivero1 = | memorindaĵo = [[Úsobí (kastelo)|Úsobí]] | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | montaro = Montetaro Křemešník | ŝoseo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Úsobí | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 555 | lat_d = 49 | lat_m = 30 | lat_s = 54 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 30 | long_s = 04 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 12.97 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1307 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 582 53 ĝis 582 54 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ063 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0631 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0631 569658 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 2 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de kampurbo | libera2 = 3 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.usobi.cz www.usobi.cz] | commons = Úsobí | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Hakl v Úsobí.jpg|eta|maldekstra|250ra|Germana kirasita transportilo [[SdKfz 251]] en Úsobí]] [[Dosiero:Úsobí 7.jpg|250ra|maldekstra|eta|Placo en Úsobí]] '''Úsobí''' estas [[kampurbo]] de [[Ĉeĥio]] en distrikto [[distrikto Havlíčkův Brod|Havlíčkův Brod]], regiono [[Regiono Vysočina|Vysočina]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Komencoj de la municipo tuŝas ĝis rompo de la 13-a kaj la 14-a jarcento kun la unua skribmencio ĉirkaŭ la jaro 1307. En la latinaj tekstoj la nomo estas indikata kiel Ausobium, en la germanaj Pollerskirchen. Ekde la jaro 1653 estas uzata nomo de la municipo kiel Ausoba, pli poste Ousobí kaj ekde la jaro 1920 estas la hodiaŭa nomo Úsobí. En la jaro [[1789]] Úsobí estis avancita laŭ privilegio de imperiestro Josefo la 2-a je urbeto ([[kampurbo]]) kaj estis donita al ĝi urba blazono kaj flago. Tiun ĉi privilegion akiris tiama posedanto de la senjorujo Leopold Fučikovský z Grünhofu, dum kies agado Úsobí atingis la plej grandan evoluon. Ekde la 22-a de junio 2007 estis al la municipo redonita statuso de kampurbo. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == === Preĝejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo === Devene gotika [[Preĝejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo (Úsobí)|preĝejo de sanktaj apostoloj Petro kaj Paŭlo]] estas menciata jam fine de la 13-a jarcento. Alikonstruo de la preĝejo ĝis hodiaŭa aspekto okazis en la jaroj 1759 - 1760 kaj ĝi estis farita de konstruisto Aigel el Jihlava. En tiuj ĉi jaroj estis starigita antaŭ paroĥo statuo de Pieto kaj konstruita en eksa tombejo antaŭ la preĝejo nova ostejo kaj kapelo de sankta Barboro. [[Dosiero:Úsobí 6.jpg|250ra|eta|maldekstra|Kapelo antaŭ la preĝejo]] === Kastelo Úsobí === En la unua duono de la 18-a jarcento estis la kastelo en Úsobí alionstruita kiel [[alo|triala]], unuetaĝa, kun milde superita rizalito meze de la meza trakto. Rustikita fasado estas arkitekture reliefumita, portalo kadrigita de jonaj kolonoj portantaj balkonon. En orienta trakto estas kapelo de Virgulino Maria, sankta Floriano kaj sankta Donato el la jaro 1758. En la jaro 1769 estis antaŭ la kastelo konstruita nova baroka ponto kun ŝtonaj statuoj. [[Dosiero:Zámek v Úsobí.jpg|250ra|maldekstra|eta|Kastelo en Úsobí]] En la [[1950-aj jaroj|50-a jaroj]] de la 20-a jarcento estis la kastelo naciigita kaj transprenis ĝin Malsanulejo Havlíčkův Brod, kiu establis el ĝi kuracejon por longtemúe malsanaj. La tuta areo iom post iom malkreskis ĝis la jaro 1999, kiam aĉetis ĝin s-ro Jaromír Polák, kiu komencis la tutan rekonstruon.<ref name=strankyZamkuUsobi>[http://www.zamekusobi.cz/ Oficiala paĝaro de Kastelo Úsobí]</ref><ref name=rekonstrukceZamku>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ct24.cz/regionalni/25959-navod-na-ochranu-pamatek-dava-zamek-v-usobi/ |titolo=Rekonstruo de Kastelo Úsobí |alirdato=2011-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200409102551/https://ct24.ceskatelevize.cz/kultura/1444342-navod-na-ochranu-pamatek-dava-zamek-v-usobi |arkivdato=2020-04-09 }}</ref> En la kastelo estas videblaj temaj ekspozicioj kaj daŭran ekspozicion ĉi tie havas [[Veterana klubo Úsobí]]. === Kapelo de gardemaj anĝeloj === En la jaro [[1715]] konstruis per propra elspezo paroĥestro D. Dvořák kapelon de Anĝeloj gardemaj, kiu estis pro ordono de imperiestro [[Jozefo la 2-a]] en la jaro 1783 nuligita. Nun troviĝas ĉi tie nur restaĵoj de tiu ĉi konstruaĵo. [[Dosiero:Zřícenina nad Úsobím (2).jpg|250ra|maldekstra|eta|Ruino de la kapelo de gardemaj anĝeloj]] Nordokcidente de la municipo troviĝas sur ŝtona insuleto en kampoj kunkreskaĵo de sep arboj - aceroj kun dendrologia kaj historia valoro. Laŭ mito la arboj estis plantitaj sur loko, kie estis en komuna tombo entombigitaj viktimoj de epidemio de kolero. == Industrio == === Vitrofarejo === En la jaro 179 estis fondita en Úsobí [[vitroglatigejo]], kies tradicion evoluigis familioj de Sacheridoj, Wagneridoj kaj Grossmannidoj, kiuj alkondukis la vitroglatigejon al la plej granda prospereco. Ĝis komenco de la 12-a jarcento oni glatigis ĉi tie vitron [[Natrikalcio|natrikalciitan]] kaj post ĝi plumbitan kristalon. En la jaro 1945 la vitroglatigejo estis naciigita kaj en la jaro 1997 fabriko Vitrofarejo Bohemia Jihlava interrompis preskaŭ 220 jarojn daŭranta tradicion de glatigado de vitro en Úsobí kun tio, ke ili ĉi tie finis la agadon. === Vinagrejo kaj distilejo === En la jaro [[1854]] estis fare de sinjoro Adolf Böhm en [[Přibyslav]] koémencita produktado de [[vinagro]] en Regiono Vysočina. Oni simbole ligis al tiu ĉi tradicio en la jaro 1994, kiam estas fondita vinagrejo kaj [[distilejo]]. == Lokaj partoj == * '''Úsobí''' * [[Chyška]] * [[Kosovy]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Úsobí}} {{Municipoj de Regiono Vysočina|Distrikto Havlíčkův Brod}} [[Kategorio:Úsobí| ]] [[Kategorio:Kampurboj en Bohemio]] [[Kategorio:Kampurboj en distrikto Havlíčkův Brod]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Havlíčkův Brod]] [[Kategorio:Setlejoj en Montetaro Křemešník]] e8i3cbl3h32weo0abigf7lwg8vxh4n6 0 367829 9441499 9322910 2026-07-29T20:08:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--traduko de germana vikipedio--> '''Anders Behring Breivik''' [[IPA]]: ['andəʂ 'beːriŋ 'bræɪviːk], [[Pseŭdonimo]] ''Andrew Berwick'' kaj ''Sigurd Jorsalfar''; n. [[13a de februaro]] [[1979]])<ref>Sean Rayment: [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657066/Norway-killings-the-quiet-and-modest-man-who-became-peacetime-Europes-worst-mass-killer.html ''Norway killings: the quiet and modest man who became peacetime Europe's worst mass killer.'' La kalma kaj modesta homo kiu iĝis pacotempoeŭrope plej malbonan amasan murdiston ] ''[[The Telegraph]]'', [[23a de julio]] [[2011]]; de [[25a de julio]] 2011.</ref> estas norvega ekstremiste dekstra amasmurdisto, kiu la [[21an de julio]] [[2011]] faris la [[atakoj en Norvegio (2011)|atencojn en Oslo kaj sur insulo]] [[Utøya]] tiel mortigante 77 homojn. Oni arestis lin samtage surloke. La sekvan tagon Breivik konfesis la atencojn kaj malkaŝis siajn motivojn ''defendi Norvegion kontraŭ islamo kaj "kulturmarksismo"'' <ref>{{de}} [https://web.archive.org/web/20120222195507/http://www.tagesschau.de/ausland/oslo150.html ''Verdächtiger legt Geständnis ab'' (La suspektito konfesas)] Tagesschau.de, de [[24a de julio]] 2011</ref>. En aŭgusto 2012 norvega tribunalo deklaris lin kulpokapabla kaj kondamnis lin al la plej alta ebla verdikto de 21 jaroj en prizono sekvota de [[preventa malliberigo]]<ref>{{de}} [http://www.spiegel.de/panorama/justiz/fall-breivik-gericht-in-oslo-haelt-attentaeter-fuer-zurechnungsfaehig-a-851944.html ''Urteilsbegründung - Warum das Gericht Breivik für zurechnungsfähig hält'' - (La verdikto - Kial la tribunalo taksis Breivik kulpokapabla)] Spiegel Online, de [[24a de aŭgusto]] [[2012]].</ref>. == Vidu ankaŭ == * ''[[Det mørke nettet : om høyreekstremisme, kontrajihadisme og terror i Europa]]'', libro de Øyvind Strømmen * [[Atakoj en Norvegio (2011)]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Breivik, Anders Behring}} [[Kategorio:Atakoj en Norvegio (2011)]] [[Kategorio:Norvegaj murdistoj]] [[Kategorio:Norvegaj teroristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Oslo]] 506vyykzwo9suq6kxgpfkialxe5t7ha 0 382033 9441678 9162577 2026-07-30T07:33:51Z Sj1mor 12103 9441678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Herb Geller''' (* [[2-an de novembro]] [[1928]] en [[Los-Anĝeleso]]) estas usona ĵazmuzikisto ([[aldosaksofono]], [[fluto]], ankaŭ [[hobojo]], [[angla korno]]) [[komponisto]] kaj [[aranĝo (muziko)|aranĝisto]]. Li evoluigis malgraŭ siaj idoloj [[Charlie Parker]] kaj [[Benny Carter]] apartan esprimpovan kaj neintermikseblan stilon. Krom Bud Shank kaj Lennie Niehaus li apartenas al la plej gravaj aldosaksofonistoj de la [[okcident-marborda ĵazo]]. „Inspiritaj solooj, muzika humuro kaj ampleksa muzika scio konservis al li ankaŭ post la transloĝiĝo al Eŭropo la famon de »por-muzikista muzikisto«.“<ref>Martin Kunzler, Jazzlexikon, p. 417</ref> == Vivo == La muzikan talenton li verŝajne heredis de sia patrino, ĉar en [[Holivudo]] ŝi akompanis la [[silentfilmo]]jn en la najbara kinejo per rekta pianomuziko. Ŝi ankaŭ donis al li unuajn muziklecionojn je la [[piano]]. Poste, kiel okjarulo li pli hazarde ekhavis aldosaksofonon: Ĉar la loka muzikaĵo-vendisto, saksofoninstruisto kaj samtempa amiko de la familio havis la vendodestinitan [[muzikinstrumento|instrumenton]] kaj trovis en la gepatroj de Herb dankemajn aĉetantojn. Post kiam Herb Geller kiel dekkvarjarulo aŭskultis [[Benny Carter|Benion Carter]] en la Orpheum Theatre en [[Los-Anĝeleso]], li decidis profesiigi la ludon de [[saksofono]]. Nur du jarojn poste li ricevis en 1946 sian unuan profesian dungitecon en la bando de la violonisto Joe Venuti. Tiutempe li malkovris la muzikon de [[Charlie Parker]], kiu krom Benny Carter fariĝis lia dua idolo. En 1948 Herb Geller vojaĝis la unuan fojon al [[Novjorko]], kie li muzikis en la bandoj de Jack Fina, Claude Thornhill, Jerry Wald kaj Lucky Millinder. Dum ĉi tiuj prezentadoj li renkontis pianistinon Lorraine Walsh en Los-Anĝeleso, kiu en Novjorko ne nur fariĝis lia edzino, sed samtempe grava muzika kunulo. En 1952 la geedzoj retransloĝiĝis al la [[okcidenta marbordo de Usono]], kie ili laboris kune en etaj bandoj. Krome Herb Geller ludis tiutempe en la bandoj de [[Billy May]], Shorty Rogers, [[Maynard Ferguson]], Dan Terry, Bill Holman kaj [[Chet Baker]]. En la jaro 1955 li gajnis la „Premion Nova Stelulo“ de [[Down Beat]] kaj altiris ankaŭ per siaj sonregistraĵoj kun Clifford Brown tutmonde renomon. Post tio Herb Geller laboris en la bandoj de [[Shelly Manne]], [[Louie Bellson]] kaj [[Benny Goodman]]. En 1958 Lorraine Walsh-Geller mortis tute ne atendite. Dum vojaĝo tra [[Brazilo]] kun la orkestro de [[Benny Goodman]] Herb Geller decidiĝis, ne reveni al Usono. Li restis dum ses semajnoj en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] kaj ludis [[Bossa Nova]], ĝis kiam li perŝipe veturis al [[Lisbono]]. Finfine li alvenis en [[Parizo]], kie li i.&nbsp;a. kun [[Kenny Clarke]] kaj [[Kenny Drew la pli maljuna|Kenny Drew]] same kiel laboris por la franca radio. Pretertempe li estis membro de la mita bandego de Kenny Clarke kaj Francy Boland, la plej grava eŭropa ĵazbandego de la sesdekaj jaroj. En 1958 Lorraine Walsh-Geller mortis tute senatendite. Dum vojaĝo tra [[Brazilo]] kun la orkestro de [[Benny Goodman]] Herb Geller decidiĝis, ne reveni al Usono. Li restis dum ses semajnoj en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] kaj ludis [[bosanovo]]n, ĝis kiam li perŝipe veturis al [[Lisbono]]. Finfine li alvenis en [[Parizo]], kie li i.&nbsp;a. kun [[Kenny Clarke]] kaj [[Kenny Drew la pli maljuna|Kenny Drew]] same kiel laboris por la franca radio. Pretertempe li estis membro de la mita bandego de Kenny Clarke kaj Francy Boland, la plej grava eŭropa ĵazbandego de la sesdekaj jaroj. En 1962 la bandego de [[Sender Freies Berlin|SFB]] en [[Berlino]] proponis al li kontrakton. Li akceptis dungitecon kaj ludis tie apud aliaj usonaj ĵazmuzikistoj kiel [[Benny Bailey]], [[Joe Harris (frapinstrumentisto)|Joe Harris]], Nat Peck kaj elstaraj eŭropaj muzikistoj kiel Ack van Rooyen kaj Jerry van Rooyen. En Berlino li renkontis ankaŭ sian duan edzinon Rabsch.<ref>Filion de muzikinstruisto Edgar Rabsch</ref> Geller restis tie, ĝis kiam li subskribis kontrakton kiel ĉefa aldosaksofonisto de la bandego de la Nordgermana Radio NDR en Hamburgo. Tie li estis dungita por 28 jaroj. Dum ĉi tiu tempo la NDR-bandego evoluis de postmilita dancorkestro al [[ĵazbandego]] de moderna ĵazo. La senfina listo de muzikistoj kunlaborantaj je la produktadoj etendiĝas ekde [[Joe Pass]] kaj Chet Baker ĝis pionirmuzikistoj kaj enhavas multajn nomojn de gravuloj de la eŭropa ĵazo. Krom por la NDR-bandego Herb Geller ĉiam ankaŭ aktivis en aliaj ensembloj, entreprenis proprajn projektojn kaj koncertvojaĝojn. Tiutempe li ankaŭ kunlaboris ankaŭ je la produktadoj de sondiskoj kaj muzikaloj, koncertoj kaj koncertvojaĝoj de renomaj muzikistoj kiel ekz. [[Ray Charles]], [[Ella Fitzgerald]], [[Shirley MacLaine]], Jerry Lewis, Peter Herbolzheimer R,C&B, [[Liberace]], [[Udo Lindenberg]], Marius Müller-Westernhagen, Paul Anka, George Gruntz, Bert Kaempfert, [[Bill Evans (pianisto)|Bill Evans]], Red Mitchell kaj multaj aliaj. En 1985 li komponis la muzikon por la unua kinofilmo de Otto Waalkes. Ekde 1986 Geller instruis ĉe la [[muzika altlernejo]] en Hamburgo ĝis lia pensiigo. Nuntempe Herb Geller instruas saksofonludon kaj estras kursojn je diversaj institucioj en Germanujo kaj aliaj landoj. En Los-Anĝeleso li prezentis en 1994 kadre de la ''West Coast Festivalo'' sian muzikalon ''Playin' Jazz''. Ankaŭ aktuale Herb Geller prezentas tutmonde kiel [[solo (muzikisto)|soloisto]] dum festivaloj kaj en diversaj ensembloj. Ankaŭ li estas gastmuzikisto je koncertoj de variaj (ankaŭ amatoraj) bandegoj same kiel ankaŭ de diversaj muzikistoj kiel ekz. Knut Kiesewetter, Bud Shank, [[Louie Bellson]], Lennie Niehaus, Jiggs Whigham, Tony Scott, Buddy DeFranco, André Previn kaj aliaj. En 2011 li prezentis kun ritmogrupo el pianisto Paul Kirby, basisto Martin Zenker kaj frapinstrumentisto Rick Hollander. == Premioj kaj distingoj == Geller gajnis en 1955 kiel nova stelulo la recenzistan premion de [[Down Beat]]. En 1976 li estis distingita kiel artisto de la jaro per la [[Deutscher Schallplattenpreis|Germana Sondisko-Premio]]. En 1988 li ricevis por sia ''Birdland Stomp'' (1986) la Premion de la Germana Sondisko-Rencenzo. La 24-an de novembro 2008 Herb ricevis la "[[Louis Armstrong|Louis-Armstrong]]-Memorpremion 2008" de la asocio "Swinging Hamburg" por siaj atingoj en ĵazo, kiu entenas la subtenon kaj edukadon de junaj talentuloj kaj lian laboron kiel ambasadoro de svinga ĵazo en Hamburgo. == Diskoj == === Albumoj === <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * 1954 The Herb Geller Sextette - EmArcy * 1955 Outpost Incident - EmArcy * 1955 The Gellers - EmArcy * 1957 Fire In The West - Jubilee * 1959 Gypsy - Capitol * 1963 Herb Geller - Altosaxophone - Josie * 1975 Rhyme and Reason / Herb Geller Octet Featuring Mark Murphy & Earl Jordan - Atlantic * 1975 American In Hamburg - Nova * 1984 Hot House - Circle * 1986 A Jazz Songbook - Enja * 1989 Stax Of Sax - Fresh Sound - (reeldono de 1958) * 1990 That Geller Feller - Fresh Sound - (reeldono de 1957) * 1993 Herb Geller Quartet - V.S.O.P. * 1996 Birdland Stomp - Fresh Sound * 1996 Herb Geller Plays (Import- Japan Remastered- Limited Edition) Verve * 1996 Plays The Al Cohn Songbook - HEP * 1997 Playing Jazz - Fresh Sound * 1998 You're Looking At Me - Fresh Sound * 1998 I'll be back - HEP * 1999 Hollywood Portraits - HEP * 2002 To Benny And Johnny - HEP * 2005 The Herb Geller Sextette - Membran Music - (reeldono de 1954) * 2005 The Gellers - Membran Music - (reeldono de 1955) * 2006 Herb & Lorraine Geller: Two Of A Kind - Complete Recordings 1954 - 1955 – (reeldono) * 2006 Plays The Arthur Schwartz Songbook - HEP * 2007 Herb Geller At The Movies – HEP * 2010 Herb Geller - Wolfgang Köhler Duo: Moon Mist - Phonector </div> === Kunlaboro je aliaj publikaĵo === <div style="column-count:2;"> * Clifford Brown / The Ultimate Clifford Brown – Verve – 1998 * Bravissimo II – 50 Years NDR Bigband – ACT – 1998 * Clifford Brown / Best Coast Jazz – Verve /Japan – 1996 * Mel Torme / Mel Torme Collection – Rhino -1996 * Ella Fitzgerald / Love Songs: Best of the Verve Song Books – Verve – 1996 * Nils Gessinger / Ducks ‚N‘ Cookies – GRP – 1995 * Inga Rumpf with the NDR Big Band / It‘s A Man‘s World – Extra Records And Tapes – 1995 * Wolfgang Schlüter With the NDR Big Band / Good Vibrations – Extra Records And Tapes – 1995 * Jan Lundgren Trio with Herb Geller / Stockholm Get Together – Fresh Sound 1994 * Anita O‘Day / Compact Jazz – Verve – 1993 * The Complete Cole Porter Songbooks (Various Artists) Verve – 1993 * Dinah Washington / First Issue: The Dinah Washington Story (The Original Recordings) Verve – 1993 * Blue Night Special (Blue Night Special) Milan – 1993 * Clifford Brown / Jazz Round Midnight – Verve – 1993 * [[Rolf Kühn (muzikisto)|Rolf Kühn]] / Big Band Connection – Milan – 1993 * Dinah Washington / Jazz‚round Midnight – Verve – 1993 * Compact Jazz: Best of the Jazz Vocalists (Various Artists) PolyGram – 1992 * RCA Victor Jazz: the First Half- century – the Twenties through the Sixties (Various Artists) RCA – 1992 * Chet Baker / The Best of Chet Baker Plays – Capitol – 1992 * Quincy Jones / This Is How I Feel About Jazz – ABC-Paramount/GRP – 1992 * Chet Baker / Grey December – Capitol – 1992 * Dinah Washington / Complete Dinah Washington on Mercury, Vol. 3 (1952- 1954) – Verve – 1992 * Anita O‘Day / Anita O‘Day Sings the Winners -Verve 1991 * Clifford Brown / Compact Jazz: Clifford Brown – Verve – 1991 * Benny Goodman / Yale Recordings, Vols. 1- 6 – Musicmasters – 1991 * Marty Paich / The Picasso of Big Band Jazz – Candid – 1990 * Phil Wilson / The Wizard of Oz Suite – Capri -1989 * [[Benny Carter]] / Over the Rainbow – Musicmasters – 1988 * Chet Baker / My Favourite Songs Vols. 1 and 2: The Last Great Concert – Enja – 1988 * Chet Baker / My Funny Valentine – Philology * Chet Baker / My Funny Valentine – Capitol * Chet Baker /My Funny Valentine – West Wind Jazz – 1980 * Marius Müller-Westernhagen – Bittersüß – 1976 * Peter Herbolzheimer Rhythm Combination & Brass / Wide Open – MPS – 1973 * Peter Herbolzheimer Rhythm Combination & Brass / Peter Herbolzheimer Masterpieces – MPS * The Alpin Power Plant recorded In Switzerland – MPS – 1972 * Klaus Weiss Orchestra / I Just Want to celebrate – BASF – 1971 * Clarke – Boland Big Band / Change Of Scenes – Ex Libris – 1971 * Americans In Europe – Vol.1 – Impulse – 1963 * Dinah Washington / Dinah – Verve – 1962 * Benny Goodman Orchestra / Santiaga De Chile 1961 – TCB Records * Art Pepper + Eleven: Modern Jazz Classics – Original Jazz Classics – 1959 * Art Pepper / Plus Eleven – Analogue Productions – 1959 * Bob Florence And His Orchestra / Name Band:1959 – Fresh Sound * All That Jazz (The Hi- Los) Collectors‘ Series – 1959 * [[Barney Kessel]] and his Orchestra / Barney Kessel Plays Carmen – OJC Fantasy – 1959 * [[Ella Fitzgerald]] / The First Lady of Song – Verve – 1958 * Bill Holman / In a Jazz Orbit – V.S.O.P. – 1958 * Jimmy Rowles / Weather In a Jazz Vane – V.S.O.P – 1958 * Benny Goodman / Yale Recordings, Vol. 8: Never Before Released Recordings from Benny Goodman's Private – Musicmasters – 1957 * John Williams / Here's What I'm Here For – Discovery / Antones – 1957 * Manny Albam Jazz Lab Vol.12 – MCA Coral -1957 * Don Fagerquist / Music to Fill a Void – V.S.O.P – 1957 * [[Chet Baker]] / Pacific Jazz Years (Chet Baker) – Capitol * Mel Tormé / Mel Torme sings Fred Astaire – Bethlehem Records – 1956 * Anita O’Day / Pick Yourself up with Anita O’Day – Verve – 1956 * Benny Goodman / B.G. World Wide – TCB Music (SWI) – 1956 * Dinah Washington / Dinah Jams – Verve – 1955 * Jack Millman / Jazz Lab. Vol 11. – MCA Coral 1955 * Bill Holman / The Bill Holman Octet – Capitol – 1954 * Herbie Fields / Jazz Lab. Vol.9 – MCA Coral 1954 * Lorraine Geller / Lorraine Geller Memorial – Fresh Sound – 1954 * Clifford Brown / Clifford Brown Allstars – Emarcy – 1953 * The Best of Chess Jazz (Various Artists) MCA – 1950 * Best of the Big Bands: Compact Jazz (Various Artists) Verve * Jazz‚ round Midnight (Saxophone) Verve * [[Benny Goodman]] / Swing Swing Swing, Vol. 1- 5 Musicmaster * Ralph Pena / Master Of The Bass – V.S.O.P. * Manny Albam / Jazz Greats of our time Vol.2. – Coral * John Graas Septet And Nonet Jazz Lab Vol.19 – MCA Coral * [[Gene Krupa]] and His Orchestra / That Drummers Band – Verve * Shelly Manne & His Men Play Peter Gunn – OJC – Fantasy * Shorty Rogers and His Giants / A Portrait Of Shorty – RCA * Howard Rumsey‘s Lighthouse Allstars – OJC – Fantasy * Stan Kenton‘s Small Group / Plays Bob Graetinger: City Of Glass – Capitol * Klaus Weiss Orchestra / Live at the Domicile – ATM Records * Bill Smith Quintet / Americans In Europe – Impulse * Roberto Magris Europlane feat. Herb Geller – ''Il bello del Jazz'' (Soul Note, 2003) </div> == Konsultlibraj notoj == * Wolf Kampmann ''Reclams Jazzlexikon'' Stutgarto 2003, ISBN 3-15-010528-5 * Martin Kunzler ''Jazz-Lexikon Bd. 1.'' Reinbek 2002 ISBN 3-499-16512-0 {{Portalo Muziko}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons}} * [http://www.herbgeller.com/ Oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110809092419/http://www.herbgeller.com/ |date=2011-08-09 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazflutistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazkomponistoj]] e62yob9wdnxk60dfowatr1ba5pw27l2 0 383924 9441401 8910512 2026-07-29T16:43:52Z Sj1mor 12103 9441401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo de dosiero=Maksim Tank sur poŝtmarko }} '''Maksim Tank''' ({{lang-be|Максім Танк}}) estas pseŭdonomo de fama belorusa, sovetia verkisto kaj politikisto '''Eŭgeno Ivanoviĉ Skurko''' (naskiĝinta la [[17-an de septembro]] [[1912]], mortinta la [[7-an de aŭgusto]] [[1995]]); [[belorusa lingvo|beloruse]] ''Яўген Іванавіч Скурко'', {{ru}} ''Евгений Иванович Скурко''), kiu ekde [[1965]] ĝis [[1971]] estis prezidanto de Supera Soveto de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]]. == Biografio == [[Dosiero:Minsk province Mjadzel.svg|eta|Situo de lia naskiĝloko]] Li naskiĝis en vilaĝo ''Pilkaŭŝĉina'', apud [[Mjadzel]], tiama [[Rusia Imperio]], nun [[Minska regiono]] de [[Belorusio]], en kamparula familio. La infanaĝon li pasigis en malfavoraj kondiĉoj de la [[Unua mondmilito]], pro kiuj la familio en [[1914]] estis devigita rifuĝi. Rezulte de la [[Pola-bolŝevika milito]] kaj preskriboj de [[Riga pactraktato]] ([[1921]]) la vilaĝon ''Pilkaŭŝĉina'' aneksis [[Pollando]]. Aŭtune de [[1926]], la estonta poeto ekloĝis en [[Vilejka]], kie li ekstudis en rusa privata [[gimnazio]]. La junulo aktive agadis, verkis artikolojn por laŭleĝaj kaj malpermesitaj gazetoj, partoprenis en patriota kaj kleriga movadoj, pro kio lin persekutis la pola sekreta polico. Li kelkfoje estis arestita kaj enŝlosita en prizonon. Li komencis verki estante tiutempe gimnaziano. La unua verso – "Ekstrikis gigantoj-tuboj" sub plumnomo '''"Maksim Tank"''' – estis presita en gazeto "Belorusa vivo" ([[Lvovo]], la [[7-an de aprilo]] [[1932]]). Pro partopreno en eldonado de ĵurnalo "Ĵurnalo por ĉiu", la [[27-an de aprilo]] [[1932]] Maksim Tank estis arestita kaj enŝlosita en [[Vilno]] en loka prizono "Lukiŝki". Post aligo en [[1939]] de la okcidenta parto de Belorusio al [[Belorusa SSR]], li oficis en ŝtata servo, laboris en kelkaj eldonejoj. Maksim Tank tre amis sian edzinon ''Ljubov Andrejevna''. Ties filo ''Maksim Skurko'' rememoras, ke post ŝia morto marte de [[1995]] kaj kremacio, la edzo starigis la cindrujon ĉe sia lito. Post lia morto okazinta samjare, ĝin oni metis en lian ĉerkon kaj enterigis kune en tombejo de lia naskovilaĝo ''Pilkaŭŝĉina''. == Verkado kaj kariero == En [[1935]] Maksim Tank komencis verki poemon "Naraĉ", kiu rakontis pri striko de fiŝkaptistoj sur lago [[Naraĉ]]. Pro cenzuro la verko ne estis presita plene, kaj pro tio la poeto elstrekis la plej akrajn momentojn kaj eldonis la poemon popece en ĵurnalo. Sed apartajn numerojn de la ĵurnalo oni konfiskis. Nur en [[1940]] la poeto renovigis tekston de la poemo. En [[1936]] estis eldonita la unua versaro de Maksim Tank - "Je bagno", en [[1937]] - la dua verkaro "Oksikoka koloro" kaj en aparta eldono la poemo "Naraĉ", en [[1938]] - la tria versaro "Sub masto". Pri liaj verkoj oni komencis diskuti en literaturaj rondoj. Grandan popularecon havis liaj tiatempaj versoj "Rendevuo", "Kanto de kalidroj" , "Nigraj pecoj", "Al tago", "Akto unua", "Tri kantoj", "Aŭskultu, la primavero venas...", "Romanco", "Sur Perono" kaj aliaj. Lirika heroo de la poeto allogis per pleneco de vivakcepto, per natureco kaj sincereco de sia konduto kaj vivo, vera humanismo. Lia filozofa liriko similas al satiraj verkoj, pejzaĝaj motivoj kaj bildoj interplektis kun montro de specifaĵoj de intima mondo de heroo. La poeto multe eksperimentis per versaj formoj. Dum la [[Dua mondmilito]] Maksim Tank laboris en gazeto "Por Sovetunia Belorusio" en agitacia fako "Dispremu la nazian vipuron", verkis kaj eldonis poemon "Januk Sjaliba" ([[1943]]), versarojn "Akrigu la armilaron" kaj "Tra flamanta firmamento" ([[1945]]). Unu el plej bonaj en belorusa poezio en postmilita jardeko estis versaro de Maksim Tank "Se oni scius..." ([[1948]]). Per sia enhavo kaj senco ĝi estis direktita en antaŭnelongan pasintecon, lirika heroo de la libro koncentriĝis en klarigo al si dramajn kaj tragediajn momentojn de la [[Dua mondmilito]]. Multenombraj interesaj kaj bonaj verkoj eniris en postajn versarojn de la poeto - "Sur ŝtono, fero kaj oro" ([[1951]]) kaj "En vojo" ([[1954]]). Sed tiatempaj versoj, samkiel ĉio en la tuta literaturo sovetunia tuŝis t.n. "teorion de senkonflikteco kaj ilustracieco". Sed la poeto konsciis siajn mankojn. Dum [[1948]]-[[1966]] Maksim Tank laboris kiel ĉefa redaktoro de laliteratura ĵurnalo "Polimja", dum [[1966]]-[[1990]] - la unua sekretario, estro de Verkista Unio de [[Belorusio]]. Li estis elektita kiel deputito de Supera Soveto de [[Belorusa SSR]] ([[1947]]-[[1971]]) kaj [[USSR]] ([[1969]]-[[1989]]), ekde [[1965]] ĝis [[1971]] estis prezidanto de Supera Soveto de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]], membriĝis en kelkaj sociaj organizacioj. Dum la jardekoj 60-90 estis eldonitaj plej bonaj libroj de la poeto, kiaj estis alte taksitaj per kritiko kaj literaturistoj "Mia pano ĉiutaga" ([[1962]]), "Gluto de akvo" ([[1964]]), "Korespondado kun la Tero" ([[1967]]), "Estu lumo" ([[1972]]), "La vojo prilulita per sekalo" ([[1976]]) kaj ceteraj. La poeto multe verkis por infanoj, tradukis en la belorusan lingvon iujn verkojn de [[Aleksandro Puŝkin]], [[Vladimir Majakovskij]], [[Adam Mickiewicz]]. Maksim Tank estas unu el plej grandaj belorusaj poetoj, apartaj literaturaj kritikoj staras lin je unu nivelo kun nobelaj laŭreatoj. == Literaturo == * Калеснік У. Паэзія змаганняЖ Максім Танк і заходнебедаруская літаратура. Мн., 1959; * Рагойша В. Паэтыка Максіма Танка. МН., 1968; * Калеснік У. Максім Танк: Нарыс жыцця і творчасці. Мн., 1981 * Арочка М. Максім Танк: Жыццё ў паэзіі. Мн., 1984, * Верабей А. Максім Танк і польская літаратура. МН., 1984, * Танк Максім // Беларускія пісьменнікі (1917-1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі.Нав. рэд. А. Л. верабей. - Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. - 653 с.: іл. ISBN 5-300-00709-X * Танк Максім //Беларускія Пісьменікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992-1995. * Ліс А. На разломе эпохі //Полымя. 2000, №9; * Мікуліч М. Паэзія рэчаіснасці: У свеце Максіма Танка. Мн., 2001, * ЭГБ, т 6-1, * Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т.2. - Мн., 2003. ISBN 985-6374-04-9 * Бугаёў Д. Паэзія Максіма Танка. – 2-е выд., выпр. і дап. _Мн., 2003. == Gratifikoj == * 1968 – Popola poeto de [[Belorusa SSR|BSSR]] * 1972 – Akademiano de la Nacia Akademio de [[Belorusa SSR|BSSR]] * 1974 – [[Heroo de Socialisma Laboro]] de [[USSR]] * Kvar [[Ordeno de Lenin]] (1962), (1967), (1974), (1982) * Pollanda ordeno ''Pro Meritoj'' (Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej) * Laŭreato de kelkaj prestiĝaj premioj * 1987 – Honora civitano de [[Minsko]] == Memoro == * Ekde [[1995]] Belorusa Pedagogia Universitato portas nomon de Maksim Tank * En [[Minsko]] estas strato Maksim Tank == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11239 biografio (multlingva) * http://www.knowbysight.info/SSS/03442.asp biografio {{ru}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Belorusaj verkistoj]] [[Kategorio:Belorusaj poetoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] ku36mfwdlflv7s98edbtz42k28ir35m 0 384885 9441556 8803275 2026-07-30T02:59:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441556 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''SZABÓ András''' (sabo:) estas hungara dezajnisto, grafikisto, arthistoriisto, ĉefmuzeologo en [[Miercurea Ciuc]] naskita en [[Covasna]] la [[1-an de decembro]] [[1953]]. == Kariero == András Szabó finis en [[1979]] en la Arta Altlernejo Ion Andreescu de [[Kluĵo]]. Inter 1979-86 li estis dezajnisto en meblofabriko de [[Miercurea Ciuc]], de [[1986]] muzeologo de [[Csíki Székely Múzeum]], kuratoro de heredo kaj galerio de [[Jigodin]] de pentristo [[Imre Zsögödi Nagy]]. == Libroj == * A bőfény forrása, [[Pallas-Akadémia Könyvkiadó]], Csíkszereda, 2006. * [http://www.erdelyimuveszet.ro/keptar1/Marton_Ferenc/Szabo_Andras-A_maszk.pdf A MASZK.Márton Ferenc – grafikus-, festő és szobrászművész–monografieto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130829025918/http://erdelyimuveszet.ro/keptar1/Marton_Ferenc/Szabo_Andras-A_maszk.pdf |date=2013-08-29 }} * ''Hargitáról Észak-Bácskába''. A [[Csíki Székely Múzeum]] [[István Nagy (pentristo)|Nagy István]] gyűjteménye. Csíkszereda Kiadóhivatal. == Fonto == * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/szabo_andras Artportalo.hu] {{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Szabo, Andras}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj muzeologoj]] lhqb6d14hy497xzhzit84adu9ovgryn 0 392974 9441580 8878169 2026-07-30T05:27:07Z Sj1mor 12103 9441580 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-NY |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo= Novjorko |zomo=13 }} La '''Nova Muzeo de Nuntempa Arto''', fondita en 1977 de [[Marcia Tucker]], estas la nura muzeo en Novjorko ekskluzive dediĉita al prezentado de nuntempa arto de ĉirkaŭ la mondo. Dum la pasintaj kvin jaroj, la Muzeo ekspoziciis artaĵojn el [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Bulgario]], [[Kamerunio]], [[Ĉinio]], [[Ĉilio]], [[Kolombio]], [[Kubo]], [[Germanio]], [[Pollando]], [[Hispanio]], [[Sudafriko]], [[Turkio]], kaj [[Britio]] inter multaj aliaj landoj. La Muzeo prezentas laboron de duonrenomaj artistoj, kaj muntis ambiciajn enketojn de gravaj figuroj kiel ekzemple Ana Mendieta, [[William Kentridge]], [[David Wojnarowicz]], [[Paul McCarthy]] kaj [[Andrea Zitte]]l antaŭ ol ili ricevis ĝeneraligitan publikan rekonon. == Vidu ankaŭ == [[Adam Pendleton]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}[http://www.newmuseum.org/ Oficiala retpaĝo] [[Kategorio:Muzeoj en Novjorko]] 9g0vm9s7wkmz6vytrn6jm3idmx8h5z9 0 394172 9441561 9430614 2026-07-30T04:06:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441561 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Luis Andrés CAICEDO ESTELA''' /''Luis Andrés Kaisedo Estela''/ ([[Santiago de Cali|Kalio]], [[Kolombio]] 29a septembro 1951 – ibídem, 4-a de marto de 1977) estis kolombia [[verkisto]] naskiĝita en Kalio, urbo en kiu li vivis la plejparton de sia vivo. Kvankam lia frua morto, lia verko estas konsiderata kiel unu el la plej originaj el la kolombia [[literaturo]]. Caicedo estris diversajn kulturajn movadojn en la [[Valo de Kaŭko|kaŭka-valana]] urbo kiaj la literatura grupo "Los Dialogantes" (La Dialogantoj), la [[Kinoklubo]] el Kalio kaj la revuo "Ojo al Cine". En [[1970]] li gajnis la 1an Literaturan Konkurson de Rakonto el [[Karakaso]] per sia verko "''Los dientes de caperucita''" (La dentoj de [[Ruĝkufulineto]]), kio malfermis la pordojn de la intelekta rekonado. En lia verko ''[[¡Que viva la música!]]'' li diris ke vivi pli ol 25 jaroj estas honto, tio estas rigardata de multaj personoj kiel la ĉefa motivo de lia [[sinmortigo]] je la [[4-a de marto]] de [[1977]] kiam li havis apenaŭ 25 jarojn kaj estis ĵus ricevinta kopion de la libro eldonita de [[argentina]] [[eldonejo]].<ref>MEDELLÍN BECERRA, Jorge Alejandro y Diana Fajardo Rivera, Diccionario de Colombia, Ed. Norma, Bogotá, 2005-2006, p. 149, ISBN 958-04-8561-5</ref><ref>Aliaj fontos certigas ke li diradis "''Vivi pli ol 25 jaroj estas sensensaĵo''", [http://dintev.univalle.edu.co/cvisaacs/caicedo/biografia.htm esta biografía] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140724222601/http://dintev.univalle.edu.co/cvisaacs/caicedo/biografia.htm |date=2014-07-24 }} Centro Virtual Isaacs de la [[Universidad del Valle]], Konsultita je la 14-a de junio de 2008.</ref><ref>¡[http://es.shvoong.com/books/1152339-que-viva-la-m%C3%BAsica/ Qué viva la música!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080527003033/http://es.shvoong.com/books/1152339-que-viva-la-m%C3%BAsica/ |date=2008-05-27 }}, resumo far es.shvoong.com. Konsultita je la 14-a de junio de 2008.</ref> La Caicedo-a verkaro temas pri la urba socio kaj ties sociaj problemoj, ĉefe teme al la nuntempa mondo. Kontraŭe al la literatura skolo de la [[magia realismo]], la Caicedo-a verkaro inspiris sin tute en la socia realo, kio faris ke kelkaj gravuloj donis gravecon al li kiel alternativo en [[Latinameriko]] al staraj verkistoj kiaj [[Gabriel García Márquez]]. Precipe la ĵurnalisto, verkisto kaj kinisto [[Chilio|chilia]] [[Alberto Fuguet]] sekvas la Caicedo-an verkaron, al kiu nomas "''el primer enemigo de [[Macondo]]''" (La unua malamiko de Makondo).<ref name=malamiko>CAREAGA, Roberto, "[http://www.quepasa.cl/medio/articulo/0,0,3255_5700_336764988,00.html Fuguet pretigas antologion de Andrés Caicedo, la unua malamiko de Makondo] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120629025639/http://www.quepasa.cl/medio/articulo/0,0,3255_5700_336764988,00.html |date=2012-06-29 }}", La Tercera, Santiago de Chile, 22-a de februaro de 2008, Konsultita je la 14-a de junio de 2008.</ref> Spite lian famon en Kolombio, Caicedo estas malpli konata en la resto de Latinameriko, eble pro sia frua morto. Tamen, la ĉiama organizo de sia literatura produktado kaj la influo kiun li faras sur novaj generacioj de verkistoj kiaj [[Rafael Chaparro]], [[Efraím Medina]], [[Octavio Escobar Giraldo]] kaj [[Ricardo Abdahllah]], faras ke pli kaj pli la verkaro de la "escritor con cara de estrella del pop" (verkisto kun popmuzikista vizaĝo) kiel nomas lin la ĉiliano Alerto Fuguet gajnu grandan valoron kaj gravecon. == Biografio == === Komencaj jaroj === Filo de Carlos Alberto Caicedo kaj Nellie Estela, Andrés estis la malpli aĝa el kvar filoj, kaj la nura viro. En 1958 naskiĝis lia frato Francisco José, kiu mortis tri jarojn poste. Proksimume je tiu dato, Andrés studis en la Lernejo del Pilar, institucio en kiu li eniris post studi en la lernejo Pío la 12-a: ''"Granda instalaĵo de franciskanoj”'', li diris kelkajn jarojn poste. Pro lia malbonkonduto en la lernejo - Caicedo mem rakontas ke li mensogis troe al siaj amikoj, elpesanta famon kaj riĉecon kiun li ne havis, alportis problemon al li - estas translokigita en 1964 al alia institucio, la lernejo Calsanz, en la urbo de [[Medellín]]; samjare li skribis sian unuan rakonton, titolita ''El Silencio'' (La Silento). Lia akademia vivo post reveni en Kalion sekvis same kaj intermite: de la lernejo Calasanz li iris al lernejo San Juan Berchman (Institucio kiu tre markis lian literaturan universon), de kie li estis elpelita, kaj de tie li iris al San Luis en 1966, ejo de kiu li estis ankaŭ elpelita pro malbonkonduto; fine, li diplomiĝis en la lernejo Camacho Perea, en 1968. === Inter la literoj, la teatro kaj la kino === Krom la ŝato por literaturo, Andrés ankaŭ ŝatis teatron kaj kinon. En 1966 li verkis sian unuan teatraĵon titolita ''Las curiosas conciencias'' (la kuriozaj konsciencoj); de tiu sama jaro ankaŭ estas lia rakonto ''Infección'' (Infekto). Unu jaro poste li reĝisoris la teatraĵon ''La cantante calva'' (La senhara kantistino), de [[Eugène Ionesco]], kaj verkis ''El fin de las vacaciones'' (La fino de la ferio), ''Recibiendo al nuevo alumno'' (Ricevanta la novan lernanton), ''El Mar'' (La maro), ''Los imbéciles también son testigos'' (Ankaŭ la stultuloj estas atestantoj), kaj ''La piel del otro héroe'' (La haŭto de la alia hero'); per tiu lasta verko li gajnis la "Primer Festival de Teatro Estudiantil de Cali" (Unua Festivalo de Teatro el Kalio). En 1968 li eniris en la departemento de teatro de la [[Universidad del Valle]] -institucion kiu li forlasis en 1971-; unu jaro poste li eniris kiel aktoro al Teatro Experimental de Cali (Eksperimenta Teatro el Kalio), kie li konis [[Enrique Buenaventura]]. 1969 estis la plej fruktodona jaro de Andrés Caicedo. Li komencis labori kiel kino-kritikisto en la ĵurnaloj ''El País'' (La Lando), ''Occidente'' (Okcidento) kaj ''El Pueblo'' (La Popolo). Li ricevis kelkajn premiojn: pro sia rakonto ''Berenice'' en la Universidad del Valle, ''Los dientes de caperucita'' ricevis la duan lokon en la Latinamerika Konkurso de Rakontoj, aranĝita de la venezuelana revuo ''Imagen'' (Bildo). Li adaptis kaj gvidis alian teatraĵon de [[Eugène Ionesco]]: ''Las Sillas'' (La seĝoj), verkis la rakontojn ''Por eso yo regreso a mi ciudad'' (Tial mi revenas al mia urbo), ''Vacíos'' (Malplenaĵoj), ''Los mensajeros'' (La mesaĝistoj), ''Besacalles'', ''De arriba a abajo de izquierda a derecha'' (De supre malsupren, de maldekstre dekstren), ''[[El Espectador]]'' (La spektanto), ''Felices amistades'' (Feliĉaj amikecoj) kaj ''Lulita, ¿que no quiere abrir la puerta?'' (Lulita, ĉu vi ne volas malfermi la pordon?). === La Kinoklubo el Kalio === Pro sia ŝato al kino li fondis en 1971, kune kun siaj amikoj Ramiro Arbeláez, Hernando Guerrero, [[Carlos Mayolo]] kaj [[Luis Ospina]], la Cine-Club de Cali (Kino-klubo), unue en domo aŭ domaro nomata "Ciudad Solar" (Urbo Suna), havaĵo de Guerrero. La [[kino-klubo]] translokiĝis poste al la salono de la Eksperimenta Teatro de Kalio, poste al Teatro Alameda kaj fine al Teatro San Fernando. La Kino-klubo de Kalio allogis grandan variecon de personoj inter studentoj, intelektuloj kaj kinistoj, kiuj vidis, ludis kaj kritikis tion kion Andrés, la kinklubestro volis montri al ili. En 1970 adaptis kaj gvidis ''La noche de los asesinos'' (La noktoj de la murdistoj), de [[José Triana]]; tiu sama jaro li verkis la rakonton ''Antígona''. Unu jaro poste li verkis la rakontojn ''Patricialinda'' (Belapatricia), ''Calibanismo'', ''Destinitos fatales'' (Fatalaj celoj), ''Angelita y Miguel Ángel'' kaj ''El atravesado''; verkis aldone la eseojn ''Los héroes al principio'' (La herooj dekomence), pri la verko de [[Mario Vargas Llosa]] ''[[La ciudad y los perros]]'' (La urbo kaj la hundoj), kaj ''El Mar'' (La maro), pri la verko de [[Harold Pinter]]. Kun sia amiko [[Carlos Mayolo]] li klopodis fari filmon, sen sukceso, pri sia verko ''Angelita y Miguel Ángel'', en 1972. Samjare li verkis la skripton ''Un hombre bueno es difícil de encontrar'' (Bona homo estas malfacile trovi), kaj la rakontojn ''El pretendiente'' (La pretendanto) kaj ''El tiempo de la ciénaga'' (La tempo de la marĉejo), ĉi-lasta premiita ĉe la konkurso nacia de rakonto de la [[Universidad Externado de Colombia]]. === La vojaĝo al Usono === En 1973, Andrés vojaĝas al [[Los-Anĝeleso]] kaj poste al [[Novjorko]] kun la celo vendi al [[Roger Corman]] kvar verkojn kiun li verkis, kaj kiujn lia fratino tradukis rapide; lia entrepreno ne sukcesis kaj Corman neniam havis la verkojn en siaj manoj. {{Citaĵo|teksto = Estas malfacila kaj komplika etoso, kaj la parto (La kolombianoj) kiu estas en [[Holivudo]] ne volas helpi pro la timo al la konkurenco.|verko = |aŭtoro = Andrés Caicedo |originala teksto = es un medio muy difícil y enmarañado, y la parte que está metida en Hollywood no se anima a colaborar por miedo a la competencia.}} Li skribis leteron al sia patrino, pri sia malsukceso. En ĉi-lando Andrés ekskribis kio estas konsiderata de la kritiko lia plej bona romano ''¡Que viva la música!'' (Vivu la muziko), la nura romano kiun li finigis, kaj komencis la redaktado de taglibro kun la celo farigi romanon, titolita ''Pronto: memorias de una Cinesífilis'' (Baldaŭ: memoraĵoj de unu kino-[[sifiliso]]); aldone, li havis la eblon intervjui al kino-direktoro [[Sergio Leone]]. Lia ĉeestado en [[Usono]] estis la vivmomento en kiu li plej vidis kinon. === Lastaj jaroj === ''Maternidad'' (Patrineco), rakonto verkita en 1974, estis konsiderata de li mem kiel sia plej bona verko. En tiu sama jaro aperis la unua volumo de ''Ojo al cine'', specialigita revuo kiu transformiĝis en la plej grava el [[Kolombio]]. Ankaŭ li vojaĝas denove al Usono, ĉifoje por ĉeesti en la Internacia Montrado de Kino. Unu jaro poste "Ediciones Pirata de Calidad" aperigis lian rakonton ''El atravesado'', danke al apogo ekonomia de lia patrino, verko kiu akiris kelkan famon loknivele. La libro kie li rakontas parton de sia vivo, temas pri sia infanaĝo, kaj la kialo de sia karaktero. === La Sinmortigo === Fidele al sia ideo ke vivi pli ol 25 jaroj estas sensencaĵo, Andrés provis mortigi sin dufoje en 1976; spite tion, li verkis du rakontojn pliajn: ''Pronto'' (Baldaŭ) kaj ''Noche sin fortuna'' (Nokto sen fortuno), kaj aperigis la numerojn 3, 4 kaj 5 de la revuo ''Ojo al cine''. Li donis la manuskripton finan de ''¡Que viva la música!'', de kiu li atingis ricevi unu ekzempleron eldonita la [[4-a de marto]] de 1977; tiun saman tagon li ingestis intence 60 lozanĝojn de [[sekobarbital]], kaj tiel li mortis. Analizante lian morton, [[Alberto Fuguet]] diras: {{Citaĵo |teksto = Caicedo estas la perdita ĉenero de la ''boom'' (la latinamerika literatura movado). Kaj la unua malamiko de Makondo. Mi ne scias ĝis kiun punkton li mortigis sin aŭ estis murdita de García Márques kaj la reganta kulturo de tiu epoko. Li estis malpli la [[Rokmuziko|rokisto]] kiun la kolombiano volas, kaj pli intelektulo. ''nerd'' supra atormentita. Li havis sen-ekvilibrojn, angoro vivi. Li ne estis komforta en la vivo. Li havis problemon por teni sin sur la piedoj. Kaj devis skribi por povi vivi. Li mortigis sin ĉar li vidis tro.<ref name=malamiko /> |aŭtoro = Alberto Fuguet |verko = |originala teksto = Caicedo es el eslabón perdido del boom. Y el enemigo número uno de Macondo. No sé hasta qué punto se suicidó o acaso fue asesinado por García Márquez y la cultura imperante en esos tiempos. Era mucho menos el rockero que los colombianos quieren, y más un intelectual. Un nerd súper atormentado. Tenía desequilibrios, angustia de vivir. No estaba cómodo en la vida. Tenía problemas con mantenerse de pie. Y tenía que escribir para sobrevivir. Se mató porque vio demasiado }} == Influo == La antaŭlasta verkisto kiu reprenis la tendencon de Caicedo estis la [[Ibagué|ibageano]] Manuel Giraldo Magil en sia verko ''Conciertos del Desconcierto''. En la [[1990-aj jaroj]], la verko [[Opio en las nubes]] (Opio en la nuboj), de [[Rafael Chaparro Madiedo]], estis rigardata kiel ekstrema versio de kelkaj historioj Caicedo-aj; la influo de la [[Santiago de Cali|kaliana]] verkisto daŭras en niaj tagoj per verkistoj kiel [[Octavio Escobar Giraldo]], en lia libro ''De música lígera'' (El malpeza muziko), [[Efraím Medina]], kiu reprenas la nigran humoron Caicedo-an en eroj de sia romano ''Érase una vez el amor pero tuve que matarlo'' (Estis iamfoje la amo sed mi devis mortigi ĝin), kaj [[Ricardo Abdahllah]], kiu en sia unua libro de rakontoj ''Noche de Quema'' (Nokto de Bruligo) enhavigis kelkajn rakontojn Caicedo-ajn adaptitaj al la 1990-aj jaroj. La Teatro Matacandelas presentadas dum 10 jaroj la teatraĵon ''Angelitos Empantanados'', bazata en la verko de Caicedo. == Verkaro == La plej parto el lia verkoj estis publikigotaj postmorte. Danke al la laboro de kelkaj amikoj, estis publikigitaj libroj kiuj kununigas liajn rakontojn kaj teatraĵojn, tiel kiel liajn eseojn kritikajn pri kino. Same, estis publikigitaj kelkaj leteroj kiujn li sendis al sia patrino, fratinoj kaj amikoj. En tiuj leteroj eblas vidi liajn turmentitajn emociajn statojn. Kelkaj el la plej famaj kompendioj: <div style="column-count: 2;"> * ''Mi Cuerpo es una celda'' (Mia korpo estas malliberejo) - 2008 [[Bogotá]]: Norma. * ''El libro negro de Andres Caicedo'' (La nigra libro de Andrés Caicedo -2008- [[Bogotá]]: Norma. * ''El cuento de mi vida'' (La rakonto de mia vivo) -2007- [[Bogotá]]: Norma. * ''Noche sin fortuna / Antígona'' (Nokto sen fortuno / Antígona) - 2002 [[Bogotá]]: Norma. * ''Ojo al cine'' -1999 . Bogotá: Norma. * ''Angelitos empantanados o historias para jovencitos / A propósito de Andrés Caicedo y su obra'' ([[Torfo|Torfiĝitaj]] anĝeletoj aŭ historiaj por junuletoj / Pri Andrés Caicedo kaj lia verkaro) - 1995 [[Bogotá]]: Norma. * ''Recibiendo al nuevo alumno'' (Ricevanta la novan lernanton) - 1995 [[Cali]]: Editorial de la Facultad de Humanidades de la [[Universidad del Valle]]. * ''Destinitos fatales'' (Fatalaj celoj) -1984 [[Bogotá]]: Oveja Negra. * ''Berenice / El atravesado / Maternidad / El Tiempo de la ciénaga'' - 1978 [[Cali]]: Editorial Andes. </div> === Romanoj === * ''¡Que viva la música!'' (Vivu la muziko) -1977 * ''Noche sin fortuna'' (Nokto sen fortuno, ne finigita) - 1976 * ''La estatua del soldadito de plomo'' (La statuo de la plumba soldateto, ne finigita) - 1967 * ''La Vida de Jose Vicente Diaz López'' (La vivo de Jose Vicente DIAZ LÓPEZ) - 1975 === Rakontoj === <div style="column-count: 2;"> * ''Pronto'' (Baldaŭ) - 1976 * ''En las garras del crimen'' (En la ungegoj de la krimo) - 1975 * ''Maternidad'' (Patrineco) - 1974 * ''El pretendiente'' (La pretendanto) - 1972 * ''El tiempo de la ciénaga'' (La tempo de la marĉejo) - 1972 * ''El atravesado'' - 1971 * ''Destinitos fatales'' (Fatalaj celoj) - 1971 * ''Calibanismo'' - 1971 * ''Patricialinda'' (Belapatricia) - 1971 * ''Antígona'' - 1970 * ''Berenice'' - 1969 * ''Lulita, ¿qué no quiere abrir la puerta?'' (Lulita, ĉu vi ne volas malfermi la pordon?) - 1969 * ''Felices amistades'' (Feliĉaj amikecoj) - 1969 * ''El espectador'' (La spektanto) - 1969 * ''De arriba a abajo de izquierda a derecha'' (De supre malsupren, de maldekstre dekstren) - 1969 * ''Besacalles'' - 1969 * ''Vacíos'' (Malplenaĵoj) - 1969 * ''Por eso yo regreso a mi ciudad'' (Tial mi revenas al mia urbo) - 1969 * ''Los mensajeros'' (La mesaĝistoj) - 1969 * ''Los dientes de Caperucita'' (La dentoj de Ruĝkufulineto) - 1969 * ''Infección'' (Infekto) - 1966 * ''Calicalabozo'' - 1966, Enhavas 15 rakontojn i.a Infección. * ''El silencio'' (La silento) - 1964 </div> === Teatro kaj Kino === * ''Un hombre bueno es difícil de encontrar'' (Bona homo estas malfacile trovi) - 1972 * ''El fin de las vacaciones'' (La fino de la libertempo) - 1967 * ''Recibiendo al nuevo alumno'' (Ricevanta la novan lernanton) - 1967 * ''El mar'' (La maro) - 1967 * ''Los imbéciles están de testigos'' (La stultuloj estas de atestantoj) - 1967 * ''La piel del otro héroe'' (La haŭto de la alia hero') - 1967 * ''Las curiosas conciencias'' (La kuriozaj konsciencoj) - 1966 </div> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Caicedo, Andrés (1984). Destinitos fatales. Bogotá: Oveja Negra. ISBN 84-8280-413-8. * Caicedo, Andrés (1995). Angelitos empantanados o historias para jovencitos / A propósito de Andrés Caicedo y su obra. Bogotá: Norma. ISBN 958-04-3201-5. * Caicedo, Andrés (2007). El cuento de mi vida. Bogotá: Norma. ISBN 978-958-04-9982-4. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://andrescaicedo.bravehost.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110708091433/http://andrescaicedo.bravehost.com/ |date=2011-07-08 }} Paĝo pri Andrés Caicedo. {{es}} * [http://dintev.univalle.edu.co/cvisaacs/caicedo/index.htm Andrés Caicedo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070723051807/http://dintev.univalle.edu.co/cvisaacs/caicedo/index.htm |date=2007-07-23 }} Paĝo el la Virtuala Centro Isaacs, de la [[Universidad del Valle]]. {{es}} * [http://www.lablaa.org/blaavirtual/biografias/caicandr.htm Andrés Caicedo, por Luis Carlos Molina.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090805064515/http://www.lablaa.org/blaavirtual/biografias/caicandr.htm |date=2009-08-05 }} Reta biblioteko de la Respublika Banko. {{es}} * [https://web.archive.org/web/20091022182929/http://geocities.com/Athens/Parthenon/4429/angelito.html Angelitos empantanados] Eroj de ĉi-verko. {{es}} * [http://www.smav2.com.ar/auditoriovirtual/ensayos/hernandez_caicedo.htm ¡Que viva la música!: la escritura desde abajo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080621053411/http://www.smav2.com.ar/auditoriovirtual/ensayos/hernandez_caicedo.htm |date=2008-06-21 }} Psiĥologia interpretado de la verko de Caicedo. {{es}} * [http://www.lablaa.org/blaavirtual/publicacionesbanrep/boletin/boleti3/bol3/demencia.htm La demencia como fruto del rigor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080121024911/http://lablaa.org/blaavirtual/publicacionesbanrep/boletin/boleti3/bol3/demencia.htm |date=2008-01-21 }} Kritiko pro Juan Gustavo Cobo Borda. {{es}} * [http://youtube.com/watch?v=xdXrJKNHdBM&feature=related Andrés Caicedo (I Parte en YouTube)]: Videero de la intervjuo al la familio kaj amikoj. {{es}} {{Tradukita|lingvo=es |artikolo=Andrés Caicedo |revizio=54221353}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caicedo, Andres}} [[Kategorio:Kalianoj]] [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] [[Kategorio:Kolombiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kolombiaj kinproduktoroj]] 4gwttszo25x2bi5smjaq8jx1mn8kek0 0 396379 9441625 9175121 2026-07-30T06:45:24Z Sj1mor 12103 9441625 wikitext text/x-wiki {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |MANUSKRIPTOJ DE LA NOVA TESTAMENTO |- | colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |PAPIRUSOJ |- |colspan="2" align="center"|''“PAPIRUSO 75<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵ = BODMER XIV-XV”'' |- |[[Dosiero: Papyrus 75a.gif| thumb|Papiruso 75 (<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵) = Bodmer XIV-XV]] |- |numero kaj simbolo = '''<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵''' |- |tekstoj = '''[[Evangelio laŭ Luko]] ( 3:18-24:53); [[Evangelio laŭ Johano]] 1-15 |- |datado = '''175-225''' |- |lingvo = '''greka''' |- |malkovro = '''Pabau, Egiptio''' |- |konvervata = '''[[Vatikana Biblioteko]]''', Romo |- |folioj = '''102''' (origine 144) |- |dimensioj = '''26&nbsp;cm x 13&nbsp;cm''' |- |kategorio = '''I''' (laŭ la kriterio de Kurt Aland) |- |teksta tipo = '''aleksandria''' |- |noto = '''tre simila al [[Papiruso 66]] (P⁶⁶), [[Codex Vaticanus|B]], [[Uncialaj manuskriptoj de la Nova Testamento|Uncialo 0162]]; ĝi mankas je la perikopo de la virino adulta kaj je la priskribero pri la agonio de Jesuo |} La '''Papiruso 75''' (<math>\mathfrak{p}^{75}</math>; '''[[Papirusoj Bodmer|Papiruso Bodmer]] XIV-XV''') estas unu el la plej antikvaj [[Listo de la papirusoj de la Nova Testamento|papirusoj de la Nova Testamento]]. Dekomence ĝin formis ĉirkaŭ 144 paĝoj kies 102 estas pretervivintaj komplete aŭ parte»;<ref>Metzger kaj Ehrman (2005), p. 58</ref> ĝi entenas ĉirkaŭ la duonon de la teksto de du kanonaj Evangelioj,<ref>[http://www.ewtn.com/library/SCRIPTUR/bodmerPapiro.HTM "Bodmer Papyrus 14-15 arrives at the Vatican"]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> nome la ''[[Evangelio laŭ Luko]]'' (ĉe [[Papirusoj Bodmer|Papiruso Bodmer XIV]]) kaj la ''[[Evangelio laŭ Johano]]'' (ĉe [[Papirusoj Bodmer|Papiruso Bodmer XV]]) ambaŭ en [[greka lingvo]]. [[Nestle-Aland]] (27-a eldono, [[NA27]]) ĝin reirigas al la komenco de la [[3-a jarcento]]; temas, do, pri unu el la plej antikvaj manuskriptoj de la [[Nova Testamento]] kune kun la [[Papiruso 4]] (=<math>\mathfrak{p}</math>⁴),<ref name=Gregory>Gregory (2003), p. 28</ref> de la Evangelio laŭ Luko (la fragmentoj pretervivintaj entenas: 3:18-24:53».<ref name=Gregory /><ref name=Wieland>Wilker</ref> Ĝi, kiel dirite, entenas ankaŭ grandajn erojn de la Evangelio laŭ Johano: 1-15. <br /> Nekutima karakterizo de tiu kodeksa manuskripto estas ke Luko finiĝas kaj Johano komenciĝas en la sama folio (paĝo).<ref>Edwards (1976), p. 194</ref><br /> Sinsekva malkovro pri aliaj fragmentoj inkluzivigis aliaj erojn inter tiuj konservitaj en la Papiruso 75, nome Luko 4:1-2 e 5:37-39 kaj Johano 11:15-18, 31-33, 12:47, 13:10, 14:9-10, 14:26-15, 10.<ref>Marie-Luise Lakman, "Papyrus Bodmer (P 75): Neue Fragmente", ''Museum Helveticum'', 64 (2007), pp. 22-41.</ref> == Priteksta kritiko == En la manuskripto mankas la [[Jesuo kaj la virino adulta|perokopo de la adultulino]] (8:1-11), kiel ankaŭ en la [[Sinaja Kodekso]], [[Vatikana Kodekso]] kaj [[Papiruso 66|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁶]]; mankas ankaŭ ero de la rakonto pri la agonio de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] en la ĝardeno [[Getsemano|Getsemana]] (Luko 22:43-44), kiel ankaŭ en la [[Sinaja Kodekso]], [[Codex Alexandrinus|Aleksandria kodekso (A)]], [[Vatikana Kodekso]] (B), kaj [[Kodekso Borja]] (T), 1071.<ref name="UB3" /> === Teksto === La greka teksto de tiu ĉi kodekso estas reprezentanto de [[teksta tipo aleksandria]]. [[Kurt Aland]] ĝin lokigis en la [[Kategorioj de la manuskriptoj de la Nova Testamento|kategorio I]].<ref>Kurt Aland, Barbara Aland, "The Text Of The New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism", tradukisto Erroll F. Rhodes, ''William B. Eerdmans Publishing Company'', Grand Rapids, Michigan, 1995, p. 101.</ref> La teksto pli similas al la [[Vatikana Kodekso]] (B) ol al la [[Sinaja Kodekso]]; la kongrueco inter <math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵ kaj la Vatikana kodekso (B) atingas la 92% por la Evangelio laŭ Johano<ref>S. A. Edwards, «P75 Under the Magnifying Glass», ''Novum Testamentum'', XVIII, kajero. 3, pp. 211-212.</ref> kaj la 94% por la Evangelio laŭ Luko.<ref>Gordon D. Fee, «<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵, <math>\mathfrak{p}</math>⁶⁶, and Origen: THe Myth of Early Textual Recension in Alexandria», in: E. J. Epp & G. D. Fee, ''Studies in the Theory & Method of NT Textual Criticism'', Wm. Eerdmans (1993), pp. 247-273.</ref> Ĝi kongruas ankaŭ kun la [[Papiro 111|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹¹]].<ref name = Comfort>Philip W. Comfort, ''Encountering the Manuscripts. An Introduction to New Testament Paleography & Textual Criticism'', Nashville, Tennessee: Broadman & Holman Publishers, 2005, p. 76.</ref> Laŭ Kurt Aland, <math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵ tiu papirusa teksto estas la ŝlosilo kompreniganta la komencan tekstan historion de la Nova Testamento.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sbl-site.org/assets/pdfs/meetings/2008abstracts.pdf#page=19 |titolo=''Reconsidering <math>\mathfrak{p}</math>75 in the Frame of a Various Egyptian Tradition'' |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303231238/http://www.sbl-site.org/assets/pdfs/meetings/2008abstracts.pdf#page=19 |arkivdato=2016-03-03 }}</ref> === Kelkaj tekstaj variantoj === Luko 8:21 signas αυτον anstataŭ αυτους; tiu lego troviĝas ankaŭ en la [[Minusklo 705]] kaj en [[Kodekso Verona]].<ref>NA26, p. 181.</ref> En Luko 11:4, la frazo «αλλα ρυσαι ημας απο του πονηρου» («sed liberi nin de la malbono») estas preterlasata; tiu preterlaso okazas ankaŭ en la [[Sinaja Kodekso]], [[Vatikana Kodekso]], [[Kodekso Reĝa]], familio I (''f''¹), [[Minusklo 700]], [[Vulgato]], [[Sinaja Kodekso Siria]] (syr^s), kaj en la [[Koptaj versioj de la Biblio]]^{sa, bo}.<ref>UBS3, p. 256.</ref> En Luko 16:19 la manuskripto registras «Ανθρωπος δε τις ην πλουσιος, ονοματι Ν[ιν]ευης, και ενεδιδυσκετο» (Estis homo riĉa, nomata C'era N[in]eue, kiu vestis).<ref>Philip Comfort, ''The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts'' (2001), p. 551.</ref> Tiu lego estas subtenata ankaŭ ĉea la versio kopta-sahidica kaj ĉe du manuskriptoj grekaj minusklaj, nome [[Minusklo 36]] kaj [[Minusklo 37]], krom en skolio de necerta dato kiu registras «ευρον δε τινες και του πλουσιου εν τισιν αντιγραφοις τουνομα Νινευης λεγομενον».<ref>[[Bruce M. Metzger]], ''The Early Versions of the New Testament: Their Origin, Transmission and Limitaitons'', [[Clarendon Press]]: Oxford 1977, p. 136.</ref> Luko 22:43-44, la agonio de Jesuo en Getsemano, estas preterlasata kiel ankaŭ en la kodeksoj א*, [[Codex Alexandrinus|Aleksandria Kodekso]] (A), [[Kodekso Borja]] (T).<ref name="UB3">UBS3, p. 305.</ref> En Luko 23:34, <math>\mathfrak{p}^{75}</math> estas preterlasita la vortoj ”Kaj Jesuo diris: Patro, pardonu ilin,; ĉar ili ne scias, kion ili faras” kiel ankaŭ en la Sinaja kodekso ^a, B, [[Kodekso Beza]] (D*), [[Kodekso Vasingtona]] (W), [[Kodekso Koridethi]] (Θ), [[Uncialaj manuskriptoj de la Nova Testamento|Uncialo 070]], [[Kodekso Vercela]] (a), Sinaja Siria ^s, kaj en la Koptaj versioj de la Biblio ^sa, cop^bo.<ref>UBS4, p. 311.</ref> Luko 24:26 signas «βασιλειαν» dum la plejgranda parto de la manuskriptoj entenas «δοξαν».<ref>NA26, p. 244</ref> Nun Papiruso 75 estas konservata ĉe la [[Vatikana Biblioteko]] kie ĝin gastigis usona anonimulo kiu ĝin aĉetis el la [[Fondaĵo Bodmer]] por ĝin doni al [[Vatikano]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [http://links.jstor.org/sici?sici=0048-1009%28197607%2918%3A3%3C190%3APUTMG%3E2.0.CO%3B2-U Edwards, SA (1976), Sarah Alexander Edwards, ''P75 under the Magnifying Glass'', Novum Testamentum, Vol. 18, Fasc. 3. (Jul., 1976), pp. 190-212] * Gregory, A. ''The Reception of Luke and Acts in the Period Before Irenaeus'', Mohr Siebeck, (2003) ISBN 3-16-148086-4, p.&nbsp;28 * [[Bruce Metzeger|Metzger, Bruce]] kaj [[Bart Ehrman]], ''The Text Of The New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration'', 2005, Oxford University Press, pp.&nbsp;58–59. * Willker, Wieland. ''[http://www-user.uni-bremen.de/~wie/TCG/Fragmentary-Papyri.pdf A Textual Commentary on the Greek Gospels] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609092358/http://www-user.uni-bremen.de/~wie/TCG/Fragmentary-Papyri.pdf |date=2007-06-09 }}'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Robert B. Waltz. [http://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsPapyri.html#P75 ''NT Manuscripts: Papyri, Papyri <math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵.''] * [http://www.ewtn.com/library/SCRIPTUR/bodmerPapiro.HTM "Bodmer Papyrus 14-15 arrives at the Vatican"]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ;Bildoj * [http://www.earlham.edu/~seidti/iam/tc_pap75.html Immagine di una pagina del Papiro 75] * [http://chrles.multiply.com/photos/album/53/Bible_Papyrus_p75 98 immagini di <math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120218120828/http://chrles.multiply.com/photos/album/53/Bible_Papyrus_p75 |date=2012-02-18 }} [[Kategorio:Vatikana Biblioteko]] [[Kategorio:Papirusoj de la Nova Testamento|75]] [[Kategorio:Evangelioj]] pynd9evhkcw1wafldpysunbwtmmpmsz 0 397025 9441314 9128891 2026-07-29T14:28:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lago}} '''American Lake''' (angle = "Usona Lago" aŭ "Amerika Lago") estas lago en [[Lakewood (Vaŝingtonio)]] kaj [[Komuna Bazo Lewis-McChord]]. Du publikaj parkoj troviĝas ĉe la granda lago, American Lake North Park & Marina, kaj Harry Todd Park. Ambaŭ havas plaĝojn por naĝado, fiŝĉasado kaj piknikado. La unua havas ankaŭ boatan lanĉejon, kaj la alia havas tenisejon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.experiencewa.com/attraction.aspx?id=8659 |titolo=Washington State Tourism |alirdato=2012-04-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100821053122/http://www.experiencewa.com/attraction.aspx?id=8659 |arkivdato=2010-08-21 }}</ref> Fiŝkaptado estas populara faraĵo ĉe American Lake. Bandita truto, ĉielarka truto, grandfaŭka labrako, roka labrako, laga salmo "kokanee", kaj flava perko estas la plej serĉataj specioj. La [[Vaŝingtonia Fako pri Fiŝoj kaj Sovaĝbestoj]] kontrolas la sanon de la fiŝaro kaj aldonas stokon laŭbezone.<ref>[http://www.lakelubbers.com/american-lake-571/ American Lake Vacation Info - Lakelubbers]</ref> Ĉe la okcidenta bordo situas unu el la du kampusoj de la Veterana Sanzorga Sistemo de Puĝetio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pugetsound.va.gov/ |titolo=VA Puget Sound Health Care System |alirdato=2012-04-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120412060432/http://www.pugetsound.va.gov/ |arkivdato=2012-04-12 }}</ref>. == Citaĵoj == {{Referencoj}} {{Koord|47.130|-122.567|type:waterbody_region:US-WA|display=title}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Lagoj en Vaŝingtonio]] [[Kategorio:Kantono Pierce (Vaŝingtonio)]] [[Kategorio:Geografio de Vaŝingtonio]] 84i6pxdnvl5oyjquajri9wzmuk8byo1 0 406929 9441463 9335136 2026-07-29T18:54:40Z Sj1mor 12103 9441463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Guilherme de Almeida<br />Princo de la Brazilaj Poetoj<br />(1890-1969) | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1890|7|24}} | loko de naskiĝo = [[Campinas]], [[San-Paŭlo]], {{Flago|Brazilo}} | dato de morto = [[11-a de Julio]] [[1969]] | loko de morto = [[San-Paŭlo]], [[San-Paŭlo]], {{Flago|Brazilo}} | profesio = [[Poeto]], [[juristo]], [[ĵurnalisto]], [[Kinarto|kinokritikisto]], [[eseisto]] kaj [[tradukisto]]. | nacieco = [[brazilo|brazila]] | alma_mater = }} '''Guilherme de Almeida''' (Vilhelmo de Almejda) (naskita la {{daton|24|julio|1890}} en [[Campinas]], [[San-Paŭlo]]; mortinta la {{daton|11|julio|1969}} en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], San-Paŭlo) estis [[brazila]] [[poeto]], [[juristo]], [[ĵurnalisto]], [[Kinarto|kinokritikisto]], [[eseisto]] kaj [[tradukisto]]. Li estis unu el la kreintoj de la ''Fondaĵo Lernejo pri Sociologio kaj Politiko de San-Paŭlo'', kie li instruis [[Politika scienco|Politikan Sciencon]]. Li estis ankaŭ la unua modernisto kiu eniris la [[Brazila Beletristika Akademio|Brazilan Beletristikan Akademion]] en 1930. En 1958, li estis kronita la kvara ''princo de la brazilaj poetoj'', post [[Olavo Bilac]], [[Alberto de Oliveira|Alberto de Olivejra]] kaj ''Olegarjo Mariano'' (1889-1958)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Oleg%C3%A1rio_Mariano ''Olegário Mariano''] (1889-1958) (* [[Recife]], en la [[24-a de Marto]] [[1889]] - † [[Rio-de-Ĵanejro]], en la [[28-a de Novembro]] [[1958]]), estis [[brazila]] [[poeto]], [[politikisto]] kaj [[diplomato]].</ref> == Biografio == Li estis filo de Stefano de Arauĵo Almejda, profesoro de juro kaj juristo, kaj de ties edzino Anĝelina de Andrade. Li edziĝis unue kun Belkiss Barroso de Almejda (Baby), el kies unio naskiĝis la filo, Guy Sergjo Haroldo Stefano Zozimo Barroso de Almejda, kiu edziĝis kun Marina Queiróz Aranha de Almejda. La poeto kaj ĵurnalisto ''Tácito de Almeida'' (1889-1940)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1cito_de_Almeida ''Tácito de Almeida''] (1889-1940) (* [[Campinas]], en la [[14-a de Junio]] [[1889]] - † [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], en la [[3-a de Septembro]] [[1940]]), estis brazila [[advokato]], [[verkisto]], [[poeto]], [[ĵurnalisto]] kaj frato de Guilherme de Almeida.</ref> estis lia frato kaj grava organizinto de la Semajno pri Modernarto en 1922, kaj li estas la kreinto en 1925 de la konferenco por diskonigo de la moderna poezio, kies titolo estis ''Revelacio de Brazilo tra la Moderna Poezio'', kiu ankaŭ estis prezentita en la brazilaj ĉefurboj [[Porto-Alegro]], [[Recife]] kaj [[Fortaleza]]. == Historio == Unu el la poemoj de Vilhelmo de Almejda, kies nomo estas ''La letero kiun mi scias parkere'', ĉeestanta en la libro ''Era uma vez...'' (Iam estis...), estis deklamita en la Fakultato pri Beletroj en [[Koimbro]], en 1930, dum la grava konferenco ''Plej Moderna Poezio de Brazilo'' - ĉi-tiu konferenco aperis sur la kovrilo de la revuo ''Biblos'' <ref>Fakultato pri Beletro de Koimbro, Septembro kaj Oktobro 1930, paĝoj 538-558.</ref> kaj en la ''Ĵurnalo de la Komerco''<ref>Jornal do Comércio, Rio-de-Ĵanejro, dimanĉo, en la [[11-a de Januaro]] [[1930]]), paĝo 3a.</ref>. Li estis unu el la kreinto de la ''Fondaĵo Lernejo pri Sociologio kaj Politiko el São-Paŭlo'', kie li instruis [[Politika scienco|Politikan Sciencon]]. Vilhelmo de Almejda ankaŭ estis unu el la fondintoj de la Revuo Klaxon, kiu celis la diskonigon de la modernismaj ideoj, kaj li farigis ties kovrilon tiel kiel la avangardaj anoncoj de la ĉokolado-industrio Lakta por la sama Revuo. Li ankaŭ estas la ellaborinto pri la kovrilo de la unua eldono de la libro ''Paŭlicéia Desvairada'' (Frenezeca San-Paŭlo), fare de Marjo de Andrade<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1rio_de_Andrade ''Mário de Andrade''] (1893-1945) (* [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], en la [[9-a de Oktobro]] [[1893]] - † [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], en la [[25-a de Februaro]] [[1945]]), estis [[brazila]] [[poeto]], romantikisto, [[muzikologo]], [[historiisto]], artokritikisto kaj [[Fotisto|fotografiisto]]. La plej granda biblioteko en la urbo San-Paŭlo porta lian nomon omaĝe al la rolo kiun li reprezentas por la kulturo brazila.</ref>. == Publika vivo == Kunbatalinto en la [[Pro-Konstitucia Revolucio|Pro-Konstitucia Revolucio de 1932]] kaj ekzilinto en [[Portugalio]], post la fino de la lukto, li estis omaĝita per la Medalo de la Konstitucio, starigita de la ''Leĝdona Asembleo el San-Paŭlo''. La verko kie li deklaris sian plej grandan amon al San-Paŭlo estas la poemo ''Nia Flago''<ref>[http://pt.wikisource.org/wiki/Nossa_Bandeira ''Nossa Bandeira''], en la portugala lingvo..</ref>. Krom ĝi, ni povas mencii ankaŭ la poemojn ''Moeda Paŭlista'' (Monero el San-Paŭlo) kaj la korŝiran ''Preĝon antaŭ la lasta tranĉeo''. Li estis proklamita ''La poeto de la Revolucio de 1932'' kaj aŭtoris la tekston de la ''Himno pri la Konstitucio de 1932'' kies muziko estas komponita de ''Marcelo Tupinambá'' (1889-1953)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Marcelo_Tupinamb%C3%A1 ''Marcelo Tupinambá''] (1889-1953) (* [[Tietê]], en la [[29-a de Majo]] [[1889]] - † [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], en la [[4-a de Julio]] [[1953]]), estis [[brazila]] [[muzikisto]].</ref> kaj estis interpretita de ''Francisco Alves''<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Francisco_Alves_(cantor) ''Francisco Alves''] (1898-1952) (* [[Rio-de-Ĵanejro]], en la [[19-a de Aŭgusto]] [[1898]] - † [[Pindamonhangaba]], en la [[27-a de Septembro]] [[1952]]), estis unu el la plej popularaj kantistoj en Brazilo.</ref>. Li aŭtoris la belegan tekston pri la ''Kanzono de la Ekspediciisto'', kies muzikon faris ''Spartako Rossi'', rilate al la partopreno de la brazilaj soldatoj dum la [[Dua Monda Milito]]. Li komponis la tekston de la ''Himno al la Brazila Televido'', kiu estis ludita dum la unua televida brodkasto pere de la ''Televida Retejo Tupi'', okazinta kun merito de lia kun-bofrato, la ĵurnalisto ''Asizo Ŝatobrian''<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Assis_Chateaubriand ''Francisco de Assis Chateaubriand Bandeira Melo''] (1892-1968), (* Umbuzeiro, en la [[4-a de Oktobro]] [[1892]] - † [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], en la [[4-a de Aprilo]] [[1968]]), pli konata kiel Assis Chateaubriand, estis unu el la publikaj homoj pli influaj en Brazilo dum la jardekoj de 1940 kaj 1960. Li elstariĝis kiel [[ĵurnalisto]], impresario, [[meceno]] kaj [[politikisto]]. Li ankaŭ oficis kiel [[advokato]], [[instruisto]] pri juro, [[verkisto]] kaj membro de la [[Brazila Beletristika Akademio]]. Li estas konata ankaŭ kiel la kun-fondindo de la [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]'', kune kun ''Pietro Maria Bardi'' (1900-1999).</ref> <ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Pietro_Maria_Bardi ''Pietro Maria Bardi''] (1900-1999) (* [[La Spezia]], en la [[21-a de Februaro]] [[1900]] - † San-Paŭlo, en la [[10-a de Oktobro]] [[1999]]), estis [[ĵurnalisto]], [[historiisto]], [[kritikisto]], kolektisto, ekspoziciisto kaj [[komercisto]] pri artaĵoj. Li respondecas pri la fondaĵo de la [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]], kune kun Assis Chateubriand, kaj estis ĝia direktoro dum 45 sinsekvaj jaroj.</ref>. Li oficis kiel prezidanto de la ''Memoriga Komisio de la Kvara Centjariĝo de la urbo San-Paŭlo''. Li estis entombigita en la Maŭzoleo de la Prikonstitucia Soldado de 1932, en la ''parko Ibirapuera''<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Parque_do_Ibirapuera ''Parko Ibirapuera''] estas la plej grava urba parko de la urbo San Paŭlo. Ĝi inaŭguriĝis en la [[21-a de Aŭgusto]] [[1954]] por la memorigo de la kvara centjariĝo de la urbo kaj ĝi estas la tria en grando post ''Parque do Karmo'' kaj ''Parko Anhanguera'' (legu: Parko Anjangŭera). </ref>, en la urbo San-Paŭlo, flanke de brazila juristo kaj heroo ''Ibrahim de Almejda Nobre'' (1888-1970)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Ibrahim_de_Almeida_Nobre ''Ibrahim de Almeida Nobre''] (1888-1970) (* San-Paŭlo, en la [[19-a de Februaro]] [[1888]] - † en la [[8-a de Aprilo]] [[1970]]), estis brazila [[juristo]] kaj memorinda oratoro, heroo kaj tribuno de la Porkonstitucia Revolucio de 1932. </ref>, kaj ankaŭ flanke de la restaĵoj de la junuloj konataj en Brazilo de la ĉefliteroj M.M.D.C<ref>M.M.D.C estas la ĉefliteroj omaĝe al la kvar martiroj dum la ProKonstitucia Revolucio de 1932 en la urbo San-Paŭlo. La unua nomiĝis [http://pt.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1rio_Martins_de_Almeida ''Marjo Martins de Almeida''] (1901-1923), la dua [http://pt.wikipedia.org/wiki/Euclides_Bueno_Miragaia ''Eŭklido Bueno Miragaja''] (1911-1932), la tria [http://pt.wikipedia.org/wiki/Dr%C3%A1usio_Marcondes_de_Sousa ''Draŭzio Markondes de Souza''] (1917-1932) kaj la kvara [http://pt.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%B4nio_Am%C3%A9rico_Camargo_de_Andrade ''Antonjo Ameriko Kamargo de Andrade''] (1901-1923), ĉiuj brutale mortigitaj en la [[23-a de Majo]] [[1932]].)</ref> (Martins, Miragaja, Draŭzio kaj Kamargo) kaj de la mestizo ''Paŭlo Virĝinjo''<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Paulo_Virg%C3%ADnio ''Paŭlo Virĵinjo''] (1899-1932) elstariĝis regione kiel heroo kaj martiro dum la ProKonstitucia Revolucio de 1932.</ref>. == Domo Vilhelmo de Almejda == Vilhelmo de Almejda translokiĝis tie en 1946, ĝi estis duetaĝa domo<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Casa_Guilherme_de_Almeida ''Sciu plu pri la Domo Vilhelmo de Almeida''] vizitante la retejon en la portugala.</ref> sur la strato Macapá (esperante: Makapao), kvartalo Pacaembu, urbo San-Paŭlo. Li ame referencis ĝin kiel la ''Domo de la Monteto'' kaj ĝin priskribis: ''La domo de la Monteto estas hela kaj nova. La strato supreniras, haltiĝas, kaj rigardas momenteton kaj malsupreniras.'' En ĝi la poeto vivis ĝis 1969 kaj tie li mortis. Oni diras, ke la vesperfestoj estis vigle gajaj, kiel rememorigas la poeto ''Paŭlo Bonfim''<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Paulo_Bomfim ''Paŭlo Bonfim''], naskiĝis en 1926 kaj estas brazila poeto same kiel membro de la [[Brazila Beletristika Akademio]].</ref>. La geamikoj ankaŭ ĉiam ĉeestis, same kiel [[Tarsila do Amaral|Tarsila do Amaraŭ]] (1886-1973), Oswald de Andrade (1890-1954)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Oswald_de_Andrade ''Oswald de Andrade''] (1890-1954) (* San-Paŭlo, en la [[11-a de Januaro]] [[1890]] - † San-Paŭlo, en la [[22-a de Oktobro]] [[1954]]), estis brazila verkisto, eseisto kaj dramverkisto.</ref>, Anita Malfatti (1889-1964)<ref name=Anita>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Anita_Malfatti ''Anita Malfatti''] (1889-1964) (* San-Paŭlo, en la [[2-a de Decembro]] [[1889]] - † San-Paŭlo, en la [[6-a de Novembro]] [[1964]]), estis fama brazila [[Pentristo|pentristino]], [[Desegnaĵo|desegnistino]], [[skulptistino]] kaj [[Instruisto|instruistino]].</ref>, [[Victor Brecheret]] (1894-1955), Noemja Moŭran (1912-1992)<ref>[http://www.leilaoeletronico.com.br/biografia/Noemia_Mourao.pdf ''Noêmia Mourão''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222055550/http://www.leilaoeletronico.com.br/biografia/Noemia_Mourao.pdf |date=2014-02-22 }} (1912-1992) (* [[Bragança Paulista|Bragansa Paŭlista]], en la [[15-a de Februaro]] [[1912]] - † San-Paŭlo, en la [[21-a de Aŭgusto]] [[1992]]), estis brazila pentristino, desegnistino kaj scenografino.</ref>, René Thiollier (1882-1968)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Thiollier ''René Thiollier''] (1882-1968), estis brazila advokato kaj verkisto.</ref>, Saŭlo Ramos<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Saulo_Ramos ''Saŭlo Ramos''], naskiĝis en 1929, kaj estas nunvivanta brazila juristo kaj verkisto.</ref>, Roberto Simonsen (1889-1948)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Roberto_Simonsen ''Roberto Simonsen''] (1889-1948) (* [[Santos]], en la [[18-a de Februaro]] [[1889]] - † [[Rio-de-Ĵanejro]], [[25-a de Majo]] [[1948]]), estis brazila [[inĝeniero]], impresario, [[politikisto]] kaj [[historiisto]].</ref>, Karlo Pinto Alves, kaj multe da aliaj. La domo, en 1979, fariĝis ''Muzeo Vilhelmo de Almejda'', kaj ĝi apartenas al la ''Sekretariejo de la Ŝtato pri Kulturo de la Registaro de la Ŝtato San-Paŭlo'', kaj ĝi estis inventariita kiel ''biografia kaj beletristika muzeo'' de la ''Conpresp: Municipa Konsilio pri Konservado de la Historia Kultura kaj Vivmedia Patrimonio de la urbo San-Paŭlo, en majo [[2009]]. La muzeo kalkulas kun grava valoramaso pri artaĵoj, nome: pentraĵoj de ''Di Kavalkanti'' (1897-1976)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Di_Cavalcanti ''Di Kavalkanti''] (1897-1976) (* [[Rio-de-Ĵanejro]], en la [[6-a de Septembro]] [[1897]] - † [[Rio-de-Ĵanejro]], en la [[26-a de Oktobro]] [[1976]]), estis brazila pentristo, desegnisto, ilustristo kaj karikaturisto.</ref>, ''Lasar Segall'' (1891-1957)<ref>[http://pt.wikipedia.org/wiki/Lasar_Segall ''Lasar Segall''] (1891-1957) (* [[Vilnius]], en la [[21-a de Julio]] [[1891]] - † [[San-Paŭlo]], en la [[2-a de Aŭgusto]] [[1957]]), estis juddevena brazila pentristo, skulptisto kaj gravuristo. Li estis unu el la unuaj modernismaj pentristoj kiu ekspoziciis en Brazilo.</ref> kaj ''Anita Malfatti''<ref name=Anita/>, la unuaj eldonoj de la libroj de la poeto, proksimume ses mil volumoj entute, kaj plie la meblaro, personaj vestaĵoj kaj relikvaĵoj de la Revolucio de 1932. == Skribaĵoj == * Listo de sonetoj de [http://www.sonetos.com.br/biografia.php?a=72 ''Guilherme de Almeida''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100819210511/http://www.sonetos.com.br/biografia.php?a=72 |date=2010-08-19 }}. ;[[Poezio]] * 1917 – ''Nós'' (Ni) – kovrilo kaj ilustraĵoj fare de Correia Dias, presejoj de ''[[O Estado de São Paulo]]''. * 1919 – ''A Dança das Horas'' (La dancado de la Horoj) – kovrilo kaj ilustraĵoj fare de Di Kavalkanti, verkoj-sekcio de "O Estado de São Paulo". * 1919 - ''Messidor'' – kovrilo de J. Wasth Rodrigues, presejoj de Casa Editora O Livro. * 1920 – ''Livro das Horas de Sóror Dolorosa'' (Libro de la Horoj de Fratino Dolorosa)– kovrilo kaj ilustraĵoj de J. Wasth Rodrigues, presejoj de "O Estado de São Paulo". * 1922 – ''Era Uma Vez…'' (Iam estis...) - kun desegnoj de John Graz, eldono de propreco de la Aŭtoro, presita en la presejoj de la Casa Mayença, San-Paŭlo. * 1924 – ''A Frauta Que Eu Perdi'' (La fluto kiun mi perdis) – eldono de la Anuário do Brasil, Rio-de-Ĵanejro. * 1925 – ''Meu'' (Mia) – kovrilo de Paim, propraĵo de la Aŭtoro, presita en la Tipografia Paulista de José Napoli kaj Cia., [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1925 - ''A Flor Que Foi um Homem (Narciso)'' – (Narcizo, la floro kiu estis floro) kovrilo kaj desegnoj de J. Wasth Rodrigues, Irmãos Marrano Editores, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1925 - ''Encantamento'' (Raviteco) – kovrilo de Correia Dias, Livraria do Globo kaj Fratoj Marrano Eldonistoj, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1925 - ''Raça'' (Raso) – presita en la Tipografio Paulista de José Napoli kaj Cia., [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1929 – ''Simplicidade'' (Simpleco)– Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1931 – ''Carta À Minha Noiva'' (Letero al mia fianĉino) – Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1931 - ''Você'' (Vi) – ilustrita de Anita Malfatti, Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1932 – ''Cartas Que Eu Não Mandei'' (Leteroj kiujn mi ne sendis) – Editora Guanabara, Rio-de-Ĵanejro. * 1938 – ''Acaso'' (Hazardo) - (rekonstruo de ornamoj kaj proso laŭ la viktorina gusto, jarcento XIX), Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1941 – ''Cartas Do Meu Amor'' (Leteroj el Mia amo) – kovrilo kaj desegnoj de Noêmia, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1947 – ''Poesia Vária'' (Diverstila Poezio)– kovrilo de Renato Zamboni, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1951 – ''O Anjo De Sal'' (La Anĝelo el Salo) – Eldonejo Alarico, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1954 – ''Acalanto De Bartira'' (Lulkanto de Bartira) – kovrilo de Renato Zamboni, vinjetoj de aperturo kaj fermaĵo de Brecheret kaj ornamoj de Guidal, grafike ekzekutita de Elvino Poccai, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1956 – ''Camoniana'' – prezentita de Afrânio Peixoto, por la kolekto Rubáiyát, Librovendejo José Olympio Eldonejo, Rio-de-Ĵanejro. * 1957 – ''Pequeno Romanceiro'' (Malgranda Romanaro) – desegnita de Gomide kaj teksto de Abigail, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1961 – ''Rua'' (Strato) – kun fotografioj de Eduardo Ayrosa, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1965 – ''Rosamor'' – kovrilo de Zamboni kaj ilustraĵoj de Noêmia, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1968 – ''Os Sonetos De Guilherme de Almeida'' (Sonetoj de Giljerme de Almejda) – kovrilo de Renato Zamboni, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 2010 - "Margem: Poesia" (Marĝeno: Poezio) - Prezentado de Marcelo Tápia; postparolo de Carlos Vogt, Annablume; Domo Guilherme de Almeida, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. ;Poezioj (tradukoj) * 1932 – ''Eu kaj Você'' (Mi kaj vi) – tradukita de ''Toi et Moi'', de [[Paul Géraldy]], ilustraĵoj de Darcy Penteado, Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1923 – ''O Gitanjali'' – de [[Rabindranath Tagore]], Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1936 – ''Poetas De França'' (Poetoj el Francio) – dulingva eldono, Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * ''Suíte Brasileira'' – tria parto de la libro de Luc Durtain ''Quatre Continents'', kolekto de la Kultura Municipa Departemento, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1939 – ''O Jardineiro'' (La Ĝardenisto) – de Rabindranath Tagore, kovrilo de Santa Rosa, Librovendejo José Olympio Editora, Rio-de-Ĵanejro. * 1943 – ''O Amor de Bilitis (L'Amo de Bilitis - kelkaj kanzonoj)'' – de Pierre Louÿs, kolekto Rubáiyát, Librovendejo José Olympio Editora, Rio-de-Ĵanejro. * 1944 – ''Flores Da Flores Do Mal'' (Floroj el la Floroj de la Malbono) – de [[Charles Baudelaire]], dulingva eldono, karbodesegnoj de Quirino, Librovendejo José Olympio Editora, Rio-de-Ĵanejro. * ''Paralele al Paul Verlaine'' – desegnoj de Dorca, dulingva eldono, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1965 – ''Festival'' (Festivalo), de Simon Tygel, dulingva eldono, ilustrita per nudaĵoj de Gomide. * Arcanum, de Niles Bond. * 1967 – ''Os Frutos Do Tempo (Les Fruits du Temps) (La fruktoj de la Tempo)'' – de Simon Tygel, dulingva eldono, kovrilo de Renato Zamboni. ;Elekto de kompletaj poemoj kaj poezioj * 1931 – ''Poemas Escolhidos'' (Elektitaj Poemoj), Eldonistoj Waissman, Reis kaj Cia. Limitigita, Rio-de-Ĵanejro. * 1944 – TEMPO, prefacita de Jamil Almansur Haddad kaj ilustraĵoj de Quirino, Eldonejo Flama Limitigita, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1952 – ''Toda a Poesia'' (Tuta Poezio) (1-a Eldono), ses volumoj, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1967 – ''Meus versos mais queridos'' (Miaj plej karaj versoj), Edições de Ouro, Rio-de-Ĵanejro. ;Teatraĵo * 1916 – ''Mon coeur balance e Leur ame'', verkita kunlabore kun Oswald de Andrade, Tipografio Asbahr, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1921 – ''Scheherazada'', versoj en unu akto, publikigita en Tuta Poezio, Librovendejo Martins Editora, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]], 1952 (1-a Eldono). * 1939 – ''O Estudante Poeta'' (La Studanto Poeto), verkita kunlabore kun Jaime Barcelos, neeldonita. ;[[Teatraĵo]] (tradukoj) * 1950 – Entre Quatro Paredes (Inter Kvar Muroj, Huis Clos), de Jean-Paul Sartre, eldono de la aŭtoro, represita en la Revista dos Tribunais Ltda., [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1952 – A Antígone (La Antigono), transskribo de la tragedio de [[Sofoklo]], dulingva eldono, Eldonoj Alarico, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1954 – Na Festa de São Lourenço (En la Festo de Sankta Laŭrenco), tradukaĵo en versoj, en la partoj verkitaj en la tupia kaj en la kastilia lingvoj, el la drama reprezentado de [[José de Anchieta]], laŭ la teksto de Maria de Lourdes de Paula Martins, eldonita de la Komisio pri la 4-a Centjariĝo de [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1965 – História de uma Escada (Historia de una Escalera, Historio de Ŝtuparo), de [[Antonio Buero Vallejo]], Editora Vozes Limitigita, Petrópolis. ;Teatraĵo (tradukoj neeldonitaj) * ''A importância de ser prudente'' (''The Importance of Being Ernest'', La graveco esti honesta), de [[Oscar Wilde]]. * Orfeu (''Orphée'', Orfeo), de [[Jean Cocteau]]. * ''Lembranças de Berta'' (''Hello from Bertha'', Rememoroj de Berta), de [[Tennessee Williams]]. * ''Eurídice'' (''Eurydice'', Eŭridico), de [[Jean Anouilh]]. ;Prose * 1924 – Natalika, eldonejo Candeia Azul, Rio-de-Ĵanejro. * 1926 – Pri la nacia sento en la brazila poezio, konkurso-tezo, Tipografio de la Eldonejo Garraŭ, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1926 - Ritmo, Ekspreso-elemento, konkurso-tezo. Tipografio de la Eldonejo Garraŭ, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1929 – Gento el kinarto, I Série, Sociedade Impressora Paulista, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1933 – Mia Portugalio, Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1935 – La Domo, konferenco farita en la salono de la Klubo Piratininga kaj dediĉita al la lernantoj de la Gimnazio Bandeirantes, Tipografio de la Instituto D. Ana Rosa, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1944 - Gonsalves Dias kaj la Romantikismo, prelego realiĝinta en la [[Brazila Beletristika Akademio]], presita en la Revista dos Tribunais Ltda., [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1948 – Historioj, kiu scias..., Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1948 - La paroloj de [[Budho]], Librovendejo José Olympio Editora, Rio-de-Ĵanejro. * 1953 – Balo pri diplomricevo, ilustraĵoj de Renato Zamboni, eldonita de la Sandepartemento de la Ŝtato São Paulo. * 1961 – Ĵurnalo de Amanto, el Journal d’un Amant, de Simon Tygel. * 1962 – Cosmópolis (Kosmopolita urbo), [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]/1929, ok raportoj de Guilherme de Almeida, karbodesegnitaj de Gomide, Cia. Editora Nacional, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. ;Porinfana literaturo * 1941 – La Sonĝo de Marina, teksto de Guilherme de Almeida, kun ilustraĵoj de Dorca, Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1941 – Johano Okulhara, de [[Hans Christian Andersen]], kun ilustraĵoj de Dorca, Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1942 – Johano Lanuga, de [[Heinrich Hoffmann]], Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1943 – Pinokjo, de [[Carlo Collodi]], Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1943 - La muso kaj aliaj historioj, de [[Wilhelm Busch]], Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1943 - Cocorocó kaj Caracacá, de Wilhelm Busch, Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1943 - La manĝema fantomo, de Wilhelm Busch, Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1946 – La muŝo, de Wilhelm Busch, Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1946 - Preĝo de Infano, de Rachel Field, kun desegnoj de Elisabeth Orton Jones, Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. * 1949] – La cilindra ĉapelo, de [[Wilhelm Busch]], Edições Melhoramentos, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]]. ;Heraldikaĵo * Aŭtoro de [[Blazono]] de la jenaj urboj: Blazono de la urboj [http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_da_cidade_de_S%C3%A3o_Paulo ''São Paulo''] [http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_de_Petr%C3%B3polis ''Petrópolis - (RJ)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121206123326/http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_de_Petr%C3%B3polis |date=2012-12-06 }}, [http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_de_Volta_Redonda ''Volta Redonda - (RJ)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121212232921/http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_de_Volta_Redonda |date=2012-12-12 }}, [http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_de_Londrina ''Londrina - (PR)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121208151428/http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_de_Londrina |date=2012-12-08 }}, [http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_do_Distrito_Federal ''Braziljo - (DF)''], [[Guaxupé]] (MG)- (, [http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_da_Caconde ''Caconde - SP''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121210072543/http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_da_Caconde |date=2012-12-10 }}, [[Iacanga]] kaj [http://pt.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%A3o_de_Embu_das_Artes ''Embu das Artes''] (SP). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.algosobre.com.br/biografias/guilherme-de-almeida.html ''Biografio en la portugala lingvo''] * [http://www.miniweb.com.br/cidadania/Personalidades/guilherme_almeida.html ''Miniweb''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120624224219/http://miniweb.com.br/Cidadania/Personalidades/guilherme_almeida.html |date=2012-06-24 }} - Civitaneco. * [http://educacao.uol.com.br/biografias/guilherme-de-almeida.jhtm ''UOL-Edukado''] * [http://www.itaucultural.org.br/aplicexternas/enciclopedia_lit/index.cfm?fuseaction=biografias_texto&cd_item=35&cd_verbete=5176 ''Enciclopédia Itaú-Cultural''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130426235411/http://www.itaucultural.org.br/aplicexternas/enciclopedia_lit/index.cfm?fuseaction=biografias_texto&cd_item=35&cd_verbete=5176 |date=2013-04-26 }} * [http://www.academia.org.br/abl/cgi/cgilua.exe/sys/start.htm?sid=186 ''Brazila Beletristika Akademio''] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilaj advokatoj]] [[Kategorio:Brazilaj dramaturgoj]] [[Kategorio:Brazilaj eseistoj]] [[Kategorio:Brazilaj juristoj]] [[Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj kritikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj poetoj]] [[Kategorio:Brazilaj tradukistoj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Brazila Beletristika Akademio]] [[Kategorio:Historio de Brazilo]] [[Kategorio:Brazilaj historiistoj]] adz2jo9mo0uk3wd776eqv65cr2k2bwv 0 409846 9441551 7650095 2026-07-30T00:40:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''[[Andreo|András]] JELES''' [andrAŝ jeleŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Jeles András''' estas [[hungaroj|hungara]] [[reĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[dramisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Hirsch'' [hirŝ]. Lia [[filo]] estas [[László Nemes Jeles]]. [[Dosiero:Portréfilm forgatása Nemes Endre festőművészről.jpg|eta|András Jeles (maldekstre la dua]] András Jeles [https://hu.wikipedia.org/wiki/Jeles_Andr%C3%A1s] naskiĝis la {{daton|27|marto}} [[1945]] en [[Jászberény]]. == Biografio == András Jeles akiris [[diplomo]]n en [[ELTE|Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1971]], poste plian diplomon en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo de Teatro kaj Filmo]] en [[Budapeŝto]] en [[1974]]. Li eklaboris en produktejo pri [[filmo]]j. Lia debuta reĝisoraĵo okazis en [[1979]]. En [[1985]] li fondis trupon, kiu ricevis sukcesojn. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[2008]], krome ankaŭ aliajn [[premio]]jn. == Liaj reĝisoraĵoj (elekto) == * 20 [[filmo]]j ĝis [[2008]], ekzemple ''Alagút'' (Tunelo), [[1980]]; ''Angyali üdvözlet'' (Anĝela saluto), [[1984]]; ''Álombrigád'' (Sonĝobrigado), [[1985]]; ''A mosoly birodalma'' (Regno de la rideto), [[1987]]; ''A repülés története'' (Historio de la flugado), 2008 * diversaj teatraĵoj, ekzemple András Jeles: ''Szerbusz, Tolsztoj'' (Saluton, Tolstoj), [[1993]]; ''Valahol Oroszországban'' (En Rusio ie), [[1991]]; [[Ferenc Molnár]]: ''Játék a kastélyban'' (Ludo en la kastelo), [[1991]] == Fontoj == * [http://archiv.magyar.film.hu/filmtortenet//portrek/jeles-andras-portre-portre.html] {{hu}} * [http://archiv.vfmk.hu/konyvtar/digitalizalas/1_sz_melleklet_1_0.pdf la koncerna teksto estas legebla hungare en la 17-a paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091007035100/http://archiv.vfmk.hu/konyvtar/digitalizalas/1_sz_melleklet_1_0.pdf |date=2009-10-07 }} * [http://www.imdb.com/name/nm0420524/] {{en}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jeles Andras}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj dramistoj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] mhv7baziyv7f1h5cqste905f1hnciuv 0 414119 9441724 9362603 2026-07-30T08:54:27Z Sj1mor 12103 9441724 wikitext text/x-wiki Inter 1977 kaj 1979, dum oni debatis reformon de la kriminala kodo en la franca parlamento, pluraj intelektuloj subskribis peticiojn kaj nefermitajn leterojn postulantajn malkriminaligon de ĉiuj konsentaj seksrilatoj inter plenkreskuloj kaj neplenkreskuloj malpli ol 15-jaraj ([[aĝo de konsento]] en Francio), t.e. '''forigon de la jura supozo de perforto en seksrilatoj''' sub tiu ĉi aĝo. La plej rimarkinda, aperinta en la ĵurnalo ''[[Le Monde]]'' la [[26an de januaro]] [[1977]] kaj reproduktota ankaŭ de ''[[Libération]]'', titoliĝis ''Lettre ouverte sur la révision de la loi sur les délits sexuels concernant les mineurs'' ("Nefermita letero pri la revizio de la leĝo pri seksaj deliktoj koncerne neplenaĝulojn") kaj estis redaktita subtene de tri francaj civitanoj, kiuj aperis antaŭ la Tribunalo de Versailles akuzitaj pri «atencoj al la pudoro sen perforto sur neplenaĝuloj malpli ol 15-jaraj» kaj pro esti fotografintaj iliajn partnerojn. Du el ili restis en preventa aresto jam de 1973, fakto kiun la letero kvalifikas «skandala». La teksto asertas, ke la infanoj suferis «eĉ ne la plej etan perforton» kaj ke la rilatoj estis "konsentaj», kaj aldonas: «Se knabino 13-jara havas la rajton al la [antikocipa] pilolo, por kio supozeble estas tio?» kaj «tri jarojn pro kelkaj kisoj kaj karesoj, sufiĉe!»<ref>[http://www.ipce.info/ipceweb/Library/00aug29b2_le_monde.htm Franca peticio de 1977 kontraŭ la aĝo de konsento] (france). Biblioteko IPCE.</ref>. == Peticio de 1977 adresita al la franca Parlamento == En 1977 oni adresis al la franca Parlamento peticion kiu petas nuligon de pluraj artikoloj de la leĝoj pri aĝo de konsento kaj malkrimigon de ĉiuj konsentaj rilatoj inter plenkreskuloj kaj personoj malpli ol 15-jaraj. La dokumento, titolita ''Lettre ouverte sur la révision de la loi sur les délits sexuels concernant les mineurs'' ("Nefermita letero pri la revizio de la leĝo pri seksaj deliktoj koncerne al neplenaĝuloj"), estis subskribita de la filozofoj [[Michel Foucault]], [[Jacques Derrida]], [[Louis Althusser]], [[Jean-Paul Sartre]], [[Simone de Beauvoir]] kaj [[André Glucksmann]], de la filozofo kaj semiologo [[Roland Barthes]], de la romanisto kaj aktivulo por la rajtoj de la samseksemuloj Guy Hocquenghem, de la advokato kaj profesoro pri juro Jean Danet, de la verkisto kaj kinisto [[Alain Robbe-Grillet]] (elektita membro de la [[Franca Akademio]] en 2004), de la verkisto [[Philippe Sollers]], de la pediatro kaj infana psikanalisto Françoise Dolto kaj de aliaj homoj apartenantaj al diversaj politikaj tendencoj.<ref group="noto">Foucault, Hocquenghem kaj Danet estas menciitaj plurfoje kiel subskribantoj de la peticio en la teksto de Foucault ''La Loi de la pudeur'' ("La leĝo de l' pudoro") (Kp. [http://www.ipce.info/ipceweb/Library/danger.htm enreta versio en la angla]). La nomo Françoise Dolto kaj la esprimo "homoj apartenantaj al diversaj politikaj tendencoj" estas menciitaj en la p. 273 (Kp. [http://www.ipce.info/ipceweb/Library/danger.htm enreta versio en la angla]). La nomoj de la filozofoj Jacques Derrida, Louis Althusser kaj André Glucksmann estas menciitaj en la TTT-ejo [https://web.archive.org/web/20050404190912/http://www.decadi.com/dignaction/Fpetit.html Dignaction.org] (france). Fine, la nomoj de la filozofoj Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir kaj Roland Barthes, kaj ankaŭ tiuj de la verkistoj Alain Robbe-Grillet kaj Philippe Sollers, estas menciitaj en la TTT-ejo [http://www.denistouret.net/textes/Cohn-Bendit.html Denistouret.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120716230839/http://www.denistouret.net/textes/Cohn-Bendit.html |date=2012-07-16 }} (ankaŭ france).</ref> === Listo de subskribantoj === {| | * Alain Robbe-Grillet * André Glucksmann * Françoise Dolto * Guy Hocquenghem * Jacques Derrida * Jean Danet | * Jean-Paul Sartre * Louis Althusser * Michel Foucault * Philippe Sollers * Roland Barthes * Simone de Beauvoir |} * kaj «homoj apartenantaj al diversaj politikaj tendencoj»<ref group="noto">La esprimo "homoj apartenantaj al diversaj politikaj tendencoj" estas menciita en la paĝo 273 de la teksto de Foucault ''La Loi de la pudeur'', ĉapitro 16 de ''Politics, Philosophy, Culture – Interviews and Other Writings 1977 – 1984'' {{en}}, eldonita de Lawrence D. Krizman. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]'', 1988. ISBN 0-415-90082-4 (Kp. [http://www.ipce.info/ipceweb/Library/danger.htm enreta versio] en la angla)</ref>. == Debato en la Pariza radio == La [[4an de aprilo]] [[1978]] oni elsendis per la Pariza radio fundan debaton inter Michel Foucault, Jean Danet kaj Guy Hocquenghem, en kiu tiuj klarigas siajn kialojn favore al nuligo de la aĝo de konsento, kontraŭ kiu ili signis la peticion de 1977. La konversacio aperis en la franca kun la titolo ''La Loi de la pudeur'' ("La leĝo de l' pudoro")<ref>"Fous d'enfance: Qui a peur des pédophiles?". ''Recherches'', n-ro 37 (aprilo 1979), pp. 69-82.</ref><ref>Foucault, Michel. ''Dits et écrits 1976-1979'', Vol. 3. Parizo: Gallimard, 1994, pp. 766-776.</ref>, kaj pli poste en la angla kun la titolo ''Sexual Morality and the Law''<ref>Ĉapitro 16 de ''Politics, Philosophy, Culture – Interviews and Other Writings 1977-1984'': "Sexual Morality and the Law". Nov-Jorko-Londono: Routledge, 1988, p. 275. ISBN 0415901499.</ref>. Pli poste ĝi estos represita, en la lasta lingvo, kun la titolo ''The Danger of Child Sexuality''. == Nefermitaj leteroj aperintaj en la franca gazetaro == === ''Le Monde'' – 26a de januaro 1977 === [[Dosiero:Satrte-beauvoir.jpg|dekstra|145px|eta|[[Jean-Paul Sartre]] kaj [[Simone de Beauvoir]].]] La ĵurnalo ''[[Le Monde]]'' publikigis nefermitan leteron la antaŭan tagon al la juĝo kontraŭ tri francaj civitanoj, Bernard Dejager, Jean Claude-Jean kaj Gallien Burckhardt, akuzitaj pri esti havintaj seksajn rilatojn ​​kun geadoleskantoj 13- kaj 14-jaraj<ref name="noto">[http://www.ipce.info/ipceweb/Library/00aug29b2_le_monde.htm Peticio de 1977 kaj subskribantoj]. Biblioteko IPCE.</ref>. Du el ili restis en preventa aresto jam de 1973, fakto kiun la letero kvalifikas "skandala". La letero estis subskribita de 69 homoj, inter ili Jack Lang (estonta ministro pri kulturo kaj edukado), Bernard Kouchner (iama ministro pri sano kaj kunfondinto de Kuracistoj Sen Landlimoj), Michel Bon (eksa prezidanto-direktoro ĝenerala kaj prezidanto de la direkcia konsilo de [[Carrefour]] kaj [[France Télécom]] kaj iama vicprezidanto de la Instituto Pasteur) kaj famaj intelektuloj kiel Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, [[Gilles Deleuze]], Roland Barthes, André Glucksmann kaj Guy Hocquenghem, kaj ankaŭ naŭ specialistoj (kvin psikiatroj, unu kuracisto, unu psikologo, unu psikanalisto kaj unu specialisto pri sociaj sciencoj)<ref name="noto"/><ref>Becchi, Egle (eldonita de). ''L'amore dei bambini. Pedofilia e discorsi sull'infanzia''. Milano: Opuscoli Feltrinelli, 1981, pp. 35-36.</ref>. La dokumento asertas, ke ekzistas granda misproporcio inter la konsidero kiel krimo de iliaj agoj kaj la naturo de la faktoj pri kiuj ili estas akuzitaj, kaj ankaŭ iu kontraŭdiro tial, ke en Francio la adoleskantoj estas jure respondecaj pri siaj agoj ekde la aĝo de 13 jaroj. La teksto ankaŭ atentigas, ke se la junulinoj 13-jaraj havas la rajton sin apliki la antikocipan pilolon, ili ankaŭ devus havi la kapablon povi doni sian konsenton. === Plena listo de la 69 subskribantoj === Jen la kompleta listo de nomoj: {| | * Alain Cuny * André Glucksmann * Anne Querrien * Bernard Dort * Bernard Kouchner * Bernard Muldworf (psikiatro) * Bertrand Boulin * [[Catherine Millet]] * Catherine Valabrègue * Christian Hennion (ĵurnalisto) * [[Christiane Rochefort]] * Claire Gellman (psikologo) * Claude d’Allonnes * Copi * Daniel Guérin * Danielle Sallenave * Dionys Mascolo * Fanny Deleuze * [[Félix Guattari]] * Francis Ponge * [[François Châtelet]] * François Régnault * Françoise d'Eaubonne | * Françoise Laborie * Gabriel Matzneff * Georges Lapassade * Gérard Soulier * Gérard Vallès (psikiatro) * [[Gilles Deleuze]] * Gilles Sandier * Grisélidis Réal * Guy Hocquenghem * Hélène Védrine * Jack Lang * Jacques Henric * [[Jean-François Lyotard]] * Jean-Louis Bory * Jean-Luc Henning * Jean-Marie Vincent * Jean-Michel Wilheim * [[Jean-Paul Sartre]] * Jean-Pierre Colin * [[Jean-Pierre Faye]] * Judith Belladona * [[Louis Aragon]] * Madeleine Laïk | * Marc Pierret * Marie Thonon * Maurice Erne (psikiatro) * Michel Bon (psikosociologo) * Michel Cressole * Michel Leyris * Négrepont * Olivier Revault d'Allonnes * [[Patrice Chéreau]] * Philippe Gavi * Philippe Sollers * Pierre-Edmond Gay (psikanalisto) * Pierre Guyotat * Pierre Hahn * Pierre Samuel * Pierrette Garrou (psikiatro) * Raymond Lepoutre * René Schérer * Robert Gellman (psikiatro) * Roland Barthes * Simone de Beauvoir * Victoria Therame * Vincent Montail |} === ''Libération'' – Marto 1979 === Simila letero, sed multe pli inklina al polemiko, aperis en la ĵurnalo ''[[Libération]]'' en 1979, subtene de Gérard R., akuzita pri [[seksa delikto]] sur infanojn, kiu atendis juĝon jam de dekok monatoj. Ĝi estis subskribita de 63 homoj, inter ili Pascal Bruckner, [[Georges Moustaki]] kaj Christiane Rochefort. La letero informas pri tio, ke Gérard R. loĝas kun knabinoj 6- ĝis 12-jaraj, «kies radianta mieno montras al la okuloj de ĉiuj, inkluzive de iliaj gepatroj, la feliĉon kiun ili trovas [ĉe Gérard]». Tiu ĉi letero estis reproduktota de la ĵurnalo ''L’Express'' la 7an de marto 2001. Krom pri Christiane Rochefort, oni neniam informis, ke neniu el la subskribantoj de la letero de 1977 estus subskribinta ankaŭ tiun de 1979. == Notoj == <references group="noto"/> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== {{Projektoj |wikisource=Franca peticio de 1977 kontraŭ la aĝo de konsento }} === France === * [https://web.archive.org/web/20050404190912/http://www.decadi.com/dignaction/Fpetit.html Dignaction.org] - Listo de subskribantoj de la franca peticio de 1977 al la franca parlamento kaj la du nefermitaj leteroj publikigitaj en ''Le Monde'' kaj ''Libération''. * Biblioteko IPCE: [http://www.ipce.info/ipceweb/Library/00aug29b2_le_monde.htm Pri la nefermita letero en ''Le Monde'']. Detaloj pri la nefermita letero kaj listoj de subskribantoj. * [http://www.denistouret.net/textes/Cohn-Bendit.html Denistouret.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120716230839/http://www.denistouret.net/textes/Cohn-Bendit.html |date=2012-07-16 }} (vidu "'Libé' en écho d’un vertige commun", "pétitions") – Reproduktiĝas artikolo de Sorj Chalandon, aperinta en ''Libération'' la 23an de februaro 2001, pp.&nbsp;3 kaj 4. La artikolo mencias la du peticiojn de 1977 kaj aldonas la nomojn de Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Roland Barthes, Alain Robbe-Grillet kaj Philippe Sollers kiel subskribantoj de la peticio de 1977 adresita al la Parlamento. * ''La censure des bien-pensants'', p.&nbsp;96 (Parizo: 2003, ed. Albin Michel). Libro verkita de la ĵurnalisto Robert Ménard, fondinto de Ĵurnalistoj Sen Landlimoj kaj Emmanuelle Duverger, advokato internaciista kaj membro de la Internacia Federacio pri Homaj Rajtoj. Oni mencias la du peticiojn de 1977. Fonto: TTT-ejo [http://www.denistouret.net/textes/Menard.html Denistouret.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130109015348/http://www.denistouret.net/textes/Menard.html |date=2013-01-09 }} (paĝo pri Ménard, n-ro 6). * ''La loi de la pudeur'', aperinta en la revuo ''Recherches'', n-ro 37, aprilo 1979, ''Fous d’enfance'', p.&nbsp;69-82. * Foucault, Michel (1994). ''Dits et écrits 1976-1979. Tome III''. Parizo: Gallimard, pp.&nbsp;766–776 (ĉapitro "La Loi de la pudeur"). === Angle === * Biblioteko IPCE: [http://www.ipce.info/ipceweb/Library/00aug29b1_from_1977.htm Pri la aperta letero en ''Le Monde'']. Detaloj pri la nefermita letero kaj listo de subskribantoj. * Biblioteko IPCE: [http://www.ipce.info/ipceweb/Library/danger.htm The Danger of Child Sexuality]. Represo de la teksto de Foucault ''La loi de la pudeur''. * Foucault, Michel. Politics, Philosophy, Culture. ''Interviews and Other Writings 1977-1984''. Eldonita de Lawrence D. Krizman. Nov-Jorko-Londono: 1988, Routledge, ISBN 0-415-90082-4. Ĉapitro 16, pp.&nbsp;271–285. La franca peticio de 1977 al la Parlamento estas menciita en la paĝoj 272–273. === Itale === * [http://www.simona.com/bimbi/bimbi7.html#app1b Per una legislazione diversa sulla sessualità dei minorenni] - Komentoj pri la nefermita letero aperinta en ''Le Monde'' kaj listoj de subskribantoj. * Becchi, Egle (eldonita de). ''L'amore dei bambini. Pedofilia e discorsi sull'infanzia''. Milano: 1981, Opuscoli Feltrinelli, pp.&nbsp;35–36 ([http://www.simona.com/bimbi/bimbi7.html#app1b fonto]). {{Pedofilio}} [[Kategorio:Pedofilio]] 9rms4mtbl73u4715skyqyt5i0jkd30y 0 419389 9441558 8902216 2026-07-30T03:21:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441558 wikitext text/x-wiki '''SÓFALVI András''' [so:falvi] estas rumania hungara muzeologo, arkeologo, lokhistoriisto. Li naskiĝis en [[Odorheiu Secuiesc]] la [[22-an de aŭgusto]] [[1973]]. ==Biografio== András Sófalvi akiris diplomon pri arkeologio-historio en [[ELTE]] de [[Budapeŝto]] en 2000. Inter 1998 kaj 2002 li laboris en [[Hungario]], poste li laboras en la [[Muzeo Haáz Rezső]] de [[Odorheiu Secuiesc]]. Liaj esplortemoj estas: la mezekoka historio de [[Sikullando]] kaj [[Transilvanio]]] kaj la Sud-Transdanubio dum la popolmigradoj kaj en mezepoko. ==Fontoj== *''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. *[http://www.postabela.ro/oneletrajzok/sofalviandras.html Biografiaj indikoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090521104933/http://www.postabela.ro/oneletrajzok/sofalviandras.html |date=2009-05-21 }} {{Vivtempo|Sofalvi, A.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj]] 3vb01skicjb98mnbpi8gve8ce4orct6 0 422111 9441403 9178451 2026-07-29T16:44:03Z Sj1mor 12103 9441403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Olympe de Gouges | dosiero = Marie-Olympe-de-Gouges.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo = Paŝtelo de [[Alexandre Kucharski]] | pseŭdonimo = Marie-Olympe de Gouges | naskonomo = Marie Gouze | dato de naskiĝo = {{dato|7|majo|1748}} | loko de naskiĝo = [[Montauban]], [[Francujo]] | dato de morto = {{dato|3|novembro|1793}} | loko de morto = [[Parizo]], [[Francujo]] | profesio = verkistino, politikistino, feministino | nacieco = | etno = | lingvo = [[franca]] | lingvoj = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = Louis-Yves Aubry | partnero = | infanoj = Pierre Aubry de Gouges | rilatoj = supoza generanto : [[Jean-Jacques Lefranc de Pompignan]] <br /> patrino : Anne-Olympe Mouisset <br /> oficiala patro : Pierre Gouze | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} [[Dosiero:OlympeGougesSignature.jpg|207 px|eta|Subskribo de Olympe de Gouges.]] '''Marie Gouze''', t.n. '''Marie-Olympe de Gouges'''<ref group="noto">Ĉi-tiu artikolo devenas de la samnoma dosiero en la franca Vikipedio</ref>, naskiĝis en [[Montauban]] la [[7-an de majo]] [[1748]], estis mortigita per [[gilotino]] en [[Parizo]] la [[3-an de novembro]] [[1793]]. Ŝi estis franca [[verkistino]], [[politikistino]], [[aktivismo|aktivulino]] kaj [[Polemiko|polemikistino]]. Aŭtorino de la ''[[Deklaracio pri Virinaj kaj Civitaninaj Rajtoj|Deklaracio pri Inaj kaj Civitaninaj Rajtoj]]'', ŝi multe verkis favore al civitaj kaj politikaj [[virinaj rajtoj|rajtoj de inoj]] <ref group="noto">Ĉar la vorto "virino" estas ĉiukaze kaj esence absurda, ĝi estu jam anstataŭigita en ĉi tiu artikolo per la pli logika termino "ino"</ref> kaj al [[Aboliciismo|abolicio]] de [[sklaveco]]. Ŝi tiel emblemis la movadojn por liberigo de inoj, kaj ĝenerale por [[humanismo]]. La gravecon de ŝia rolo en la [[historio de ideoj]] alte taksis la universitataj medioj. == Biografio == === Montauban === Marie Gouze naskiĝis en [[Montauban]], oficiale kiel filino de Pierre Gouze, urboburĝo kaj [[buĉisto]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/noticias-62044358</ref>, kiu tamen ne subskribis je ŝia [[bapto]], kaj ties edzino Anne Mouisset, filino de [[Drapo|drapisto]]. Laŭ i.a.la deputito Jean-Baptiste Poncet-Delpech, ŝia vera patro estus fakte Jean-Jacques Lefranc de Pompignan, [[baptopatro]] kaj amanto de ŝia patrino.<br /> En la jaro 1765, je sia 18a jaro, Marie Gouze iĝis edzinigita kun iu pariza pladvendisto, Louis-Yves Aubry, buŝoficiro ĉe la intendanto kaj pro tio verŝajne grava kliento ĉe la familia viandejo. Post kelkaj monatoj, la junulino naskis filon, Pierre. Ŝia edzo mortis baldaŭ, tamen Marie ne reedziniĝis pro seniluziiĝo pri la edzineco, kiu donis al ŝi nenian feliĉon, tiel ke ŝi eĉ priskribis la geedziĝon kiel ''tombejo de fido kaj amo'' <ref name="Blanc">Olivier Blanc, [http://www.monde-diplomatique.fr/2008/11/BLANC/16516 « Celle qui voulut politiquer »/Tiu kiu intencis politikumi], ''[[Le Monde diplomatique]]'', novembro 2008.</ref>. <br />Ŝi alkutimiĝis uzi verke [[Kromnomo|kromnomojn]], nome ĉu « Marie-Olympe » ĉu « Olympe », aldonante nobelsignon antaŭ sia oficiala nomo « Gouze », kiu foje iĝis « Gouges » en skribaĵoj, laŭ formo jam uzita de ŝia pliaĝa fratino S-ino Reynard, naskita « Jeanne Gouges », edzino de kuracisto.<br /> Ŝi neniel pluligiĝis al Montauban, krom al ŝia patrino, kiun ŝi estos monhelpanta poste <ref group="noto">pere de la bankisto Delon de Lormière.</ref>. Do Marie-Olympe senprokraste rekuniĝis kun sia pliaĝa fratino en Parizon. Komence de la jaroj 1770, ŝi loĝis en Parizo kun sia filo, al kiu ŝi donigis zorgeman edukadon. <br />Dum tiuj parizaj jaroj, ŝi ŝanĝis sian nomon el Marie Gouze al Olympe de Gouges. === Parizo kaj la teatro === [[Dosiero:Olympe de Gouges.jpg|eta|Portreto de Olympe de Gouges.]] Ŝi renkontis gravan ŝtatoficiston, Jacques Biétrix de Rozières, tiam ŝtatkontraktantan entrepreniston de militaj transportoj. Kiam li proponis al ŝi geedziĝon, ŝi malkonsentis. Tamen daŭris ilia [[amrilato]] ĝis la [[franca revolucio]]. <br />Lia financa subteno ebligis al ŝi burĝe vivi kaj eĉ aperi ekde 1774 en la ''Pariza Almanako'' (Almanach de Paris), alinome [[jarlibro]] de altrangaj personoj. <br />Polurita per sia patrina edukado, Olympe facile alkutimiĝis al la vivmanieroj de la pariza "elito", baldaŭ vizitadis la salonojn kaj komencis verki. Pro sia supozita deveno de la fama [[dramaturgo]] Le Franc de Pompignan, kies verko ''Didon'' triumfis, Olympe certe emis verki. Kvankam ŝi prezentis sin kiel lia literatura heredantino, ŝi tute malsamopiniis kun tiu kontraŭstaranto de [[Voltaire]] kaj filozofoj. <br /> Ĉar la tiama teatro ofte vehiklis novajn ideojn, ĝi estis aparta atentocelo de [[cenzuro]]. <br />Olympe estigis sian propran trupon, inkluzive dekoraĵojn kaj kostumojn. Tiu vojaĝanta teatro ludis en Parizo kaj ĉirkaŭaĵo. Foje rakontis en siaj Memoraĵoj la markizo de Maisonfort, kiel li aĉetis de Sinjorino de Gouges ties "malgrandan teatron" dum la jaro 1787, konservante parton de ties trupo, interalie la junan Pierre Aubry.<br /> Krom ŝiaj politikaj verkoj, kiuj estis ludataj dum la Revolucio, la teatraĵo ''Sklaveco de la nigroj'' vere famigis Olympe-n. Kvankam ĝi aperas tiel titolita en la jaro 1792, tiun verkon enskribis la repertuaro de la "Comédie Française" jam en 1785 sub ĝia originala titolo ''Zamore kaj Mirza, aŭ la feliĉa ŝippereo''. <br /> Pro ĝia aŭdaco -iom elpuŝante normojn de la [[Malnova Reĝimo]]- la aktoraro de la ''Théâtre Français'' (Franca Teatro) akceptis heziteme tiun teatraĵon : ili finance dependis de protektado de nobeloj el la "reĝa ĉambro".<ref group="noto">Nur protektado de Charlotte Béraud de La Haye, markizino de Montesson, influhava homo en la klerisma movado kaj morganata edzino de [[Filipo de Orléans]], ebligis akcepton de tiu teatraĵo. Sinjorino de Montesson eĉ kreis en sia propra domego ("Hôtel de la Chaussée d'Antin") privatan teatron, kies direkcion ŝi konfidis al la Kavaliro de Saint-Georges, filo de liberigita sklavino.</ref>. Tiu teatraĵo celis atentigi la publikon pri la sorto de nigraj sklavoj en kolonioj. Pro la [[absolutismo|absolutisma]] kunteksto, ĝi miksis moderecon kaj renversemon. La [[Nigra Kodo]], dekretita de [[Ludoviko la 14-a]] ankoraŭ validis, kaj inter la korteganoj, multaj enspezis per koloniaj varoj, kiuj konstituis la duonon de la franca ekstera komerco ĵus antaŭ la Revolucio. <br /> En septembro 1785, Olympe de Gouges suspektis intrigojn cele preterlasi sian verkon kaj plendis kontraŭ aktoroj. Unu el ili, Florence, konsideris sin insultita kaj protestis ĉe eminentuloj. La pretekston tuj uzis du ministroj, la barono de Breteuil kaj la marŝalo de Duras, por interkonsente sendi De Gouges al la [[Bastille]] (reĝa malliberejo) kaj depreni la kontraŭsklavisman teatraĵon el la repertuaro. Tamen, la subteno de kavaliro Michel de Cubières (i.a.), kies frato la markizo estis favorato de [[Ludoviko la 16-a]], forigis la [[lettre de cachet|sigeliloleteron]].<br /> Dum la franca revolucio, la Franca Komedio iom pli sendependiĝis, ĉefe dank'al Talma kaj Vestris. Tial finfine eblis ludi la kontraŭsklavisman teatraĵon. Tamen, la koloniema premgrupo ankoraŭ vigladis, kaj Olympe de Gouges, malgraŭ apogo de la Klubo de Amikoj de Nigruloj, plusuferis pro premoj kaj eĉ minacoj. En 1790, ŝi verkis alian samteman teatraĵon : ''La merkato de negroj''.<ref group="noto">Ties manuskripto estis bruligita post ŝia ekzekuto, kun aliaj personaj paperoj, « por ne infektadi la publikan spiriton », laŭ ordonoj de Fouquier-Tinville, tiama prezidanto de la sekcio Pont-Neuf</ref>.<br /> Krome, ŝi estis publikiginta ''Réflexions sur les hommes nègres'' (''Rimarkoj pri la nigruloj'', 1788), kiuj bonvenigis ŝin en la Socio de Amikoj de Nigruloj, al kiu ŝi aliĝis. Kiel [[aboliciismo|aboliciistino]] estis ŝi ankaŭ citita de la Abbé (pastro) Grégoire en la « listo de kuraĝaj homoj, kiuj defendis la kaŭzon de la malfeliĉaj nigruloj » (1808). Ŝi skribis, jam antaŭ la revolucio {{citaĵo|Ĉiam interesis min la speco de nigruloj pro sia kompatinda sorto. Tiuj, kiujn mi povis pridemandi, neniam kapablis satigi mian scivolemon nek mian racion. Ili nomis tiujn homojn ''kruduloj'', ''estaĵoj malbenitaj de la Ĉielo'' ; tamen pliaĝiĝante mi klare vidis, ke nur perforto kaj antaŭjuĝo kondamnis ilin al tiu abomena sklaveco, ke naturo tute ne responsas prie, ke ĉion estigis la maljusta kaj potenca intereso de blankoj <ref group="noto">franclingve : Olympe de Gouges, ''L’Esclavage des Nègres'' (''Sklaveco de la nigruloj'' : nepublikigita versio, 28-an de décembro 1789 sekvita de ''Réflexions sur les hommes nègres'' (''Rimarkoj pri la nigruloj''), studaĵo kaj prezento far de Sylvie Chalaye kaj Jacqueline Razgonnikoff, eld. l’Harmattan, kol. ''Autrement Même'', 2006.</ref>.}}. === La [[franca revolucio]] === En 1788, la ''Ĝenerala Ĵurnalo de Francio'' publikigis du politikajn broŝurojn far de sinjorino de Gouges. La unua prezentis ŝian projekton pri patriota imposto, kiun ŝi klarigis en sia fama letero al la popolo. En la alia, ''Patriotaj rimarkoj de la aŭtorino de la letero al la popolo'', ŝi malvolvis egan programon pri sociaj kaj societaj reformoj. <br />Postajn broŝurojn ŝi okaze adresis al delegitoj dum la tri unuaj naciaj asembleoj, al la patriotaj kluboj kaj diversaj eminentuloj, i.a. [[Mirabeau]], [[Marie-Joseph Motier, markizo de La Fayette|La Fayette]] kaj [[Necker]], kiujn ŝi aparte admiris.<br /> Ŝiaj proponoj kongruis kun ideoj de la [[Ĝirondisto]]j, favore al konstitua monarĥio. Ŝi vizitadis la literaturan salonon de Anne-Catherine Helvétius en Auteuil (apud Parizo) kaj eĉ instaliĝis en tiu urbeto de 1790 ĝis 1793. Ŝi interrilatiĝis kun [[Nicolas de Condorcet|Condorcet]] kaj ties edzino Sophie (de Grouchy), [[Talma]], la markizo de Villette, Louis-Sébastien Mercier kaj la ĝenerala sekretario de la Pariza Komunumo post la 10-a de aŭgusto, Michel de Cubières, kies edzino, grafino de Beauharnais, prizorgis faman salonon ĉe la Tournon-strato. <br />Dum la jaro 1792, Olympe aliĝis la klubon de Ĝirondistoj kaj, same kiel la plejmulto el la klubanoj de Auteuil, respublikaniĝis.<br /> Preskaŭ ĉiuj kontraŭstaris la mortopunon por [[Ludoviko la 16-a]]. La 16-an de decembro 1792, Olympe eĉ proponis sin kiel helpantino de [[Chrétien-Guillaume de Malesherbes|Malesherbes]] por defendi la reĝon dum lia proceso antaŭ la Konvencio, sed ŝia propono estis malestime rifuzita <ref name="Blanc"/>. Olympe de Gouges opiniis, ke inoj tute kapablis plenumi ankaŭ taskojn, kiujn oni tradicie rezervis al viroj. Preskaŭ ĉiuj el ŝiaj verkoj postulis, ke "iŝi" estu kunprenitaj por politikaj kaj societaj diskutoj. Ŝi skribis eĉ al [[Marie-Antoinette]] kaj redaktis la faman ''[[Deklaracio pri Virinaj kaj Civitaninaj Rajtoj|Deklaracio pri Inaj kaj Civitaninaj Rajtoj]]'', rekte laŭ la modelo de la ''[[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj|Deklaracio pri homaj (''viraj ?'') kaj civitanaj rajtoj]] '' (1789). Ŝi postulis, ke ambaŭ seksoj estu politike kaj civile samrajtaj, ĉar ino havis sammaniere naturajn rajtojn kiujn nur antaŭjuĝoj perdigis al ŝi {{citaĵo|Ino rajtas supreniri sur la eŝafodon ; sekve ŝi nepre rajtas supreniri al la tribuno.}} Je la unua fojo, ŝi akceptigis inojn en nacian ceremonion, je la "Festo de la Leĝo", la 3-an de junio 1792, kaj denove je la 3-a memorfesto de la [[Okupo de la fortreso Bastille|invado de la Bastiljo]], la 14-an de julio 1792. Ŝi estis iniciatanto por starigi eksedziĝon, unuan kaj solan rajton donitan de la Revolucio al la inoj. <br />Ŝi krome petis abolicion de religia geedziĝo kaj ties anstataŭigon de ia civila kontrakto inter konkuboj. Ĝi estus kalkulanta ankaŭ [[ekstergeedzeca nasko|infanojn naskiĝintajn ekstergeedzece]]. <br />Olympe ankaŭ estis inter la unuaj, kiuj ekteoriis la nuntempan protektosistemon de patrinoj kaj infanoj. Indignanta de tradicia akuŝo en ordinaraj malsanulejoj, ŝi ege postulis kreadon de veraj akuŝejoj. <br />Kortuŝita de la kutima malriĉeco, ŝi proponis krei naciajn laborejojn por senlaboruloj kaj hejmojn por almozuloj. <br /> La tuton ŝi proponis jam komence de la granda vintro 1788-1789. Olympe de Gouges opiniis, ke tiuj antaŭrimedoj estas fundamentaj, kion ŝi pluklarigis en ''Persekutita patriotino'', nome sia lasta verko antaŭ sia morto. === La fino === [[Dosiero:Olympe gouges.jpg|eta|Olympe de Gouges sur la eŝafodo]] En la jaro 1793, Olympe de Gouges akre atakis tiujn, kiujn ŝi responsigis pri la septembraj masakroj (masakro de malliberuloj kaj internigitoj la 2-an kaj 3-an de septembro 1792) : {{citaĵo|sango, eĉ de kulpuloj, kruele kaj abunde elverŝita, eterne makuladas revoluciojn}} Ŝi celis precipe [[Marat]](on), unu el la subskribintoj de la cirkulero kiu proponis disvastigi tiajn masakrojn al ĉiuj malliberejoj en Francio (3-an de septembro 1792). Ŝi krome suspektis, ke [[Robespierre]] emas al diktatoreco kaj interpelaciis lin per pluraj skribaĵoj. Pro tio Bourdon de l'Oise denuncis ŝin ĉe la Klubo de [[Jakobenoj]].<br /> Dum la printempo 1793, ŝi denuncis kreskiĝon de la "montara" diktatoreco, samopiniante kiel Vergniaud, pro instaliĝo, la 6-an de aprilo 1793, de la t.n. ''Comité de Salut Public'' ([[Komitato por publika savado]]), kiu rajtiĝis enkarcerigi deputitojn. Post la kulpigado de la tuta "ĝirondina" partio, kiu okazis la 2-an de junio 1793 ĉe la Konvencio, ŝi direktis sin al ties prezidanto leteron, en kiu ŝi indignis pro tiu atenco kontraŭ demokratiaj principoj (9-an de junio), sed tiu mesaĝo estis cenzurita dum legado. <br />Plie, ĉar ŝi komponis federisman afiŝon (''La tri urnoj aŭ la savo de la patrio, far de aera vojaĝanto''), la "montaranoj" arestigis ŝin, kaj, la 6-an de aŭgusto 1793, la revolucia tribunalo kulpigis ŝin pro kontesto de respublikaj principoj. <br /> En la malliberejo Saint-Germain des Prés, ŝi malsaniĝis pro vundinfektiĝo, kaj estis unue sendita al sanitarejo de Petite Force (en la kvartalo Marais), kaj dum oktobro al la malsanulejo de Marie-Catherine Mahay, ia malliberejo por riĉuloj kun pli fleksiĝema reĝimo. <br />Cele pruvi malpravecon de akuzoj, ŝi sukcesis kaŝe presigi kaj elirigi du afiŝojn « Olympe de Gouges en la revolucia tribunalo » kaj « Persekutata patriotino » (ŝian lastan verkon). Tiuj larĝskale disvastigitaj afiŝoj estis kompreneble rimarkitaj de policanoj, kiuj menciis ilin en siaj raportoj.<br /> Olympe de Gouges estis vokita antaŭ tribunalon la 2-an de novembro matene, du tagoj post ekzekuto de siaj ĝirondinaj amikoj. Haste kaj senadvokate pridemandita, ŝi defendis sin lerte kaj inteligente. Ŝi estis kondamnita al morto pro provado restarigi registaron alian ol ''unu kaj nedividebla''. <br />Ŝi deklaris sin graveda. Kuracistoj ne kapablis decidiĝi prie, sed Fouquier-Tinville asertis, ke ŝi ne gravedas. Poste, Fouquier-Tinville estos kondamnita al morto, interalie ĉar li sendis gravedajn inojn al la gilotino (akuzakto kontraŭ Fouquier-Tinville dum la [[franca respublika kalendaro|III-a jaro]]).<br />La verdikto estis jam ekzekucia. La kondamnita uzis siajn lastajn vivmomentojn por skribi leteron al sia filo, tamen policanoj interkaptis ĝin<ref>Olivier Blanc, ''La Dernière Lettre, prisons et condamnés de la Révolution'', Paris, R. Laffont, 1985.</ref>.<br /> Laŭ la civitano Prevost, kiu ĉeestis ŝian ekzekuton, kaj la ''Ĵurnalo'' de Charles Frédéric Perlet, ŝi kuraĝe kaj digne supreniris sur la eŝafodon, kvankam kelkaj historiistoj, i.a. Jules Michelet, malinde asertis la malon. Antaŭ ol la hakilo falis, ŝi ekkriis {{citaĵo|Idoj de la patrio, vi venĝu mian morton}}Tiam estis Olympe de Gouges 45-jaraĝa. == Kion Olympe de Gouges heredigis ? == Dum sia vivo ofte suferis Olympe pro la kutima misogineco kaj mizere ideologia konformismo. Ŝia propra filo, Pierre Aubry, oficiro, pro timo pri sia milita estonteco eĉ malagnoskis ŝin <ref group="noto">La perfido de ŝia filo ne helpis lin : Bonaparte, kvankam li kompreneble ne samopiniis kiel Olympe de Gouges, videble malŝatis ties malkuraĝan filon, kaj forsendis lin [[Franca Gujano|Gujanen]] kiel majoron. Tie mortis Pierre Aubry pro [[malario]]</ref><br /> La prokuroro de la [[Pariza Komunumo]], [[Pierre-Gaspard Chaumette]], aplaŭdis je la ekzekuto de pluraj inoj. Alparolante respublikaninojn, tiu samseksema<ref>Didier Godard, L'amour philosophique, Béziers, 2005, p. 226</ref> virulo kritikis aparte Olympe-n {{citaĵo|la vira ino, senhonta Olympe de Gouges, kiu unue estigis inajn societojn, preterlasis sian mastrumadon, intencis politikumi kaj krimadis (…) Tiuj malmoralaj estaĵoj estis ekstermitaj per la venĝa fero de leĝoj. Ĉu vi vere intencus imiti ''iŝin'' ? Ne ! Vi sentos, ke vi estas interesaj kaj indaj nur estante tion, kion naturo volis, ke vi estu. Ni volas, ke inoj estu respektitaj, tial ni devigos ''iŝin'' respekti sin mem.}} <br />Ĝis mezo de la 20-a jarcento estis Olympe de Gouges ignorita de la historiografio<ref>Charles Monselet, ''Les Oubliés et les dédaignés. Figures littéraires de la fin du XVIIIe s.'', Parizo, Poulet-Malassis et De Broise, 1846</ref>. Tian disdegnon ampleksis kontraŭfeminismaj drivoj aŭ feminismaj mallertaĵoj, pro miskono pri historia kunteksto aŭ psikologio de Olympe. Ŝi ŝercumis, ofte emis eĉ provoki, ekz. ŝi ne hezitis elvoki virojn al duelo ! Tian humuron videble ne ŝatis nek komprenis multaj viroj, kiuj sekve famigis ŝin kiel duonfrenezulino. Iuj eĉ asertis, ke ŝi ne scipovis skribi nek legi, kvankam oni havas kelkajn leterojn manskribitajn de ŝi en la malliberejo de la Abbaye.<br /> Malamikeco kontraŭ engaĝitaj inoj ofte devenis de aliaj inoj, kaj Olympe de Gouges bedaŭris tion jam en unu el siaj teatraĵoj : {{citaĵo|Inoj neniam havis pli malbonajn malamikojn ol inoj mem. Oni malofte vidas inojn aplaŭdante belan agadon far de ino<ref>Mirabeau aux Champs-Élysées, préface.</ref>.}} En la ''postparolo'' de sia ''Deklaracio pri la inaj rajtoj'' (septembro 1791), Olympe asertas, ke nur sia devigita malsupereco instigis inon uzi kaŝadon kaj artifikecon : {{citaĵo|pli ofte malbonfaris ol bonfaris la inoj. Devigo kaj kaŝado estis ''iŝia'' parto. Tion kion perforto forprenis al ''iŝi'', redonis al ''iŝi'' ruzeco ; ''iŝi'' helpadis sin per ĉiuj elturnaĵoj por allogi virojn, kaj ne kapablis rezisti la plej neriproĉinda el ili. Ĉu venene, ĉu fere, ĉion ''iŝi'' submetis, estrante krimon same kiel virton. Aparte la franca registaro dependis dum jarcentoj de la nokta administrado de inoj : nenio sekreta en la ministrejo eskapis al ''iŝi'' : ambasado, komando, ministraro, prezidanteco, kardinaleco, pontifikeco… finfine ĉio, kio karakterizas la viran [[stulteco]]n, submetiĝis al la [[avareco]] kaj [[ambicio]] de tiu sekso, antaŭe malestiminda kaj respektita, kaj ekde la revolucio respektinda kaj malestimita.}}<br /> Tial instigis Olympe de Gouges siajn samepokulinojn al kontraŭagado : {{citaĵo| Inoj, ĉu ne ja estus tempo por revolucii ankaŭ inter ni ? Ĉu estos inoj eterne izolitaj unuj la aliajn, neniam unuiĝontaj kun la tuta socio, krom klaĉante pri sia sekso kaj kompatigante la alian<ref>(''Lettre au Roi'', ''lettre à la reine'', Parizo, 1792, {{p.}} 8).</ref>?}} Dum la 19-a jarcento, Olympe de Gouges ĝenerale forgesiĝis<ref group="noto">Tamen, kiel ni vidis, Abbé Grégoire menciis ŝian nomon en sia verko'' De la littérature des Nègres''(1808), omaĝe al la gemilitantoj kontraŭ sklaveco. Poste, en 1853, [[Alexandre Dumas]] menciis Olympen en sia romano ''Ingénue'' (''Simplanimulino''). Kompleta ĉapitro ''Le Club Social'' akre kritikas sklavecon kaj larĝe priskribas la kontraŭsklavisman movadon antaŭ la revolucio. Kiel verkinto de ''Zamore et Mirza'', Olympe de Gouges, rajtas unu paragrafon ene</ref>. Nur post la fino de la 2-a mondmilito eliris Marie-Olympe de Gouges el karikaturo kaj anekdoto. Ŝi estis priatentita kaj studita aparte en [[Usono]], en [[Japanio]] kaj en [[Germanio]]. En ŝia propra lando, Francio, vekiĝis la intereso nur pere de la ducentjarjubileo de la revolucio (1989) kaj la emerĝa problemaro pri egalrajteco. De oktobro 1989 pluraj peticioj cele akceptigi Olympe de Gouges-n en la [[Panthéon|Pantheonon]] estis adresitaj al la prezidanto de la Respubliko, kiu neniam klopodis pri respondo.<br /> Ŝia originaleco, ŝia nekonformiĝemo kaj ŝiaj verkoj igis Olympe(n) unu el la gravaj humanistoj je la fino de la 18-a jarcento. == Verkoj<ref group="noto">La traduko de titoloj estas ĉiam dubinda. Oni devus legi la verkon antaŭe por ĝin certigi. Se vi konas la enhavon de iuj cititaj romanoj aŭ teatraĵoj kaj rimarkas tradukeraron, bv. korekti ĝin !</ref> == === Teatro === * ''Le mariage inattendu de Chérubin'', (''La neatendita geedziĝo de Kerubo''), Sevilo kaj Parizo, Cailleau, 1786. * ''L’Homme généreux'', (''La malavara homo''), Parizo, ĉe la aŭtoro, Knapen et fils, 1786. * ''Le Philosophe corrigé ou le cocu supposé'' (''La korektita filozofo aŭ la supozita kokrito''), Parizo, 1787. * ''Zamore et Mirza, ou l’heureux naufrage'' (Zamore kaj Mirza, aŭ la feliĉa ŝippereo''), 1788. * ''Molière chez Ninon, ou le siècle des grands hommes'' (''Molière ĉe Ninon, aŭ la jarcento de gravaj homoj''), 1788. * ''Bienfaisance, ou la bonne mère suivi de La bienfaisance récompensée'' (''Bonfarado, aŭ la bona patrino'', sekvita de ''la premiita bonfarado''), 1788. * ''Œuvres de Madame de Gouges'', dédié à Monseigneur le duc d’Orléans (''Verkoj de sinjorino de Gouges'' dediĉita al monsinjoro la duko de Orléans), 2 volumoj, Parizo, ĉe la aŭtoro kaj Cailleau, (februaro) 1788 (kolekto de la unuaj presitaj teatraĵoj, kun prefacoj kaj postfacoj, i.a. ''Zamore kaj Mirza'' kaj ''Réflexions sur les hommes nègres''= pensoj pri la nigruloj). * ''Œuvres de Madame de Gouges'', dédié à Monseigneur le prince de Condé (''Verkoj de sinjorino de Gouges'' dediĉita al monsinjoro la princo de Condé''), 1 volumo, Parizo, ĉe la aŭtoro kaj Cailleau, (septembro) 1788. * ''Le Marché des Noirs'' (''La merkato de la Nigruloj''), manuskripto deponita kaj legita ĉe la Comédie française) (1790). * ''Le nouveau Tartuffe, ou l’école des jeunes gens'' (''La nova Tartufo, aŭ la lernejo de junuloj''), manuskripto deponita kaj legita ĉe la Comédie française'' (1790) * ''Les Démocrates et les aristocrates, ou les curieux du champ de Mars'' (''Demokratoj kaj aristokratoj, aŭ la scivolemuloj de la [[Marsa Kampo (Parizo)|Marsa Kampo]]'') (1790) * ''La Nécessité du divorce'' (''Neceseco de la eksedziĝo''), manuskripto deponita ĉe la Nacia Biblioteko , (1790) * ''Le Couvent, ou les vœux forcés'' (''La monaĥinejo aŭ la truditaj votoj'')Parizo, veuve Duchesne, veuve Bailly et marchands de nouveautés, (oktobro) (1790) * ''Mirabeau aux Champs Élysées'' (''Mirabeau sur la [[Avenuo de la Elizeaj Kampoj|Elizeaj Kampoj]]''), Parizo, Garnery, (1791) * ''L’Esclavage des Noirs, ou l’heureux naufrage'' (''La sklaveco de nigruloj, aŭ la feliĉa ŝippereo''), Parizo, veuve Duchesne, veuve Bailly et les marchands de nouveautés, 1792. [http://gallica2.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k48280r.image.r=olympe+de+gouges.f3.langFR] * ''La France sauvée, ou le tyran détrôné'' (''la savita Francio, aŭ la detronigita tirano''), manuskripto, (1792) * ''L’Entrée de Dumouriez à Bruxelles, ou les vivandiers'' (''Eniro de Dumouriez en Bruselon, aŭ la kantinistoj'') (1793) === Politikaj verkoj (broŝuroj, afiŝoj, artikoloj ktp.) === * ''Lettre au Peuple ou projet d’une caisse patriotique, par une citoyenne'' (''Letero al popolo aŭ projekto de patriota kaso, far de civitanino''), septembro 1788. * ''Remarques patriotiques par la Citoyenne auteur de la Lettre au peuple'' (''Patriotaj rimarkoj de la civitanino aŭtorino de la Letero al popolo), Parizo, decembro 1788. * ''Le bonheur primitif de l’homme, ou les rêveries patriotiques'' (''La origina feliĉo de homo, aŭ la patriotaj sonĝadoj''), Amsterdamo kaj Parizo, Royer, 1789 * ''Dialogue allégorique entre la France et la Vérité, dédié aux États Généraux'' (alegoria dialogo inter Francio kaj Vereco, dediĉita al la [[Ĝeneralaj Statoj]] (aprilo) 1789 * ''Le cri du sage, par une femme'' (''La krio de saĝulo, far de ino''), Parizo, (majo) 1789 * ''Avis pressant, ou Réponse à mes calomniateurs'' (''Urĝa opinio, aŭ Respondo al miaj kalumniemuloj''), Parizo, (majo) 1789 * ''Pour sauver la patrie, il faut respecter les trois ordres, c’est le seul moyen de conciliation qui nous reste'' (''Por savi la patrion, necesas respekti la tri ordojn, solan restantan akordiĝorimedon''), Parizo, (junio) 1789. * ''Mes vœux sont remplis, ou Le don patriotique, par Madame de Gouges, dédié aux États généraux'' (''Miaj votoj estas plenumitaj, aŭ la patriota ofero, far de Sinjorino de Gouges, dediĉita al la Ĝeneralaj Statoj , Parizo, (junio) 1789. * ''Discours de l’aveugle aux Français, par Madame de Gouges'' (''Parolado de la blindulo al francoj''), Parizo, (24-an de junio) 1789 * ''Lettre à Monseigneur le duc d’Orléans, premier prince du sang'' (''Letero al Monsinjoro la duko de Orléans, unua sangoprinco''), Parizo, (julio) 1789 * ''Séance royale. Motion de M^gr le duc d’Orléans, ou Les songes patriotiques, dédié à M^gr le duc d’Orléans, par Madame de Gouges'' (''Reĝa seanso : Mocio de Monsinjoro la duko de Orléans, aŭ la patriotaj sonĝoj, dediĉita al Monsinjoro la Duko de Orléans, far de sinjorino de Gouges'') 11-an de julio 1789. * ''L’ordre national, ou le comte d’Artois inspiré par Mentor, dédié aux États généraux'', (''La nacia ordo, aŭ la grafo de Artois inspirita de Mentor, dediĉita al la Ĝeneralaj Statoj'') Parizo, (julio-aŭgusto) 1789. * ''Lettre aux représentants de la Nation'' (''Letero al mandatitoj de la nacio''), Parizo, L. Jorry, (septembro) 1789 (« La tago ne estas pli pura ol la fundo de mia koro »). * ''Action héroïque d’une Française, ou la France sauvée par les femmes, par Mme de G...'' (''Heroa agado de francino, aŭ Francio savita danke al la inoj, far de S-ino de G…''), Parizo, (10-an de septembro) 1789. * ''Le contre-poison, avis aux citoyens de Versailles'' (''La kontraŭveneno, avizo al la civitanoj de Versailles''), Parizo, (oktobro) 1789. * ''Lettre aux rédacteurs de la Chronique de Paris'' (''Letero al la redaktoraro de la pariza kroniko''), 20-an de decembro 1789. * ''Réponse au Champion américain, ou Colon très aisé à connaître'' (''Respondo al la amerikana rimarkindulo, aŭ plej rekonebla koloniano''), Parizo, 18-an de januaro 1790. * ''Lettre aux littérateurs français, par Madame de Gouges'' (''Letero al francaj belletristoj, far de S-ino de Gouges''), Parizo, (februaro) 1790. * ''Les Comédiens démasqués, ou Madame de Gouges ruinée par la Comédie française pour se faire jouer'' ('' La senmaskigitaj aktoroj, aŭ S-ino de Gouges elmalriĉigita de la Comédie Française por ludigi siajn teatraĵojn'' , Parizo, 1790. * ''Départ de M. Necker et de Mme de Gouges, ou Les adieux de Mme de Gouges aux Français'' (''Foriro de S-ro Necker kaj S-ino de Gouges, aŭ adiaŭas S-ino de Gouges la francojn'') , Parizo, 24-an de aprilo 1790. * ''Projet sur la formation d’un tribunal populaire et suprême en matière criminelle"" (''Projekto de popola kaj supera kortumo, prezentita de S-ino de Gouges la 26-an de majo 1790 antaŭ la Nacia Asembleo''), Parizo, Patriote français, 1790. * ''Bouquet national dédié à Henri IV, pour sa fête'' (''Nacia bukedo dediĉita al Henri la 4-a je lia festo'', Parizo, (julio) 1790. * ''Œuvres de Madame de Gouges'', Parizo, 1790 (''Verkoj de S-ino de Gouges'', artefarita kolekto de ŝiaj politikaj verkoj de 1788 ĝis 1790). * ''Le Tombeau de Mirabeau'' (''La tombo de Mirabeau''), aprilo 1791. * ''Adresse au roi, adresse à la reine, adresse au prince de Condé, Observations à M. Duveyrier sur sa fameuse ambassade, par Mme de Gouges'' (''Alvoko al la reĝo, alvoko al la reĝino, alvoko al la princo de Condé, rimarkoj al S-ro Duveyrier pri lia fama ambasado, far de S-ino de Gouges''), Parizo, (majo) 1791. * ''Sera-t-il roi ne le sera-t-il pas ?, par Madame de Gouges'' (''Ĉu li estos reĝo ? Ĉu li ne estos ? far de S-ino de Gouges'') Parizo, (junio) 1791. * ''Observations sur les étrangers'' (''Rimarkoj pri la eksterlanduloj'')(julio) 1791. * ''Repentir de Madame de Gouges'' (''Pento de S-ino de Gouges''), Parizo, lundo la 5-an de septembro 1791. * ''Les droits de la femme. À la reine'', signé (''La inaj rajtoj. Al la reĝino'' subskribita « de Gouges» (septembro) 1791. * ''le Prince philosophe'' (''La filozofa princo''), Parizo, Briand, 1792 (orienta rakonto). * ''Le Bon Sens du Français'' (''La saĝo de la franco''), 17-an de februaro 1792. * ''Lettre aux rédacteurs du Thermomètre du Jour'' (''Letero al redaktoroj de la tagtermometro''), la 1-a de marto 1792. * ''L’Esprit français ou problème à résoudre sur le labyrinthe de divers complots, par madame de Gouges'' (''La franca spirito, aŭ solvenda problemo pri la labirinto de diversaj komplotoj, far de S-ino de Gouges''), Parizo, veuve Duchesne, 22-an de marto 1792. * ''Le Bon Sens français, ou L’apologie des vrais nobles, dédié aux Jacobins'' (''La franca saĝo, aŭ apologio de veraj nobeloj, dediĉita al Jakobenoj''), Parizo, 15-an de aprilo 1792. * ''Grande éclipse du soleil jacobiniste et de la lune feuillantine, pour la fin d’avril ou dans le courant du mois de mai, par la LIBERTE, l’an IV de son nom, dédié à la Terre'' (''Granda suneklipso de Jakobenoj kaj luneklipso de Feuillantoj je la fino de aprilo aŭ dum majo pere de la libereco, je la 4-a jaro de ties aĝo, dediĉita al la Tero'') (aprilo) 1792. * ''Lettre aux Français'' (''Letero al francoj'') (aprilo) 1792. * ''Lettres à la reine, aux généraux de l’armée, aux amis de la constitution et aux Française citoyennes. Description de la fête du 3 juin, par Marie-Olympe de Gouges'' (''Leteroj al la reĝino, al armeogeneraloj, al geamikoj de la Konstitucio kaj al la francaj civitaninoj. Priskribo de la festo je la 3-a de junio, far de Marie-Olympe de Gouges ''), Parizo, société typographique aux Jacobins Saint-Honoré, (junio) 1792. * ''Œuvres de Madame de Gouges'' (''Verkoj de S-ino de Gouges''), 2 volumoj, Parizo, veuve Duchesne (politikaj tekstoj kaj teatro dum 1791 kaj 1792). * ''Pacte national par marie-Olympe de Gouges, adressé à l’Assemblée nationale'' (''Nacia pakto, far de marie-Olympe de Gouges, direktita al la Nacia Asembleo'') 5-an de julio 1792. * ''Lettre au Moniteur sur la mort de Gouvion'' (''Letero al la Moniteur pri la morto de Gouvion''), 15-an de julio 1792. * ''Aux Fédérés'' (''Al la Federaciuloj''), 22-an de julio 1792. * ''Le Cri de l’innocence'' (''La krio de senkulpeco''), (septembro) 1792. * ''La Fierté de l’innocence, ou le Silence du véritable patriotisme, par Marie-Olympe de Gouges'' (''La fiereco de senkulpeco, aŭ la silento de vera patriotismo'') (septembro) 1792. * ''Les Fantômes de l’opinion publique. L’esprit qu’on veut avoir gâte celui qu’on a'' (''La fantomoj de publika opinio. Onia spritemo difektas onian efektivan spriton''), Parizo, (oktobro) 1792. * ''Réponse à la justification de Maximilien Robespierre, adressé à Jérôme Pétion, par Olympe de Gouges'' (''Respondo al la apologio de Maximilien Robespierre, direktita al Jérôme Pétion, far de Olympe de Gouges''), novembro 1792. * ''Pronostic sur Maximilien Robespierre, par un animal amphibie'' (''Prognozo pri Maximilien Robespierre, de amfibia besto'', subskribita « Polyme »), 5-an de novembro 1792. * ''Correspondance de la Cour. Compte moral rendu et dernier mot à mes chers amis, par Olympe de Gouges, à la Convention nationale et au peuple, sur une dénonciation faite contre son civisme aux Jacobins par le sieur Bourdon'' (''Kortuma korespondado. Morala raporto kaj lasta vorto al miaj karaj geamikoj, far de Olympe de Gouges, al Nacia Konvencio kaj popolo, pri denunco al la Jakobenoj kontraŭ ŝia civitismo far de la sinjoro Bourdon''), Parizo (novembro) 1792. * ''Mon dernier mot à mes chers amis'' (''Mia lasta vorto al miaj karaj geamikoj'')(decembro) 1792. * ''Olympe de Gouges défenseur officieux de Louis Capet'' (''Olympe de Gouges neoficiala defendisto de Louis Capet''), el la printejo Valade plejaĝa filo, rue Jean-Jacques-Rousseau, la 16-an de decembro 1792. * ''Adresse au don Quichotte du Nord, par Marie-Olympe de Gouges'' (''Alvoko al la norda Donkiĥoto''), Parizo, Imprimerie nationale, 1792. * ''Arrêt de mort que présente Olympe de Gouges contre Louis Capet'' (''Mortverdikto kontraŭ Louis Capet, prezentita de Olympe de Gouges''), Parizo, 18-an de januaro 1793. * ''Complots dévoilés des sociétaires du prétendu théâtre de la République'' (''Malkaŝitaj komplotoj de anoj de la pseŭda Respublikteatro ''), Parizo, januaro 1793. * ''Olympe de Gouges à Dumouriez, général des armées de la République française'' (''Olympe de Gouges al Dumouriez, generalo de armeoj de la franca respubliko''), Parizo, 22-an de januaro 1793. * ''Avis pressant à la Convention, par une vraie républicaine'' (''Urĝa alvoko al la Konvencio, far de vera respublikanino''), Parizo, 20-an de marto 1793. * ''Testament politique d’Olympe de Gouges'' (''Politika testamento de Olympe de Gouges ''), 4-an de junio 1793. * ''Œuvres de Madame de Gouges'' (''Verkoj de Sinjorino de Gouges''), 2 volumoj, Parizo, 1793 (politikaj skribaĵoj 1792-1793). * ''Les Trois Urnes, par un voyageur aérien'' (''La tri urnoj, de aera vajaĝanto''), 19-an de julio 1793. * ''Une patriote persécutée, à la Convention nationale'' (''Persekutata patriotino ĉe la Nacia Konvencio'')(aŭgusto) 1793. * ''Olympe de Gouges au Tribunal révolutionnaire'' (''Olympe de Gouges en la Revolucia Tribunalo'', subskribita « Olympe de Gouges », 21-an de septembro 1793. == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gouges, Olympe de}} [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj feministoj]] [[Kategorio:Franca Revolucio]] [[Kategorio:Viktimoj de Franca Revolucio]] [[Kategorio:Francaj politikaj verkistoj]] blg8qhx5ytc265z14icfrkzoqy1mocl 0 422308 9441395 9262051 2026-07-29T16:37:20Z Sj1mor 12103 9441395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gyula KORNIS''' [djula korniŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kornis Gyula''' estis [[hungara]] [[filozofo]], [[politikisto]], [[piaristoj|piaristo]], [[pedagogo]], [[membro]] kaj prezidento de [[Hungara Scienca Akademio]], membro de [[Societo Kisfaludy]], membro de [[Societo Petőfi]]. Gyula Kornis naskiĝis kiel ''Kremer Gyula'' la {{daton|22|decembro}} [[1885]] en [[Vác]]. Li mortis la {{daton|17|aprilo}} [[1958]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Kornis frekventis [[gimnazio]]jn en Vác kaj [[Kecskemét]], [[universitato]]jn en Budapeŝto kaj [[Lejpcigo]], poste li plulernis en [[Oxford]]. Li iĝis [[pastro]] en [[1908]], poste li ekinstruis en gimnazio en Budapeŝto, ekde [[1914]] en universitato de [[Bratislavo|Pozsony]], ekde [[1920]] en universitato de Budapeŝto. Inter [[1927]]–[[1931]] li estis vicministro, inter [[1931]]–[[1939]] li estis parlamentano, eĉ parlamentestro. Li ofte kontribuis en [[Athenaeum (revuo)]]. Li estis arestita de [[Gestapo]] kaj de [[Ruĝa Armeo]]. Li emeritiĝis en [[1948]], poste en [[1951]] li deportiĝis al [[Poroszló]]. Li ricevis [[premio]]n en [[1930]]. == Verkaro (elekto) == * ''Elemi pszichológiai kísérletek'' (Bazaj psikologiaj eksperimentoj) 1911 * ''Történetfilozófia'' (Historiofilozofio) 1924 * ''Kultúra és nemzet'' (Kulturo kaj nacio) 1930 * ''Ungarische Kulturideale 1777–1848'' 1930 * ''Education in Hungary'' 1932 * ''Széchenyi István és a magyar költészet'' (István Széchenyi kaj la hungara poezio) 1941 * ''Friedrich Nietzsche és Petőfi'' ([[Friedrich Nietzsche]] kaj [[Petőfi]]) 1942 * diversaj redaktaĵoj == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://www.ogyk.hu/e-konyvt/mpgy/alm/al935_40/300.htm] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kornis, Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj parlamentestroj]] t91no57jm55w8z2ta01gemfay3swpxx 0 425040 9441645 8440785 2026-07-30T07:19:27Z Sj1mor 12103 9441645 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Synapsida |koloro = pink |dosiero=Synapsid diversity 3.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |troveblo de fosilioj = [[Karbonio]] ĝis [[frua Kretacio]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata'' |infrafilumo = [[Makzelulo]]j ''Gnathostomata'' |superklaso = [[Kvarpieduloj]] ''Tetrapoda'' |grandklaso = [[Amniuloj]] ''Amniota'' |klaso = '''Sinapsidoj''' ''Synapsida'' |klaso aŭtoritato = [[Osborn]], [[1903]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Sinapsidoj''' (Synapsida = "unu arko") estas klaso de [[amniuloj]] kiuj evoluigis unu truon en ĉiu flanko de la kranio, antaŭ 300 milionoj da jaroj dum la malfrua [[Karbonio]]. Sinapsidoj ĝisvivis ĝis la frua [[Kretaceo]]. La truo menciita permesas al la makzelo malfermiĝi pli larĝe; sekve, ĝi permesas la alligadon de pli grandaj, pli fortaj makzelomuskoloj. La klaso '''Synapsida''' estas parafiletika aro. Tio signifas, ke ĝi ne enhavas prapatron kaj ĉiujn ties idojn, ĉar en ili estas la mamuloj. Male ĝi estas evolua grado, kuniĝante uloj kiuj intersimilas forme kaj ekologie. Ili do ne estas aro rigardata en [[arkreskiĝo|arkreskiĝa]] klasigo. En kladistiko oni rigardas la naturan kladon '''[[Theromorpha]]''', kiu enhavas du klasojn: la [[parafiletika]]n klason '''Synapsida''' kaj la [[monofiletika]]n klason '''Mammalia''' (t.e. [[Mamuloj]]). Konforme kun nuntempaj esploroj<ref>{{Citaĵo el la reto |aŭtoro=LAURIN M., REISZ R. R.  |dato=2011 |titolo=Synapsida. Mammals and their extinct relatives |url=http://tolweb.org/Synapsida/14845 |verko=The Tree of Life Web Project |alirdato=2012-04-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/6DokMHLfi?url=http://tolweb.org/Synapsida/14845 |arkivdato=2013-01-20 }}</ref><ref>{{citaĵo de libro |familia nomo=Kemp T. S |jaro=2001 |titolo=The Origin and Radiation of Therapsids // Forerunners of Mammals: Radiation, Histology, Biology |url=http://books.google.com/books?id=cp26-CA2CDUC&lpg=PP1&ots=hPEezFSN1m&dq=forerunners%20of%20the%20mammals&lr&pg=PA3#v=onepage&q&f=false |aliaj=ed. by A. Chinsamy-Turan |loko=Bloomington, Indiana |eldoninto=Indiana University Press |paĝoj=pĝ. 3—30 |isbn=978-0-253-35697-0 }}</ref>, la klasifiko de sinapsidoj povas esti donita en formo du [[kladogramo]]j: {{Klado| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=Synapsida |1={{Klado|label1=[[Caseasauria]] |1={{Klado|1=†[[Eothyrididae]] |2=†[[Caseidae]] }} |label2=[[Eupelycosauria]] |2={{Klado|1=†[[Varanopidae]] |2={{Klado|1=†[[Ophiacodontidae]] |2={{Klado|1=†[[Edaphosauridae]] |label2=[[Sphenacodontia]] |2={{Klado|1=†[[Хаптодусы|''Haptodus garnettensis'']] |2={{Klado|1=†''[[Palaeohatteria]]'' |2={{Klado|1=†''[[Pantelosaurus]]'' |2={{Klado|1=†''[[Cutleria]]'' |label2=[[Sphenacodontoidea]] |2={{Klado|1=†[[Sphenacodontidae]] |2=[[Therapsida|THERAPSIDA]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} {{Klado| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Therapsida]] |1={{Klado|1=†[[Biarmosuchia]] |2={{Klado|1=†[[Eotitanosuchidae]] |label2=[[Eutherapsida]] |2={{Klado|1=†[[Dinocephalia]] |label2=[[Neotherapsida]] |2={{Klado|label1=[[Anomodontia]] |1={{Klado|1=†[[Venjukoviidae]] |2={{Klado|1=†[[Galeopsidae]] |2=†[[Dicynodontia]] }} }} |label2=[[Theriodontia]] |2={{Klado|1=†[[Gorgonopsia]] |label2=[[Eutheriodontia]] |2={{Klado|1=†[[Therocephalia]] |2={{Klado|1=[[Cynodontia]] (inkl. [[Mammalia|MAMMALIA]]) }} }} }} }} }} }} }} }} Por pli detala priskribo de la deveno de [[mamuloj]] jenas ankoraŭ unu [[kladogramo]] — por la subordo [[Cynodontia]] (laŭ rezultoj de la esploro far Liu Jiun kaj P. Olsen (2010)<ref>LIU J., OLSEN P. (2010). [http://download.springer.com/static/pdf/885/art%253A10.1007%252Fs10914-010-9136-8.pdf?auth66=1397746990_2a643533bf125326cf9f25eedbc2bec4&ext=.pdf The Phylogenetic Relationships of Eucynodontia (Amniota: Synapsida)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // ''Journal of Mammalian Evolution'', '''17''' (3), pĝ. 151—176. — {{DOI|10.1007/s10914-010-9136-8}}.</ref>): {{Klado| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Cynodontia]] |1={{Klado|1={{Klado|1=†[[Dviniidae]] |2=†[[Procynosuchidae]] }} |2={{Klado|1=†[[Madysauridae]] |label2=[[Epicynodontia]] |2={{Klado|1=†[[Galesauridae]] |2={{Klado|1=†[[Thrinaxodontidae]] |label2=[[Eucynodontia]] |2={{Klado|1={{Klado|label1=[[Cynognathia]] |1={{Klado|1=†[[Cynognathidae]] |label2=[[Gomphodontia]] |2={{Klado|1=†[[Diademodontidae]] |2={{Klado|1=†[[Trirachodontidae]] |2=†[[Traversodontidae]] }} }} }} |label2=[[Probainognathia]] |2={{Klado|1=†[[Chiniquodontidae]] |2={{Klado|1=†[[Probainognathidae]] |label2=[[Prozostrodontia]] |2={{Klado|1=†''[[Prozostrodon]]'' |2={{Klado|1=† [[Therioherpetidae]] |2={{Klado|1=† [[Tritheledontidae]] |2={{Klado|1=† [[Tritylodontidae]] |2={{Klado|1=† [[Brasilodontidae]] |2={{Klado|1=[[Mammalia|MAMMALIA]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|biologio}} [[Kategorio:Amniuloj]] [[Kategorio:Mamuloj]] 5c7p9wtlkpa5iulk870rqmm231uwr2c 0 440928 9441722 9363947 2026-07-30T08:53:37Z Sj1mor 12103 9441722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La termino '''''ekosofio''''' (aŭ '''ekozofio''', laŭ ekzemplo de filozofio) estis utiligita, kaj forĝita, unuafojon iniciate de la filozofo [[Arne Næss]] <ref> Næss, Arne. (1972): Shallow and the Deep. Oslo: Inquiry.</ref> de la universitato de [[Oslo]] en 1960, kaj estas konceptoporta de la movado [[Ekologio profunda]], kiu invitas al renverso de la perspektivo [[antropocentrismo|antropocentra]]: la homo ne sin lokigu en la kulmino de la hierarkio de la vivantoj, sed male sin konsideru elemento de la ekosfero; homo do kondutu kiel parto de Tuto. Rapide la vorto kun ĝia signifo intense disvastiĝis kaj originis koherajn konceptojn kaj la programojn por realigajn sugestojn. Granda filozofo kaj [[psikoanalizo|psikoanalizisto]] [[Félix Guattari]] disvolvas la nocion «'''ekosofio'''» en la verko '''''La tri ekologioj'''''<ref> Les trois écologies (Paris, Éditions Galilée, 1989)</ref>, de [[1989]]: * la media [[ekologio]], koncernanta la naturon kaj la medion; * la socia ekologio, koncernanta la ekonomiajn kaj sociajn realaĵojn * la mensa ekologio, koncernanta la [[psiko]]n kiel faktoro de la homa produktivado. Filozofo kaj teologo hispano-ĥindia [[Raimon Panikkar]] utiligas la voĉon “ekosofio” en multaj siaj tekstoj (vidu. ekzemple ''Ekosofio: la nova saĝo. Por spiriteco de la tero'', Lampi di stampa, 2001). Per tiu termino li intencas la saĝon kiu estas karakterizo de la tero ĉar vivanta subjekto kaj ĉar “patrino” (multaj kulturoj uzas la esprimon “patrino tero”) kiu scias (kaj en tio saĝas) kiel prizorgi, kaj kuraci, siajn kreaĵojn. Prefere ol antropocentrismo, laŭ sia juĝo, parta kaj senekvilibra, Panikkar proponas [[kosmoteandrismo]]n (nome: eko = ''medio'' + tea = ''dia'' + andro = ''homo''). La radiko «eko» en la [[greka lingvo|greka]] nocio reirigas al ''oïkos'', nome: hejmo, doma organizo, vivmedio, natura medio. ''Sofia'' en la greka signifas konon, scion, saĝon: laŭlitera traduko povus hazardi per “saĝo de la medio” == Pliampleksiĝoj de Ekosofio == Se la koncepto tuj disvastiĝis, kaj puŝis trovi analogiaĵojn en forgesitaj moralaj-kondutaj principoj aŭ en pasintaj kaj ekzotikaj kulturoj, ĝi altiris dum siaj meditimpulsoj ankaŭ nemarĝenajn demandojn, kiel: ĉu “ekosofio” celas aŭ, fakte, provas malpliigi la pozicion de la homo en la konceptado pri la universo? Kelkaj, fakte, vidis en ekosofio helpon por enokuligi la koncepton ke certaj religiaj antropocentrismoj, aparte tiu biblia-juda-kristana, estus la justigo de la neglekto kaj de senkriteria ekspluato de la naturo flanke de la homo kiu fakte fariĝis damaĝanto de la ekosistemo kaj kaŭzo de ĝia aktuala defalo. La [[Biblio]], fakte. ŝajnas allasi la teron en la despotaj manoj de la homo; fakte, ĝi tion ŝajnas sugesti kiam diras (Genezo 1, 26): ''“Kaj Dio diris: Ni kreu homon laŭ Nia bildo, similan al Ni; kaj ili regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj de la ĉielo kaj super la brutoj, kaj super ĉiuj rampaĵoj, kiuj rampas sur la tero“.'' Sed la Biblio tuj post aldonas (2,15): ''“Kaj Dio la Eternulo prenis la homon kaj enloĝigis lin en la ĝardeno Edena, por ke li '''prilaboradu ĝin kaj gardu ĝin'''”.'' Ne temas, do, pri despota regado, sed donaco por ke la dono estu prilaborita kaj konservige gardata: la homo anstataŭas Dion mem en la konservado de la Tero! Ĉu tiu konservado ne estas la subkuŝanta inspiro de Ekosofio? kaj tiu ne estas la “ekologiaj principoj” de la tuta Biblio? (vidu. [http://www.iltimone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2254&Itemid=131] == Vidu ankaŭ == * [[Ekologio]] * [[Antropocentrismo]] * [[Tercentrismo]] * [[Jino kaj Jango]] * [[Profunda ekologio]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == === Itale === * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/vigilantepace.htm Recenzo de Antonio Vigilante pri “Pace e disarmo culturale” de [[Raimon Panikkar]]] * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/comina.htm Francesco Comina renkontas Panikkar en Italio] * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/esteticanuova.htm Roberto Taioli: L’estetica come nuova innocenza nel pensiero di Raimon Panikkar] * [http://www.millepiani.org/index_all_on.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090614071350/http://www.millepiani.org/index_all_on.html |date=2009-06-14 }} [Aa. Vv. Millepiani n° 33 - André Gorz – Por politika ekologio - Kontraŭ la ekonomio de la valoro - Associazione Culturale Eterotopia - Milano - 2007] === France === * [http://multitudes.samizdat.net/article.php3?id_article=1682 Por refondo de la sociaj praktikoj (F. Guattari)] * [http://multitudes.samizdat.net/Les-trois-ecologies.html La tri ekologioj (F. Guattari)] === Angle === * [http://trumpeter.athabascau.ca/index.php/trumpet The Trumpeter], A Journal of Ecosophy. [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Politika filozofio]] 1daoea05u8zrubk3ruwft7rnkr58qpu 9441741 9441722 2026-07-30T09:26:10Z Sj1mor 12103 9441741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La termino '''''ekosofio''''' (aŭ '''ekozofio''', laŭ ekzemplo de filozofio) estis utiligita, kaj forĝita, unuafojon iniciate de la filozofo [[Arne Næss]] <ref> [[Arne Næss|Næss, Arne]]. (1972): Shallow and the Deep. Oslo: Inquiry.</ref> de la universitato de [[Oslo]] en 1960, kaj estas konceptoporta de la movado [[Ekologio profunda]], kiu invitas al renverso de la perspektivo [[antropocentrismo|antropocentra]]: la homo ne sin lokigu en la kulmino de la hierarkio de la vivantoj, sed male sin konsideru elemento de la ekosfero; homo do kondutu kiel parto de Tuto. Rapide la vorto kun ĝia signifo intense disvastiĝis kaj originis koherajn konceptojn kaj la programojn por realigajn sugestojn. Granda filozofo kaj [[psikoanalizo|psikoanalizisto]] [[Félix Guattari]] disvolvas la nocion «'''ekosofio'''» en la verko '''''La tri ekologioj'''''<ref> Les trois écologies (Paris, Éditions Galilée, 1989)</ref>, de [[1989]]: * la media [[ekologio]], koncernanta la naturon kaj la medion; * la socia ekologio, koncernanta la ekonomiajn kaj sociajn realaĵojn * la mensa ekologio, koncernanta la [[psiko]]n kiel faktoro de la homa produktivado. Filozofo kaj teologo hispano-ĥindia [[Raimon Panikkar]] utiligas la voĉon “ekosofio” en multaj siaj tekstoj (vidu. ekzemple ''Ekosofio: la nova saĝo. Por spiriteco de la tero'', Lampi di stampa, 2001). Per tiu termino li intencas la saĝon kiu estas karakterizo de la tero ĉar vivanta subjekto kaj ĉar “patrino” (multaj kulturoj uzas la esprimon “patrino tero”) kiu scias (kaj en tio saĝas) kiel prizorgi, kaj kuraci, siajn kreaĵojn. Prefere ol antropocentrismo, laŭ sia juĝo, parta kaj senekvilibra, Panikkar proponas [[kosmoteandrismo]]n (nome: eko = ''medio'' + tea = ''dia'' + andro = ''homo''). La radiko «eko» en la [[greka lingvo|greka]] nocio reirigas al ''oïkos'', nome: hejmo, doma organizo, vivmedio, natura medio. ''Sofia'' en la greka signifas konon, scion, saĝon: laŭlitera traduko povus hazardi per “saĝo de la medio” == Pliampleksiĝoj de Ekosofio == Se la koncepto tuj disvastiĝis, kaj puŝis trovi analogiaĵojn en forgesitaj moralaj-kondutaj principoj aŭ en pasintaj kaj ekzotikaj kulturoj, ĝi altiris dum siaj meditimpulsoj ankaŭ nemarĝenajn demandojn, kiel: ĉu “ekosofio” celas aŭ, fakte, provas malpliigi la pozicion de la homo en la konceptado pri la universo? Kelkaj, fakte, vidis en ekosofio helpon por enokuligi la koncepton ke certaj religiaj antropocentrismoj, aparte tiu biblia-juda-kristana, estus la justigo de la neglekto kaj de senkriteria ekspluato de la naturo flanke de la homo kiu fakte fariĝis damaĝanto de la ekosistemo kaj kaŭzo de ĝia aktuala defalo. La [[Biblio]], fakte. ŝajnas allasi la teron en la despotaj manoj de la homo; fakte, ĝi tion ŝajnas sugesti kiam diras (Genezo 1, 26): ''“Kaj Dio diris: Ni kreu homon laŭ Nia bildo, similan al Ni; kaj ili regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj de la ĉielo kaj super la brutoj, kaj super ĉiuj rampaĵoj, kiuj rampas sur la tero“.'' Sed la Biblio tuj post aldonas (2,15): ''“Kaj Dio la Eternulo prenis la homon kaj enloĝigis lin en la ĝardeno Edena, por ke li '''prilaboradu ĝin kaj gardu ĝin'''”.'' Ne temas, do, pri despota regado, sed donaco por ke la dono estu prilaborita kaj konservige gardata: la homo anstataŭas Dion mem en la konservado de la Tero! Ĉu tiu konservado ne estas la subkuŝanta inspiro de Ekosofio? kaj tiu ne estas la “ekologiaj principoj” de la tuta Biblio? (vidu. [http://www.iltimone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2254&Itemid=131] == Vidu ankaŭ == * [[Ekologio]] * [[Antropocentrismo]] * [[Tercentrismo]] * [[Jino kaj Jango]] * [[Profunda ekologio]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == === Itale === * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/vigilantepace.htm Recenzo de Antonio Vigilante pri “Pace e disarmo culturale” de [[Raimon Panikkar]]] * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/comina.htm Francesco Comina renkontas Panikkar en Italio] * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/esteticanuova.htm Roberto Taioli: L’estetica come nuova innocenza nel pensiero di Raimon Panikkar] * [http://www.millepiani.org/index_all_on.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090614071350/http://www.millepiani.org/index_all_on.html |date=2009-06-14 }} [Aa. Vv. Millepiani n° 33 - André Gorz – Por politika ekologio - Kontraŭ la ekonomio de la valoro - Associazione Culturale Eterotopia - Milano - 2007] === France === * [http://multitudes.samizdat.net/article.php3?id_article=1682 Por refondo de la sociaj praktikoj (F. Guattari)] * [http://multitudes.samizdat.net/Les-trois-ecologies.html La tri ekologioj (F. Guattari)] === Angle === * [http://trumpeter.athabascau.ca/index.php/trumpet The Trumpeter], A Journal of Ecosophy. [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Politika filozofio]] r1jftgsmepnecjqik5uohixocdwzpus 0 444275 9441729 8836396 2026-07-30T09:11:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Anonimaj Narkotuloj''' ({{lang-en|Narcotics Anonymous}} aŭ '''NA''') estas la dua plej granda [[12-paŝa programo]] por suferantoj pro substanca dependeco kaj misuzo, post [[Alkoholuloj Anonimaj]].<ref name="NAHistoryWorkshop">{{citaĵo el la reto |url=http://mwbr.net/narchive/nahisws.htm |arkivdato=2007-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070208140652/http://mwbr.net/narchive/nahisws.htm |titolo=NA History Workshop |publisher=Mwbr.net |date=June 5, 1999 |accessdate=March 5, 2009 |alirdato=2013-06-28 }}</ref> Ĝi priskribas sin kiel "neprofitcela kunularo aŭ asocio de homoj por kiuj la droguzo fariĝis grava problemo".<ref>{{cite web |url=http://www.na.org/admin/include/spaw2/uploads/pdf/litfiles/us_english/misc/What%20Is%20the%20NA%20Program.pdf |titolo=What is the Narcotics Anonymous Program? |last1=Narcotics Anonymous |website=http://www.na.org |publisher=Narcotics Anonymous World Services, Inc. |accessdate=8 June 2013 |title=Arkivita kopio |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605003400/http://na.org/admin/include/spaw2/uploads/pdf/litfiles/us_english/misc/What%20Is%20the%20NA%20Program.pdf |archivedate=2013-06-05 }}</ref> NA uzas tradician 12-paŝan modelon, kiu estis pligrandigita kaj evoluigita por homoj kun diversaj substancaj problemoj.<ref>{{Cite book | editor = Narcotics Anonymous World Services, Inc. | title = NA White Booklet | origyear = 1976 | url = http://www.na.org/pdf/litfiles/us_english/Booklet/NA%20White%20Booklet.pdf | archiveurl = http://web.archive.org/web/20070206004515/http://www.na.org/pdf/litfiles/us_english/Booklet/NA+White+Booklet.pdf | archivedate = 2007-02-06 | format = PDF | year = 1986 | publisher = Narcotics Anonymous World Services, Inc. }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070206004515/http://www.na.org/pdf/litfiles/us_english/Booklet/NA+White+Booklet.pdf |date=2007-02-06 }}, reproduced in {{Cite book | title = Who, What, How, and Why | url = http://www.na.org/ips/eng/IP1.htm | archiveurl = http://web.archive.org/web/20071119033428/http://www.na.org/ips/eng/IP1.htm | archivedate = 2007-11-19 | year = 1986 | publisher = Narcotics Anonymous World Services, Inc. | id = IP No.1 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071119033428/http://www.na.org/ips/eng/IP1.htm |date=2007-11-19 }}</ref> En majo 2010 ekzistis almenaŭ 58 000 NA kunvenoj en 131 landoj kaj 65 lingvoj.<ref name="NASIZE">{{citaĵo el la reto |titolo=Information about NA |publisher=Narcotics Anonymous World Services |url=http://www.na.org/?ID=basic |accessdate=2009-04-27 |arkivdato=2013-12-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131203003846/http://www.na.org/?ID=basic |alirdato=2013-06-28 }}</ref><ref name="BASICTEXT">{{citaĵo de libro | titolo = Narcotics Anonymous | eldono = 6a eldono | ĉapitro = Preface to the Sixth Edition | eldoninto = Narcotics Anonymous World Services, Inc. | isbn = 9781557767349 }}</ref> NA World Services, Inc. estas organizaĵo, kreita de lokaj NA grupoj al kiu oni donis la respondecon por reprezenti la tutan NA kaj plenumi ĝian ĉefan celon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url = http://www.na.org/?ID=litfiles/us_english/booklet/Twelve%20Concepts.pdf‎ |titolo = 12 Konceptoj por NA Servoj |lingvo = Angla | alirmonatotago = 7-an de julio | alirjaro = 2013 }}</ref> Ĝi priskribas sian koncepton tiel, ke "Ĉiu toksomaniulo en la mondo povu sperti nian mesaĝon en sia lingvo kaj kulturo kaj trovi la oportunon por nova maniero de vivo."<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://na.org/ | titolo = NA World Services, Inc. | titolo-aldono = NA Mondaj Servoj | alirmonatotago = 7-an de julio | alirjaro = 2013 | lingvo = Angla }}</ref> Ĝi havas oficejojn en [[Kalifornio]], [[Bruselo]], [[Teherano]], [[Ontario]] kaj [[Bengaluro]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.na.org/?ID=Contacts-content | titolo = Contacts | titolo-aldono = NA World Services, Inc. | alirmonatotago = 7-an de julio | alirjaro = 2013 | lingvo = Angla }}</ref> == NA-Programo == NA estas anonima 12-ŝtupa sistemo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.recovery.org/addiction/12-step-programs/ |titolo=Kio estas 12-Paŝaj Programoj? |alirdato=2021-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201125024822/https://www.recovery.org/addiction/12-step-programs/ |arkivdato=2020-11-25 }}</ref>. Ĝi ofertas sekuran spacon, kie membroj ne devas doni sian nomon aŭ iujn ajn aliajn identigajn informojn. La programo estas malfermita al homoj de ĉiuj aĝoj, rasoj, seksaj orientiĝoj kaj religioj. NA ne havas kotizojn, kotizojn aŭ promesojn. La sola postulo por partopreno estas la deziro ĉesi uzi drogojn. La organizo ne aliĝas al iuj aliaj organizoj aŭ politikaj, religiaj aŭ policaj grupoj<ref>[https://www.recovery.org/support-groups/narcotics-anonymous/ Kion Scii Pri La Anonima 12-Paŝa Programo]</ref>. == La 12 Paŝoj de NA == # Ni agnoskis, ke ni senpovas pri nia dependeco; ke niaj vivoj fariĝis neregeblaj. # Ni ekkredis, ke potenco pli granda ol ni mem povas redoni nin al prudento. # Ni prenis decidon transdoni nian volon kaj nian vivon al la zorgo de Dio, kiel ni komprenis Lin. # Ni faris esploran kaj sentiman moralan inventaron pri ni mem. # Ni konfesis al Dio, al ni mem kaj al alia homo la ĝustan naturon de niaj maljustaĵoj. # Ni tute pretis, ke Dio forigu ĉiujn ĉi tiujn difektojn de karaktero. # Ni humile petis Lin forigi niajn mankojn. # Ni faris liston de ĉiuj homoj, kiujn ni vundis, kaj pretis kompensi ĉiujn. # Ni faris rektajn kompensojn al tiaj homoj, kie ajn eblas, krom kiam tion fari vundus ilin aŭ aliajn. # Ni daŭre faris personan inventaron kaj kiam ni eraris, ni tuj akceptis ĝin. # Ni serĉis per preĝo kaj meditado plibonigi nian konscian kontakton kun Dio dum ni komprenis Lin, preĝante nur por scio de Lia volo por ni kaj la potenco plenumi tion. # Havante spiritan vekiĝon kiel rezulto de ĉi tiuj paŝoj, ni provis porti ĉi tiun mesaĝon al droguloj kaj praktiki ĉi tiujn principojn en ĉiuj niaj aferoj. == Spiriteco == Laŭ la retejo de NA, la nombro de membroj kaj kunvenoj draste kreskis de post la eldono de ĝia Baza Teksto en 1983. Ĉiusemajne 67.000 NA-kunvenoj okazas en 139 landoj de la mondo. Simile al AA, NA ne aliĝas al aparta religio. Tamen, kiel veras pri multaj 12-paŝaj reakiraj programoj, la reakira programo de NA povas esti konsiderata "spirita", ĉar la 12 ŝtupoj de NA rilatas al "Dio" aŭ "Pli Alta Potenco". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://na.org/ NA World Services] * [http://na.org/?ID=ips-index Literaturo en diversaj naciaj lingvoj] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:12-paŝaj programoj]] svym1abm4md4ilpmmrd98utm7v8o7z5 0 449405 9441553 7660772 2026-07-30T01:15:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441553 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''András Kubinyi''' [andrAŝ kubinji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kubinyi András''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[arkeologo]], [[profesoro]], [[instruisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2007]]). András Kubinyi [http://www.mult-kor.hu/cikk.php?id=18900] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150122151500/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=18900 |date=2015-01-22 }} naskiĝis la {{daton|28|januaro}} [[1929]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|9|novembro}} 2007 en Budapeŝto. == Biografio == András Kubinyi frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1947]]-[[1951]], kie li lernis ekzemple de [[Domokos Kosáry]]. Li ekinstruis en [[Békéscsaba]], baldaŭe li posteniĝis al arĥivejo de [[Miskolc]]. Inter [[1954]]-[[1978]] li laboris en Budapeŝto en [[muzeo]], poste li komencis instrui en [[ELTE]], kie li estis katedrestro dum 4 jaroj. En [[1986]] li doktoriĝis antaŭ [[MTA]]. Li pensiuliĝis en [[1999]]. Li okupiĝis precipe pri [[Matiaso la 1-a (Hungario)]] kaj pri la mezepokaj [[urbo]]j. Li ricevis diversajn [[premio]]jn. == Verkaro (elekto) == * ''Die Anfänge Ofens'' (1972) * ''Matthias Corvinus. Die Regierung eines Königreichs in Ostmitteleuropa 1458–1490'' (1999) * ''Városfejlődés és vásárhálózat a középkori Alföldön és az Alföld szélén'' (Urboevoluo kaj foira reto en la mezepoka [[Granda Hungara Ebenaĵo]] kaj ĉe ties rando), (2000) == Fontoj == * [http://www.mult-kor.hu/cikk.php?id=18900 biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150122151500/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=18900 |date=2015-01-22 }} * [https://www.btk.elte.hu/kubinyiandras hungarlingva biografio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://epa.oszk.hu/00400/00414/00015/pdf/t_12kubinyi.pdf membiografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kubinyi András}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] dl1e2sr110n409ffhwc4neo931zddzv 0 449925 9441639 9424434 2026-07-30T07:18:47Z Sj1mor 12103 9441639 wikitext text/x-wiki La '''muteco''' estas la tuta [[malkapablo]] de la [[paroleraroj|parolado]], kiu estas konfuzebla kun la [[mutismo]] kaj la [[surdeco]], ĉar multaj surduloj ne, aŭ tre limigite kaj malmulte parolas voĉe, kaj preferas [[signolingvo]]n. Pro tio multaj mutuloj ne lernas iun ajn signolingvon, uzas tre malmulte kaj rare mansignojn, kaj preferas la [[skribado]]n. Aliaj havas aliajn strategiojn por komuniki, lernas kaj uzas signolingvon, aŭ alian kodon bazitan sur signoj. Ne ĉiu mutulo povas formi vortojn per lia mundo, ĉar tiu bezonas parolsperton kaj preservatajn lipmovojn. sed oni ne povas diferenci mutulojn per tiu de surduloj, ĉar ankaŭ surduloj ne ĉiam uzas lipmovojn dum signumado. Estas komuna opinio, ke la surdeco kaj la muteco ofte ekzistas kune; alivorte, kiu estas surda, ankaŭ estas muta, kaj inverse, la mutuloj estas ankaŭ surdaj, sed tiu estas eraro. La muteco havas multan okazon, kaj la surduloj estas embarasitaj, se ili devas difini la mutecon. Por ili estas la signumado ankaŭ parolado. Ili opinias, ke la surdeco ekskludas la veran mutecon. Ankaŭ la mutuloj ne volas esti konfuzita kun la surduloj. Oni ofte opinias, ke la mutuloj ne havas sonon. Fakte la muteco povas havi aliajn kaŭzojn, kiuj permesas la subjekton ĝemi. Iuj mutuloj ĝemas senkontrole. Taksi la [[intelekto]]n de la mutuloj estas tre malfacila pro ilia malefektiva komunikado. Ankaŭ la ekspertoj eraras ofte kaj ege. ==Komunikado== La plej konataj elementoj de la komunikado de la mutuloj estas la [[gesto]]j, la [[mimiko]] kaj la skribado. Iuj kodoj aldonas signojn al la gestoj de iliaj uzantoj, kaj helpas per iliaj bildoriĉo. Tie estas la Amer-Ind,<ref name="enciklopedia">David Crystal: Cambridge Encyclopedia of Language (1987)</ref> la Schau doch meine Hände an!,<ref>Dr. Erdélyi Andrea: Nézd a kezem!</ref> aŭ la Makaton. Ili enhavas multcentan mansignojn, kaj estas uzantaj en multa landoj, sed ne tutmonde. Oni povas uzi ankaŭ la lokalan signolingvon, sed tiu pretendas, ke la komunikpartnero scipovu la saman signolingvon, aŭ pretendas interpretiston. Kiuj havas sonon, tiuj povas ankaŭ uzi sonajn gestojn. Aliaj iloj enhavas bildojn, literojn, vortojn, [[blisa skribo|blisajn simbolojn]], kaj la uzanto montras la elementojn. Tiu povas suplementi, kompletigi la aliajn komunikmetodojn, aŭ kompensi, se la mutulo ne povas libere uzi liajn manojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.blissalapitvany.hu/ |titolo=A magyar Bliss Alapítvány |alirdato=2013-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151007022826/http://www.blissalapitvany.hu/ |arkivdato=2015-10-07 }}</ref> Kiuj povas formi vortojn per ilia buŝo, tiuj povas esti komprenigita per [[liplegado|legado sur la lipoj]]. Ankaŭ tiuj povas uzi ĉiujn tiujn ilojn, kiuj portempe ne povas paroli, aŭ estas alie parolmalkapabla. La necesoj, la kapabloj kaj la problemoj de la mutuloj tre varias, tial oni ellaboris por ili multspecajn helpilojn. Tiuj povas esti tial kompleksaj, kiel tekkomputiloj, kiuj faras ebla, ke la malkapablulo kun multaj malkapabloj povu uzi interreton, skribu tekston, kaj telefonu helpe de la parolsintezo. La komputiloj kaj la interreto multe helpas ankaŭ la aliajn mutulojn en la komunikado. Anonimeco de interreto helpas venki ilian timecon, kaj kial oni komunikas tie skribe, ili igas samranguloj dum komunikado. Estas iloj, kiuj povas stori eldiritajn tekstojn, kiu estas uzeblaj en kelkaj situoj. Oni povas fari pli grandajn ilojn por kiuj, tiuj uzas rulseĝon. Kiuj ne scias legi, povas uzi grafikajn simbolojn, bildojn, aŭ palpeblaj variantoj de tiuj.<ref>Rowland, C., & Schweigert, P. (1989). [http://www.ohsu.edu/oidd/d2l/ts/index.cfm Tapintható szimbólumok ''Tangible Symbol Systems''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100607063158/http://www.ohsu.edu/oidd/d2l/ts/index.cfm |date=2010-06-07 }}: Symbolic communication for individuals with multisensory impairments. Augmentative and Alternative Communication, 5(4), 226-234.</ref> <ref>Rowland, C., & Schweigert, P. (1996). Tangible Symbol Systems (DVD). Portland, OR: Oregon Health & Science University.</ref> <ref>Rowland, C. & Schweigert, P. (2000a). Tangible symbols, tangible outcomes. Augmentative and Alternative Communication, 16 (2), 61-78.</ref> <ref>Rowland, C., & Schweigert, P. (2000b). :Tangible Symbol Systems (2nd Ed.). Portland, OR: Oregon Health & Science University.</ref> Tiel estas la ŝanĝo de la bildoj, aŭ la blisa skribo. Kiuj ne povas uzi manon, tiuj pretendas alternativajn montrilojn. <ref name="mozgi">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sulinovadatbank.hu/letoltes.php?d_id=467 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140219224104/http://www.sulinovadatbank.hu/letoltes.php?d_id=467 |arkivdato=2014-02-19 }}</ref> Por la aŭdantuloj estas la parolado la plej efektiva komunikmetodo, tiel la logopediistoj klopodas al tiu, ke la aŭdanta, sed ne, aŭ malkapable parolanta instruato povu uzi multajn komunikmetodojn.<ref name="Meyer">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.foepaed.net/meyer/uk-fruehfoerder.pdf |titolo=Unterstützte Kommunikation ...aus Marion Meyer(pdf) |alirdato=2013-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070612020406/http://www.foepaed.net/meyer/uk-fruehfoerder.pdf |arkivdato=2007-06-12 }}</ref> ==Tipoj== ===Kun aliaj malkapabloj=== La infanoj naskitaj surde aŭ frue surdigitaj ne povas alproprigi parolitan lingvon. Isoligite de la signolingvo ili adoleskas senlingve. La surda kulturo ne agnoskas la ekzistadon de la [[surdmuteco]], ĉar ne konsideras esti mutaj tiujn anojn, kiuj parolas nur signumante. La [[surdblindeco|surdblinduloj]] ofte elfalas el la instruado, kaj restas senlingve. Ankaŭ aŭdantaj infanoj povas esti isoligitaj de la lingvo.<ref name="enciklopedia"/><ref name="Kassai">http://www.nytud.hu/nyk/101/kassai.pdf</ref> Laŭ Susan Schaller vivas pli ol 100 mil senlingvuloj.<ref>[http://www.alldeaf.com/deaf-news/51532-author-speaks-about-importance-sign-language.html Author speaks about importance of sign language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140407091058/http://www.alldeaf.com/deaf-news/51532-author-speaks-about-importance-sign-language.html |date=2014-04-07 }} ({{en}})</ref> Sed ili ne estas vere mutaj, ĉar ili povas lerni lingvojn.<ref>[http://www.nytimes.com/1991/02/03/books/all-language-was-foreign.html All Language Was Foreign] ({{en}})</ref> La plej pli [[Intelekta malkapablo|inteligente malkapablaj]] infanoj lernas la paroladon, eĉ se ili ne parolas ĝuste. Kiuj havas [[sindromo de Williams|sindromon de Williams]], havas tre bonan lingvajn kapablojn.<ref name="Kassai"/><ref>Steven Pinker: ''[[The Language Instinct]]'' (1994)</ref> La plej pli grave intelekta malkapablaj infanoj ne lernas la paroladon, aŭ povas nur kelkajn vortojn eldiri.<ref name="gyogyped"/> Kompleksas la mezurado de la intelekto de la mutuloj, ĉar malestas la ĉefa komunika medio. Multaj [[aŭtismo|aŭtismuloj]] ne parolas, kaj oni ofte ne povas decidi, ke iu aŭtismulo ne volas, aŭ ne povas paroli. Ili estas konsideritaj mutaj, sed la ekspertoj pli amas la ĉirkaŭfrazon. Ofte estas la ne parolanta aŭtismulo ankaŭ intelekta malkapabla.<ref>Frith, Uta (1991) Autism and Asperger's Syndrome.</ref> Iuj malsanoj, kaj difektoj trafas kaj muskolojn, kiuj movigas, kaj muskolojn, kiuj parolas, kaj povas fari la malsanulojn ambaŭe tre [[movmalkapablo|movmalakapblaj]] kaj mutaj. ===Memstare=== La muteco ankaŭ memstare havas multajn kaŭzojn, kiel periferiaj organaj malnormoj, [[anartrio]], [[afazio]], [[afonio]], aŭ la [[histerio]]. Iuj infanoj ne lernas paroli, kaj neniu konas, kial. Oni pensas, ke la tiel kaŭzita muteco estas severa formo de la paroleraroj, kiu tute malhelpas la paroladon. Iuj malnormoj de la [[parolorgano]]j faras la paroladon neebla. Frances Vargha-Khadem ([[University College London]]) imputas iujn parte al la mutacioj de la geno FOXP2. Aliaj difektoj povas ekigi ankaŭ en la vivo. La movigado povas esti tre malakurata, malesti la lango aŭ partoj de la laringo, aŭ la spirado ne regulabla.<ref>Élet és Tudomány, 2009. november 27</ref> Iuj infanoj komencas paroli tre malfrue, kaj diras nenion en la unua tri vivjaroj. En la plej gravaj kazoj la infano ne lernas paroli. La kialoj ofte ne estas konataj; oni povas suspekti malsanojn de la infano aŭ la gepatroj, la malpretecon de la movigado, timecon, aŭ inceston.<ref name="gyogyped">http://www.bodpetertk.ro/konyvtar/Jegyzetek_I_TAV/Gyogypedagogia.doc{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La '''anartrio''' estas la plej pli severa formo de la [[dizartrio]], kiu faras la artikuladon, kaj la parolmovojn neebla. Ĝia kaŭzo estas la difekto de la nervoj kaj la cerebraj parolcentroj. Oni ne povas kompreni la parolon de la anartriulo; ankaŭ la muzikaj elementoj de la parolado estas tre difektaj, kaj la subjekto ne povas kunordigi la spiradon, la movigadon de la lango kaj la buŝo. En iuj kazoj la salivo elfluas, aŭ la mutulo ĝemas senvole kaj konstante. La '''afazio''' povas destrui la ĉiun aspektojn de la lingvo kaj la parolado, kaj povas fari la subjekton tute malkapable uzi la lingvon, kaj perturbi la personecon. Ĝi estas la centra malkapablo de la lingvouzado.<ref name="enciklopedia"/> La plej severa afazio ankaŭ efikas la aliajn komunikformojn, kaj senigas la difektulon de ĉiu konscia komunikmetodon.<ref>http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/asemia</ref> La '''afonio''' estas la malkapablo de la uzado de la sono. Iuj afoniuloj povas flustri, aliaj ne. Ĝia kialo estas la difekto aŭ malsano de la laringo.<ref name="gyogyped"/> Kiuj afoniuloj ne povas flustri, tiuj ankaŭ ne povas eldoni sonojn; ne povas ĝemi, aŭdeble suspiri, aŭ doni aŭdeblan signon iun ajn. La '''histeria muteco''' estas unu el la grandaj histeriaj simptomoj. La malesto de la parolado akordigas al la konoj de la malsanulo; ekzemple, se li pensas, ke la muteco estas la malesto de la sono, li perdas sian sonon. La simptomoj povas resti longtempe, sed la psiĥoterapio povas resanigi ĝin.<ref>Dr. Bánki M Csaba: A beteg elme</ref> ==Kuracado== La kuracado de la muteco dependas de ĝia kaŭzo. La [[artefarita laringo]] zumas, kio helpas la afoniulojn paroli.<ref name="enciklopedia"/> Se la laringo estas forigita, la paciento povas lerni paroli per la ezofago.<ref>http://www.informed.hu/betegsegek/betegsegek_reszletesen/orl/pharynx_larynx_tonsilla/larynx_cancer/?article_hid=22331</ref> Ekzistas maŝinoj, kiuj elparolas texton.<ref name="enciklopedia"/> La plimulto de la afaziaj mutuloj povas relerni la paroladon. En iuj kazoj oni povas la malnormojn de la parolorganoj operi, per kiu la paciento estas taŭga por la parolado. Ilin kaj la ne parolantajn infanojn instruas logopediistoj kaj surdopediistoj paroli. ==Konsekvencoj== Manke de la efektiva komunikado la mutuloj isoligas kaj frustradas.<ref name="enciklopedia"/> Ili havas problemojn en la kontaktoj, la komunikado de la konoj kaj scioj, kaj de la volo. Ili ne lernas, aŭ forgesas peti, demandi, aŭ komenci konversacion.<ref name="Meyer" /> Ankaŭ la lernado povas esti kompleksa pro la mankaj kom {{Projektoj|ReVo=mut|ReVo titolo=muta}} unikaj iloj, precipe de la infanoj. Ili ne povas esprimi kaj defendi iliajn interesojn.<ref name="mozgi" /> Ilia intelekto estas multe subtaksita.<ref name="Meyer" /> Kiuj el ili estas ankaŭ tre movaĝmalkapabla, tiuj estas senhelpaj kontraŭ la demanduloj, ĉar ili povas respondi nur per "Jes" aŭ "Ne". Kiu demandas malbone, tiu trovas falsan respondon. La modo de la demandi povas esti lernita, kiel la signaj kodoj. Por uzado de iuj iloj oni devas helpi la mutulon, kiu faras plian komunikadon necesan.<ref name="Meyer" /> Tiu povas esti ankaŭ tre frustranta.<ref name="mozgi"/> ==Referencoj== {{referencoj}} [[Kategorio:Prononcaj problemoj]] 42nfgpjzx4389et69vxp0gkggnmuh79 0 450792 9441623 8921273 2026-07-30T06:41:14Z Sj1mor 12103 9441623 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Arch.of.Titus-Inscription.jpg|eta|400px|Specimeno de romiaj [[majuskloj monumentaj]] (sur la [[triumfa arko]] de [[Tito (imperiestro)|Tito]])]] '''Majuskla skribo''' ({{lang-la|majusculus}} — „iom pli granda“) estas alfabeta [[skribsistemo]] uzanta nur [[majusklo]]jn, t.e. literojn, kies signobildojn oni povas mense limigi per paro da horizontalaj paralelaj rektoj — kontraste al la [[Minuskla skribo|skriboj minusklaj]], en kiuj tiaj limlinioj estas kvar. Ĉi-suba bildo prezentas tiujn limliniojn por la vorto „kampo“, skribita tutmajuskle (KAMPO) kaj en du formoj minusklaj (latinliteraj [[minusklo]]j kaj en la [[Ŝava alfabeto]]): [[Dosiero:minuskle-kaj-majuskle.png|eta|400px|center|alt=La vortoj KAMPO kaj kampo kun limaj horizontaloj]] La antikvaj skribsistemoj ([[Sumera lingvo|sumera]] ([[kojnoskribo]]), [[Fenica alfabeto|fenica]], [[Hebrea alfabeto|hebrea]], [[malnovgreka]], [[Latina alfabeto|latina]], [[Cirilaj alfabetoj|cirila]]) estiĝis kiel [[senuskla]]j skriboj majusklaj (ĉar ĉiuj literoj ĉiam estis majusklaj, ilia uskleco estis sensignifa). La [[duuskla]]j [[skribsistemo]]j, kombinantaj literojn minusklajn kaj majusklajn, estiĝis en la Mezepoko. == Majusklaj ciferoj == La nuntempe plej ofte uzata formo de la [[cifero]]j estas majuskla: ĉiuj ciferoj estas samaltaj kiel la literoj majusklaj, kaj formas majusklan signaron: 0123456789 ABCDEF Kontraste al tiu formo de la ciferoj, la minusklaj ciferoj estas malsame altaj kaj profundaj. == Majuskla formo de la esperantaj literoj ĉapelitaj == La eksterliniaj diakritiloj, kiel la ĉapeloj de la esperantaj ĈĜĤĴŜŬ, plej ofte superas la normalan majusklan alton (vd ĉe [[malpendaĵo]]). Tamen iam ankaŭ ilin oni malaltigas, obeante la disciplinon de la majuskla skribo: [[Dosiero:Eĥoŝanĝo.png|eta|400px|center|alt=La majusklaj signobildoj por ĉapelitaj literoj]] Tiaj kaŭraj [[signobildo]]j estas malofte uzataj, ĉar ili aspektas malbele; tamen oni povas vidi ilin ekz-e en la [[Enciklopedio de Esperanto]] (la artikolo „Stratoj“, p. 517 de la unuvoluma HEA-reeldono), ĉar ilia uzo ebligas malgrandigi la interlinian spacon kaj ŝpari paperon per kompakta presado. == Terminologia konfuzo == La historie ĝustan uzon de la termino «majuskla skribo» oni trovas precipe en la verkoj pri [[paleografio]]. En la praktika vivo nuntempa tiu nocio malaktualiĝis, kaj kiam oni komunlingve parolas pri «majuskla skribo», plej ofte temas pri [[Majusklo#Nomuskla_skribo|skribo nomuskla]] (kiel «Zamenhofo»). Tial, kiam oni tamen bezonas nomi la skribformon «ZAMENHOFO», oni uzas la vorton «tutmajuskla». Ĝi tamen estus pleonasma en la kunteksto paleografia. == Vidu ankaŭ == * [[Usklo]] * [[Majusklo]] * [[Majuskloj monumentaj]] * [[Majuskloj rustikaj]] * [[Uncialo]] * [[Majuskleto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Skribo]] [[Kategorio:Paleografio]] [[Kategorio:Alfabeto]] 2ajvecj4jip493zj48wzwgahzco57v6 9441624 9441623 2026-07-30T06:42:00Z Sj1mor 12103 9441624 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:minuskle-kaj-majuskle.png|eta|775px|centre|alt=La vortoj KAMPO kaj kampo kun limaj horizontaloj]] [[Dosiero:Arch.of.Titus-Inscription.jpg|eta|400px|Specimeno de romiaj [[majuskloj monumentaj]] (sur la [[triumfa arko]] de [[Tito (imperiestro)|Tito]])]] '''Majuskla skribo''' ({{lang-la|majusculus}} — „iom pli granda“) estas alfabeta [[skribsistemo]] uzanta nur [[majusklo]]jn, t.e. literojn, kies signobildojn oni povas mense limigi per paro da horizontalaj paralelaj rektoj — kontraste al la [[Minuskla skribo|skriboj minusklaj]], en kiuj tiaj limlinioj estas kvar. Ĉi-suba bildo prezentas tiujn limliniojn por la vorto „kampo“, skribita tutmajuskle (KAMPO) kaj en du formoj minusklaj (latinliteraj [[minusklo]]j kaj en la [[Ŝava alfabeto]]): La antikvaj skribsistemoj ([[Sumera lingvo|sumera]] ([[kojnoskribo]]), [[Fenica alfabeto|fenica]], [[Hebrea alfabeto|hebrea]], [[malnovgreka]], [[Latina alfabeto|latina]], [[Cirilaj alfabetoj|cirila]]) estiĝis kiel [[senuskla]]j skriboj majusklaj (ĉar ĉiuj literoj ĉiam estis majusklaj, ilia uskleco estis sensignifa). La [[duuskla]]j [[skribsistemo]]j, kombinantaj literojn minusklajn kaj majusklajn, estiĝis en la Mezepoko. == Majusklaj ciferoj == La nuntempe plej ofte uzata formo de la [[cifero]]j estas majuskla: ĉiuj ciferoj estas samaltaj kiel la literoj majusklaj, kaj formas majusklan signaron: 0123456789 ABCDEF Kontraste al tiu formo de la ciferoj, la minusklaj ciferoj estas malsame altaj kaj profundaj. == Majuskla formo de la esperantaj literoj ĉapelitaj == La eksterliniaj diakritiloj, kiel la ĉapeloj de la esperantaj ĈĜĤĴŜŬ, plej ofte superas la normalan majusklan alton (vd ĉe [[malpendaĵo]]). Tamen iam ankaŭ ilin oni malaltigas, obeante la disciplinon de la majuskla skribo: [[Dosiero:Eĥoŝanĝo.png|eta|400px|center|alt=La majusklaj signobildoj por ĉapelitaj literoj]] Tiaj kaŭraj [[signobildo]]j estas malofte uzataj, ĉar ili aspektas malbele; tamen oni povas vidi ilin ekz-e en la [[Enciklopedio de Esperanto]] (la artikolo „Stratoj“, p. 517 de la unuvoluma HEA-reeldono), ĉar ilia uzo ebligas malgrandigi la interlinian spacon kaj ŝpari paperon per kompakta presado. == Terminologia konfuzo == La historie ĝustan uzon de la termino «majuskla skribo» oni trovas precipe en la verkoj pri [[paleografio]]. En la praktika vivo nuntempa tiu nocio malaktualiĝis, kaj kiam oni komunlingve parolas pri «majuskla skribo», plej ofte temas pri [[Majusklo#Nomuskla_skribo|skribo nomuskla]] (kiel «Zamenhofo»). Tial, kiam oni tamen bezonas nomi la skribformon «ZAMENHOFO», oni uzas la vorton «tutmajuskla». Ĝi tamen estus pleonasma en la kunteksto paleografia. == Vidu ankaŭ == * [[Usklo]] * [[Majusklo]] * [[Majuskloj monumentaj]] * [[Majuskloj rustikaj]] * [[Uncialo]] * [[Majuskleto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Skribo]] [[Kategorio:Paleografio]] [[Kategorio:Alfabeto]] 55qcqcf5hyyigzi1gup3ivj5fyl7a8b 0 454381 9441752 9393366 2026-07-30T10:07:03Z Sj1mor 12103 9441752 wikitext text/x-wiki ==La Kalendaro== Ĉiutage la Agendo prezentas kelkajn okazintaĵojn en [[Latinameriko]] dum la lastaj jardekoj, memorigante la leganton pri la homoj kiuj laboradis por pli bona mondo kaj mortis martirece, pri landaj sendependiĝoj, ktp. Sube troviĝas la faktoj okazintaj en ĉiuj monatoj. Komence de ĉiu tago troviĝas la dediĉo de la tago laŭ la [[katolika eklezio]]. ===Januaro=== 1 – [[Sankta Maria]] [[Dipatrino]]<br /> 1508: Komenciĝis la koloniigo de [[Porto-Riko]].<br /> 1804: Sendependiĝis [[Haitio]]. Nacia festo.<br /> 1959: Venko de Kuba Revolucio.<br /> 1977: Maurício López, estro de Universitato de Mendoza, [[Argentino]], membro de la Monda Konsilo de Eklezioj, malaperinta.<br /> 1990: Maureen Courtney kaj Teresa Rosales, religiulinoj murditaj de la kontraŭ-revoluciaj civilaj armeistoj, en [[Nikaragvo]].<br /> 1994: Insurekto indiĝena zapatista en [[Meksiko]].<br /> 2003: Lula fariĝis prezidento de [[Brazilo]].<br /> Monda Tago de la Paco<br /> <br /> 2 – Bazilio Magno, Gregorio Nazianzeno, J. K. Wilhelm Loehe<br /> 1904: Elŝipiĝis la usonaj mararmeistoj en la Dominika Republiko «por defendi la interesojn nord-amerikajn».<br /> 1979: Francisco Jentel, defendanto de indiĝenoj kaj terkulturistoj, viktimo de la Nacia Sekureco en Brazilo.<br /> 1981: José Manuel de Souza, “Zé Piau”, terkulturisto, viktimo de falsaj kampoposedantoj de brazila ŝtato [[Parao]].<br /> 1994: Daniel Arrollano, batalanto por la vivo, kantisto de memoro de la martiroj de sia argentina popolo.<br /> <br /> 3 – Ĝenovevo<br /> 1511: La «krio de Coayuco», la granda insurekto de tainoj, gviditaj de Agüeybaná, la Bravo, Portoriko.<br /> 1981: Diego Quic, indiĝeno, kateĥisto, ĉefo de popolaj organizoj, malaperinta, [[Gvatemalo]].<br /> 1994: Antulio Parrilla Bonilla, [[episkopo]], aktivulo por sendependeco kaj la kaŭzo de persekutatoj, la « ‘Las Casas’ de la 20-a jarcento», en Porto-Riko.<br /> <br /> 4 – Rigoberto<br /> 1975: José Patrício León, «Pato», gvidanto de la Katolika Studenta Junularo kaj politika aktivulo, malaperinta en [[Ĉilio]].<br /> 2005: La Ĉilia Supera Tribunalo permesas la proceson kontraŭ [[Pinochet]] pro krimoj de «Operacio Kondor».<br /> 2010: [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] inaŭguras la konstruaĵon Burj Oubal, la plej alta de la monto (818 m).<br /> <br /> 5 – Telesforo kaj Emiliana; Kaj Munk<br /> 1534: Guarocuya, “Enriquillo”, indiĝenestro kristana de La Española (Dominika Respubliko), la unua kiu ribelis je defendo de siaj etnianoj.<br /> 1785: La Reĝino Maria la 1-a malpermesas ĉiujn brazilajn industriojn, escepte la [[industrio]]n de vestoj al sklavoj.<br /> 2007: Mortis Axel Mencos, heroo de la rezisto kaj de la dediĉema paŝtlaboro, Gvatemalo.<br /> <br /> 6 – Epifanio (Saĝaj Reĝoj)<br /> 1848: La [[gvaranioj]] estis deklaritaj paragvajaj civitanoj laŭ la dekreto de Carlos A. López.<br /> 1915: Agroreformo en Meksikio, rezulto de revolucio; unua divido de ter-posedaĵegoj en la Latina Ameriko.<br /> 1927: Armearoj de [[Usono]] okupis Nikaragvon por kombati [[Sandino]]n. Ili nur foriros en 1933.<br /> 1982: Vitoria de Roka, religiulino gvatemala, martirino de la malriĉuloj, malaperinta.<br /> 1986: Julio González, episkopo de Puno, [[Peruo]], mortis en suspektinda akcidento.<br /> 1992: Aŭgusto Maria kaj Aŭgusto Conte, martiroj de solidareco kaj de homaj rajtoj en Argentino.<br /> <br /> 7 – Raimundo de Penjaforto<br /> 1835: Venko de “Cabanagem”, la plej notinda popola movado de Brazilo. Ribeluloj konkeras urbon Belem’ kaj fariĝas provincestroj.<br /> 1981: Sebastião Mearin, kampara ĉefo en ŝtato Parao, Brazilo, murdita de ter-rabistoj.<br /> 1983: Felipe kaj Mary Barreda, revoluciemaj kristanoj, murditaj de la kontraŭ-revolucio, Nikaragvo.<br /> 1999: Forpasis Bartolomeu Carrasco Briseño, episkopo de [[Oaxaca]], Meksiko, konata pro sia dediĉo al malriĉuloj kaj sia defendo al la indiĝenoj.<br /> <br /> 8 – Severino<br /> 1454: La Papo Nikolao permesas, ke la reĝo de [[Portugalio]] sklavigu ajn landon de afrika mondparto nur se la Eklezio povas bapti ĉiujn ties homojn.<br /> 1642: Mortas [[Galileo Galilei]], kondamnita de [[Inkvizicio]]. [[Vatikano]] forviŝos la kondamnon post tri jarcentoj kaj duono (en la 30-a de decembro [[1992]]).<br /> 1850: Johano, unu el la ĉefoj de Revolucio de “Queimados”, brazila ŝtato Espírito Santo, estas pendumita.<br /> 1912: Fondiĝis Afrika Nacia Kongreso.<br /> 1982: Domingo Cahuec Sic, indiĝeno de etnio “achi”, kateĥisto kamparano, Rabinal, Baja Verapaz, Gvatemalo.<br /> <br /> 9 – Eulogio kaj Bazilia<br /> 1662: Lisbona gubernio ordonas la estingon de indiĝenoj de etnio “janduim” en Brazilo (ŝtatoj Ceará, Rio Grande do Norte kaj Paraíba).<br /> 1858: Unua [[striko]] en Brazilo, de la tipografistoj, pioniroj de la laborista lukto.<br /> 1959: Naskiĝis [[Rigoberta Menchú]], en Chimel, Departamento de El [[Quiché]], Gvatemalo.<br /> <br /> 10 – Aldo<br /> 1911: 5-monata striko de [[ŝuisto]]j de San-Paŭlo favore al 8-hora labordaŭro.<br /> 1920: Estas kreita la [[Ligo de Nacioj]], post la masakroj de [[Unua Mondmilito]].<br /> 1978: Pedro Joaquim Chamorro, ĵurnalisto, batalanto por libereco kaj kontraŭ la diktatoro de Somoza, en Nikaragvo.<br /> 1982: Dora Azmitía, “Menchy”, 23-jaraĝa instruistino, martirino de studenta junularo, en Gvatemalo.<br /> 1985: Ernesto Fernández Espino, luterana pastoro, martiro de la salvadoraj rifuĝintoj.<br /> <br /> 11 – Higino, Marteno de León<br /> 1839: Naskiĝo de Eugenio María de Hostos, batalanto por la sendependiĝo de Porto-Riko.<br /> <br /> 12 – Bento, Tatiana<br /> 1694: 6500 homoj invadas la Kilombon de Palmares, kiu rezistos ĝis la 6-a de februaro.<br /> 1948: La Ĉefa Tribunalo de Usono proklamas la egalecon de blankuloj kaj negroj ĉe lernejo.<br /> 2010: [[Tertremo]] en Haitio (7,3 Richter-poentoj). Pli ol 250 mil mortintoj kaj kompleta detruiĝo. Okazas granda mondskala solidareco.<br /> 2010: Nederlanda komisio konkludas, ke la invado al [[Irako]] estis neleĝa.<br /> <br /> 13 – Hilario I, [[George Fox|Georgo Fox]]<br /> 1825: Estas mortpafumita Frato Kaneka, respublikana revoluciulo, de la Konfederacio de [[Ekvadoro]].<br /> 1879: Roka komencas la kampanjon de Dezerto de [[Patagonio]], Argentino.<br /> 2001: Tertremo de 7,9 gradoj Richter, en [[Salvadoro]], 5400 mortis kaj 500 mil viktimiĝis.<br /> “Idd Inneyer”, amazigha novjariĝo: jaro 2961<br /> <br /> 14 – Fulgencio<br /> 1988: Miguel Angel Pavón, direktoro de la Komisio de Homaj Rajtoj, kaj Moises Landaverde, [[Honduro]].<br /> 1997: Marŝo de 700 mil sud-koreoj dum la strikoj kontraŭ la mistraktado de socialaj rajtoj.<br /> <br /> 15 – Efisio<br /> 1929: Naskiĝis [[Martin Luther King]], en Atlanto ([[Georgio]], Usono).<br /> 1970: Leonel Rugama mortas dum la revolucia lukto kontraŭ la diktatoreco de Somoza, en Nikaragvo.<br /> 1976: La registaro de brazila ŝtato Bahia ne plu postulas la polician registron de temploj de religio kandombleo.<br /> 1981: Estela Pajuelo Grimani, terkulturistino, 55-jaraĝa, 11 gefiloj, martirino de solidareco en Peruo.<br /> 1982: La Konstitucio de [[Kanado]] inkludas la rajtojn de indiĝenoj.<br /> 1988: Brazila prezidento Sarney lanĉas la “Plano Verão” [Plano Somero], kiu starigas novan valuton, la “Cruzado Novo”.<br /> 1998: Granda valor-faliĝo de brazila valuto “real”.<br /> <br /> 16 – Marcelo<br /> 1992: Pac-konsentoj subskribitaj en Salvadoro.<br /> Internacia tago kontraŭ la sklaveco de infanoj: memore de Iqbal Masch, sklava infano kiu, kune kun la unuiĝo de laborista liberiĝo de [[Pakistano]], sukcesis fermi plurajn [[fabriko]]jn kiuj uzis sklavecan fifaman laboron.<br /> <br /> 17 – Antano<br /> 1961: Estas mortigita, en Kongolando, [[Lumumba]], heroo de sendependeco de Afriko.<br /> 1981: Sílvia Maribel Arriola, flegistino, 1-a religiulino martirino dum kunlaborado kun sia salvadora popolo.<br /> 1981: Ana María Castillo, kristana batalantino, martirino por justeco en Salvador.<br /> 1988: Jaime Restrepo López, pastro, martiro por defendo de la malriĉuloj, [[Kolombio]].<br /> 1991: Komenciĝas la Milito de Persa Gulfo.<br /> 1994: Tertremo en [[Los-Anĝeleso]], Usono.<br /> 1996: Forpasas Juan Luis Segundo, teologiisto de liberiĝo, en [[Urugvajo]].<br /> <br /> 18 – Beatrico, Priska, Konfeso de Sankta Petro<br /> 1535: Fondiĝo de Cidade dos Reis, en [[Limao]], Peruo.<br /> 1867: Naskiĝas [[Rubén Darío]] en [[Metapa]], Nikaragvo.<br /> 1978: Germán Cortés, batalanto kristana kaj politika, martiro por la justeco en Ĉilio.<br /> 1981: José Eduardo, sindikata ĉefulo de brazila ŝtato Acre, mortigita de ter-invadanto.<br /> 1982: Sérgio Bertén, belga religiulo, kaj kunlaborantoj, martiroj de solidareco, Gvatemalo.<br /> <br /> 19 – Mario, Marta; Henriko, episkopo de Upsala<br /> 1897: Batalo de Tabuleirinho: la kamparanoj bremsas la progreson de la armeo 3 kilometroj for de Canudos, Brazilo.<br /> <br /> 20 – Fabiano kaj Sebastiano<br /> 1973: Amílcar Cabral, anti-koloniisto de [[Gvineo-Bisaŭa]], mortigita de portugala polico.<br /> 1979: Octavio Ortiz, pastro, kaj kvar studentoj kaj kateĥistoj, martiroj en Salvadoro.<br /> 1982: Carlos Morales, dominikana pastro, martiro inter la indiĝenaj kamparanoj en Gvatemalo.<br /> 2009: Barack Hussein Obama enposteniĝas kiel unua prezidento afrik-amerika de Usono.<br /> <br /> 21 – Ineso<br /> 1972: Geraldo Valencia Cano, episkopo de Buenaventura, Kolombio, profeto kaj martiro de la liberiĝo de malriĉuloj.<br /> 1974: Masakro de kamparanoj, Alto Valle, [[Bolivio]].<br /> 1980: Maria Ercilia kaj Ana Corália Martínez, studentinoj, helpistinoj de [[Ruĝa Kruco]] kaj kateĥistinoj, martirinoj en Salvadoro.<br /> 1984: Fondiĝas en brazila ŝtato Paraná, urbo Cascavel, la “MST” – Movado de Kamparaj Laboristoj Senteruloj (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem-Terra).<br /> 2000: Marŝo indiĝena kaj popola en Ekvadoro.<br /> <br /> 22 – Vicento<br /> 1565: “Tata” Vasco de Quiroga, episkopo de [[Michoacán]], Meksikio, stariginto de unuaj reduktoj indiĝenaj.<br /> 1982: Masakro de terkulturistoj en Pueblo Nuevo, Kolombio.<br /> 2006: [[Evo Morales]], indiĝenano ajmara, fariĝas Prezidento de Bolivio.<br /> <br /> 23 – Ildefonso<br /> 1914: Revolucio de Juazeiro, Brazilo. La kamparanoj venkis, gviditaj de Pastro Cicero.<br /> 1958: Faligo de la lasta diktatoro de Venezuelo, generalo Márcos Pérez Jiménez.<br /> 1983: Segundo Francisco Guamán, indiĝenano keĉua, martiro de la batalo por tero en Ekvadoro.<br /> <br /> 24 – Francisko el Sales<br /> 1835: La negroj maleoj organizas en brazila urbo Salvador, ŝtato [[Bahia]], la plej grandan urban revolucion de la lando.<br /> 1977: 1-a Indiĝena Kongreso de Centra Ameriko.<br /> <br /> 25 – Konvertiĝo de Paŭlo<br /> 1524: Eliras el [[Hispanio]] la «dek du apostoloj de Meksikio», [[franciskanoj]].<br /> 1554: Fondiĝo de la urbo San-Paŭlo.<br /> 1934: Naskiĝis la Universitato de San-Paŭlo (ŝtata).<br /> <br /> 26 – Timoteo, Tito kaj Silas<br /> 1500: Vicente Pinzón elŝipiĝas ĉe la nuna brazila nordorienta regiono, antaŭ ol la alveno de Pedro Álvares Cabral.<br /> 1813: Naskiĝas Juan Pablo Duarte, nacia heroo kaj unua instiganto al la sendependeco en [[Dominika Respubliko]].<br /> 1914: José Gabriel, “Cura Brochero”, pastro kaj profeto inter la kamparanoj de Argentino.<br /> 2001: Tertremo en [[Barato]] viktimigas 50 mil homojn.<br /> <br /> 27 - Angela de Merice, Lidia<br /> 1554: Pablo de Torres, episkopo de [[Panamo]], unua ekziligito de Latin-Ameriko pro sia defendo al la indiĝenaro.<br /> 1945: La koncentrejo de Auschwitz estas malfermita, en [[Pollando]]. Tago de memoro pri la Holokaŭsto.<br /> 1977: Miguel Angel Nicolau, saleziana pastro, martiro de solidareco kaj sindediĉo al la argentina junularo, malaperigita.<br /> <br /> 28 – Tomaso de Akvino<br /> 1853: Naskiĝo de [[José Martí]] en [[Havano]].<br /> 1979: Malfermiĝo de Episkopa Konferenco de Puebla, Meksikio.<br /> <br /> 29 – Valero<br /> 1895: José Martí komencas la militon por sendependigi [[Kubo]]n.<br /> 1985: 1-a Nacia Kongreso de MST en Brazilo.<br /> 1999: La [[dolaro]] atingas la valoron de R$ 2,15: grava momento de faliĝo de la brazila valuto.<br /> 2001: Pinochet estas procesita kiel aŭtoro de la krimoj de “Karavano de la Morto”.<br /> 2010: [[Tony Blair]] respondas, antaŭ la komisio kiu enketas pri li, pro sia partopreno en la invado al Irako en 2003.<br /> <br /> 30 – Martina<br /> 1629: Antônio Raposo, brazila bandejrano, detruis la gvaraniajn misiojn de Guaíra, brazila ŝtato Paranao, kaj sklavigas 4 mil indiĝenojn.<br /> 1948: Estis murdita [[Mahatma Gandhi]].<br /> Tago de Ne-perforto kaj Paco<br /> <br /> 31 – Johano Bosko<br /> 1865: La amendo de la 13-a Konstitucio deklaras la sklavecon aboliciita en Usono.<br /> 1980: Masakro de 40 indiĝenaj kiĉeoj ĉe la [[ambasadejo]] de Hispanio en Gvatemalo: María Ramírez, Gaspar Viví, Vicente Menchú kaj akompanantoj.<br /> <br /> ===Februaro=== <br /> 1 - Cecilio, Veridiana<br /> 1870: Jonathan Jasper Wright estas elektita al la Plejalta Juĝejo de la Ŝtato, kaj fariĝas la unua negro sukcesinta atingi tiun postenon en la Usona Juĝistaro.<br /> 1932: Agustín Farabundo Martí estas pafmortigita en la ĝenerala tombejo de San-Salvador, iom antaŭ la granda kamparana ribelado.<br /> 1977: Daniel Esquivel, laboristo, ano de la Paŝtlaboro por la Paragvajaj Enmigrintoj en Argentino, martiro.<br /> <br /> 2 - Prezento de la Sinjoro<br /> 1976: José Tedeschi, pastro kaj laboristo, martiro pro la enmigrintoj de Argentino, forkaptita kaj murdita.<br /> 1989: [[Alfredo Stroessner]], diktatoro de [[Paragvajo]], estas elpostenigita fare de sensanga ŝtatrenverso.<br /> 1991: Expedito Ribeiro Souza, el la sindikato de Kampaj Laboristoj en urbo Rio Maria, brazila ŝtato Parao, estas mortigita.<br /> <br /> 3 - Bras kaj Oskar; Ansgar de Hamburgo<br /> 1795: Naskiĝas Antônio José de Sucre.<br /> 1929: Naskiĝas [[Camilo Torres]].<br /> <br /> 4 - Andreo Corsino<br /> 1794: Liberigo de Haitiaj sklavoj. Unua aboliciista leĝo en Latina Ameriko.<br /> 1927: La Kolumno Prestes rifuĝas en [[Bolivio]].<br /> 1979: Benjamin Didincué, indiĝena estro, martiro pro la defendo al la tero en Kolombio.<br /> 1979: Masakro de Cromotex, en Limao, Peruo: 6 laboristoj mortigitaj kaj dekoj vunditaj.<br /> 1981: Masakro de Chimaltenango, Gvatemalo: 68 kamparanoj mortigitaj.<br /> 1992: Provo de ŝtatrenverso en Venezuelo.<br /> <br /> 5 - Ageda<br /> 1977: La Somozista Gardistaro detruas la kontempleman komunumon de [[Solentiname]], aktiva por la revolucio en Nikaragvo.<br /> 1988: Francisco Domingos Ramos, sindikata estro en urbo Pancas, ŝtato Espírito Santo, Brazilo, mortigita je ordono de bienestroj.<br /> <br /> 6 - Paŭlo Miki<br /> 1694: Zumbi kaj siaj kolegoj, ĉirkaŭitaj en Palmares, kaj sen pulvo, fuĝas en la arbaron.<br /> 1916: Forpasas Rubén Darío, nikaragvano, princo de la hispana beletro.<br /> 1992: Forpasas Sérgio Méndez Arceo, episkopo de [[Cuernavaca]], Meksikio, Patriarko de la Solidareco.<br /> 1997: La ekvatora Parlamento detiras la prezidenton Abdala Bucaram, en la dua tago de ĝenerala striko.<br /> <br /> 7 - Rikardo<br /> 1756: Masakro de Sepé Tiaraju (Sankta Sepé) kaj 1500 indiĝenoj de la Kristana Republiko de la Gvaranioj, distrikto Caiobaté, urbo São Gabriel, brazila ŝtato Rio Grande do Sul.<br /> 1974: Sendependiĝo de [[Grenado (lando)|Grenado]]. Nacia festo.<br /> 1986: [[Jean Claude Duvalier]] forlasas Haition, post 29 jaroj de familia diktatoreco.<br /> <br /> 8 - Ĵeronimo Emiliani<br /> 1712: Ribelado de sklavoj en [[Nov-Jorko]], Usono.<br /> 1812: Granda represio kontraŭ la loĝantoj de la kilomboj de Rosário, Brazilo.<br /> <br /> 9 - Miguel Febres Cordero<br /> 1977: Forpaso de Agustín Goiburu, medicinisto, Paragvajo.<br /> 1985: Felipe Balam Tomás, misiista religiulo, servanto de la malriĉuloj, martiro en Gvatemalo.<br /> <br /> 10 - Eskolastika<br /> 1986: Alberto Köenigsknecht, episkopo de Juli, en Peruo, mortis pro akcidento supozeble ordonita, ĉar li estis minacita pro sia defendo por la malriĉuloj.<br /> Monda Tago de la Malsanulo<br /> <br /> 11 - Nia Sinjorino el Lurdes<br /> 1990: [[Nelson Mandela]], plej alta aktivulo de la internacia negra rezistado kontraŭ la [[apartejdo]], estas liberigita post resti 27 jaroj en [[karcero]].<br /> 1998: La negraj komunumoj de Médio Atrato (Kolombio) sukcesas obteni de la registaro kolektivan posed-atestilon de 695 mil hektaroj da tero.<br /> <br /> 12 - Eulalia<br /> 1541: [[Pedro de Valdivia]] fondas [[Santiago de Ĉilio]].<br /> 1542: Orellana atingas la riveron [[Amazonas]].<br /> 1545: La konkerantoj atingas la minojn de arĝento de [[Potosí]]; en ili, mortigitas 8 milionoj da indiĝenoj.<br /> 1809: Naskiĝo de [[Abraham Lincoln]].<br /> 1817: Venko de San Martín en Chacabuco.<br /> 1818: Sendependiĝo de Ĉilio.<br /> 1894: La nikaragva armeo okupas la regionon Bluefields kaj aldonas la teritorion de Mosquitia al Nikaragvo.<br /> 2005: Dorothy Stang, martirino por la tero kaj ekologia lukto, estas mortigita en Anapu, brazila ŝtato Parao.<br /> <br /> 13 - Benigno<br /> 1976: Francisco Soares, pastro, martiro por justeco inter malriĉuloj de Argentino.<br /> 1982: Santiago Miller, frato de La Salle, usonano, martiro por la liberiga edukado en la gvatemala indiĝena eklezio.<br /> <br /> 14 - Valenteno, [[Cirilo kaj Metodo]]<br /> 1992: Rick Julio Medrano, religiulo, martiro de la persekutata Eklezio de Gvatemalo.<br /> <br /> 15 - Klaudio<br /> 1600: José de Acosta, misiisto, historiisto kaj defendisto de la indiĝena kulturo, Peruo.<br /> 1966: [[Camilo Torres]], pastro, martiro de la luktoj por la liberigo de la popolo, Kolombio.<br /> 1981: Juan Alonso Hernández, pastro, martiro de la popolo de Gvatemalo.<br /> 1991: Ariel Granada, kolombia misiisto murdita de gerilo en Massangulu, [[Mozambiko]].<br /> 1992: María Elena Moyano, popola estrino, martirino por paco kaj justeco en Villa El Salvador, Peruo.<br /> 2003: 1-a mondskala manifestacio: 15 milionoj da homoj en 600 urboj kontraŭas al la milito de Usono kontraŭ Irako.<br /> <br /> 16 - Tago de Amikeco; Juliana, Onesimo<br /> 1981: Albino Amarilla, kampara estro kaj kateĥisto, mortigita de la armeo, martiro de paragvaja popolo.<br /> 1985: Alí Primera, poeto kaj kantisto por justeco al la latin-amerika popolo, Venezuelo.<br /> 1986: Maurício Demierre, svisa kunlaboranto, kaj kamparaj virinoj, murditaj de la kontraŭ-revolucio en Nikaragvo.<br /> <br /> 17 - Sep Sanktaj Fondintoj de la Servistoj<br /> 1600: La [[Inkvizicio]] bruligas [[Giordano Bruno]] pro lia libereco de penso kaj esprimo.<br /> 1997: 1300 aktivuloj de la Movado de Sen-Teruloj ekiras de San-Paŭlo al Brazilio pro la landa reformo.<br /> 1997: Forpasas [[Darcy Ribeiro]], aktivulo kaj skribisto, brazila antropologiisto, senatano.<br /> <br /> 18 - Simeono<br /> 1519: [[Hernán Cortés]] eliras el Kubo por konkeri Meksikon.<br /> 1546: Forpaso de Marteno Lutero, en [[Germanio]].<br /> 1853: Forpaso de Félix Varela, kiu luktis pro la sendependeco de Kubo.<br /> 1984: Edgar Fernando García, sociala aktivulo, malleĝe kaptita kaj malaperigita en Gvatemalo.<br /> <br /> 19 - Alvaro kaj Konrado<br /> 1590: Forpaso de Bernardino de Sahagún, misiisto en Meksikio, protektinto de kulturo de niaj popoloj.<br /> 1990: La studentoj okupas la Universitaton de la Ŝtato de [[Tennessee]], Usono, tradicie afrik-amerika, kaj postulas egalecon.<br /> Monda Tago de Sociala Justeco (ONU)<br/> <br /> 20 - Eleuterio, Rasmus Jensen<br /> 1524: Tiam, “la indiĝenaj kiĉeoj estis detruitaj de la homoj el Kastela”, atestas la Memorialo de Sololá.<br /> 1974: Domingo Lain, pastro kaj martiro de luktoj pro liberiĝo, Kolombio.<br /> 1978: La dekreto 1142, en Kolombio, ordonas la respekton al la lingvo kaj kulturo de indiĝenoj.<br /> <br /> 21 - Petro Damiano<br /> 1934: Somoza mortigas perfide la popolan nikaragvan ĉefulon Augusto C. Sandino.<br /> 1965: [[Malcolm X]], afrik-amerika ĉefulo pro liberiĝo, estas mortigita en Usono.<br /> 1985: Kamparanoj estas krucumitaj en Xeatzan, ene de la Pasiono suferita de Gvatemalo.<br /> <br /> 22 - Katedro de [[Sankta Petro]]<br /> 1910: La usonaj marsoldatoj intervenas en Nikaragvo.<br /> 1979: Sendependiĝo de Sankta Lucia.<br /> 1990: Terkultivistoj martiroj de Iquicha, Peruo.<br /> <br /> 23 - Bartolomeo, Polikarpo; Ziegenbalg<br /> 1970: Sendependiĝo de [[Gujano]].<br /> <br /> 24 - Matias Apostolo, Sergio<br /> 1821: Plano de Iguala. Proklamo de la Sendependiĝo de Meksikio.<br /> 1920: [[Nancy Astor]], unua virino elektita kiel parlamentano, prelegas en Londono.<br /> <br /> 25 - Justo kaj Valero, Isabel Fedde<br /> Nacia Tago de Viktimoj de Milit-Konflikto, Gvatemalo.<br /> 1778: Naskiĝo de José de San Martín.<br /> 1980: Armea ŝtatrenverso en [[Surinamo]].<br /> 1982: Tucapel Jiménez, 60-jaraĝa, martiro de la luktoj de ĉiliaj sindikatanoj.<br /> 1985: Guillermo Céspedes, kristana aktivulo kaj revoluciulo, martiro de la lukto de la kolombia popolo.<br /> 1989: Oni murdis la indiĝenon toba Caincoñen, pro lia defendo de sia loko, en [[Formosa]], Argentino.<br /> 1990: La FSLN (Forto Sandinana de Liberiĝo Nacia) estas malvenkita dum balotado, en Nikaragvo.<br /> <br /> 26 - Paŭla Montal, Aleksandro<br /> 1550: Antonio Valdivieso, episkopo de Nikaragvo, martiro pro la defendo al indiĝenoj.<br /> 1885: La eŭropaj potencaj landoj dividas inter si Afrikon, en [[Berlino]].<br /> 1965: Jimmie Lee Jackson, negra aktivulo de civilaj rajtoj, estas mortigita per batoj de policanoj.<br /> 1992: Morto de José Alberto Llaguno, episkopo, apostolo enkulturiĝinta en la indiĝena grupo [[Tarahumara]], en Meksikio.<br /> <br /> 27 - Gabriel de la Dolorosa<br /> 1844: La Dominika Respubliko sendependiĝas de Haitio. Nacia festo.<br /> 1989: Okazas la ''Caracazo'', socia ribelo en [[Karakaso]], dum kiu 400 homoj estas mortigitaj kaj 2000 esta vunditaj.<br /> 1998: Estas mortigita Jesús Maria Valle Jaramillo, 4-a prezidanto de la Komisio de Homaj Rajtoj en Antioquia, Kolombio.<br /> 2005: 40 el la 57 landoj-membroj de la Monda Konvencio kontraŭ la Tabako fariĝas ĵure interligitaj.<br /> 2010: Tertremo de 8,8 gradoj Richter okazas en Ĉilio, kaj pli ol 500 homoj forpasas.<br /> <br /> 28 - Romano<br /> 1924: Elŝipiĝo de usonaj mararmeanoj (''marines'') en [[Honduro]] kaj okupo de ties ĉefurbo [[Tegucigalpa]].<br /> 1985: Guillermo Céspedes Siabato, de la grupo Kristanoj pro Socialismo kaj de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj, laboristo, instruisto kaj [[poeto]]. Murdita de la armeo, en Kolombio.<br /> 1989: Teresita Ramírez, religiulino de la Kompanio de Maria, mortigita en Cristales, Kolombio.<br /> 2004: La 29-an de februaro, [[Jean-Bertrand Aristide]] eliras el Haitio pro la okazonta alveno de armea rezisto kontraŭ li.<br /> <br /> ===Marto=== <br /> 1 - Rosendo, Albino, Jorge Herbert<br /> 1739: Subskribita en [[Jamajko]], inter la cimaronoj (fuĝintaj sklavoj) kaj la blankuloj, la traktado pri paco kun dek kvin punktoj. <br /> 1959: Fondiĝo de CLAR, Konfederacio Latin-Amerika de Religiuloj.<br /> <br /> 2 - Simplicio, John kaj Charles Wesley<br /> 1791: Forpasas John Wesley en [[Anglujo]].<br /> 1897: Tria atako kontraŭ Canudos, Brazilo.<br /> 1963: Goulart publikigas la Statuton de Laboristoj, kiu implicas progreson en tiu momento. Brazilo.<br /> <br /> 3 - Emeterio, Marino<br /> 1982: Hipólito Cervantes Arceo, meksika pastro, martiro de la solidaro kun Gvatemalo.<br /> 1982: Emiliano Pérez Obando, ministro de la Vorto, martiro de la nikaragva revolucio.<br /> 2000: Revenas al Ĉilio la diktatoro Pinochet, post 503 tagoj arestita en [[Londono]].<br /> 2005: OMC kondamnas la monhelpon de Usono por ilia [[kotono]], kiu malutilis al la libera komerco.<br /> <br /> 4 - Kazimiro<br /> 1962: Usono ekfunkciigas nukle-reaktoron en [[Antarkto]].<br /> 1970: Antonia Martínez Lagares, martiro de universitata batalado, mortigita de la polico de Porto-Riko.<br /> 1990: Nahaman Carmona, strat-vivanta infano, Gvatemalo, mortigita de la [[polico]] per frapado.<br /> 2004: Argentina armeo agnoskas unua-foje, ke ĝi uzis torturadon dum la diktaturo.<br /> <br /> 5 - Adriao<br /> 1996: La plej granda okupado de MST (Movado de SenTeruloj): 3 mil familioj, en Curionópolis, Brazilo.<br /> <br /> 6 - Olegario, Roza el Viterbo<br /> 1817: Revolucio de [[Pernambuco]], Brazilo.<br /> 1854: Abolo de [[sklaveco]] en Ekvadoro.<br /> 1996: Pascuala Rosado, de la Komunumo Huaycán, Peruo, paf-mortigita pro ne cedi al [[terorismo]].<br /> 2005: La argentina Supera Tribunalo konfirmas la ĉiaman enprizonigon de Arancibia Clavel pro murdo de la ĉilia generalo Prats, 1974, kiel krimo de homara malutilo, nepardonebla.<br /> <br /> 7 - Perpetua kaj Felicidade; Tomaso el Akvino<br /> 1994: Joaquin Carregal, Remígio Morel, Pedro Medina kaj Daniel de la Sierra, pastroj de la episkopejo de Quilmes, Argentino, profetoj de la justeco.<br /> <br /> 8 - Johano de Dio<br /> Internacia Tago de la Virino: Establita en 1910. En tiu tago de 1857, laboristinoj de Novjorko estis mortigitaj kiam ili postulis pli bonajn kondiĉojn de laborado kaj rajton voĉdoni.<br /> <br /> 9 - <br /> 1989: 500 familioj okupis bienon kaj estis forpelataj de Militista Polico: 400 vunditoj, 22 arestitoj. Brazilo.<br /> <br /> 10 - Kaio<br /> 1928: Elías del Socorro Nieves, aŭgustenano, kaj Jesús kaj Dolores Sierra, laikoj, mortigitaj en la Revolucio de la Kristeroj, Meksiko.<br /> <br /> 11 - Konstantino, Vicenzo, Ramiro<br /> 1797: Venkitaj de la angloj, la [[garifunoj]] de San Vicente estis forportataj al Honduro.<br /> 1914: Malfermo de la [[Kanalo de Panamo]].<br /> 1990: [[Patrício Aylwin]] prenas la prezidon de Ĉilio post la diktaturo de Pinochet.<br /> 2004: Atenco de islama grupo en [[Madrido]]. 200 mortintoj kaj pli ol 1.400 vunditoj.<br /> <br /> 12 - Inocencio, Gregorio el Nisa<br /> 1977: Rutilio Grande, pastro, Manuel kaj Nelson, terkulturistoj, martiroj en Salvadoro.<br /> 1994: La anglikana eklezio ordenis en [[Bristol]], Anglujo, la unuan grupon de 32 pastrinoj.<br /> 2005: Argentino transdonas Paul Scheafer al Ĉilio, eksnaziisto, kunlaboranto de Pinochet en "Kolonio Dignidad".<br /> <br /> 13 - Rodrigo, Salomono, Eŭlogio<br /> 1957: José Antonio Echeverría, studanto, de la Katolika Agado, martiro de la bataloj por liberigo de la kubanoj kontraŭ la diktaturo de Batista.<br /> 1983: Marianela García, de la Komisiono de Homaj Rajtoj, martiro de la justeco en Salvadoro.<br /> 1998: Maria Leite Amorim, mortigita pro organizi okupon por MST, Manaus.<br /> <br /> 14 - Matildo<br /> 1549: Mortas la sankta negra franciskano Antônio de Categeró.<br /> 1795: La garifuna estro, Joseph Satuyé, mortas alfrontante la anglojn en la 2-a Milito de Karibujo.<br /> 1849: Alvenas al Bluefields (Nikaragvo) la misiistoj moravaj, kiuj evangeliigis la Mosquitia.<br /> 1997: Deklaro de [[Curitiba]]: Internacia tago de Agado kontraŭ la akvobaraĵojn, favore al la riveroj, akvo kaj vivo.<br /> 2009: [[Evo Morales]] ekdisdonadas teron de la "bienegoj" al la indiĝenoj, subtenate de la nova [[Konstitucio]].<br /> <br /> 15 - Luizo el Marillac<br /> 1951: Mortas en Viedma, Argentino, Artemides Zatti, salesiano, "sankta flegisto de [[Patagonio]]".<br /> 1961: Kreita la Alianco por la Progreso.<br /> 1986: Antonio Chaj Solís, pastro, Manuel de Jesús Recinos kaj kunuloj, evangeliaj batalantoj, martiroj de la kredo kaj de la servado, Gvatemalo.<br /> 1995: 30 jaroj da enprizonigo de la generalo Luis García Mesa pro lia ŝtat-renverso en 1980, en Bolivio. Unua armea ŝtat-renversanto kondamnita.<br /> <br /> 16 - Raimundo el Fitero<br /> 1630: Benkos Biohó, estro kaj heroo negra en batalo favore al libereco. Kolombio.<br /> 1977: Antonio Olivo kaj Pantaleón Romero, martiroj de justico inter la kamparanoj de Perugorria, Argentino.<br /> <br /> 17 - Patriko<br /> 1973: Alexandre Vanucchi, studento kaj kristana batalanto, martiro, mortigita de polico. Brazilo.<br /> 1982: Jacobus Andreas Koster, “Koos”, kaj ĵurnalistaj kolegoj, martiroj en Latin-Ameriko. Salvadoro.<br /> 1990: María Mejía, kiĉea patrino, de la [[Katolika Agado]], mortigita en Sacapulas, Gvatemalo.<br /> <br /> 18 - Kirilo el Jeruzalemo<br /> 1871: [[Pariza Komunumo]], unua laborista revolucio de la historio.<br /> 1907: Elŝipiĝo de maristoj en Honduro.<br /> 1938: La meksika prezidanto [[Lázaro Cárdenas]] dekretas la naciigon de [[nafto]].<br /> 1981: Presentación Ponce, katekisto, kaj kunuloj, martiroj de la nikaragva revolucio.<br /> 1989: Neftalí Liceta, pastro, kaj Amparo Escobedo, piulino, kaj kunuloj, peruanaj martiroj.<br /> <br /> 19 - Jozefo<br /> 1849: Revolucio de Queimados, ŝtato Espírito Santo, Brazilo. Pli ol 200 nigruloj organiziĝis por solen-anonci liberigon de la sklavoj.<br /> 1915: Ribelado de Keĉuoj kaj Ajmaroj, estritaj de Rumi Maka, Peruo.<br /> 1980: Unua Renkonto Katolika Afrik-amerika, Boaventura, Kolombio.<br /> 1991: Felisa Urrutia, karmelanino mortigita en Cauga, Venezuelo. Martiro de servado al la malriĉuloj.<br /> <br /> 20 - Serapiono<br /> 1838: La estraro de Sergipe, Brazilo, malpermesas al la "afrikanoj", sklavaj aŭ liberaj, kaj al la portantoj de disigeblaj malsanoj, ke ili aliru lernejojn.<br /> 1982: Ŝtat-renverso de [[Rios Montt]], Gvatemalo.<br /> 1995: Menche Ruiz, katekisto, profeto kaj populara poeto en la Bazaj Ekleziaj Komunumoj de Salvatoro.<br /> 2003: Usono ekinvadas Irakon, malgraŭ [[UN]], kontraŭ la internacia juro.<br /> <br /> 21 - Filemono, Nikolaŭ<br /> Monda Tago de la Arbaroj<br /> 1806: Naskiĝas [[Benito Juárez]], Meksiko.<br /> 1937: Amas-mortigo de Ponce, Porto-Riko.<br /> 1975: Carlos Dormiak, salesiano, mortigita pro sia liberigema sinteno, Argentino.<br /> 1977: Rodolfo Aguilar, pastro, 29-jara, martiro de libereco de la meksika popolo.<br /> 1987: Luz Marina Valencia, piulino, martiro de justeco inter la kamparanoj de Meksiko.<br /> Internacia Tago kontraŭ la Genta Diskriminacio<br /> <br /> 22 - <br /> 1873: Abolo de sklaveco en Porto-Riko.<br /> 1980: Luis Espinal, pastro kaj ĵurnalisto, martiro de batalado de la boliviana popolo.<br /> 1988: Rafael Hernández, kampara estro, martiro de batalado por la tero inter la meksikanoj.<br /> Internacia Tago de la Akvo<br /> <br /> 23 - Toribio el Mongrovejo<br /> 1606: Toribio de Mongrovejo, ĉefepiskopo de Lima, pastro de la Inkaa gento, profeto de la kolonia Eklezio.<br /> 1976: María del Carmen Maggi, universitata profesorino, martiro de liberiga edukado, Argentino.<br /> 2003: Rachel Corrie (23), usonanino mortigita de motor-ebenigilo israela, en Rafah, dum ŝi alfrontis malkonstruon de palestina domo. Volontulino de la Internacia Solidara Movado.<br /> 2005: Ĉilio agnoskas la mortigon de Carmelo Soria en 1976, farita de la diktaturo.<br /> <br /> 24 - Jozefo Oriol<br /> 1918: Kanadaj virinoj konkeras la rajton voĉdoni.<br /> 1976: Ŝtat-renverso de Jorge Videla kontraŭ la reĝimo de Isabel Perón, en Argentino.<br /> 1980: Estis mortigata «Sankta Romero de Ameriko», ĉefepiskopo de Salvatoro, profeto kaj martiro.<br /> 2004: Kirchner transigas la ESMA, de centro de torturado por la argentina diktaturo, al Muzeo de la Memorado. La terorismo de la armea Ŝtato ordonis mortigi 4 mil civitanojn kaj malaperigis 30 mil.<br /> <br /> 25 - Anonco de la Sinjoro<br /> 1914: La anglikanaj pastroj alvenas al la argentina Chaco.<br /> <br /> 26 - Braulio<br /> 1989: María Gómez, instruistino kaj katekistino, martiro de servado al sia gento Simiti, Kolombio.<br /> 1991: Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo subskribas la Traktadon de Asunciono, konsistigante Merkosudon.<br /> 1998: Onalício Barros kaj Valentim Serra, estroj de la MST, mortigitaj de la bienistoj en Paranapebas/PA, Brazilo.<br /> <br /> 27 - Ruperto<br /> Monda Tago de la Teatro<br /> 1502: Kolumbo alvenas al Cariari, [[Kostariko]].<br /> 1984: La gento txukahamãe blokas [[kamiono]]n postulante iliajn sanktajn terojn en Xingu, Brazilo.<br /> <br /> 28 - Sisto<br /> 1750: Francisco de Miranda naskiĝas en Karakaso.<br /> 1985. Héctor Gómez Calito, defendanto de la hom-rajtoj, torturita kaj mortigita en Gvatemalo.<br /> 1988: 14 indiĝenoj tikunaj mortigitaj kaj 23 vundigitaj de la ligno-vendisto Oscar Castelo Branco kaj 20 pafistoj. Kunigitaj en Benjamim Constant, Amazono, ili esperis helpon el FUNAI.<br /> <br /> 29 - Beatrico da Silva, Juan Nielsen Hauge<br /> 1904: Naskiĝas Consuelo Lee Corretjer, revolucia estrino de la sendependiga movado, Porto-Riko.<br /> 1967: Je la unua fojo, oni trovas nafton en la ekvatora Amazonio.<br /> 1985: Rafael kaj Eduardo Vergara Toledo, martiroj de la rezistado kontraŭ la diktaturo en Ĉilio.<br /> <br /> 30 - Gladiso, Johano Klimako<br /> 1492: Dekreto de la [[Katolikaj Gereĝoj]], kiu forpelas el Hispanujo la [[judo]]jn.<br /> 1870: La afrik-amerikanoj gajnas la rajton voĉdoni en Usono: konfirmo de la 15-a amendo.<br /> 1985: José Manuel Parada, sociologiisto, Santiago Natino, eldonisto kaj batalanto, kaj Manuel Guerrero, sindikatestro, Santiago (de Ĉilio).<br /> <br /> 31 - Benjameno, Amos, John Donne<br /> 1767: Forpelo de la [[jezuito]]j el Latin-Ameriko.<br /> 1866: Eksplodas militon inter Hispanujo, de unu flanko, kaj Ĉilio, Bolivio kaj Peruo, de la alia.<br /> 1987: Roseli Correia da Silva, kamparanino, en Natalino, Brazilo.<br /> <br /> ===Aprilo=== <br /> 1 - Hugo<br /> 1680: En [[Lisbono]] oni deklaras finita la sklavecon de indiĝenoj en Brazilo, laŭ influo de pastro Antonio Vieira.<br /> 1964: Brazila prezidento João Goulart estas deprenita de la registaro fare de armeanoj puĉistaj. Komenciĝas 21 jaroj de armea diktatorado.<br /> 1980: Komenciĝas la granda [[striko]] de metalurgiistoj en San-Paŭlo kaj internaj urboj.<br /> 1982: Ernesto Pili Parra, aktivulo, martiro pro paco kaj justeco en Caquetá, Kolombio.<br /> <br /> 2 - Francisko el Paŭla<br /> 1550: La hispana reĝo ordonas la instruadon de sia lingvo al la indiĝenoj.<br /> 1982: Argentino okupas armee la Insulojn [[Malvinoj]], regitaj de [[Britio]].<br /> 1993: Striko en 8 eŭropaj landoj por laboro kaj sociaj rajtoj akiritaj.<br /> 2005: Forpasas la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]].<br /> <br /> 3 - Rikardo, Sisto<br /> 1976: Víctor Bionchenko, protestanta pastoro, forpasas en Argentino.<br /> 1986: Brazilo aprobas sian "Plano de Informatiko", kiu protektos la nacian industrion dum kelkaj jaroj.<br /> 1992: Institucia ŝtatrenverso fare de Fujimori, en Peruo.<br /> <br /> 4 - [[Gema Galgani]], Isidoro el Sevilo<br /> 1680: Abolicio oficiala de la indiĝena sklaveco.<br /> 1775: La portugala reĝo instigas la geedziĝon inter indiĝenoj, negruloj kaj blankuloj.<br /> 1884: En la Traktato de Valparaíso, Bolivio cedas sian marbordan provincon [[Antofagasta]] al Ĉilio kaj fariĝas senmarborda lando.<br /> 1968: Martin Luther King estas murdita en Usono.<br /> 1985: Rosario Godoy kaj lia familio, martiroj pro la frateco en Salvadoro.<br /> Tago Kontraŭ la Infana Prostituado<br /> <br /> 5 - Vicento Ferrero<br /> 1818: Venko de San Martin, en Maipu, certigas la Ĉilian sendependecon.<br /> 1989: María Cristina Gómez, aktivulo de la Baptista Eklezio, martirino pro la lukto de la salvadoraj virinoj.<br /> 1992: Fujimori disigas la Parlamenton, malefikigas la Konstitucion kaj altrudas la militan leĝon.<br /> <br /> 6 - Marcelino, Albrecht Dürer<br /> 1976: Mário Schaerer, paragvaja instruisto, forpasas.<br /> 1979: Forpasas, 39-jaraĝa, Hugo Echegaray, peruano, pastro kaj teologo de la liberigo.<br /> <br /> 7 - Johano Baptista de La Salle<br /> 2009: Fujimori estas kondamnita al 25 jaroj de [[karcero]], en Peruo.<br /> Monda Tago de la Sano<br /> <br /> 8 - Dionizio<br /> 565 a.K.: Naskiĝo de Siddartha Buddho. Festo de «Vesakh», la plej grava budhana festo.<br /> 1827: Naskiĝo de Ramón Emeterio Betances, Patro de la Lando Portoriko.<br /> 1977: Carlos Bustos, kapuĉena pastro, atestanto de la fido inter la malriĉuloj de Buenos Aires, estas murdita.<br /> <br /> 9 - Kasilda, Maria de Kleofas, Dietrich Bonhoeffer<br /> 1920: Elŝipiĝas la usonaj mararmeanoj en Gvatemalon por "protekti" la usonajn civitanojn.<br /> 1948: Jorge Eliécer Gaitán estas murdita en Bogotá, Kolombio, kaj la popola movado "Bogotazo" estas subpremita.<br /> 1952: Komenciĝas la civila revolucio en Bolivio.<br /> <br /> 10 - Jeĥzekel, Miguel Agrikolo<br /> 1919: Estas murdita, en embusko, Emiliano Zapata, estro de la revoluciaj kamparanoj en Meksikio.<br /> 1985: Daniel Hubert Guillard, pastro en Cali, Kolombio, estas murdita de la armeo pro sia socia laborado.<br /> 1987: Martiniano Martínez, Terencio Vázquez kaj Abdón Julián, aktivuloj de la Baptista Eklezio, martiroj pro la konscienca libereco en Oaxaca, Meksikio.<br /> Monda Tago de la Cigana Popolo: Difinita de la Unua Monda Cigana Kongreso, okazinta en Londono, en tiu sama tago de la jaro 1971.<br /> Tago en Memoro al la Holokaŭsto: pro la 6 milionoj da judoj murditaj de la nazioj.<br /> <br /> 11 - Stanislao<br /> 1927: Formiĝo de la Kolono Prestes, kiu trairos 25 mil kilometrojn kombatante la armeojn de posedantoj de grandegaj bienoj, en Brazilo.<br /> 1986: Antonio Fernández, populara ĵurnalisto, martiro de solidareco en Bogotá, Kolombio.<br /> 2002: [[Puĉo]] kontraŭ Chávez, en Venezuelo.<br /> 2002: Ekfunkcias la Internacia Ĵura Tribunalo, malgraŭ la opozicio de Usono.<br /> <br /> 12 - Zeno<br /> 1797: Atingis la marbordon de Trujillo, Honduro, ĉirkaŭ 2.500 garífunoj forpelitaj de la insulo Roatán, San Vicente.<br /> 1925: Renkontiĝo en brazila urbo [[Foz do Iguaçu]] ekigas la Kolonon Prestes, kiu trairos 30 mil kilometrojn en Brazilo.<br /> <br /> 13 - Marteno, Hermenegildo<br /> 1999: Translokita al brazila urbo Belém la juĝado de 155 policianoj akuzitaj pri la morto de 19 sen-teruloj de Eldorado de Carajás, Brazilo.<br /> <br /> 14 - Telmo<br /> 1981: Martiroj de la plej granda masakro de la nuntempa historio de Salvadoro, en urbo Morazán: 150 knaboj, 600 maljunuloj kaj 700 virinoj.<br /> 1986: Adelaide Molinari, religiulino, martiro pri la lukto de flankenigitaj, en urbo Marabá, brazila ŝtato Pará.<br /> <br /> 15 - Benedikto Jozefo Labre<br /> 1961: Invado de Golfeto de la Porkoj, Kubo.<br /> 1983: Martiroj kamparaj indiĝenoj el Joyabaj, El Quiché, Gvatemalo.<br /> 1992: Aldemar Rodríguez, kateĥezistoj, kaj aktivuloj kunlaborantoj, martiroj de solidareco inter la junuloj de urbo Cáli, Kolombio.<br /> 1993: José Barbero, sacerdoto, profeto kaj servinto al la plej malriĉaj fratoj de Bolivio.<br /> <br /> 16 - Engracia<br /> 1952: Triumfo de la revolucio: kamparanoj kaj minlaboristoj obtenas la agran redistribuon en Bolivio.<br /> 1984: 1,7 miliono da manifestantoj en San-Paŭlo agadas pro la rektaj balotoj, la movado "Diretas Já”.<br /> 2002: La juĝisto Carlos Escobar petas la ekstradicion de eks-diktatoro Stroessner, ekzilita en brazila ĉefurbo Brasília.<br /> <br /> 17 - Aniceto<br /> 1695: Forpaso de Juana Inés da Cruz, meksika poetino.<br /> 1803: Toussaint L’Ouverture, defendinto de liberigo de Haitio, forpasas en la franca karcero de Joux.<br /> 1990: Tibério Fernández kaj akompanantoj, martiroj pro promocio de la homa vivo, en Trujillo, Kolombio.<br /> 1996: Masakro de Eldorado dos Carajás, ŝtato Pará, Brazilo. La armea polico mortigas 23 homojn kiuj defendis sian rajton posedi agron.<br /> 1998: César Humberto López, de FraterPaz, mortigita en San Salvador.<br /> Internacia Tago de Kampara Lukto: La "1-a de Majo" de la kamparanoj.<br /> <br /> 18 - Perfeta, Galdino<br /> 1537: Francisco Marroquín, unua episkopo konsekrita en Ameriko, fondinto de la unuaj lernejoj kaj hospitaloj, paŝtisto de Gvatemalo.<br /> 1955: [[Konferenco de Bandung]], [[Indonezio]], dum kiu oni kreis la movadon de landoj ne-enliniiĝintaj.<br /> 1998: Mortigo de Eduardo Mendoza, advokato de la popolaj rajtoj.<br /> <br /> 19 - Leono, Ema, Olavus Petri<br /> 1925: Elŝipiĝo de usonaj mararmeanoj marines en [[La Ceiba]], Honduro.<br /> 1980: Juana Tun, edzino de Vicente Menchú, kaj sia filo Patrocínio, el indiĝena familio de kateĥezistoj, batalantoj pro sia tero, martiroj de El Quiché, Gvatemalo. Tutamerika Tago de la Indiĝeno<br /> <br /> 20 - Sulpicio<br /> 1586: Naskiĝo de Rosa de Lima, Peruo.<br /> 1871: La franciskanoj de Brazilo liberigas la sklavojn de ĉiuj siaj monaĥejoj.<br /> 1898: Milito inter Hispanio kaj Usono, kiu invadis Kubon, Portorikon, Guamon kaj Filipinojn.<br /> 1980: Martiroj indiĝenaj de la popola organizaĵo en Veracruz, Meksikio.<br /> 1980: «Printempo amaziga»: kultura kaj demokratiiga ribelado de la amazigoj el arĝela Cabilia kontraŭ la potenco centra kaj arabiza de Argel.<br /> 2010: Reinaldo Bignone estas kondamnita je 25 jaroj en karcero pro krimoj kontraŭ la homaro, dum la diktatorado en Argentinio.<br /> <br /> 21 - Anselmo<br /> Naskiĝo de [[Mahometo]]. Tago de Pardono al la mondo.<br /> Naskiĝo de Rama, en la religio Sij.<br /> 1792: Joaquim José da Silva Xavier, la ''Tiradentes'' (elprenisto de dentoj), promociinto de la Sendependeco, estas pendumita kaj poste senkapigita.<br /> 1960: [[Brazilio]] estas inaŭgurita kiel la ĉefurbo de Brazilo.<br /> 1965: Estas murdita torture Pedro Albizu Campos, pro la sendependeco de Portoriko.<br /> 1971: Mortas la diktatoro F. Duvalier, en Haitio.<br /> 1989: Juan Sisay, aktivulo por la vivo, martiro pro la popola arto, en Santiago de Atitlán, Gvatemalo.<br /> 1997: Gaudino dos Santos, indiĝeno ''pataxó'', mortas en Brazilio post esti bruligita de junuloj el riĉa socia klaso.<br /> <br /> 22 - Sotero, Caio, Agapito<br /> 1500: Elŝipiĝo de la unua eŭropano en Brazilon, [[Pedro Álvares Cabral]].<br /> 1519: Elŝipiĝo de Cortéz en Vera Cruz, kune kun 600 soldatoj, 16 ĉevaloj kaj kelkaj armiloj.<br /> 1638: Forpaso de Hernando Arias de Ugarte, episkopo de Kito, Ekvadoro kaj Santa Fé, Kolombio, defendanto de indiĝenoj.<br /> 1982: Forpasas Félix Tecu Jerônimo, terkultivisto indiĝena ''achi'', kateĥezisto, laika ministro de la Vorto, Gvatemalo.<br /> 1990: Estas mortigitaj Paulo kaj José Canuto, martiroj de la lukto pro la tero, en urbo Rio Maria, brazila ŝtato Pará.<br /> 1997: La armeo invadas la ambasadon de Japanio en Lima, okupita de la movado MRTA, «sen prizonigoj».<br /> 2009: Eltombigo de la korpo de episkopo Dom Angelelli, en Argentino, por certigi, ke li estis murdita kiel martiro.<br /> Internacia Tago de la Patrino Tero (ONU)<br /> <br /> 23 - Giorgo; Toyohiko Kagawa<br /> 1971: La indiĝenoj de [[Alasko]] ribeliĝas kontraŭ la atom-testoj, kiuj malpuregigis la insulon de Anchitks.<br /> <br /> 24 - Fidel<br /> 1915-17: Gento-mortigo kontraŭ la armena popolo fare de la turka registaro. Morto kaj elmigrigo de preskaŭ unu miliono kaj duono da armeanoj.<br /> 1965: Interveno de Usono en Dominika Respubliko, per 40 mil armeanoj.<br /> 1985: Laurita López, kateĥezistino kaj martirino, en Salvadoro.<br /> 2010: Mortas en prizono Paul Shaifer, estro de la “Kolonio Diproiad” en sudo de Ĉilio dum la diktatoreco.<br /> Tago de la Libro kaj de la Aŭtoraj Rajtoj: Ĉi-tage, en la jaro [[1616]], forpasis la indiĝeno inkaa Garcilaso de la Vega, [[Miguel de Cervantes]] kaj [[William Shakespeare]].<br /> <br /> 25 - Marko Evangeliisto<br /> 1667: Pedro de Betancourt, franciskano, apostolo de la malriĉuloj, forpasas en Gvatemalo. Proklamita sanktulo en 2002.<br /> 1975: Oni fondis la Asocion Indiĝenan de la Respubliko Argentina (AIRA).<br /> <br /> 26 - Anakleto, Marcelino, Isidoro<br /> 1995: Estas mortigita en Ruando Quim Vallmajó, misiisto en [[Afriko]].<br /> 1998: Estas mortigita en Gvatemalo d. Gerardi, post li publikigis la informilon “Nunca Mais” (Neniam Plu), kiu registris 55 mil malrespektojn al la homaj rajtoj, 80% el kiuj estis atribuitaj al la armeo.<br /> <br /> 27 - Zita, Montserrat<br /> 1977: Rodolfo Escamilla, pastro kaj martiro, en Meksikio.<br /> 1999: La Tribunalo de la Ekstera Ŝuldo en Rio de Janeiro, Brazilo, determinas, ke la ŝuldo ne estu pagata.<br /> <br /> 28 - Petro Ĉanelo<br /> 1688: Reĝa Letero de Portugalio restarigas la sklavecon kaj la «justan» militon kontraŭ la indiĝenoj.<br /> 1965: Lyndon Johnson ordonas la invadon de la Dominika Respubliko.<br /> 1985: Cleusa Carolina Coelho, misiistino aŭgustenana, mortigita pro la defendo de indiĝenoj en la Prelazio de Lábrea, brazila ŝtato Amazonas.<br /> <br /> 29 - Katarina de Sena<br /> 1982: Forpaso de Enrique Alvear, episkopo, paŝtisto kaj profeto en Ĉilio.<br /> 1991: Moisés Cisneros Rodríguez, religiulo marista, martiro de perforto kaj senpuneco, en Gvatemalo.<br /> 2009: La juĝisto Garzón ekigas proceson por juĝi la respondeculojn je la torturoj en Guantánamo dum Bush estis prezidento de Usono.<br /> <br /> 30 - Pio la 5-a <br /> 1948: 21 landoj subskribas en Bogotá la leteron de konstituigo de [[OEA]] (Organizo de la Amerikaj Ŝtatoj).<br /> 1977: Estas kreita la Asocio de Patrino de la Placo de Majo, en Argentino.<br /> <br /> ===Majo=== <br /> 1 - Jozefo Laboristo; Monika, Felipe kaj Santiago<br /> 1980: Conrado de la Cruz, pastro, kaj Herlindo Cifuentes, kateĥezisto, kaptitaj kaj mortigitaj, martiroj en Gvatemalo.<br /> 1981: Raynaldo Edmundo Lemus Preza, el la baza eklezia komunumo dediĉita al Nia Sinjorino el Gvadalupo, en Soyapango, Salvadoro, malaperigita pro sia kristana sindediĉo.<br /> <br /> 2 - Atanasio<br /> Unua dimanĉo de majo: Tago de la Martiroj de Honduro<br /> 1979: Luis Alfonso Velázquez, knabo 10-jaraĝa, martirigita de la diktatoreco de Somoza en Nikaragvo.<br /> 1981: Kreita la Unuiĝo de la Indiĝenaj Nacioj (UNI) en Brazilo.<br /> 1994: Sebastián Larrosa, kampar-devena studento, martiro por la solidareco inter la malriĉuloj, Paragvajo.<br /> 1997: Forpasas [[Paulo Freire]], fondinto de la liberigema pedagogio latin-amerika.<br /> <br /> 3 - Filipe kaj Jakobo<br /> 1500: Frato Henrique de Coimbra, unua misiisto kiu atingis la brazilan grundon.<br /> 1991: Felipe Huete, laika katolika ministro de la Vorto, kaj kvar akompanantoj, martiroj pro la Landa Reformo, en El Astillero, Honduro.<br /> Tago de la Libereco al la Gazetaro (ONU)<br /> <br /> 4 - Floriano, Monika<br /> 1493: [[Buleo]] ''Inter Caetera'', per kiu la [[Papo]] donacis la landojn de la nova Kontinento al la [[Katolikaj Gereĝoj]] de Hispanio.<br /> 1521: Pedro de Córdoba, unua misiista apostolo de la [[dominikanoj]] en Ameriko. Aŭtoro de la unua katekismo de la Kontinento.<br /> 1547: Cristóbal de Pedraza, episkopo de Honduro, «Patro de la Indiĝenoj».<br /> <br /> 5 - Maksimo<br /> 1862: Meksiko venkas la francojn en Puebla.<br /> 1980: Isaura Esperanza, «Chaguita», kateĥezistino, el la Legio de Maria, martirino en Salvadoro.<br /> 2001: Estas murdita Bárbar Ann Ford, 64-jaraĝa, usondevena fratino, kiu laboris en Quiché ekde 1989. Ŝi kunlaboris kun Dom Gerardi pri la informilo «Nunca Mais» (Neniam Plu) kaj helpis la milit-viktimojn deklari siajn travivaĵojn.<br /> <br /> 6 - Heliodoro<br /> 1977: Oscar Alajarín, aktivulo de la Metodista Eklezio, martiro de la solidareco en Argentino.<br /> 1994: La Konstitucia Tribunalo de Kolombio legaligas la «personan kvanton» da drogoj.<br /> <br /> 7 - Augusto, Flavia, Domitila<br /> 1937: Juĝado de Prestes, kondamnita al 16 jaroj en karcero.<br /> 1991: Estas arestita la bienestro Jerônimo de Amorim, kiu ordonis morti sindikatiston en Brazilo.<br /> <br /> 8 - Vitor kaj Akasio<br /> 1753: Naskiĝo de Miguel Hidalgo, Patro de la Lando, en Meksiko.<br /> 1770: Karlo la 3-a ordonas «ke oni malaperigu la indiĝenajn lingvojn kaj altrudu la kastilian lingvon».<br /> 1987: Vicente Cañas, jezuita misiisto, murdita de tiuj, kiuj ambiciis je la terposedaĵoj de indiĝenoj, kiujn li akompanis en brazila ŝtato Mato Grosso.<br /> 1989: Nicolau Van Kleef, vicentana pastro el [[Nederlando]], estas murdita de armeisto en Santa María, Chiriquí, Panamo.<br /> Tago de la Ruĝa Kruco Internacia<br /> <br /> 9 - Pakomio, Gregorio Ostiense<br /> 1982: Luis Vallejo, arkiepiskopo de [[Kusko]], Peruo, jam minacita je morto pro lia opcio favora al malriĉuloj, forpasas pro «akcidento».<br /> 1994: Post la unuaj balotadoj multrasaj, [[Nelson Mandela]] fariĝas la unua negra prezidento de sia lando, la politika enkarcerigito, kiu plej multe da jaroj restis en la prizono.<br /> <br /> 10 - Johano el Avila, Antonino<br /> 1795: José Leonardo Chirino, miksitulo, estras la insurekcion de Coro, Venezuelo, kune kun indiĝenoj kaj negroj kiuj luktis “pro la liberigo de sklavoj kaj forigo de impostoj”.<br /> 1985: Irne García kaj Gustavo Chamorro, martiroj de la justeco, en Guanabanal, Kolombio.<br /> 1986: Josimo Morais Tavares, pastro, murdita de bieneg-estroj, en brazila urbo Imperatriz, ŝtato Maranhão, Brazilo.<br /> <br /> 11 - Anastasio<br /> 1974: Carlos Mugica, martiro de la popolo de la «mizeraj vilaĝoj». Argentino (www.carlosmugica.com.ar).<br /> 1977: Alfonso Navarro, pastro, kaj Luis Torres, meso-helpanto, martiroj en Salvadoro.<br /> 1988: Armea minacado al la “Marŝo kontraŭ la Centjariĝo de la Abolicio”, organizita de asocioj de negra movado.<br /> <br /> 12 - Nereo, Akviles, Pankracio<br /> Tago dediĉita al la sklavino Anastasia, kiu estas simbolo de ĉiuj negrinoj torturitaj kaj sekso-perfortitaj ĝis la morto fare de blankaj bienestroj.<br /> 1957: La Internacia Organizo de la Laboro adoptis la Leĝon 107 pri Popoloj Indiĝenaj kaj Tribaj, koncerne la rajtojn de la indiĝenoj.<br /> 1980: Walter Voodeckers, belga misiisto, martiro por la malriĉaj terkultivistoj, en Escuintla, Gvatemalo.<br /> <br /> 13 - Nia Sinjorino el Fátima<br /> 1829: Naskiĝo de Segundo Ruiz Belvis, portorika naciisto kaj revoluciulo.<br /> 1888: Ora Leĝo. Estas aboliciita jure la negra sklaveco en Brazilo, kiam pli ol 95% el la negroj jam estis akirintaj, per siaj propraj klopodoj, la liberecon.<br /> 1977: Luis Aredez, kuracisto, martiro pro la solidareco inter la malriĉuloj de Argentino.<br /> 1998: La armeo okupas la sidejon de la Komisio Justeco kaj Paco de la Konferenco de la Religiuloj de Kolombio.<br /> Tago Internacia de la Obĵetantoj pro la Konscienco<br /> <br /> 14 - Matiaso apostolo<br /> 1811: Sendependeco de [[Paragvajo]]. Nacia festo.<br /> 1904: Forpaso de Mariano Avellana, popola misiisto, en Ĉilio.<br /> 1980: Masakro de la Rio Sumpul, Salvadoro, en kiu mortis pli ol 600 homoj.<br /> 1980: Juan Ccaccya Chipana, laboristo, aktivulo, viktimo de la polica represio en Peruo.<br /> 1981: Carlos Gálvez Galindo, pastro, martiro, en Gvatemalo.<br /> 1988: Terkultivistoj martiroj por la paco en Cayara, Peruo.<br /> 1991: Porfírio Suny Quispe, aktivulo kaj edukisto, martiro por justeco kaj solidareco, en Peruo.<br /> <br /> 15 - Isidro Terkultivisto; Joana el Lestonnac<br /> 1903: Pafmortigita, en la urbo Chiriqui, Panamo, la guerilano Victoriano Lorenzo, heroo nacia de tiu lando.<br /> 1986: Nicolás Chuy Cumes, evangelika ĵurnalisto, martiro por la libereco je esprimo, en Gvatemalo.<br /> 1987: Martiroj indiĝenoj, viktimoj de forpelado for de siaj terposedaĵoj, en urbo Bagadó, Kolombio.<br /> <br /> 16 - Johano Nepomuceno, Ubaldo<br /> 1818: Portugala Reĝo Johano la 2-a aprobas la enmigron de svisaj koloniizantoj al la nuntempe urbo Nova Friburgo (brazila ŝtato Rio de Janeiro), post la granda malsato de 1817 en [[Svisio]].<br /> 1981: Edgar Castillo, ĵurnalisto, mortigita en Gvatemalo.<br /> <br /> 17 - Pascal Bailao<br /> 1961: Komenciĝas la ekonomia blokado de Usono kontraŭ Kubo, kiel respondo al la agra reformo farita de la revolucio.<br /> Monda Tago de la Telekomunikoj<br /> <br /> 18 - Rafaela M. Porras<br /> 1525: La hondura urbo Trujillo estas fondita.<br /> 1781: Estis dispecigita José Gabriel Condorcanqui, Tupac Amaru la 2-a, indiĝena militinto, en Peruo.<br /> 1895: [[José Martí]] mortiĝas en batalo, luktante pro la sendependeco de Kubo.<br /> 1895: Naskiĝo de Augusto C. Sandino, en Nikaragvo.<br /> 1950: Renkontiĝas en Rio de Janeiro, Brazilo, la Nacia Konsilo de Negraj Virinoj.<br /> 1976: Héctor Gutiérrez kaj Zelmar Michellini, kristanaj politikistoj, martiroj por la luktoj de la urugvaja popolo.<br /> <br /> 19 - Petro Celestino<br /> 1979: Enkarcerigitaj 21 homoj en la insulo de Vieques, Portoriko, pro protestado kontraŭ Usono.<br /> 1995: Forpaso de Jaime Nevares, episkopo de Neuquén, profeta voĉo de la Argentina Eklezio.<br /> 1997: Manoel Luís da Silva, 40-jaraĝa, sen-terulo mortigita de profesiaj murdistoj de bienestro Alcides Vieira de Azevedo, en urbo São Miguel de Taipu.<br /> 2002: Sankt-proklamo de Paulina, 1-a brazila sanktulino, konata pro sia defendo al la malriĉuloj.<br /> <br /> 20 - Bernardino el Siena<br /> 1506: Kolumbo forpasas en [[Valladolid]], Hispanio.<br /> 1981: Pedro Aguilar Santos, pastro, martiro favore al la malriĉuloj, en Gvatemalo.<br /> 1993: Carlos Andrés Pérez, prezidento de la Respubliko de Venezuelo, estas fortirita de tiu posteno.<br /> 1998: Mortigita en urbo Pesqueira, brazila ŝtato Pernambuco, Francisco de Assis Araújo, indiĝenestro el tribo ''xukuru''.<br /> <br /> 21 - Felicia kaj Gisela, Johano Eliot<br /> 1897: Forpasas en Puerto Plata, Gregório Luperón, heroo de la Sendependeco de la Dominika Respubliko.<br /> 1981: Pedro Aguilar Santos, pastro, martiro, en Gvatemalo.<br /> 1991: Jaime Gutiérrez Álvarez, religiulo, en Kolombio.<br /> 1991: Irene Mc’Cormack, misiistino, kaj akompanantoj, martiroj favore al la paco, en Peruo.<br /> Monda Tago de la Kultura Diverseco por la Dialogo kaj la Disvolviĝo<br /> <br /> 22 - Joakvina Vedruna; Rita el Casia<br /> 1937: Masakro en Caldeirão, Brazilo.<br /> 1965: Brazilo sendas 280 soldatojn, laŭ volo de Usono, por subteni la puĉon en Santo Domingo.<br /> Internacia Tago de la Biodiverseco<br /> <br /> 23 - Desiderio, Ludwig Nommensen<br /> 1977: Elisabeth Käseman, germana aktivulino el la lutera Eklezio, martiro favore al la malriĉuloj, en Buenos Aires, Argentino.<br /> 2008: Konstitua Traktato de la Unuiĝo de Nacioj Sud-Amerikaj, UNASUR, entute 12 nacioj de Suda Ameriko.<br /> Semajno de Solidareco al la popoloj de ĉiuj koloniaj teritorioj<br /> <br /> 24 - Vicento el Lerins<br /> 1822: Batalo de Pichincha, kiu rezultis en la tuta sendependeco de Ekvadoro.<br /> 1986: Ambrosio Mogorrón, hispana flegisto, kaj terkultivistoj akompanantoj, martiroj por la solidareco, en San José de Bocay, Nikaragvo.<br /> 2005: Edickson Roberto Lemus, batalanto por la agra reformo, mortigita en urbo Progreso, Honduro.<br /> <br /> 25 - Vicenta López Vicuña, Gregorio la 7-a<br /> 1810: Revolucio de Majo, Tago de la Argentina Nacio.<br /> 1987: Bernardo López Arroyave, kolombiano, martiro mortigita pro la bienegestroj kaj armeistoj.<br /> Tago de la Liberiĝo de Afriko<br /> <br /> 26 - Filipe Neri; Mariana Paredes<br /> 1966: Sendependeco de [[Gujano]].<br /> 1969: Henrique Pereira Neto, pastro, 28-jaraĝa, martiro favore al la justeco, en brazila urbo Recife.<br /> <br /> 27 - Aŭgusteno el Canterbury; Johano Kalvino<br /> 1975: La [[keĉua lingvo]] estas oficialigita en Peruo.<br /> 2008: Estas enkarcerigitaj 98 eks-agentoj de DINA, subpremiga ilo de la diktatoreco de Pinochet, fare de la “agado Colombo", kiu rezultis en morto de 119 viktimoj.<br /> <br /> 28 - Emilio kaj Justo<br /> 1926: [[Puĉo]] kondukas la dekstrulon Salazar al la prezidenteco en [[Portugalio]], ĝis lia morto en [[1970]].<br /> 1993: Javier Cirujano, misiisto, martiro favore al la paco kaj solidareco, en Kolombio.<br /> 2001: La franca tribunalo alvokas [[Henry Kissinger]], eks-Sekretario de Ŝtato en Usono, pro lia rekta partopreno en la diktatoreco de Pinochet.<br /> 2004: Centra Ameriko subskribas traktaton de libera komerco kun Usono.<br /> <br /> 29 - Maximino, Jiri Tranovsky<br /> 1969: La ''cordobazo'': socia ribelo kontraŭ la diktatoreco de Onganía, en Córdoba, Argentino.<br /> 1978: Cento da indiĝenoj quiché estas masakrita en Panzós, Gvatemalo.<br /> 1980: Raimundo Ferreira Lima, la “Gringo”, terkultivisto, sindikatisto, paŝtista aganto, martiro en la urbo Conceição do Araguaia, brazila ŝtato Parao.<br /> 2009: Unu el la soldatoj kiuj ekzekutis [[Víctor Jara]] estas arestita en Santiago do Chile post 35 jaroj.<br /> <br /> 30 - Fernando, Joana D’Arc<br /> 1961: Oni mortigas la dominikan diktatoron Rafael Leónidas Trujillo.<br /> 1994: María Correa, religiulino, fratino de la indiĝenoj ''mby’a'', profetino kaj denuncinto en sia paragvaja tero.<br /> 1996: La Komisio de la Politikaj Malaperintoj aprobas la rekompencon al la familio de Fiel Filho, en Brazilo.<br /> <br /> 31 - Vizito de Nia Sinjorino<br /> 1979: Teodoro Martínez, terkultivisto kaj kristana aktivulo, martiro en Nikaragvo.<br /> 1986: 1-a Renkontiĝo de Negraj Paŝtistaj Agantoj de urboj Duque de Caxias kaj São João de Meriti, en brazila ŝtato Rio de Janeiro.<br /> 1990: Forpaso de Clotario Blest, aktivulo en la sindikata mondo ĉilia.<br /> [[Monda Tago Sen Tabako]]<br /> <br /> ===Junio=== <br /> 1 - Justino; Johano Baptisto Skalabrino, sanktigita en la 9-a de novembro 1997.<br /> 1989: Sergio Restrepo, jezuito, martiro de liberigo de la kamparanoj, Tierralta, Kolombio.<br /> 1991: Estis mortigata João de Aquino, prezidanto de la Sindikato de la Laboristoj de Nova Iguaçu/RJ, Brazilo.<br /> 2009: [[General Motors]] deklaras la plej grandan suspendon de pagado de Usono, ŝuldante 122.550 milionojn da [[dolaro]]j.<br /> <br /> 2 - Petro kaj Marcelino<br /> 1537: '''Buleo''' ''Sublimis Deus'' de [[Paŭlo la 3-a]] kondamnanta la sklavecon.<br /> 1987: Sebastián Morales, diakono de protestanta eklezio, martiro de kredado kaj justeco en Gvatemalo.<br /> <br /> 3 - Karlo Lwanga; [[Johano la 23-a]]<br /> 1548: Juan de Zumárraga, episkopo de Meksiko, protektanto de la indiĝenoj.<br /> 1758: La limo-komisio trovas la [[Janomamoj]]n de Venezuelo.<br /> 1885: Sankta Karlo Lwanga kaj kunuloj, martiroj de la kredo, [[Ugando]]. Patrono de la afrikaj junuloj.<br /> 1963: Forpasas la papo Johano la 23-a.<br /> Monda Tago de la Naturmedio<br /> <br /> 4 - Francisko Karaĉiolo<br /> 1559: La juĝisto Fernando Santillán informas pri la amasbuĉadoj de indiĝenoj en Ĉilio.<br /> 1980: José Maria Gran, pastro, kaj Domingo Batz, sakristiisto, martiroj en El Quiché, Gvatemalo.<br /> Tago de la Infanoj Senkulpaj Viktimoj de Agresoj<br /> <br /> 5 - Bonifacio<br /> 1573: Kruela mortigo de la indiĝenestro Tanamaco, Venezuelo.<br /> 1981: Malkovrita la unua okazo pri [[Aidoso]] de la historio, en Los-Anĝeleso, Usono.<br /> 1988: Agustín Ramírez kaj Javier Sotelo, laboristoj martiroj de lukto por la malriĉuloj de la Granda [[Bonaero]].<br /> 2000: La Kortumo de la Rimedoj de Santiago forprenas la leĝo-ŝirmon de Pinochet, kun 109 akuzoj en la tribunaloj.<br /> <br /> 6 - Norberto<br /> 1940: Forpasas Marcos Garvey, jamajka nigrula gvidanto, proponanto de la [[Tutafrikismo]].<br /> 1980: José Ribeiro, gvidanto de la indiĝena nacio Apurinã, mortigita, Brazilo.<br /> 1989: Pedro Hernández kaj kunuloj, indiĝenoj, martiroj de batalado por la tero, Meksiko.<br /> <br /> 7 - Roberto, Seattle<br /> 1494: Kastilio kaj Portugalujo subskribas la Traktaton de Tordesillas, negocante ĝian plilarĝigon en Atlantikon.<br /> 1978: Komencas la organizado de la Unuigita Nigrula Movado.<br /> 1990: Fratino Filomena López Filha, apostolino de la domaĉaroj, Nova Iguaçu, Brazilo, mortigita.<br /> 1998: 10 kamparanoj mortigitaj en atako de armeo en la indiĝena kunsido en El Charco - Meksiko.<br /> 2005: Post 30 jaroj da batalado, juĝisto decidas pri redono de la teroj de Paragvajaj Kamparaj Ligoj.<br /> <br /> 8 - Salustiano, Medardo<br /> 1706: Reĝa letero ordonas forgardi la unuan tipografiejon de Brazilo, instalita ĉe Recife.<br /> 1982: Luis Dalle, episkopo de Ayaviri, Peruo, minacita al morto pro sia opcio favore al malriĉuloj, mortis en "akcidento" intence provokita, neniam klarigita.<br /> <br /> 9 - Efreno, Kolumbano, Aidan, Bede<br /> 1597: Jozefo de Anĉieta, el Insuloj [[Kanarioj]], evangeliisto de Brazilo, "Granda Patro" de la gvaranioj.<br /> 1971: Héctor Gallego, kolombia pastro, malaperita en Santa Fé de Veráguas, Panamo.<br /> 1979: Juán Morán, meksika pastro, martiro de la indiĝenoj ''mazahuas''.<br /> 1981: Toribia Flores de Cutipa, kamparana gvidantino, viktimo de politik-premado de la Civitana Polico en Peruo.<br /> <br /> 10 - Krispulo kaj Maŭricio<br /> 1521: La indiĝenoj detruas la [[Misiado|misian]] komunumon de Cumaná, Venezuelo, konstruita de Las Casas.<br /> 1835: Aprobita morto-kondamno kontraŭ sklavo kiu mortigus aŭ vundus sian mastron, Brazilo. <br /> 1993: Norman Pérez Bello, batalanto, martiro de kredo kaj de opcio favore al la malriĉuloj en Kolombio.<br /> <br /> 11 - Barnabo<br /> 1980: Ismael Enrique Pineda, instiganto de la Cáritas en Salvadoro, kaj kunuloj, malaperintaj en Salvadoro.<br /> <br /> 12 - Gasparo, Johano de Sahagún<br /> 1514: Unuafoje oni legas la “Pet-skribon” (al indiĝenestro Catarapa), per la voĉo de Juan Ayora, en la marbordo de Santa Marta.<br /> 1935: Fino de la Milito de Chaco.<br /> 1981: Mortigita Joaquim Neves Norte, advokato de la Sindikato de la Kamparaj Laboristoj de Naviraí, Paraná, Brazilo.<br /> <br /> 13 - Antonio el Padovo<br /> 1645: Komenciĝas la Pernambuka Insurekto por forpeli la nederlandan regadon de Brazilo.<br /> 2003: Meksiko konsentas pri ellivero de Ricardo Cavallo al Hispanujo, torturanto dum argentina diktaturo.<br /> <br /> 14 - Eliseo; Basilio, la Granda; Gregorio el Nazianzo kaj Gregorio el Nisa<br /> 1977: Maurício Silva, urugvaja pastro, martiro de la malriĉuloj en Bonaero. Malaperinta.<br /> 1980: Cosme Spessoto, itala pastro, preĝejestro, martiro en Salvadoro.<br /> 1983: Vicente Hordanza, misiista pastro je servado de la kamparanoj, Peruo.<br /> 2005: Argentino deklaras nekonstituciaj la leĝojn de "deviga obeado" kaj "fina punkto".<br /> <br /> 15 - Maria Mikaela, Vito<br /> 1932: Komenco de la Milito de Chaco, inter Bolivio kaj Paragvajo.<br /> 1952: Víctor Sanabria, ĉefepiskopo de San-Josefo de Kosta-Riko, defendanto de la socia justeco.<br /> 1987: "Operacio Albanujo": 12 mortigoj en Santiago faritaj de la sekurigaj servoj. Ĉilio.<br /> 2005: Meksiko deklaras nekaduka la krimon de la eksprezidento Echeverría pro amasmortigo, en 1971.<br /> <br /> 16 - Johano Francisko de Regis<br /> 1976: Amasmortigado de Soweto, [[Sud-Afriko]]: 700 knaboj mortigataj pro rifuzo lerni la [[afrikansa]]n, la lingvon de la premantoj.<br /> 1976: Aurora Vivar Vásquez, batalantino, sindikatisto, martiro de laboristaj luktoj de Peruo.<br /> Internacia Tago kontraŭ Dezertigado<br /> <br /> 17 - Iŝmaelo kaj Samŭelo<br /> 1703: Naskiĝo de John Wesley, Anglujo.<br /> 1983: Felipa Pucha kaj Pedro Cuji, indiĝenoj, martiroj de la rajto al tero, Culluctuz, Eqvatoro.<br /> 1991: Fino de la apartismaj leĝoj (''apartheid'') en Sud-Afriko.<br /> <br /> 18 - Germao<br /> 1954: La prezidento [[Jacobo Arbenz]] rezignas pro invado apogita de [[CIA]], Gvatemalo.<br /> 1997: Brazilo aprobas la leĝon kiu permesas privatigi komunikadon.<br /> <br /> 19 - Romualdo<br /> 1764: Naskiĝo de José Artigas, liberiginto de Urugvajo, “patro” de la kampara reformo.<br /> 1867: Mortig-pafado de Maksimiliano, imperiestro altrudita al Meksiko.<br /> 1986: Amasmortigo en la prizonoj de Limo, Peruo.<br /> <br /> 20 - Silverio<br /> 1820: Manuel Belgrano, argentina ĉefulo, forpasas.<br /> 1979: Rafael Palacios, pastro, martiro de la bazaj komunumoj de Salvadoro.<br /> 1995: [[Greenpeace]] sukcesas ke [[Shell]] kaj [[Esso]] rezignu pri instalo en oceano de la nafta platformo Brent Spar, kaj aliaj 2 mil estonte.<br /> Monda Tago (laŭ UN) de la Rifuĝintoj<br /> <br /> 21 - Ludovico Gonzago, Onesimo Nesib<br /> 1980: Malaperas 27 sindikatestroj de la Nacia Centro de la Laboristoj de Gvatemalo. Armeaj helpantoj el Usono partoprenis.<br /> 1984: Sergio Ortiz, seminariano, martiro de persekutado al la eklezio en Gvatemala.<br /> Nov-jariĝo en [[Andoj]]<br /> Somera solstico en Nordo, kaj vintra en Sudo.<br /> <br /> 22 - Johano Fiŝer, Tomaso Morus<br /> 1534: Benalcázar konkeras kaj disrabas Kiton, Ekvatoro.<br /> 1965: Arturo Mackinnon, kanada misiisto, de La Misia Societo de Scarboro, martiro, mortigita je 33 jariĝo en Monte Plata, Domingo, dum protesto kontraŭ maljust-agado de polico al malriĉuloj.<br /> 1966: Manuel Larraín, episkopo de Talca, prezidanto de CELAM, pastro de la ĉilia popolo.<br /> <br /> 23 - Zenao<br /> 1524: Alvenas al Meksiko "la dek du apostoloj de Nov-Hispanujo", franciskanoj.<br /> 1936: Naskiĝas Carlos Fonseca, fondinto de [[FSLN]], Nikaragvo.<br /> 1967: Amasmortigo de San Juan, minejo "20a jarcento", Bolivio.<br /> <br /> 24 - Naskiĝo de [[Johano la Baptisto]]<br /> 1541: Indiĝena ribelo okcidente de Meksiko (Milito de Mixton).<br /> 1821: Batalo de Carabobo, Venezuelo.<br /> 1823: Konstituciiĝas la Federacio de Unuiĝintaj Provincoj de Centr-Ameriko, mallong-daŭra.<br /> <br /> 25 - Vilhelmo, Maksimo; Konfeso de Augsburgo, Filipe Melanchton<br /> 1524: Interparolo de aztekaj sacerdotoj kaj kleruloj kun la "dek du apostoloj de Meksiko".<br /> 1975: "La martiroj de Olancho": Iván Betancourt, Miguel "Casimiro", pastroj, kaj 7 honduraj kamparaj kunuloj, martiroj.<br /> Internacia Tago de Batalo kontraŭ Malĝusta Uzo kaj Kontraŭleĝa Komerco de Drogoj.<br /> Internacia Tago de la Viktimoj de Torturado.<br /> <br /> 26 - Pelajo<br /> 1541: Violenta mortigo de Pizarro.<br /> 1822: Renkonto de San Martín kun Bolívar, [[Guayaquil]].<br /> 1945: Oni subskribas la Leteron de la [[Unuiĝintaj Nacioj]].<br /> 1987: Oni kreas la Konfederacion de la Indiĝenaj Popoloj de Meksiko.<br /> <br /> 27 - Cirilo de Aleksandrio<br /> 1552: Domingo de Santo Tomás kaj Tomás de San Martín, dominikanoj, unuaj episkopoj de Bolivio, defendantoj de la indiĝenoj.<br /> 1982: Juan Pablo Rodríguez Ran, indiĝena sacerdoto, martiro de justeco en Gvatemalo.<br /> 1986: La Internacia Tribunalo de Hago konsideras Usonon "kulpa pro makuli la Internacian Rajton, agresinte kontraŭ Nikaragvo".<br /> <br /> 28 - Irineo<br /> 1890: Brazilo malfermas pordojn al la eŭropaj enmigrintoj; afrikanoj kaj azianoj nur povus eniri per permeso de la Kongreso.<br /> 1918: Elŝipiĝo de marsoldatoj en Panamo.<br /> 1954: [[Puĉo]] de Jacobo Arbenz, Gvatemalo.<br /> 2001: Vladimiro Montesinos estas enmetita en la prizono konstruita de li mem por teroristoj. Peruo.<br /> 2009: [[Puĉo]] en Honduro kontraŭ la prezidento Manuel Zelaya.<br /> <br /> 29 - Sanktaj Petro kaj Paŭlo apostoloj<br /> 1995: Konfliktoj pri teroj en São Félix de Xingu, Brazilo; mortas ses terkulturistoj kaj unu policano.<br /> 1997: Kondamno de la bienistoj ordonintaj mortigon de la pastro Josimo Tavares (la 10-a de majo 1986), Brazilo.<br /> <br /> 30 - Pramartiroj de Romo; Johano Olof Wallin<br /> Tago de la Martiroj de Gvatemalo (antaŭe, Tago de la Armeo).<br /> 1520: “Malĝoja Nokto”, malvenko de la konkerantoj de Meksiko.<br /> 1975: Dionisio Frías, kamparana ĉefo, martiro de la bataloj por tero en Domingo.<br /> 1978: Hermógenes López, pastro, fondinto de la Kampara Katolika Agado, martiro, Gvatemalo.<br /> 2008: Manuel Contreras, eksĉefo de la diktatura polico, kondamnata al tutviva enprizoniĝo pro mortigo de ekskomandanto de la Ĉilia Armeo Carlos Prats kaj ties edzino, en Bonaero, 1974.<br /> <br /> ===Julio=== <br /> 1 – Kasto, Sekundino, Aarono; Katarina Winkworth, Johano Mason Neale<br /> Nacia festo de [[Kanado]].<br /> 1974: Forpasas [[Juan Domingo Perón]], trifoje prezidento de Argentino.<br /> 1981: Túlio Maruzzo, itala pastro, kaj Luis Navarrete, katekisto, martiroj en Gvatemalo.<br /> 1990: Mariano Delaunay, profesoro, martiro de liberiga edukado por la haitia popolo.<br /> 2002: Komencas funkcii la Internacia Puna Kortumo, eĉ kun kontraŭstaro de Usono.<br /> <br /> 2 – Vidal, Marcial<br /> 1617: Ribelo de tupinambaoj (Brazilo).<br /> 1823: Reposedo de Salvador, kio finigas la sendependigan militon de Bahio, Brazilo.<br /> 1925: Naskiĝas la afrika revoluciisto Lumumba.<br /> 1991: 1-a Leĝa Konferenco de la Afrika Nacia Kongreso, Sudafriko, post 30 jaroj.<br /> <br /> 3 – Tomaso apostolo<br /> 1951: Estis aprobata la Leĝo Afonso Arinos, kiu kondamnas diskriminadon pri gento, haŭtkoloro kaj religio.<br /> 1978: Pablo Marcasso Garcia kaj Nydia Cuevas okupis la Ĉilian Konsulejon, en San Juan, por denunci la absurdon rememori usonan sendependiĝon, kio estis neata al Porto-Riko.<br /> 1987: Tomás Zavaleta, salvadora franciskano, martiro de solidaro, Nikaragvo.<br /> <br /> 4 – Elizabeto el Portugalujo<br /> 1776: Usona sendependiĝo. Nacia festo.<br /> 1974: Antonio Llido Mengua, hispana pastro en episkopujo, malaperigita de la diktatoreco de Pinochet.<br /> 1976: Alfredo Kelly, Pedro Dufau, Alfredo Leaden, pastroj; Salvador Barbeito kaj José Barletti, seminarianoj, martiroj de justeco, Argentino.<br /> <br /> 5 – Antonio Maria Zeĥarja<br /> 1573: Kruela mortigo de la indiĝenestro Tamanaco, Venezuelo.<br /> 1811: Venezuela sendependiĝo. Nacia festo.<br /> 1920: En Bolivio, oni dekretas la redonon de tero al la "indiĝenoj".<br /> 1981: Emeterio Toj, indiĝena terkulturisto, ostaĝigita en Gvatemalo.<br /> <br /> 6 – Maria Goretti<br /> 1415: Forpasas Johano Huss en [[Ĉeĥio]].<br /> 1943: Forpasas en Bonaero, Argentino, Nazaria Ignacia March Mesa, fondinto de la religiaj "Krucmilitoj de la Eklezio"; ŝi fondis en Oruro, Bolivio, la unuan laboristinan sindikaton de Latinameriko.<br /> 1986: Rodrigo Rojas, batalanto, martiro de la lukto por demokratio de la ĉilia popolo.<br /> <br /> 7 – Firmino<br /> 1976: Arturo Bernal, kristana terkulturisto, estro de Kamparaj Ligoj, mortigita sub torturo, Paragvajo.<br /> 1991: Carlos Bonilla, martiro de la rajto al laboro, Citlatepetl, Meksiko.<br /> 2005: Terorista atenco en la subtrajno de Londono.<br /> <br /> 8 – Eugenio, Adriano<br /> 1538: Violenta mortigo de Almagro.<br /> 1991: Martín Ayala, martiro de solidaro al la malriĉuloj de sia salvadora popolo.<br /> <br /> 9 – Rozario de Chiquinquirá<br /> 1816: Argentina sendependeco.<br /> 1821: San Martín solene anoncas la sendependecon de Peruo.<br /> 1880: Joaquim Nabuco fondas la Societon Brazilan kontraŭ la Sklaveco.<br /> 1920: Pedro Lessa, haven-ŝarĝisto, batalanto por la laboristaj rajtoj, arestita kaj mortigita en la malliberejo, Recife.<br /> <br /> 10 – Kristoforo<br /> 1509: Naskiĝo de Kalvino en Francujo.<br /> 1973: Sendependeco de [[Bahamoj]]. Nacia festo.<br /> 1980: Faustino Villanueva, hispana pastro, martiro de la indiĝena popolo de El Quiché, Gvatemalo.<br /> 1988: Joseph Lafontant, advokato, martiro de la defendo de homaj rajtoj en Haitio.<br /> 1993: Mortas Rafael Morato Pérez, sacerdoto, nelacebla batalanto por justeco kaj libereco en Ĉilio.<br /> 2002: La argentina juĝisto Claudio Bonadío arestas 30 eksmilitistojn pro ostaĝigo, torturo kaj mortigo de 20 partizanoj dum la diktatoreco (1976-83).<br /> <br /> 11 – Benedikto<br /> 1968: Fondiĝo de la Indiĝena Movado en Usono (American Indian Movement).<br /> 1977: Carlos Ponce de León, episkopo de San Nicolás, martiro de justeco en Argentino.<br /> Monda Tago de la Popolo<br /> <br /> 12 – Johano Gualberto<br /> 1821: Bolívar kreas la Respublikon de la Granda Kolombio<br /> 1917: Ĝenerala Striko kaj ribelado en San-Paŭlo.<br /> 1976: Aurelio Rueda, pastro, martiro de loĝantaro en domaĉoj en Kolombio.<br /> <br /> 13 – Henriko<br /> 1900: Naskiĝas, en Santiago de Ĉilio, Juana Fernán dez Solar, Santa Teresa de Jesuo de la Andoj, senŝua karmelanino.<br /> 1982: Fernando Hoyos, jesuito misiista inter la indiĝenoj, kaj Chepito, pastro-helpanto, en Gvatemalo, mortigitaj en embusko de la armeo.<br /> 1991: Riccy Mabel Martínez, perfortita kaj mortigita de militistoj, simbolo de la batalo de la hondura popolo kontraŭ la militista senpuneco.<br /> 2007: Fino de la laŭleĝa senpuneco en Argentino: la Supera Kortumo deklaras senvaloraj la pardonojn al la premantoj.<br /> <br /> 14 – Francisko Solano, Kamilo el Leliso<br /> 1616: Francisco Solano, franciskana misiisto, apostolo de la indiĝenoj, en Peruo.<br /> 1630: Hernandarias publikigas en Paragvajo la unuajn leĝojn por defendi la indiĝenojn.<br /> 1969: Eksplodas la "milito de la futbalo", inter Salvadoro kaj Honduro, kies ekmotivo estis la forpelo de salvadoraj kolonianoj de la hondura teritorio. <br /> <br /> 15 – Boaventura, Vladimiro<br /> 1972: Héctor Jurado, metodista pastro, martiro de la urugvaja popolo, torturita.<br /> 1976: Rodolfo Lunkenbein, misiisto, kaj Lourenço Simão, borora indiĝenestro, martiroj de la indiĝena popolo.<br /> 1981: Misael Ramírez, terkulturisto, vigliganto de komunumoj, martiroj de justeco en Kolombio.<br /> 1991: Julio Quevedo Quezada, katekisto de la Episkopujo de El Quiché, mortigita de la sekurigaj fortoj de la Ŝtato, Gvatemalo.<br /> Internacia Tago (de UN) de la Familio<br /> <br /> 16 – Nia Sinjorino de la Karmelo<br /> 1750: José Gumilla, misiisto, defendanto de la indiĝenoj, zorganto de iliaj lingvoj, Venezuelo.<br /> 1982: La sen-domuloj okupas 580 domojn en Santo André, SP, Brazilo.<br /> 2000: Forpasas Elsa M. Chany, usona privirina aktivulino, verkistino de studoj pri la virinoj en AL.<br /> <br /> 17 – Alejŝo; Beata Inácio de Azevedo kaj kunuloj; Bartolomeo de las Casas<br /> 1566: Forpasas Bartolomeo de las Casas, 82-jaraĝa, profeto, defendanto de la situacio de la indiĝenoj kaj de la nigruloj.<br /> 1976: Laboristaj martiroj de la sukerfabriko Ledesma, Argentino.<br /> 1980: Kruela milita ŝtatrenverso en Bolivio, gvidita de la generalo Luíz García Meza.<br /> <br /> 18 – Arnulfo, Frederiko<br /> 1872: Forpasas la granda indiĝeno zapoteka [[Benito Juárez]].<br /> 1976: Carlos de Dios Murias kaj Gabriel Longueville, pastroj, ostaĝigitaj kaj mortigitaj, martiroj de justeco en La Rioja, Argentino.<br /> <br /> 19 – Justa kaj Rufina, Arsenio<br /> 1824: Pafmortigo de la imperiestro Itúrbide, Meksiko.<br /> 1979: Venko de la Sandinista Revolucio.<br /> <br /> 20 – Elija<br /> 1500: Reĝa Letero ordonas liberigi ĉiujn indiĝenojn venditajn kiel sklavojn en la Iberia Duoninsulo.<br /> 1810: Kolombia sendependeco. Nacia festo.<br /> 1923: Estis mortigata Doroteo Arango, "[[Pancho Villa]]", meksika revolucia generalo.<br /> 1969: La homo, pere de Neil Armstrong, de Apolo 11, paŝas sur la Luno je la unua fojo.<br /> 1981: Amasmortigo de Coyá, Gvatemalo: tricent mortitoj, inter virinoj, maljunuloj kaj infanoj.<br /> <br /> 21 – Laŭrenco de Brindisi<br /> 1980: Wilson de Souza Pinheiro, sindikatisto, batalanto por la malriĉaj terkulturistoj, mortigita en Brasiléia, Acre, Brazilo.<br /> 1984: Sergio Alejandro Ortíz, seminariano, Gvatemalo.<br /> 1987: Alejandro Labaca, pastro de Aguaricó, kaj Inés Arango, misiistino, en la ekvadora [[ĝangalo]].<br /> <br /> 22 – Maria Magdalena<br /> 1980: Jorge Oscar Adur, asuncionista pastro, eksprezidanto de JEC, Raúl Rodríguez kaj Carlos Di Pietro, seminarianoj, malaperintaj, Argentino.<br /> <br /> 23 – Brigida<br /> 1978: Mário Mujía Córdoba, "Guigui", laboristo kaj instruisto, aganto de eklezi-laborado, martiro de la laborista klopodo en Gvatemalo.<br /> 1983: Pedro Angel Santos, katekisto, martiro de solidaro, Salvadoro.<br /> 1987: Terkulturistaj martiroj de Jean-Rabel, Haitio.<br /> 1993: Ok infanoj de la stratoj estis mortigataj de mortig-skadro dum ili dormis en la Preĝejo de Candelária, Rio-de-ĵaneiro.<br /> <br /> 24 – Kristino<br /> 1783: Naskiĝas Simon Bolívar en Caracas, Venezuelo.<br /> 1985: Ezequiel Ramim, komboniana misiisto, martiro de la tero, defendanto de la posedaĉuloj en Cacoal, Rondônia, Brazilo. Mortigita.<br /> <br /> 25 – Jakobo Apostolo (filo de Zebedeo)<br /> 1524: Fondiĝas la urbo de Santiago de los Caballeros, Gvatemalo.<br /> 1545: Diego Colón fondas Santiago de los Caballeros en La Hispaniola (Domingo).<br /> 1567: Fondiĝas Santiago de León de Caracas, Venezuelo.<br /> 1898: Usono invadas Porto-Rikon.<br /> 1901: EUA trudas al Kubo la Amendon Platt (Guantánamo).<br /> 1952: Portoriko estas proklamita "Libera Ŝtato Asociita" de Usono.<br /> 1976: Wenceslao Pedernera, terkulturisto, gvidanto de la Kampara Movado, martiro en La Rioja, Argentino.<br /> 1978: Carlos Enrique Sata Arrivi kaj Arnaldo Dário Rosado, mortigitaj de la polico, Portoriko.<br /> 1980: José Othomaro Cáceres, seminariano, kaj siaj 13 kunuloj, martiroj en Salvadoro.<br /> 1981: Angel Martínez Rodrigo, hispano, kaj Raul José Lager, kanadano, servantaj misiistoj, katekistoj, en Gvatemalo.<br /> 1983: Luis Calderón kaj Luis Solarte, batalantoj, martiroj de la lukto de la sen-domuloj de Popayan, Kolombio.<br /> <br /> 26 – Joaĥim kaj Ana<br /> 1503: La indiĝenestro Quibian, Panamo, detruas la urbon de Santa María, fondita de Kolombo.<br /> 1927: Unua aer-bombado en la historio de la kontinento, realigita de Usono kontraŭ Ocotal, Nikaragvo, kie Sandino estis instalita.<br /> 1953: Atakego al la kazerno de Moncada, en Kubo.<br /> <br /> 27 – Celestino<br /> 1909: "Tragika Semajno" en Barcelono; laboristaj postuloj estis forte ĉesigataj.<br /> <br /> 28 – Inocencio, Johann Sebastian Bach; Heinrich Schütz, George F. Haendel<br /> 1821: Perua sendependeco. Nacia Festo.<br /> 1980: Amasmortigo de 70 terkulturistoj en San Juán Cotzal, Gvatemalo.<br /> 1981: Stanley Francisco Rother<!--, dos EUA, morto depois de 13 anos de serviço sacerdotal com os pobres de Santiago de Atitlán, Guatemala. 30 anos--><br /> 1986: La kunlaborantoj Yvan Leyvraz (sviso), Bernd Koberstein (germano) kaj Joël Fieux (franco), estis mortigataj de la Kontraŭrevolucio en Zompopera, Nikaragvo.<br /> <br /> 29 – Maria, Marta kaj Lazaro el Betania, Olaf<br /> 1839: La "Farroupilhas" proklamas la Respublikon Catarinense, ankaŭ nomata Respubliko Juliana, en Laguna, Santa Catarina, Brazilo.<br /> 1975: La Organizo de Amerikaj Ŝtatoj malvalidigas la ekonomi-blokadon devigata al Kubo en 1964.<br /> <br /> 30 – Petro Krizologo<br /> 1502: Alveno de Kolumbo al Honduro.<br /> 1811: Pafmortigita Miguel Hidalgo, pastro de Dolores, heroo de la Meksika Sendependeco.<br /> 1958: La polico de Batista mitralas, surstrate, Frank País, studantara gvidanto, laika estro de la 2-a Baptista Eklezio de Kubo, envolvita en la revolucia lukto.<br /> <br /> 31 – Inacio de Lojolo<br /> 1970: Gerilanoj tupamaraj ostaĝigas, en [[Montevideo]], la konsulon de Brazilo.<br /> 1997: Renkonto de la Maldekstraj Movadoj de Latina Ameriko, en San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> ===Aŭgusto=== <br /> 1 – Afonso Maria de Ligorio<br /> 1920: Gandhi lanĉas kampanion pri civita malobeado en Hindujo.<br /> 1975: Arlen Siu, studanto, 18-jaraĝa, kristana batalantino, martiro de la nikaragva revolucio.<br /> 1979: Amasmortigo de Chota, Peruo.<br /> Komenciĝas Hamadan<br /> <br /> 2 – Eusebio Vercelli<br /> 1981: Carlos Pérez Alonso, pastro, apostolo de la malsanuloj kaj de la malliberiĝintoj, batalanto por la justeco, malaperinta en Gvatemalo.<br /> <br /> 3 – Lidia, Nikodemo<br /> 1492: Colombo eliras de [[Palos de la Frontera]], Hispanujo, en sia unua vojaĝo al la [[Antiloj]].<br /> 1980: Amasmortigo de bolivianaj ministoj en Caracoles, Bolivio, post puĉo: 500 mortintoj.<br /> 1999: Tí Jan, pastro kompromisita al la movado de malriĉuloj, mortigita en Portoprinco, Haitio.<br /> <br /> 4 – Johano Maria Vianney<br /> 1849: Anita Garibaldi, brazila heroino batalanta por la libereco en Brazilo, Urugvajo kaj Italujo.<br /> 1976: Dom Enrique Angelelli, atestanto de la malriĉula movado, mortigita, La Rioja, Argentino.<br /> 1979: Alirio Napoleón Macías, martira pastro en Salvadoro, mitralita sur la altaro.<br /> 1982: Estas detruita de la Urbodomo de Salvador, Bahio, la kandomble-domo Casa Branca, unua kandombleejo de Brazilo.<br /> 2006: Júlio Simón, kondamnita pro ŝtat-terorismo. Unua okazo post la nuligo de la "Ley de Punto Final (23.492)", en Argentino.<br /> <br /> 5 – Dediĉo al la Baziliko de Sankta Maria Plejgranda<br /> 1499: Alonso de Ojeda alvenas al La Guajira, Kolombio.<br /> <br /> 6 – Transfiguriĝo de la Sinjoro<br /> 1325: Fondiĝo de Tenoĉtitlano (Meksiko).<br /> 1524: Batalo de Junín.<br /> 1538: Fondiĝo de Santa Fé de Bogotá, Kolombio.<br /> 1825: Sendependiĝo de Bolivio. Nacia festo.<br /> 1945: Usono lanĉas la [[atombombo]]n. [[Hiroŝimo]].<br /> 1961: Fondiĝo de "Alianco por la Progreso".<br /> 1962: Sendependiĝo de [[Jamajko]]. Nacia festo.<br /> 1978: Mortas Paŭlo la 6-a.<br /> 2000: Estas arestita en Italujo la plej granda argentina murdinto Jorge Olivera, pro krimoj de la tempo de armea diktaturo.<br /> <br /> 7 – Siksto la 2-a, Kaetano<br /> 1819: Kun la venko en Bocayá (Kolombio), Bolívar malfermas vojon por la liberigo de Nova-Granado.<br /> 1985: Cristopher Williams, protestanta pastro, martiro de kredo kaj solidaro en Salvadoro.<br /> <br /> 8 – Dominiko de Gusmano<br /> 1873: Naskiĝas [[Emiliano Zapata]], la kampara gvidanto de la Meksika Revolucio, kiu metis definitive la kamparan reformon en la programo de la sociaj luktoj de Latinameriko.<br /> 1997: Ĝenerala striko en Argentino, kun 90% da aliĝo.<br /> 2000: La Supera Kortumo de Ĉilio forprenas la parlamentan ŝirmon de la eksdiktatoro Pinochet.<br /> <br /> 9 – Edith Stein, Fabio, Romano<br /> 1945: Usono lanĉas la atombombon, [[Nagasako]].<br /> 1984: Eduardo Alfredo Pimentel, kristana batalanto por la homaj rajtoj kaj kontraŭ la argentina diktaturo.<br /> 1991: Miguel Tomaszek kaj Zbigniew Strzalkowski, franciskanoj, martiroj de la paco kaj justeco, Peruo.<br /> 1995: La Arme-polico mortigas 10 sen-terulojn kaj arestas 192 homojn, en Corumbiara, Rondonio, Brazilo.<br /> 2000: Mortas Orlando Yorio, malaperinta, atestanto, referenco en la Eklezio kompromisita kun la justeco, Argentino.<br /> 2007: La plej granda franca banko, BNP Paribas, blokas tri kredit-deponojn: komenciĝas la monda ekonomia krizo.<br /> <br /> 10 – Laŭrenco, Filomena<br /> 1809: Unua krio de sendependeco en la kontinenta Latin-Ameriko, en Ekvatoro. Nacia festo.<br /> 1974: Tito de Alencar, dominikano, torturita de la arme-diktaturo, kies sekvoj igis lin sinmortigi, Brazilo.<br /> 1977: Jesús Alberto Páez Vargas, komunumestro, forkaptita kaj malaperinta, Peruo.<br /> <br /> 11 – Marteno el Tours, Klara el Asizo<br /> 1992: Komencas la marŝado de 3 mil sen-teruloj en Rio-Grando Suda, Brazilo.<br /> 1997: Komencas la azia krizo, kiu disiĝos al la tuta monda ekonomio.<br /> Internacia Tago de UN de la Junularo<br /> <br /> 12 – Juliao, Beatrico de la Silva<br /> 1546: Mortas Francisco de Vitória, en Salamanko.<br /> 1976: 17 episkopoj, 36 pastroj, religiuloj kaj nereligiuloj latinamerikaj estas arestataj de la polico kiam ili partoprenis kunvenon en Riobamba, Ekvadoro.<br /> 1981: [[IBM]] ekmerkatigas la personajn komputilojn, kio revoluciigos la homan vivon.<br /> 1983: Margarida Maria Alves, prezidanto de la Sindikato Kampara de Alagoa Grande, Paraibo. Mortigita, martiro de la lukto por la tero.<br /> <br /> 13 – Polikarpo, Hipolito<br /> 1521: Post 80 tagoj da sieĝo, falas Meksiko-Tenoĉtitlano, Cuauhtémoc estas malliberigata kaj mortas pli malpli 240 mil militistoj.<br /> 1961: Konstruo de la Murego de Berlino.<br /> <br /> 14 – [[Maksimiliano Kolbe]]<br /> 1816: Mortas en malliberejo Francisco de Miranda, enkondukanto de la venezuela sendependeco.<br /> 1983: Mortas Alceu Amoroso Lima, "Tristão de Athayde", verkisto, filozofo, kristana batalanto.<br /> 1984: Kamparaj martiroj de Pucayacu, [[Ajakuĉo]], Peruo.<br /> 1985: Kamparaj martiroj de Accomarca, subŝtato Ajakuĉo, Peruo.<br /> <br /> 15 – Ĉielenpreno de Nia Sinjorino, Sankta Tarcizo, Nia Sinjorino de Lapa<br /> 1914: Inaŭguro de la [[Panama Kanalo]].<br /> 1980: José Francisco dos Santos, prezidanto de la Sindikato de la Kamparaj Laboristoj de Correntes, Paraibo, Brazilo. Mortigita.<br /> 1984: Luis Rosales kaj kunuloj, martiroj de justeco, laboristoj de la bienoj de [[banano]], Kostariko.<br /> 1989: María Rumalda Camey, kateĥistino kaj reprezentanto de GAM, kaptita kaj malaperinta.<br /> <br /> 16 – Rokeo, Stefano de Hungarujo<br /> 1976: Coco Erbetta, kateĥisto, universitatano, martiro de la bataloj de la argentina popolo.<br /> 1993: Indiĝenaj martiroj, de la gento janomamoj, Rorajmo, Brazilo.<br /> 2005: Mortigo de Roger Schultz, fondinto de la religia movado de [[Taizé]], Francujo.<br /> 2006: Mortas Strossner, paragvaja eksdiktatoro, en Braziljo, akuzita de krimoj kontra la Homaro kaj pro partopreno en la “Operacio Kondoro”.<br /> <br /> 17 – Jacinto<br /> 1850: Mortas San Martín en Francujo.<br /> 1997: La Movado de la Sen-teruloj okupas du bienojn en Pontal do Paranapanema, San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> 18 – Helena<br /> 1527: La indiĝenestro Lempira estas mortigata dum Konferenco de Paco, en Honduro.<br /> 1952: Alberto Hurtado, ĉilia pastro, apostolo de la malriĉuloj, enkanonigata en 2005.<br /> 1993: Indiĝenaj martiroj, de la gento ''asháninkas'', Tziriari, Peruo.<br /> 2000: Du arme-policistoj de Rondonio estas konsiderataj respondecaj pro la amasmortigo de Corumbiara kontraŭ la sen-teruloj, Brazilo.<br /> <br /> 19 – [[Johano Eudes]]<br /> 1991: Provo de puĉo en [[Sovetunio]].<br /> 2003: Atenco de [[Alkaido]] al la sidejo de UN en [[Bagdado]], kio mortigas Sérgio Vieira de Mello, brazila diplomatiisto, kaj aliajn 21 homojn.<br /> <br /> 20 – Bernardo<br /> 1778: Naskiĝas la ĉilia generalo [[Bernardo O’Higgins]].<br /> 1779: Naskiĝas Frato Caneca, brazila religiulo kaj revoluciisto, ĉefo de la Ekvadora Konfederacio<br /> 1998: Usono bombas [[Afganujo]]n kaj [[Sudano]]n.<br /> <br /> 21 – Pio la 10-a<br /> 1971: Maurício Lefèvre, oblatana kanada misiisto, mortigita dum puĉo en Bolivio.<br /> <br /> 22 – Sankta Maria Reĝino<br /> Monda Tago de la Popolkulturo.<br /> 1988: Jürg Weiss, svisa teologo, evangelia misiisto, martiro de solidaro en Salvadoro.<br /> <br /> 23 – Roza de Lima<br /> 1948: Fondiĝo de la Monda Konsilantaro de la Eklezioj.<br /> 1975: Oni kreas la Nacian Instituton de la Indiĝeno, en Paragvajo.<br /> Internacia Tago (de UN) de Memoro pri la Sklav-ŝakrado kaj ties Aboliĝo.<br /> <br /> 24 – Bartolomeo apostolo<br /> 1617: Roza de Lima, patronino kaj unua sanktulino enkanonigata de Ameriko.<br /> 1882: Mortas la aboliciisto Luiz Gama, Brazilo.<br /> 1977: 1-a Kongreso de la Nigrulaj Kulturaj de Amerikoj.<br /> 1980: 17 sindikataj gvidantoj, kontraŭ-leĝe arestitaj kaj malaperintaj, kunigitaj en la bieno Emaús, posedaĵo de la episkopujo de Escuintla, Gvatemalo.<br /> <br /> 25 – Ludoviko de Francio, Jozefo de Kalasanzo<br /> 1825: Sendependeco de [[Urugvajo]], nacia feritago.<br /> 1991: Alessandro Dordi Negroni, misiisto instiganto de la homa digno, estas martirigata pro sia kredo, en Peruo.<br /> 2000: Sergio Uribe Zuluaga, ano de la Unuiĝo de Profesoroj de Antioĥio (FECODE), estas mortigata de fi-militistoj en Medellín, Kolombio.<br /> <br /> 26 – Zeferino<br /> 1968: Komenciĝas la Konferenco de Medellín.<br /> 1977: Felipe de Jesus Chacón, kampara kateĥizisto, estas mortigata de militistoj en Salvadoro.<br /> 2000: Luis Mesa, ano de la Unuiĝo de Universitataj Profesoroj (ASPU), estas mortigata en Barranquilla, Kolombio.<br /> <br /> 27 – Monika<br /> 1847: La Angla Aŭtarkio kaj la Reĝo Miskito anoncas la abolon de la sklaveco en la Atlantika Marbordo de Nikaragvo.<br /> 1928: La Traktato Kellogg-Briand estas subskribata de ses landoj "apogantaj la rezignon pri milito kiel ilo de nacia politiko."<br /> 1987: Héctor Abad Gómez, kuracisto, martiro de defendo de la homaj rajtoj en Medellín, Kolombio.<br /> 1993: La leĝo 70/93 agnoskas la teritoriajn, gentajn, ekonomiajn kaj sociajn rajtojn de la nigrulaj komunumoj de Kolombio.<br /> 1999: [[Hélder Câmara]], episkopo, frato de la malriĉuloj, profeto de la paco kaj de la espero, mortas en Brazilo.<br /> <br /> 28 – Aŭgusteno el Hipono<br /> 1963: Martin Luther King faras sian faman prelegon "Mi havas revon", antaŭ 200 mil homojn en manifestacio en [[Vaŝintono]], Usono.<br /> 1994: Jean-Marie Vincent, montfortana pastro kaj organizanto de kooperativoj, estas mortigata en Portoprinco, Haitio.<br /> <br /> 29 – Martirigo de Johano la Baptisto<br /> 1533: Bapto kaj mortigo de Atahualpa.<br /> 1563: Estas kreata la Reĝa Ombudsmanejo en Kito, Ekvadoro.<br /> 1986: Estas realigate en Rio la 3-a Renkonto de Religiuloj, Religilernantoj kaj Nigraj Pastroj, malgraŭ la malpermeso de la ĉefepiskopo de Rio.<br /> Fino de Hamadan<br /> <br /> 30 – Felikso, Stefano Zudaire, Faŭstina Kowalska<br /> 1985: 300 agentoj de [[FBI]] invadas Portorikon kaj arestas pli ol dek du batalantoj por sendependeco.<br /> 1993: Mort-eskadrono kaj policistoj mortas 21 homojn en la domaĉaro de Vigário Geral, Rio.<br /> Internacia Tago de la Malaperintoj (Internacia Amnestio kaj FEDEFAM)<br /> <br /> 31 – Rajmondo Nonato<br /> 1925: La "marines" de Usono finas okupon de dek jaroj en Haitio.<br /> 1962: Sendependeco de [[Trinidado kaj Tobago]].<br /> 1988: Mortas D. Leónidas Proaño, episkopo de la indiĝenoj, Riobamba, Ekvadoro.<br /> <br /> ===Septembro=== <br /> 1 – Arturo<br /> Nokto de ĉieliro de [[Mohamedo]]: transigite de [[Mekko]] al [[Jerusalemo]], de tie li supreniris al la ĉielon.<br /> 1971: Júlio Expósito, studanto, 19-jaraĝa, kristana batalanto, martiro de la luktoj de la urugvaja popolo, mortigita de la polico.<br /> 1976: Inés Adriana Coblo, metodista batalantino, martiro de la afero de la malriĉuloj, en Bonaero.<br /> 1978: Ekaperas la grupo Unuiĝo kaj Konscienco Nigrula (pli poste nomata Agentoj de Eklezilaboro Nigraj).<br /> 1979: Jesus Jiménez, kamparano, Ministro de la Vorto, martiro de la Bona-Novaĵo al la malriĉuloj en Salvadoro, mortigita.<br /> <br /> 2 – Antolin, Elpidio<br /> 1822: Maria Leopoldina, kunvene kun la Ŝtata Konsilio, subskribis la dekreton de la Sendependiĝo de Brazilo.<br /> 1945: [[Vjetnamio]] sendependiĝas, kaj [[Japanio]] subskribas formalan akton de malvenko en la [[Dua Mondmilito]].<br /> <br /> 3 – Gregorio Magno<br /> 1759: Lisboa forpelas de la kolonio la jezuitojn, akuzitaj pri "ŝtelado de la Ŝtato Brazilo".<br /> 1976: Ramón Pastor Bogarín, episkopo, profeto, Paragvajo. Fondinto de la Universitato de Asunciono.<br /> <br /> 4 – Rosália, Albert Schweitzer<br /> 1970: Venko de la Popola Unuiĝo (UP) de Ĉilio.<br /> 1984: André Jarlán, pastro, mortigita de policanoj dum li legas la [[Biblio]]n en la kvartalo La Victória, en Santiago de Ĉilio.<br /> 1995: 4-a Monda Konferenco de UN pri la Virino, [[Pekino]].<br /> 2005: La juĝisto Urso kondamnas [[Jorge Videla]] kaj aliajn 17 premantojn de la argentina armea diktaturo.<br /> <br /> 5 – Lourenzo Justiniano<br /> 1972: Cenzuro malpermesas en Brazilo publikigon de novaĵoj pri la Internacia Amnestio.<br /> 1983: La senlaboruloj kampadas ĉe la Leĝa Asembleo de San-Paŭlo.<br /> <br /> 6 – Johano de Ribera<br /> 1839: Estis pendumata Manuel Congo, estro de la Kilombo de Serra do Mar, destruita de la estonta Duko de Caxias. Brazilo.<br /> 1995: 2.300 sen-teruloj okupis la bienon Boqueirão, Brazilo. Poste ili estis forpelataj.<br /> <br /> 7 – Regina<br /> 1822: Sendependiĝo de Brazilo. Krio de la Ipiranga. Nacia festo. Krio de la Malinkluzivitoj (en Brazilo).<br /> 1968: Malliberigo de la 2-a Konferenco de CELAM en Medellín, Kolombio.<br /> 1981: Nacia Asembleo por fondiĝo de la Grupo de Unuiĝo kaj Konscienco Nigrula.<br /> <br /> 8 – Naskiĝo de Maria<br /> 1522: [[Juan Sebastián Elcano]] kompletigas la unuan ĉirkaŭiron tra la mondo.<br /> 1974: Ford donas al Nixon "plenan kaj absolutan pardonon pro ĉiuj krimoj faritaj aŭ farutaj dum li okupis la Prezidanteco".<br /> Internacia Tago de la Alfabetumado<br /> <br /> 9 – Petro Klavero<br /> 1613: Ribeliĝo de Lari Qáxa, Bolivio (ajmaroj kaj keĉuoj alfrontas la hispanojn).<br /> 1654: Pedro Claver, apostolo de la nigrulaj sklavoj en Cartagena, Kolombio.<br /> 1990: Hildegard Feldman, piulino, kaj Ramón Rojas, katekizisto, martiroj de servo al la kolombiaj kamparanoj.<br /> <br /> 10 – Nikolao Tolentino<br /> 1924: La usonaj marmilitistoj okupas plurajn hondurajn urbojn por apogi la prezidentan kandidaton, kiu plaĉas al Vaŝingtono.<br /> 1984: Policarpo Chem, fondinto de la Kooperativo de San Cristóbal, Verapaz, Gvatemalo, estis forkaptata kaj torturata de la sekurecaj fortoj.<br /> Nacia Tago de la Brazila Savano ([[Cerado]])<br /> <br /> 11 – Proto kaj Jacinto<br /> 1973: [[Puĉo en Ĉilio en 1973|Puĉo en Ĉilio]], kontraŭ la konstitucia prezidanto [[Salvador Allende]].<br /> 1981: Sebastiana Mendoza, katekista indiĝenino, martiro de solidaro, El Quiché, Gvatemalo.<br /> 1988: Martiroj de la Preĝejo de San Juan Bosco, en Porto-Princo, Haitio.<br /> 1990: Myrna Mack, antropologo, batalantino de la homaj rajtoj, mortigita en Gvatemalo.<br /> 2001: Terorista atako kontraŭ la Ĝemelaj Turoj, Usono.<br /> <br /> 12 – Leoncio kaj Guido<br /> 1977: Martirigo de [[Steve Biko]] en la prizono de la blankula reĝimo de Sudafriko.<br /> 1982: Alfonso Acevedo, katekisto, martiro de kredo kaj de servo al la senhejmuloj de Salvadoro.<br /> 1989: Valdício Barbosa dos Santos "Leo", kampara sindikatisto de Pedro Canário, Espirito-Santo, Brazilo.<br /> 2001: En la tago post la atako, Bárbara Lee, kongresistino de Kalifornio, voĉdonas kontraŭ doni al Bush specialajn povojn por invadi Afganujon.<br /> <br /> 13 – Johano Krizostomo<br /> 1549: Juán de Betanzos reprenis sian opinion, ke la indiĝenoj estus bestoj.<br /> 1589: Sango-plena ribelo de la [[mapuĉoj]] en Ĉilio.<br /> 1978: UN reagnoskas la rajton de Porto-Riko sendependiĝi kaj liberiĝi.<br /> 1980: [[Adolfo Pérez Esquivel]], Nobel-premio pri Paco, argentina arkitekto, estis arestata kaj torturata.<br /> <br /> 14 – Sankta Kruco<br /> 1843: Naskiĝas Lola Rodríguez, aŭtoro de la himno de ribelado kontraŭ la hispana superregado. Porto-Riko.<br /> 1856: Batalo de San Jacinto, malvenko de la piratoj de William Walker en Nikaragvo.<br /> 1992: Komenciĝas la 1-a Asembleo de la Popolo de Dio (APD). La termino "makro-ekumenismo" ekaperas.<br /> <br /> 15 – Nia Sinjorino de la Doloroj<br /> 1810: "Krio de Dolores" en Meksiko.<br /> 1821: Sendependiĝo de Centr-Ameriko. Nacia festo en ĉiuj centramerikaj landoj.<br /> 1842: Estis pafumata Francisco Morazán, centramerika unuiĝisto, en San José de Kosta-Riko.<br /> 1973: Arturo Hillerns, kuracisto, martiro de servo al la malriĉuloj de Ĉilio.<br /> 1974: Antonio Llidó, hispana pastro, malaperinta, martiro de la arestoj en Ĉilio.<br /> 1981: Pedro Pio Cortés, indiĝeno achi, katekisto, Rabinal, Gvatemalo.<br /> <br /> 16 – Kornelio kaj Cipriano<br /> 1501: La Reĝo de Hispanujo permesas al la estro de la insuloj de Karibo, ke li portu nigrulajn sklavojn.<br /> 1821: Sendependiĝo de Meksiko. Nacia festa.<br /> 1931: Estis fondata en San-Paŭlo, Brazilo, la Nacia Negrula Movado, poste perforte fermita de Getúlio Vargas.<br /> 1955: Ribelo civitan-milita, kiu venkis la konstitucian prezidanton Perón.<br /> 1983: Guadalupe Carney, jezuito, mortigita de la hondura armeo.<br /> <br /> 17 – Roberto Belarmino<br /> 1645: Juan Macías, dominikana monaĥa frato, servanto de la malriĉuloj en la kolonia Peruo.<br /> 1980: Mortas en aviada akcidento Augusto Cotto, salvadora baptisto, popola batalanto.<br /> 1981: John David Troyer, nordamerika misiisto, martiro de justeco en Gvatemalo.<br /> 1982: Alirio, Carlos kaj Fabián Buitrago, Giraldo Ramírez kaj Marcos Marín, terkulturistoj, katekistoj, de Cocorná, Kolombio, mortigitaj.<br /> 1983: Julián Bac, Ministro de la Vorto, kaj Guadalupe Lara, katekisto, martiroj, Gvatemalo.<br /> <br /> 18 – Jozefo el Kupertino, [[Dag Hammarskjold]]<br /> 1810: Sendependiĝo de Ĉilio. Nacia festo.<br /> 1945: Dekreto de [[Getúlio Vargas]] remalfermas la enmigradon de homoj, kiuj tenu en la genta kompono de la lando sian "eŭropecan devenon".<br /> 1969: "Rosariazo". La policaj fortoj estis superregataj de la civitaneco, en Rosario, Argentino.<br /> 1973: Miguel Woodward, preĝejestro en Valparaíso, Ĉilio, mortigita de la diktaturo de Pinochet.<br /> 1998: Miguel Angel Quiroga, marianisto, mortigita de krom-militistoj, Chocó, Kolombio.<br /> Tago de UN por la Ozono-Tavolo<br /> <br /> 19 – Januario<br /> 1973: João Alsina, Omar Venturelli, Etienne Marie Louis Pesle, viktimoj de la polico de Pinochet.<br /> 1983: Sendependiĝo de [[Sankta-Kito kaj Neviso]].<br /> 1985: Serioza tertremo en Meksikurbo.<br /> 1986: Charlot Jacqueline kaj kunuloj, martiroj de la liberiga edukado. Haitio.<br /> 1994: Usono okupis Haition kaj rekondukis la prezidanton [[Jean-Bertrand Aristide]].<br /> 2001: Yolanda Cerón, religiulino, direktoro de la Socia Eklezilaboro de Tumaco, Kolombio, mortigita.<br /> <br /> 20 – Andreo Kim, Faŭsta<br /> 1519: [[Fernando de Magalhães]] eliras el Sanlúcar.<br /> 1976: 20 jaroj poste, estis kulpigita Manuel Contreras, direktoro de DINA de Pinochet, pro mortigo de Orlando Letelier.<br /> 1978: Francisco Luis Espinosa, pastro, kaj kunuloj, martiroj en Esteli, Nikaragvo.<br /> 1979: Apolinar Serrano, José López, Félix Salas kaj Patrícia Puertas, terkulturistoj, martiroj, Salvadoro.<br /> 1977: La indiĝenaj popoloj de Latinameriko aŭskultigis ilian voĉon la unuan fojon en la palaco de UN, [[Ĝenevo]].<br /> <br /> 21 – Mateo apostolo<br /> 1526: Alveno de la unua eŭropano al la ekvadora marbordo.<br /> 1956: La diktatoro Anastásio Somoza mortas en la manoj de Rigoberto L. Pérez, en León, Nikaragvo.<br /> 1973: Gerardo Poblete Fernández, en [[Iquique]], ĉilia salesiano, estis mortigata en la diktaturo de Pinochet.<br /> 1981: Sendependiĝo de [[Belizo]]. Nacia festo.<br /> Internacia Tago (de UN) de la Paco<br /> <br /> 22 – Mauricio<br /> 1862: La sklavoj de Usono estis jure liberigataj.<br /> 1977: Eugênio Lyra Silva, popola advokato, martiro de la justeco en Brazilo.<br /> <br /> 23 – Lino kaj Tekla<br /> 1868: "La krio de Lares" (Porto-Riko): Ramón Emeterio Betances ekigas la sendependigan kaj liberigan movadon de la sklaveco.<br /> 1905: Mortas Francisco de Paula Víctor, nigrulo, konsiderata grandan sanktulon de la nigrula komunumo.<br /> 1973: Mortas [[Pablo Neruda]].<br /> 1989: Henry Bello Ovalle, batalanto, martiro de la solidaro al la junularo, Bogoto, Kolombio.<br /> 1993: Sérgio Rodríguez, fabrik-laboristo kaj universitatano, martiro de la lukto por justeco en Venezuelo.<br /> 2008: "Tago de la limo-atingo": ni komencis eluzi 30% de la rimedoj pli ol disponeblaj en la planedo.<br /> Ekvinokso, printempa en la Sudo, kaj aŭtuna en la Nordo.<br /> <br /> 24 – Pedro Nolasko<br /> 1810: La episkopo de Michoacán ekskomunikis al Miguel Hidalgo, preĝejestro de Dolores, pro kri-peti la sendependiĝon.<br /> 1553: Caupolicán, mapuĉa estro, estis mortigata.<br /> 1976: Sendependiĝo de [[Trinidado kaj Tobago]]. Nacia festo.<br /> 1976: Marlene Kegler, fakrik-laboristino kaj studantino, martiro de la servo al la universitatanoj. La Plata, Argentino.<br /> <br /> 25 – Kleofaso, Sergio el Radonezh<br /> 1849: Estis pendumata Lucas da Feira, nigra sklavo fuĝinta, estro de la enlandanoj. Brazilo.<br /> 1963: Puĉo favore al Usono en Dominikana. Estis forpelata Bosh, simpatianto de la kuba revolucio.<br /> Tago de la Biblio, en pluraj landoj de Latinameriko<br /> <br /> 26 – Kozmo kaj Damiano<br /> 1974: Lázaro Condo kaj Cristóbal Pajuña, kristanaj estroj kamparanaj, martiroj por la kampara reformo, mortigitaj en Riobamba, Ekvatoro.<br /> <br /> 27 – Vicento de Paŭla<br /> Tago de Enriquillo, kiskejana indiĝenestro kiu kontraŭstaris la hispanan konkeron en Dominika Respubliko.<br /> 1979: Guido Leão dos Santos, heroo de la laborista movado, mortigita de la polica premado, [[Minas Gerais]], Brazilo.<br /> 1990: Fratino Agustina Rivas, religiulino de Bom Pastor, martiro en La Florida, Peruo.<br /> <br /> 28 – Venceslao kaj Laŭrenzo Ruiz<br /> 551 a.K.: Naskiĝo de [[Konfuceo]], [[Ĉinio]].<br /> 1569: [[Casiodoro de Reina]] liveras al la grafikejo sian tradukon de la Biblio.<br /> 1871: Estis subskribata en Brazilo la "Leĝo de la Libera Ventro".<br /> 1885: La «Leĝo de la Sesdekjarulo" lanĉas en la brazilaj stratoj la sklavojn pli aĝajn ol 60 jaroj.<br /> 1990: Pedro Martínez kaj Jorge Euceda, ĵurnalistoj, martiroj en Salvadoro.<br /> <br /> 29 – Miĥaelo, Gabrielo kaj Rafaelo<br /> 1871: La benediktanoj, unua religia ordeno kiu liberigis siajn sklavojn en Brazilo.<br /> 1906: Dua armea interveno de Usono en Kubo, kiu daŭris du jarojn kaj kvar monatojn.<br /> 1992: La brazila Kongreso eksigas la prezidanton Collor.<br /> <br /> 30 – Jeronimo<br /> 1655: Coronilla kaj kunuloj, indiĝenestroj, martiroj de la liberigo, Argentino.<br /> 1974: Carlos Prats, generalo de la ĉilia armeo, kaj sia edzino, martiroj de la demokratio en Ĉilio.<br /> 1981: Honorio Alejandro Nuñez, pastro-studento, martiro de la hondura popolo.<br /> 1991: Vicente Matute kaj Francisco Guevara, indiĝenoj, martiroj de la lukto por la tero, Honduro. José Luiz Cerrón, universitatano, martiro de solidaro al la junuloj, Huancayo, Peruo.<br /> 1991: Puĉo kontraŭ la konstitucia prezidanto Jean-Bertrand Aristide, Haitio.<br /> <br /> ===Oktobro=== <br /> 1 – Teresinjo de la [[Infano Jesuo]]<br /> 1542: Komenco de la milito de Araukanio.<br /> 1991: La armeistoj forpelas la konstitucian prezidenton de Haitio, Aristide, kaj komencigas la masakron de centoj da haitianoj.<br /> 1992: Júlio Roca, itala kunlaboranto, martiro pro solidareco en Peruo.<br /> Tago Internacia de la Triaĝuloj<br /> Tago internacia (ĉe UN) por la ne-perforto<br /> <br /> 2 – Sanktaj [[Gardanĝelo|Gard-Anĝeloj]]<br /> 1869: Naskiĝo de [[Mahatma Gandhi]]<br /> 1968: Masakro de Tlateloko, Meksiko.<br /> 1972: Komenciĝas la invado de la teritorio Brunka, en Honduro, fare de la “United Brand Company”.<br /> 1989: Jesús Emilio Jaramillo, episkopo de Arauka, Kolombio, martiro pro sia laborado kaj sia aktivado por la paco.<br /> 1992: La Milita Policio subpremas la ribeladon de arestitoj en la karcero “Casa de Detenção de Carandiru”, brazila urbo San-Paŭlo, kaj la rezulto estis 111 mortintoj kaj 110 vunditoj.<br /> <br /> 3 – Andreo de Soveral, [[Ambrozio]]<br /> 1953: Venko de la brazila kampanjo «La petroleo estas nia», per la kreado de la [[ŝtata monopolo]] kontraŭ la iniciatoj favoraj al la privatigo de la [[nafto]].<br /> 1980: Maria Magdalena Enríquez, baptistano, sekretariino de [[ĵurnalismo]] de la Komisio de Homaj Rajtoj de El-Salvadoro, defendistino de la rajtoj de la malriĉuloj, martirino.<br /> 1990: Reunuigo de [[Germanio]].<br /> Monda Tago de la Sen-Domuloj<br /> <br /> 4 – [[Francisko el Asizo]]; Teodoro Fliedner<br /> 1555: La provinca konsilio de Meksiko malpermesas la indiĝenojn sacerdotiĝi.<br /> 1976: Omar Venturelli, martiro dediĉita al la plej malriĉaj en Temuco, Ĉilio.<br /> 2007: Enprizonigo de la vidvino kaj la 5 gefiloj de Pinochet, pro alpropriĝo de publika mono.<br /> Monda Tago de la Amnestio<br /> Ekologio-Tago<br /> <br /> 5 – [[Placido]] kaj [[Maŭro]]<br /> 1897: Finiĝo de la milito en Canudos, brazila subŝtato Bahia.<br /> 1995: La armeo mortigas 11 terkultivistojn en la komunumo «Aŭroro 8-a de oktobro» por obstrukci la revenon de la ekzilitaj rifuĝintoj, Gvatemalo.<br /> Internacia Tago (de la UN) de la Profesoroj<br /> <br /> 6 – Bruno, [[William Tyndale]]<br /> 1981: 300 sen-domaj familioj rezistas kontraŭ registara forpelo en kvartalo Jardim Robru, ŝtato San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> 7 – Enrique Melchor Muhlenberg; Nia Sinjorino de la Rozario, patronino de la negruloj.<br /> 1462: Pio la 2-a cenzuras oficiale la sklavecon de afrikanoj.<br /> 1931: Naskiĝo de [[Desmond Tutu]], negra ĉefepiskopo sud-afrika, ricevinto de la Premio Nobel de la Paco.<br /> 1973: Martiroj de Lonquén, Ĉilio.<br /> 1978: José Osmán Rodríguez, terkultivisto, martiro, Honduro.<br /> 1980: Manuel Antonio Reyes, vikario, martiro, El Salvador.<br /> 2001: Usono ekinvadas Afganujon.<br /> <br /> 8 – [[Tais|Taiso]] kaj Pelagia<br /> 1970: Nestor Paz Zamora, seminariano, universitata studento, filo de bolivia generalo, martiro de la luktoj por liberiĝo de sia popolo.<br /> 1974: La unua Parlamento Indiĝen-Amerika de Suda Konuso kunvenas en Asunción, Paragvajo.<br /> 1989: Forpaso de Penny Lernoux, ĵurnalistino, defendantino de la malriĉuloj de Latin-Ameriko.<br /> [[Yom Kippur]] – Juda Tago de la Pardono<br /> <br /> 9 – Dionisio, Ludoviko Beltrao<br /> 1581: Morto de Ludoviko Beltrán, hispana misiisto en Kolombio, dominikano, predikisto, skribisto, majstro de novicoj, sanktproklamita en la jaro 1671 kaj nomumita la ĉefa patrono de Kolombio.<br /> 1967: [[Ernesto «Che» Guevara]], kuracisto, gerilano, internaciisto, mortigita en Bolivio.<br /> Internacia Tago (de la UN) de la Poŝto<br /> <br /> 10 – Daniele Komboni, Tomaso de Vilanova<br /> 1987: 1-a Kunveno de Negruloj de la sudo kaj sudoriento de Brazilo, en Rio de Janeiro.<br /> 2007: Vivdaŭra enprizonigo por Christian Von Wernich, kapelano de la torturistoj en Argentino.<br /> Monda Tago (de la UN) de la Mensa Sano<br /> <br /> 11 – Soledad Torres Acosta<br /> 1531: Forpaso de Ulriko Zvinglo en Svisio.<br /> 1629: Ludoviko de Bolaños, misiisto, franciskano, pioniro de la indiĝenaj reduktoj, tradukinto de la kateĥezo, apostolo de la popolo guarani.<br /> 1810: La ĉefepiskopo de Meksiko, Francisco Javier Lizana, konfirmas la ekskomunikon kontraŭ Hidalgo kaj liaj sekvantoj, pro ilia proklamado de la Sendependiĝo de Meksiko.<br /> 1962: Komenciĝas la Koncilio Vatikano la Dua.<br /> 1976: Marta González de Baronetto kaj akompanantoj, martiroj de la servado, en Córdoba, Argentino.<br /> 1983: Benito Hernández kaj kunbatalantoj, indiĝenoj, martiroj por la tero en Hidalgo, Meksiko.<br /> <br /> 12 – Nia Sinjorino de la Koncepto Aperinta<br /> Tago de la Infano<br /> Krio de la Ekskluditoj en kelkaj landoj de Latin-Ameriko.<br /> 1492: Kolumbo ekvidas dum la mateniĝo la insulon Gaunahani, al kiu li nomas San Salvador (nun Watling).<br /> 1909: Pafmortigo de la pedagogiisto [[Francisco Ferrer i Guardia]], en Barcelono, Hispanio.<br /> 1925: 600 usonaj mararmeistoj elŝipiĝas en Panamo.<br /> 1958: Unua kontakto kun la indiĝenoj Ayoreos, Paragvajo.<br /> 1976: João Bosco Penido Burnier, jezuita misiisto, martiro en Ribeirão Cascalheira, ŝtato Mato Grosso, Brazilo.<br /> 1983: Marco Antonio Orozco, evangelika pastoro, martiro por la lukto de la malriĉuloj en Gvatemalo.<br /> Internacia Tago Kontraŭ la Naturaj Katastrofoj<br /> <br /> 13 – Eduardo<br /> 1987: 106 sen-teraj familioj okupis bienojn en pluraj lokoj de brazila ŝtato Rio Grande do Sul.<br /> <br /> 14 – Kaliksto<br /> 1813: Batalo de Palmar, en la ŝtato Puebla, dum kiu la meksikaj naciistoj venkis la hispanajn armeojn.<br /> 1952: Estas fondita la Nacia Episkopa Konferenco de Brazilo.<br /> 1962: [[Kariba krizo]]: aviadilaj fotoj indikas, ke sovetanoj instalis nukleajn raketojn de meza pafdistanco en Kubo.<br /> 1964: Martin Luther King fariĝas la plej juna ricevanto de Paco-Premio Nobel.<br /> <br /> 15 – Teresa de Avilo<br /> 1535: Pedro de Mendoza trairas la riveron Rio da Prata kun 12 ŝipoj kaj 15 mil homoj.<br /> 1980: La prezidento Figueiredo forpelas el Brazilo la italan sacerdoton Victor Miracapillo.<br /> 1994: Aristide reestriĝas en Haitio, post lia forigo danke al militpuĉo de Raul Cédras.<br /> 2008: La generalo Sergio Arellano Stark, estro de la Morto-Karavano, estas enprizonigita 35 jaroj post siaj agadoj, Ĉilio.<br /> <br /> 16 – Margarita Maria Alakoke<br /> 1952: Estas kreita la Nacia Konferenco de la Episkopoj de Brazilo.<br /> 1992: Premio Nobel de la Paco donita al [[Rigoberta Menchú]].<br /> 1997: Fulgêncio Manoel da Silva, sindikatestro, mortigita en sia urbo Santa Maria da Boa Vista, brazila ŝtato Pernambuco.<br /> 1998: Pinochet estas arestita en Londono. Pli ol 3100 homoj estis torturitaj, mortigitaj aŭ malaperigitaj dum la 17 jaroj de lia diktatoreco.<br /> 2008: Garzón malfermas la unuan procezon kontraŭ la [[frankismo]] en Hispanio.<br /> Monda Tago de la Nutrado (FAO, 1979)<br /> <br /> 17 – Ignacio de Antiokio<br /> 1806: Forpaso de Jean-Jacques Dessalines, ĉefulo de la revolucio de sklavoj en Haitio, kio fariĝis ekzemplo al la tuta Ameriko.<br /> 1945: La populara unuiĝo malpermesas la militpuĉon kontraŭ Perón en Argentino.<br /> 2003: Gonzalo Sánchez de Lozada, prezidento de Bolivio, estas deprenita de la posteno danke al la populara ribelo.<br /> Monda Tago por la Ĉesigo de la Malriĉeco<br /> <br /> 18 – Sankta Luko Evangeliisto<br /> 1859: Kontraŭsklaveca ribelado en [[Kansas]], Usono.<br /> 1977: Masakro de la Engenho Aztra, en Ekvadoro. Pli ol 100 homoj estis mortigitaj pro ilia protestado kontraŭ la kompanio, kiu ne pagis ilian salajron.<br /> 1991: La brazila grupo Torturo Neniam Plu identigas 3 viktimojn enterigitajn kaŝitece en San-Paŭlo.<br /> <br /> 19 – Petro de Alkantar, Paŭlo de la Kruco<br /> 1970: Forpasas en Meksiko la meksika patrioto Lázaro Cárdenas.<br /> 2001: Digna Ochoa, populara advokatino, mortigita danke al ŝia defendo al la homaj rajtoj, en Meksikurbo.<br /> <br /> 20 – Laŭra<br /> 1548: Fondiĝo de la urbo La Paz, Bolivio.<br /> 1883: Finiĝo de la milito pri limoj, inter Ĉilio kaj Peruo.<br /> 1944: La diktatoro Ubico estas deprenita danke la populara ribelado en Gvatemalo.<br /> 1975: Raimundo Hermann, nordamerika pastro, paroĥestro inter la indiĝenoj keĉuaj, martiro por la terkultivistoj de Bolivio.<br /> 1978: Oliverio Castañeda de León, studenta ĉefulo de la Universitato de Sankta Karlo de Gvatemalo. Simbolo de la lukto por libereco.<br /> Semajno (de la UN) por la Malarmiĝo<br /> <br /> 21 – Ursula, Celina<br /> 1973: Gerardo Poblete, saleziana pastro, torturita kaj mortigita, martiro por la paco kaj justeco en Ĉilio.<br /> <br /> 22 – Maria Salomeo<br /> 1976: Ernesto Lahourcade, martiro por justeco, Argentino.<br /> 1981: Eduardo Capiau, belga religiulo, martiro pro la solidareco en Gvatemalo.<br /> 1987: Nevardo Fernández, martiro de la lukto por la indiĝenaj postuloj en Kolombio.<br /> 2009: Gregório Álvarez, lasta diktatoro de Urugvajo (1981-1985), kondamnita al 25 jaroj de enprizonigo.<br /> <br /> 23 – Johano Kapistrano, Jakobo de Jerusalemo<br /> 1986: Vilmar José de Castro, paŝtista laboranto kaj aktivulo de la lukto por tero, mortigita en Caçu, brazila ŝtato Goiás, de la brazila organizo Kampara Demokrata Unuiĝo.<br /> 1987: João “Ventinha”, terposedanto en Jacundá, brazila ŝtato Parap, mortigita de tri pistolistoj.<br /> <br /> 24 – Antonio Maria Klareto<br /> 1945: UN naskiĝas oficiale.<br /> 1977: Juán Caballero, sindikata ĉefulo de Portoriko, mortigita de murd-grupoj.<br /> 2009: Victor Gálves, kateĥezisto, mortigita pro sia rezisto kontraŭ la mineralistaj kaj elektristaj multnaciaj entreprenoj. Malacatán, San Marce, Gvatemalo.<br /> Nacia Tago de la Disvolviĝo<br /> <br /> 25 – Krisanto, Daria, Gaŭdencio<br /> 1887: Parto de la brazila armeo rifuzas la ideon esti utiligita por detrui la kilombojn de la negruloj.<br /> 1974: Antonio Slidó, malaperinta hispana sacerdoto, Ĉilio.<br /> 1975: Wladimir Herzog, ĵurnalisto, mortigita de la brazila militista diktatoro, en urbo San-Paŭlo.<br /> 1983: Usono invadas Grenadon kaj finas la revolucion de la New Jewel Movement.<br /> 1987: Carlos Páez kaj Salvador Ninco, indiĝenoj; Luz Estela kaj Nevardo Fernandez, laboristoj, mortigitaj en Kolombio.<br /> 1988: Alejandro Rey kaj Jacinto Quiroga, paŝtistaj laborantoj, martiroj de la kredo, en Kolombio.<br /> 1989: Jorge Párraga, protestanta pastoro, kaj kunlaborantoj, martiroj pro la lukto de la malriĉuloj, Peruo.<br /> 2002: Forpaso de Richard Shaull, teologiisto de la liberiĝo, usona presbiterano, misiisto en Kolombio kaj en Brazilo.<br /> <br /> 26 – Felicisimo, Evaristo; Filipe Nicolai, Johann Heermann, Paul Gerhard<br /> 1980: Ramón Valladares, sekretario de la Komisio de Homaj Rajtoj, murdita en Salvadoro.<br /> 1987: Herbert Anaya, advokato, martiro de la homaj rajtoj, en Salvadoro.<br /> <br /> 27 – Gustavo<br /> 1553: Estas brul-mortigita [[Miguel Servet]], kondamnita de katolikoj kiel protestanto kaj de protestantoj kiel herezulo, martiro por la libereco de penso, de konscio kaj de esprimo.<br /> 1866: Paco de Black Hills inter indiĝenoj ĉejenoj, siŭoj kaj navaĥoj kun la usona armeo.<br /> 1979: Sendependiĝo de [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]]. Nacia festo.<br /> <br /> 28 – Simono kaj Judaso apostoloj<br /> Procesio de la Negra Sinjoro de la Mirakloj (Kristo) en Lima, Peruo, afrik-perua tradicio.<br /> 1492: Kolumbo atingas Kubon en sia unua vojaĝo.<br /> 1986: Maurício Maraglio, misiisto, martiro de la lukto por la tero, Brazilo.<br /> <br /> 29 – Narcizo<br /> 1626: La nederlandanoj aĉetas de la indiĝenoj la Insulon [[Manhatano]] kontraŭ 24 dolaroj.<br /> 1987: Manuel Chin Sooj kaj kunlaborantoj, terkultivistoj kaj kateĥistoj, martiroj en Gvatemalo.<br /> 1989: Masakro de la fiŝkaptistoj de El Amparo, Venezuelo.<br /> <br /> 30 – Alonso Rodríguez<br /> 1950: Naciista ribelo en Portoriko, estrita de Pedro Albizu Campos.<br /> 1979: Santo Dias da Silva, metalurgiisto kaj sindikatestro, mortigita je la aĝo de 37 jaroj, aktivulo de la laborista paŝtservo.<br /> 1983: Estas elektita [[Raúl Alfonsín]] en Argentino, post la diktatoreco.<br /> 1987: Nikaragvo establas la Statuton de Aŭtonomio de la Regionoj de Atlantika Marbordo, la unua multetna statuto de Latin-Ameriko.<br /> 1999: Estas murdita Dorcelina Oliveira Folador, fizika handikapulino de la Movado de Sen-Teraj Laboristoj, urbestrino de Mundo Novo, brazila ŝtato de Mato Grosso do Sul.<br /> <br /> 31 – Lucila kaj Afonso Rodrigues<br /> Tago de la Protestanta Reformo: Lutero publikigas siajn 95 tezojn.<br /> 1553: Aperas la unua negra komunumo en Latin-Ameriko, kiu ne spertis la sklavecon, en [[Esmeraldas]], Ekvatoro.<br /> 1973: José Matías Nanco, protestanta pastoro, kaj kunlaborantoj, martiroj por la solidareco en Ĉilio.<br /> Universala Tago de la Ŝpar-konto<br /> <br /> ===Novembro=== <br /> 1 – Tago de Ĉiuj Sanktuloj<br /> 1950: La portorika naciisto Oscar Callazo kaj Grinelio Torrenola atakas la Domon Blair, en Vaŝintono, kiel parto de la insurekto de Gayuya.<br /> 1974: Florinda Soriano, «Doña Tingó», ĉefulino de la Kristanaj Terkultivistaj Ligoj, martirino en Dominika Respubliko.<br /> 1979: Masakro de Ĉiuj Sanktuloj en La Paz, Bolivio.<br /> 1981: Sendependiĝo de [[Antigvo kaj Barbudo]].<br /> 2004: La ĉilia armeo rekonas sian institucian respondecon en la krimoj de la diktatoreco de Pinochet.<br /> <br /> 2 – Memoriga Tago pri Ĉiuj Mortintaj Fideluloj<br /> 1979: Unua Renkontiĝo de Nacioj kaj Etaj Etnaj Grupoj en [[Cuzco]], Peruo.<br /> <br /> 3 – Marteno de Porres<br /> 1639: Forpaso de Sankta Marteno de Porres, unua negra sanktulo de Ameriko. Li luktis kontraŭ la antaŭjuĝoj ĝis esti akceptita kiel dominika religiulo.<br /> 1903: La Provinco de Panamo disiĝas de Kolombio per la helpo de Usono. Nacia festo.<br /> <br /> 4 – Karlo Boromeo<br /> 1763: La indiĝenoj ''ottawa'' atakas la urbon [[Detroit]], Usono.<br /> 1780: Ribelo kontraŭ la hispanoj estrita de [[Tupac Amaru]], en Peruo.<br /> 1969: Estas pafmortigita Carlos Marighella en San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> 5 – Zeĥarja kaj Elizabeto<br /> 1838: Sendependiĝo de Honduro.<br /> 1980: Fanny Abanto, instruistino, animzorgantino de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj de Lima, Peruo, atestantino de la kredo en la popularaj luktoj.<br /> 1988: Araceli Romo Álvarez kaj Pablo Vergara Toledo, kristanaj aktivuloj martiroj de la rezisto kontraŭ la diktatoreco en Ĉilio.<br /> Internacia Tago (ĉe UN) por la Singardo kontraŭ la Ekspluatado de la Naturo<br /> Islama Ofero-Festo (Eid ul-Adha)<br /> <br /> 6 – Leonardo<br /> 1866: La imperia dekreto n-ro 3275 deklaras liberaj la sklavojn kiuj sin disponas defendi Brazilon en la milito kontraŭ Paragvajo.<br /> 1988: José Ecelino Forero, paŝtista aktivulo, martiro de la kredo kaj de la servado en Kolombio.<br /> <br /> 7 – Vilibrordo; John Christian Frederik Heyer<br /> 1513: Ponce de León ekposedas [[Florido]]n.<br /> 1917: Triumfo de la revolucio de komunistoj en [[Rusio]] kaj komenco de la unua sperto de konstruado de socialismo en la mondo.<br /> 1978: Antonio Ciani, studenta ĉefulo en Gvatemalo, malaperigita.<br /> 1983: Augusto Ramirez Monastério, franciskano martiro por la defendo al malriĉuloj, Gvatemalo.<br /> <br /> 8 – Adeodato<br /> 1546: Ribelado de indiĝenoj ''cupules'' kaj ''chichuncheles'' kontraŭ la hispanoj en [[Jukatano]].<br /> 1976: Carlos Fonseca forpasas en Zinica, Nikaragvo.<br /> 1987: Indiĝenaj martiroj de Pai Tavyeterá, Paragvajo.<br /> <br /> 9 – Teodoro; Dediĉo de la Laterana Baziliko<br /> 1938: Kristala Nokto, komenco de la kontraŭsemita ribelo, Germanio.<br /> 1977: Justo Mejía, kampara sindikatestro kaj kateĥisto, martiro por la kredo en Salvadoro.<br /> 1984: Unua Renkontiĝo de la Negraj Religiuloj, Seminarianoj kaj Pastroj de la ŝtato Rio de Janeiro.<br /> 1989: Faliĝas la Muro de Berlino.<br /> <br /> 10 – Leono Magno<br /> 1483: Naskiĝo de Lutero en Germanio.<br /> 1969: La registaro de Médici malpermesas la informojn pri indiĝenoj, negruloj, murd-grupoj kaj geriloj en Brazilo.<br /> 1980: Policiano Albeño López, protestanta pastoro, kaj Raúl Albeño Martínez, martiroj en Salvadoro.<br /> 1984: Alvaro Ulcué Chocué, indiĝena pastro páez, mortigita en Santander, Kolombio.<br /> 1996: Jafeth Morales López, populara kolombia aktivulo, animzorganto de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj, estas mortigita.<br /> 2004: Oni donas al la prezidento de Ĉilio la pruvojn de pli ol 35 mil viktimoj de la diktatoreco de Pinochet.<br /> <br /> 11 – Marteno de Tours; [[Soren Kierkegaard]]<br /> 1854: Naskiĝo de Adela Zamundo, bolivia pionirino de la lukto kontraŭ la diskriminacio. Tago de la Virino en Bolivio.<br /> 1983: Sebastián Acevedo, aktivulo, martiro pro sia fila amo al la ĉilia popolo.<br /> <br /> 12 – Jozafao<br /> 1838: La sklaveco estas aboliciita en Nikaragvo.<br /> 1980: Nicolás Tum Quistán, kateĥisto, martiro pro la solidareco, Gvatemalo.<br /> <br /> 13 – Leandro<br /> 1969: Indalécio Oliveira da Rosa, pastro 33-jaraĝa, martiro de la movadoj por liberiĝo en Urugvajo.<br /> <br /> 14 – Diego de Alkalao<br /> 1960: Nacia striko de 400 mil fervojistoj, havenistoj kaj marlaborantoj en Brazilo.<br /> <br /> 15 – Alberto Magno<br /> 1562: Juán del Valle, episkopo de [[Popayán]], Kolombio, pilgrimanto por la indiĝenaj kaŭzoj.<br /> 1781: Julián Apasa, «Tupac Katari», ribelulo kontraŭ la konkerantoj, mortigita de la armeo en Bolivio.<br /> 1889: La Respubliko estas proklamita en Brazilo.<br /> 1904: Mararmeistoj elŝipiĝas en Ancón, Panamo.<br /> 1987: Fernando Vélez, advokato, martiro de la [[homaj rajtoj]] en Kolombio.<br /> <br /> 16 – Margarita, Gertrudes<br /> Islama Ofero-Tago<br /> 1982: Estas kreita la Latin-Amerika Konsilio de la Eklezioj (CLAI).<br /> 1989: Estas martirigitaj Ignacio Ellacuría, liaj jezuitaj kunlaborantoj kaj la domaj laborantinoj en San Salvador, Salvadoro.<br /> Internacia Tago de la Toleremo<br /> <br /> 17 – Elizabeto de Hungario<br /> 1985: Luis Che, martiro de la kredo en Gvatemalo.<br /> <br /> 18 – Elsa; Dediĉo de la Bazilikoj de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo<br /> 1867: Duque de Caxias skribas al la brazila imperiestro pri la eblo de la negruloj komenci internan militon por siaj rajtoj.<br /> 1903: Panamo permesas, ke Usono konstruu kanalon en sia lando.<br /> 1970: Gil Tablada estas mortigita pro sia opozicio al la ŝtelado de terpropraĵoj en La Cruz, Kostariko.<br /> 1999: Iñigo Equiluz Telleria kaj la pastro Jorge Luir, murditaj de la civilarmeanoj en Quildá, Kolombio.<br /> <br /> 19 – Roque Gonzales, Afonso Rodrigues<br /> 1681: Roque González, unua atestanto de la katolikismo en Paragvajo, kaj jezuitaj kunlaborantoj, martiroj.<br /> 1980: Santos Jiménez Martínez kaj Jerónimo “Don Chomo”, protestantaj pastoroj, terkultivistoj, martiroj en Gvatemalo.<br /> 2000: Fujimori rezignas je la prezidenteco de Peruo per faksa mesaĝo el Japanio.<br /> <br /> 20 – Felikso de Valois, Otavio<br /> 1542: La Leĝoj Novaj ekregulas la enkomendoj de la novaj Hindioj.<br /> 1695: Morto-martirigo de Zumbi dos Palmares, ĉefulo de la Kilombo de Palmares. Brazila Nacia Tago de la Negrula Konscienco.<br /> 1976: William Woods, misiista pastro, martiro kaj servanto en Gvatemalo.<br /> 2000: Estas kondamnita al dumviva enprizonigo Enrique Arancibia, ekslaboranto de la ĉilia departamento de inteligento, pro murd-provo kontraŭ la generalo Prats, en Bonaero la 30-an de septembro 1974.<br /> <br /> 21 – Prezentado de Maria<br /> 1831: Kolombio proklamas sin suverena Ŝtato, disigante sin de la Granda Kolombio.<br /> 1966: Fondiĝo de la Nacia Organizo de Virinoj de Chicago, Usono.<br /> 1975: Masakro de La Unión, Honduro: murdado de kamparanoj fare de murdistoj dungitaj de la bienegestroj.<br /> Monda Tago (ĉe UN) de la Televidilo<br /> <br /> 22 – Cecilio<br /> Universala Tago de la Muziko<br /> 1910: João Cândido estras la Ribelon de la Skurĝilo. La estroj prenis la komandon de la ĉefaj militŝipoj kaj direktis ĝiajn kanonojn al la prezidenta palaco, postulante la finon de la korpaj punoj (la skurĝado) kaj pli bonan salajron al ĉiuj mararmeistoj, kaj negraj kaj blankaj.<br /> 1980: Trinidad Jiménez, kunordiganto de kateĥistoj kaj animzorganto de sia Baza Eklezia Komunumo, murdita de la polico en la korto, kie la komunumo kutime kunvenis, en Salvadoro.<br /> <br /> 23 – Klemento<br /> 1927: Miguel Agustin Pro, pastro murdita kune kun tri laikoj dum la religia persekutado en Meksiko.<br /> 1974: Amilcar Oviedo, laborista ĉefulo, Paragvajo.<br /> 1980: Ernesto Abrego, vikario, malaperigita kune kun kvar de siaj gefratoj, en Salvadoro.<br /> <br /> 24 – Andreo Dung-Lac<br /> 1590: Agustin de La Coruña, episkopo de Popayán, forigita kaj enprizonigita pro sia defendo al la indiĝenoj.<br /> 1807: Forpasas José Brandt, ĉefulo de la etno Mohawk.<br /> 1980: La 4-a Tribunalo Russel agnoskas 14 kazojn kiel agresojn kontraŭ la homaj rajtoj de la indiĝenoj.<br /> <br /> 25 – Katarino de Aleksandrio kaj Isako Wats<br /> 1808: Estas subskribita la leĝo, kiu koncedas kampojn al ĉiuj ne-negraj eksterlandanoj kiuj venus al Brazilo.<br /> 1960: Mortigo de la fratinoj Mirabal, Dominika Respubliko.<br /> 1975: Sendependiĝo de [[Surinamo]]. Nacia festo.<br /> 1983: Estas mortigita Marçal de Sousa Tupá’í, brazila indiĝeno kaj martiro de la lukto pro la tero, kiu parolis al la Papo Johano Paŭlo la 2-a en Manaus en [[1980]].<br /> Internacia Tago por la Ĉesigo de la Perfortoj kontraŭ la Virinoj<br /> <br /> 26 – Johano Berchmans<br /> 1984: Kamparaj martiroj de Chapi kaj Lucma Huayco, en Peruo.<br /> <br /> 27 – Virgilio<br /> 1977: Fernando Lozano Menéndez, universitata studento, mortigita dum la pridemandado fare de la armeistoj.<br /> 1980: Juan Chacón kaj kunlaborantoj estroj de la Revolucia Demokratia Grupo, martiroj en Salvadoro.<br /> 1980: Enrique Alvarez Córdoba kaj kunlaborantoj aktivuloj, Salvadoro.<br /> 1992: Oni provas fari puĉon en Venezuelo.<br /> Islama Novjaro<br /> <br /> 28 – Katarino Labouré<br /> 1975: La Revolucia Grupo por Sendependa [[Orienta Timoro]] deklaras sian sendependiĝon de Portugalio.<br /> 1976: Liliana Esthere Aimetta, metodista aktivulino, martiro por la kaŭzo de la malriĉuloj en Bonaero, Argentino.<br /> 1978: Ernesto Barrera, “Neto”, pastro, laboristo, martiro de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj de Salvadoro.<br /> 1980: Marcial Serrano, vikario, martiro de la terkultivistoj en Salvadoro.<br /> <br /> 29 – Saturnino<br /> 1810: Miguel Hidalgo, paroĥestro de Dolores, proklamas en Guadalajara la unuan Edikton por Abolicio de Sklaveco kaj de la koloniistaj privilegioj en Meksiko.<br /> 1916: Elŝipiĝo de mararmeistoj kaj starigo de protektorato en Dominika Respubliko.<br /> 1976: Pablo Gazarri, frateto de la Evangelio, forkaptita kaj malaperigita en la prizonoj de Argentino.<br /> Internacia Tago de Solidareco kun la Palestina Popolo<br /> <br /> 30 – Andreo<br /> 1967: La Nacia Konferenco de Episkopoj de Brazilo (CNBB) protestas kontraŭ la enprizonigo de sacerdotoj.<br /> <br /> ===Decembro=== <br /> 1 – Helojo<br /> 1981: Diego Uribe, pastro, martiro de la lukto de liberiĝo de sia popolo, Kolombio.<br /> 2000: La juĝisto Guzmán verdiktis je hejma enprizonigo kaj ekigis procezon kontraŭ Pinochet.<br /> Monda Tago de Lukto kontraŭ la Aidoso<br /> Internacia Tago kontraŭ la Sklaveco<br /> Internacia Tago de la Volontulo<br /> <br /> 2 – Bibiana<br /> 1823: Deklaro de la Doktrino Monroe: «Ameriko al la nord-amerikanoj».<br /> 1956: Elŝipiĝo de Granma en Kubo.<br /> 1972: Panamo agnoskas la rajton de indiĝenoj al siaj kampoj.<br /> 1980: Ita Catherine Ford, Maura Clark, Dorothy Kasel kaj Jean Donovan, religiulinoj kaj laikulinoj, forkaptitaj kaj murditaj, Salvadoro.<br /> 1990: Terkultivistoj martiroj de Atitlán, Gvatemalo.<br /> <br /> 3 – Francisko Ĥaviero<br /> 1502: Montezuma estas kronigita kiel majstro de Tenochtitlán, Meksiko.<br /> 1987: Victor Raúl Acuña, pastro, Peruo.<br /> 2002: Forpaso de Ivan Illich, filozofiisto kaj sociologiisto de la liberiĝo.<br /> Internacia Tago de la Handikapulo<br /> <br /> 4 – Johano Damaskeno, Barbaro<br /> 1677: La armeo de Fernán Carrillo atakas la Kilombon de Palmares, Brazilo.<br /> <br /> 5 – Sabas<br /> 1492: Kolumbo atingas la teron nomumita La Española en sia 1-a vojaĝo.<br /> 1824: La brazila leĝo malpermesas, ke la lepruloj kaj la negruloj partoprenu en la lernejoj.<br /> 2000: Du eksgeneraloj argentinaj, Suárez Masón kaj Santiago Riveros, estas kondamnitaj de la itala juĝistaro al dumviva enprizonigo pro krimoj dum la diktatoreco.<br /> Tago de la Volontuloj por la Disvolviĝo<br /> <br /> 6 – Nikolao de Bari, Nikolao de Mira<br /> 1534: Estas fondita la urbo Kito, Ekvadoro.<br /> 1810: Miguel Hidalgo publikigas la 2-an Edikton de abolicio de sklaveco kaj de privilegioj en Ameriko, ĉesigante la "enkomendojn". Guadalajara, Meksiko.<br /> 1969: Forpasas João Cândido, heroo de la Ribelo de Skurĝado de 1910, Brazilo.<br /> <br /> 7 – Ambrozio<br /> 1975: La armea registaro de [[Indonezio]] invadas Orientan Timoron: 60 mil mortintoj dum du monatoj; Dum 20 jaroj da okupado, okazis pli ol 200 mil mortoj, triono de la popolo.<br /> 1981: Lucio Aguirre kaj Elpidio Cruz, honduranoj, martiroj de la solidareco.<br /> <br /> 8 – Senmakula Koncipo de Maria<br /> 1542: Frato [[Bartolomé de las Casas]] finas sian verkon «Malgranda Rilato pri la Detruado de la Hindioj».<br /> 1965: Finiĝas la Koncilio Vatikano la 2-a.<br /> 1976: Ana Garófalo, metodista aktivulino, martirino pro la kaŭzo de la malriĉuloj, en Bonaero, Argentino.<br /> 1977: Alicia Domont kaj Leonie Duquet, martiroj de la solidareco kun la malaperintaj, Argentino.<br /> 1994: Leila Zana estas kondamnita al 17-jara enprizonigo en [[Turkio]] pro sia defendo al la rajtoj de la kurda popolo.<br /> 1997: Samuel Harmen Calderón, pastro kiu laboradis kun la terkultivistoj, mortigita de la civilaj armeistoj en Kolombio.<br /> 2004: Dekdu landoj fondas la Sudamerikan Komunumon de Nacioj: 361 milionoj da loĝantoj.<br /> <br /> 9 – Leokadja, Valerio<br /> 1824: Sucre venkas en Ajakuĉo; lasta batalo por la sendependiĝo de Bolivio.<br /> <br /> 10 – Eŭlalja de Merida<br /> 1898: Hispanio cedas siajn koloniojn Portoriko kaj Filipinoj al Usono.<br /> 1948: Universala Deklaro de la Homaj Rajtoj.<br /> 1996: Premio Nobelo de la Paco estas donita al [[José Ramos Horta]], aŭtoro de la paco-plano al Orienta Timoro, kaj [[Carlos Ximenes Belo]], episkopo de [[Dili]].<br /> 1997: La franca socialista registaro aprobas la redukton de la semajna labortempo al 35 horoj.<br /> Internacia Tago de la Indiĝenaj Popoloj<br /> Tago de la Homaj Rajtoj<br /> Nacia Tago de la Orgojlo de la Kolektistoj de Renovigeblaj Materialoj – movimentodoscatadores.org.br<br /> <br /> 11 – Damaso; Lars Olsen Skrefsrud<br /> 1978: Gaspar Garcia Laviana, pastro, martiro de la popolaj luktoj de liberiĝo en Nikaragvo.<br /> 1994: En la 1-a Amerika Kunveno realigita en [[Miami]], per iniciato de Usono, oni decidis krei la Aliancon de Libera Komerco de Ameriko, la plej granda monda merkato: 850 milionoj da konsumantoj.<br /> <br /> 12 – Nia Sinjorino de Gvadalupo, Johano Diego<br /> 1531: Maria aperas al la indiĝeno Cuauhtlatoazin, «Juan Diego», en la monto Tepeyac, kie oni veneris Tonantzín, «Venerinda Patrino».<br /> 1981: Masakro «El Mozote» de centoj da salvadoraj kamparanoj en Morazán.<br /> 1983: Prudencio Mendoza, «Tencho», seminariano, martiro en Huehuetenango, Gvatemalo.<br /> 2002: La Kongreso de Nikaragvo juĝas la eksprezidenton Alemán pro miliona ŝtelo kontraŭ la Ŝtato.<br /> 2009: Granda juĝado pri la argentina torturejo en la Mararmea Lernejo de Mekaniko; Alfredo Astiz, Cosselo kaj aliaj estis akuzitaj je torturado kaj malaperigo de 85 viktimoj.<br /> <br /> 13 – Lucio<br /> 1968: La Deputitejo opozicias al la registaro kaj estas malfermita de la Diktatoreco, Brazilo.<br /> 1978: Sendependiĝo de [[Sankta Lucio]].<br /> <br /> 14 – [[Johano de la Kruco]], Teresa el Avila<br /> 1890: Brazila intelektulo Rui Barbosa ordonas bruligi la dosierojn rilatajn al la sklaveco. “Ni bruligis pro timo/ timo al la historio/ niajn dokumentojn./ Ni blankigis/ nian memoron” (teatraĵo "Meso de Kilomboj").<br /> 1973: UN identigas Portorikon kiel kolonion kaj reasertas ties rajton sendependiĝi.<br /> <br /> 15 – Valeriano<br /> 1975: Daniel Bombara, membro de la Katolika Universitata Junularo, martiro inter la studentoj korligitaj al la malriĉuloj en Argentino.<br /> 2009: Forpasas Ronaldo Muñoz, ĉilia teologiisto de la liberiĝo, ekzemplo de kohereco inter kredo, teologio kaj praktiko, en Santiago de Ĉilio.<br /> <br /> 16 – Adelaide<br /> 1984: Eloy Ferreira da Silva, sindikatestro, mortigita en urbo São Francisco, brazila ŝtato Minas Gerais.<br /> 1991: Indiĝenoj martiroj de Cauca, Kolombio.<br /> 1993: Popola ribelo en Santiago del Estero, Argentino.<br /> <br /> 17 – Johano de la Mata, Lazaro<br /> 1819: Estas proklamita la Respubliko de la Granda Kolombio en Angostura.<br /> 1830: Forpasas, viktimigita de tuberkulozo aŭ kancero, proksime de Santa Marta en Kolombio, [[Simón Bolívar]], liberiginto de Venezuelo, Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo, je la aĝo de 47 jaroj.<br /> 1994: Argentino, Brazilo, Urugvajo kaj Paragvajo subskribas en urbo Ouro Preto, Brazilo, la akordon nome [[Mercosul]].<br /> 2009: Antonio Aparecido da Silva, negra teologiisto de la liberiĝo, simbolo de la negra latinamerika teologio, forpasas en urbo Marília, brazila ŝtato San-Paŭlo.<br /> <br /> 18 – Rufo kaj Zozimo<br /> 1979: Masakro de terkultivistoj en Ondores, Peruo.<br /> 1979: Masakro de terkultivistoj en El Porvenir, Salvadoro.<br /> 1985: João Canuto, sindikatestro, estas mortigita je ordono de bienegestroj en la ŝtato Parao, Brazilo.<br /> 1992: Manuel Campo Ruiz, religiulo marianisto, mortigita de la prizongardistoj kiuj intencis ŝteli lin post lia vizito al hispana enkarcerigitulo en Rio de Janeiro.<br /> 1994: Oni trovis la mortajn restojn de Nelson MacKay, unua kazo el la 184 malaperigitoj en Honduro en la [[1980-aj jaroj]].<br /> Internacia Tago (ĉe UN) de la Migranto<br /> <br /> 19 – Nemesio<br /> 1994: Meksika ekonomika krizo: 10 tagoj poste, la [[valuto]] [[peso]] estas malvalorigita je 100%.<br /> 1994: Alfonso Stessel, 65-jaraĝa, pastro, mortigita je tranĉilumado kaj pafoj en Gvatemalo.<br /> 2001: Post la prezidenta parolado, la argentina popolo iras surstraten kaj provokas lian rezignon.<br /> 2001: Claudio «Pocho» Lepratti, 36-jaraĝa, komunitatestro kaj kateĥezisto, mortigita de la perforta premado de la polico en Rosario, Argentino. [http://pochormiga.com.ar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303225421/http://www.pochormiga.com.ar/ |date=2016-03-03 }}<br /> <br /> 20 – Dominiko de Silos<br /> 1810: Miguel Hidalgo, Generalo de la Ameriko, publikigas en Guadalajara “El Despertador Americano”, unua libera ĵurnalo de la kontraŭ-koloniista Meksiko.<br /> 1818: Luis Beltrán, franciskano, “unua inĝeniero de la liberiga armeo” de la Andoj, forpasas en Argentino.<br /> 1989: Usono atakas kaj invadas Panamon por kapti la prezidenton Noriega.<br /> <br /> 21 – Pedro Kanisio, Tomaso Apostolo<br /> 1511: Sermono de Frato Antonio de Montesinos en La Española: «Ĉu la indiĝenoj ne estas personoj?».<br /> 1907: Masakro de Iquique, en Ĉilio: 3600 viktimoj, minlaborantoj strikantaj por pli bonaj vivkondiĉoj.<br /> 1964: Guillermo Sardiñas, pastro, solidara al sia popolo en la lukto kontraŭ la diktatoreco, forpasas en Kubo.<br /> 2009: Brazila prezidento Lula proponas la kreadon de Nacia Komisio de la Vero por klarigi la veron pri la 400 mortintoj, 200 malaperigitoj, 10.000 torturitoj dum la armea diktatoreco inter 1964 kaj 1985.<br /> <br /> 22 – Franciska J. Kabrini<br /> 1815: Estas pafmortigita José María Morelos, heroo de la Patrio, Meksiko.<br /> 1988: Estas mortigita Francisco “Chico” Mendes, 44-jaraĝa, ekologia ĉefulo en Xapuri, Brazilo.<br /> 1997: Masakro en Acteal, Chiapas, Meksiko. Civilaj armeistoj murdas 46 indiĝenojn ''tzotziles'' kunvenintaj en preĝado.<br /> Somera Solstico (suda hermisferio) kaj Vintra Solstico (norda hemisferio).<br /> <br /> 23 – Johano de Kety<br /> 1896: Konflikto inter Usono kaj Britujo por regi la Venezuelan Gujanon.<br /> 1972: Tertremo je 7 Richter-poentoj detruas la nikaragvan ĉefurbon [[Managua]] kaj mortigas pli ol 20 mil homojn.<br /> 1989: Gabriel Maire, franca pastro, mortigita en urbo Vitória, brazila ŝtato Espírito Santo, pro sia opcio al la malriĉuloj.<br /> <br /> 24 – Herminia kaj Adela<br /> 1873: Subprema ekspedicio kontraŭ la gerilanoj de la kilomboj en la ŝtato Sergipe, Brazilo.<br /> 1925: La brazila leĝo asekuras po 15 feriajn tagojn jare al la industrioj, komercejoj kaj bankoj.<br /> <br /> 25 – Kristnasko<br /> 1553: Valdivia estas venkita en Tucapel fare de la indiĝenoj araucanos.<br /> 1652: Alonso de Sandoval, profeto kaj defendisto de la negraj sklavoj, forpasas en Kartagena de Hindioj, en Kolombio.<br /> <br /> 26 – Estefano<br /> 1864: Komenciĝas la Milito de la Triopa Alianco: Brazilo, Argentino kaj Urugvajo kontraŭ Paragvajo.<br /> 1996: Ĝenerala striko en Argentino.<br /> <br /> 27 – Johano Evangeliisto<br /> 1512: Unua leĝa revizio estas farita pro la denuncoj de la misiistoj Petro de Córdoba kaj Antonio de Montesinos.<br /> 1979: Ângelo Pereira Xavier, indiĝena kasiko ''pancararé'', estas mortigita en Brazilo pro sia lukto por la tero.<br /> 1985: La ŝtatestro de Rio de Janeiro malpermesas la racian diskriminacion en liftoj de konstruaĵoj.<br /> 1996: Unu miliono da sudkoreoj strikas kontraŭ leĝo kiu grandigus la malriĉecon.<br /> 2001: Petrena Sánchez, kampara kaj virina ĉefulino, mortigita de la terorgrupo FARC, en Kolombio.<br /> 2007: Benazir Butto estas mortigita en [[Pakistano]].<br /> <br /> 28 – Sanktaj Senkulpaj Infanoj<br /> 1925: La komunista grupo Coluna Prestes atakas la urbon Teresina, en brazila ŝtato Piauí.<br /> 1977: Masakro de kamparanoj en Huacataz, Peruo.<br /> 2001: Edwin Ortega, kamparano, junulara ĉefulo, estas mortigita de la terorgrupo [[FARC]], en Kolombio.<br /> <br /> 29 – Tomaso Becket<br /> 1987: Pli ol 70 prospektantoj de Serra Pelada, Marabá, en brazila ŝtato Pará, estis pafitaj de la policanoj, falis en la akvo kaj malaperis en la ponto de la [[rivero Tocantins]].<br /> 1996: Post 36 jaroj, pli ol 100 mil mortintoj kaj 44 vilaĝoj detruitaj, la [[gerilo]] kaj la registaro de Gvatemalo subskribas la pac-akordon.<br /> Internacia Tago de la Biodiverseco<br /> <br /> 30 – Sabino<br /> 1502: Eliras el Hispanio la plej granda ŝiparo de sia tempo: 30 ŝipoj kun ĉirkaŭ 1200 homoj, estritaj de Nicolás de Obando.<br /> <br /> 31 – Silvestro<br /> 1384: Forpasas Jonh Wiclyf en Anglio.<br /> 1896: En la plej alta momento de la produktado de [[kaŭĉuko]] en Manaus, Brazilo, estas inaŭgurita la teatro Amazonas.<br /> 1972: Forpasas en San-Paŭlo, en la 4-a tago de torturo, Carlos Danieli, de la Komunista Partio de Brazilo, post paroli nenion.<br /> 2009: La jaro finiĝas en Argentino kaj 32 subpremantoj de la diktatoreco estas kondamnitaj.<br /> <br /> ==Jardeko de la UN== Por vidi, ĉu la nuna jaro apartenas al iu el la jardekoj de la UN, vizitu ekz.: [http://www.un.org/en/events/observances United Nation Observances] kaj [http://www.un.org/en/events/ United Nations Conferences, Meetings and Events] ==Eksteraj ligiloj== * [http://servicioskoinonia.org/romero Vizitu hodiaŭ la retpaĝon de Romero kaj legu liajn predikojn] [[Kategorio:Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Latinameriko]] [[Kategorio:Historio de Ameriko]] [[Kategorio:Sociologio]] dw93l3um0fetihzh8dwkdrn9omdcs1r 1 455554 9441647 5324676 2026-07-30T07:21:01Z Sj1mor 12103 /* muskulo */ nova sekcio 9441647 wikitext text/x-wiki Laŭ la [[:hu:Mozgássérültség]]. [[Uzanto:Koracio|Koracio]] ([[Uzanto-Diskuto:Koracio|diskuto]]) 18:43, 13 Okt. 2013 (UTC) == [[muskulo]] == "La [[paralizo]] estas la malfunkciado de iu [[muskolo]] aŭ muskuloj. Kio tio estas? ne ekzistas en PIV! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:21, 30 jul. 2026 (UTC) itm2k98ajpw8sbo8ku757zunumm58eg 0 462293 9441648 8895538 2026-07-30T07:21:17Z Sj1mor 12103 9441648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}La '''dislalio''' estas ekarto de la normoj de la [[gepatra lingvo]]. Ankaŭ la dialektoj estas parto de la normo. La [[fonemo]]j povas distordiĝi, ŝanĝiĝi aŭ elfali. La [[paroleraro]] povas eki laŭ iaj reguloj (nur en iuj vortoj, aŭ fronte, ene, aŭ voste de ili), aŭ esti nekonsekvenca. Plej ofte la [[siblanto]]j aŭ la [[konsonanto]] '''''r''''' estas distordatai aŭ ŝanĝataj, kaj plej ofte la '''''h''''' elfalas. La dislalio povas helpi paroli aliajn lingvojn, en kiuj iuj fonemoj disigas de la fonemoj de la gepatra lingvo. ==Tipoj== Ĝi povas esti: *parta: nur kelkaj fonemoj estas misprononcitaj **[[lispado]]: misprononco de la siblantoj **[[kartavado]]: misprononco de la ''r'' *ĝenerala: minimume 10 konsonantoj aŭ iuj vokaloj kaj iuj konsonantoj estas misprononcataj *[[nazala parolo|nazala]], la distordo de la nazaleco, kiu povas esti parta aŭ ĝenerala *fonetika *fonologika Ju pli da fonemoj estas misprononcatja, des malpli oni povas kompreni la parolon. Se ĉiu konsonanto estas misprononcata, kompreni la parolon estas tre malsimple. Estas ankaŭ aliaj formoj de la dislalio, kiuj estas nomataj laŭ la literoj de la greka aŭ de la hebrea alfabeto: {| class="prettytable" |- style="background:#ddd;" !align="center" colspan="4" | Perturboj de la elparolado |- ! colspan="2" | Litero ! Nomo ! Perturbo de la artikulacio |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Β</font> || [[Beto (litero)|βῆτα]]|| Betacismo || misprononco de la ''b'' |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Γ</font>|| [[Gamo (litero)|γάμμα]]|| [[Gammacismo]] || misprononco de la ''g'' |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Δ</font> || [[Delto|δέλτα]]|| Deltacismo || misprononco de la ''d'' |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Ι</font> |||[[Joto|ἰῶτα]]|| [[Jotacismo]] || misprononco de la ''j'' |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Κ</font>|| |[[Kapo (litero)|κάππα]]|| [[Kappacismo]] || misprononco de la ''k'' |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Λ</font>|| [[Lambdo|λάμβδα]] || Lambdacismo || misprononco de la ''l'' |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Χ</font> || [[Ĥio (litero)|χῖ]] || Ĥitismo || misprononco de la ''ĥ'' |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Ρ</font>|| [[Roto (litero)|ῥῶ]]|| [[Kartavado]] || misprononco de la ''r'', ne konfuzu kun [[rotismo]] |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Σ</font>|| [[Sigmo|σίγμα]]|| [[Sigmatismo]] || misprononco de la ''s''; alternativa nomo de la lispado |- |<font style="line-height:120%;" size="5">ש</font>|| [[Ŝin (hebrea alfabeto)|שין]]|| Ŝetismo || misprononco de la ''ŝ''; alternativa nomo de [[blezado]] |- |<font style="line-height:120%;" size="5">Τ</font>|| [[Taŭo|ταῦ]]|| Taucismo || misprononco de la ''t'' |} Se la fonemo estas ŝanĝita, oni nomas la eraron paralalio, kaj donas la ''para''-prefikson al ĝia nomo. ==Kaŭzoj== La dislalio povas havi multajn kaŭzojn: perturboj de la aŭdado aŭ la fonema aŭdado, malgrandaj eraroj de la parolorganoj, precipe de la buŝaj muskoloj, difekto de la dentoj, genetikaj kaŭzoj aŭ malbona modelo en la infanaĝo. ==Korektado== La celo de la korektado estas, ke la dislaliulo povos paroli laŭ la normoj. Pro tio li antaŭe devas evoluigi la aŭdadon kaj la movadon de la parolorganoj. Poste li povas ekzercadi la fonemojn: elformi, uzi kaj aŭtomatigi ilin. ==Fontoj== *http://demoszthenesz.hu/cikkek/poszesegrol {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090217114944/http://demoszthenesz.hu/cikkek/poszesegrol |date=2009-02-17 }} *http://www.beszedjavitas.hu/poszeseg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305094004/http://www.beszedjavitas.hu/poszeseg |date=2008-03-05 }} *http://www.beszedjavito.hu/diagnozis/poszeseg/poszeseg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110505005255/http://www.beszedjavito.hu/diagnozis/poszeseg/poszeseg |date=2011-05-05 }} *http://www.lib.jgytf.u-szeged.hu/annus/beszedhiba.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120521082131/http://www.lib.jgytf.u-szeged.hu/annus/beszedhiba.htm |date=2012-05-21 }} * Ulrike Franke, Barbara Lleras, Susanne Lutz: ''Artikulationstherapie bei Vorschulkindern. Diagnostik und Didaktik''. Reinhardt, München 2001, ISBN 978-3-497-01402-6 * Josefine Kramer: ''Der Sigmatismus''. Universitätsverlag, Freiburg 1967, ISBN 978-3727804557 * Josefine Kramer: ''Wenn Kinder stammeln''. Walter, 1945. * Martina Weinrich, Heidrun Zehner: ''Phonetische und Phonologische Störungen bei Kindern''. Springer, Heidelberg 2005, ISBN 3-540-23041-6 [[Kategorio:Dislalioj| ]] [[Kategorio: Klinika lingvistiko]] [[Kategorio: Sindromoj en foniatrio]] 5j7o2s5lrmo3m2ltyc29h59y1sb9e3q 0 463126 9441652 6491712 2026-07-30T07:21:45Z Sj1mor 12103 9441652 wikitext text/x-wiki La '''nazala parolo''' estas [[dislalio]] kun distordita nazaleco. Ĝiaj historikaj nomoj montris al la kialoj, efikoj aŭ ortoj de la nazala parolado sen la klara identifiko. Oni distingas la hiponazalecon, la hipernazalecon kaj la miksan nazalecon. La hiponazaleco signifikas, ke la nazalaj fonemoj perdas sian nazalecon. Se ne nazalaj fonemoj akiras nazalecon, temas pri hipernazaleco. Se la nazaleco estas miksita, la nazalaco de pliaj fonemoj estas distordita, kaj la parolado malfacile komprenebla. == Kaŭzoj == La nazala parolo povas havi kaj organajn kaj funkciajn kialojn: *La organaj kaŭzoj estas la anomalioj de la palato: fendoj, paralizoj, traŭmoj, tumoroj, aŭ deformoj de la naso, la oblikvo de la nazosepto, hiperplazio de la nazomuskolo, anomalioj, aŭ tumoroj. *Se temas pri funkcionalaj kialoj, la organoj estas sanaj, sed el kutimo oni parolas nazale. Ĝi povas esti psiĥika, aŭ postoperacia protektado de la regiono. ==Rekonado== La nazala parolado pleje apartenas al la medicino. Gravas la subjektiva aŭditiva impreso. Krom la spontana parolado oni uzas ankaŭ testfrazojn kun nazaloj kun plozivoj, kaj enhavas ĉiujn vokalojn kaj konsonantojn en multaj kunordigo. Tia estas la Gutzmanna testo. Ĝi baziĝas sur la malfermado kaj fermado de la velo en la elparolado de la vokaloj ''a'' kaj ''i''. Per la Czermak-plato estas la nazala fluado semikvantitive mezurebla. Per fonendoskopo estas la nazalaj trabatoj celite aŭskulteblaj. Krom tiuj metodoj la medizino ankaŭ uzas la malnovajn objektivajn kaj kvantitativajn metodojn de la nazometrio. La tiel mezuritaj nazalecvertoj povas informi pri la funkcionado de la velo kaj la progresado de la postoperativa terapio, kaj estas ankaŭ en la terapio uzeblaj. Por la inspektado de la resanado oni esploras la organojn. Ekzistas multa da metodoj kaj iloj por la esplorado de la velo, ekzemple elektromagnetika artikulografio, altfrekvencia videokinematografio, diagnostiko per X-radioj, videofluoroskopio, spektrografio. Tiuj servas prefere por sciencaj esploradoj. == Korektado == Se la nazala parolo havas organajn kaŭzojn, prie oni devas per operacio kuraci ilin, kaj la subjekto povas nur poste ekzerci la elparoladon. == Literaturo == *Wendler, Jürgen; Seidner, Wolfgang; Eysholdt, Ulrich: Lehrbuch der Phoniatrie und Pädaudiologie, 4. Auflage, Thieme-Verlag Stuttgart, 2005 ISBN 3131022949 *Hirschberg, Jenö: Velopharyngeal insufficiency. Folia Phoniatrica 1986;38:221 *Hirschberg, Jenö und Gross, Manfred: Velopharyngeale Insuffizienz mit und ohne Gaumenspalte. Median-Verlag, Heidelberg 2006 ISBN 392276682X *Wohlleben U: Funktionelle Therapie von Patienten mit Lippen-Gaumenspalten. In: Böhme, Gerhard: Sprach-, Sprech-, Stimm- und Schluckstörungen. Bd2: Klinik. Urban und Fischer, München 2001 ISBN 3437469614 [[Kategorio:Dislalioj]] agquhet94h70tyotr7rt3hh427rh0m7 0 463326 9441498 8991581 2026-07-29T20:06:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441498 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = | zomo = 11 }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] * [[Andelot (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/andelot-en-montagne/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162701/https://www.jura.fr/communes-du-jura/andelot-en-montagne/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Andelot-en-Montagne| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] 7j7bkhgkrrh29k6gpb871ro50gskihx 0 464975 9441665 9380321 2026-07-30T07:29:04Z Sj1mor 12103 9441665 wikitext text/x-wiki La '''taĥilalio''' estas eraro de la fluenco de la parolo. Ĝi estas parenca al [[balbutado]]. Ĝiaj simptomoj estas la hasta spirado, la rapida parolado, elfalado de parolsonoj kaj silaboj. Ĝin karakterizas la neakurata eldiro, la monotona aŭ ripetita parolmelodio kaj akcento, kaj la neagala mezuro de la ritmo de la parolado. La hasto, la disgramatismo, la eraroj de la fleksioj kaj la frazkonstruado kaj la malriĉa vortostoko aperas ankaŭ en la legado kaj skribado. Tiuj malhelpas la konstruadon de tekstoj kune kun la perturboj de la memoro, de la verbala atendo, kaj de la pripensado de la temo. Ankaŭ la grandaj movoj estas hastaj, rapidaj kaj neatenditaj. La taĥilaliuloj estas kutime amikantaj, malfermitaj, sensitivaj, komprenitivaj, sed ankaŭ surfacaj, maltrankvilaj kaj incitiĝemaj. Ofte ili havas bonan [[intelekto]]n, kaj estas bonaj en [[matematiko]], [[ĥemio]] kaj [[fiziko]]. Laŭ definicio de Fluency Disorders Division of the American Speech-Language Hearing Association: Taĥilalio estas perturbo de fluenco de parolo, kiun karakterizas rapida aŭ neregula ritmo, troaj stagatoj, kaj ofte aliaj lingvaj kaj fonologaj eraroj, deficitoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://blog.asha.org/2013/08/20/distinguishing-cluttering-from-stuttering/|titolo=https://blog.asha.org/2013/08/20/distinguishing-cluttering-from-stuttering/|alirdato=2018-05-31|dato=2013-08-20|lingvo=en-US|verkaĵo=Leader Live — Happening now in the speech-language-hearing world}}</ref> Laŭ Sick (1999) ĝi manifestas en akumulado de fonetikaj anomalioj, kiel malestantaj aŭ distorditaj parolsonoj kaj silaboj, kiuj povas fari frazojn komplete neinteligebaj per rapida paroltempo. Ofte silaboj, parolsonoj kaj vortoj stumblas, kaj propozicioj igas ripetitaj. Ĝi estas rara relative al la balbutado, kaj oni konas ĝin nur iomete. En 2007 en [[Razlog]], [[Bulgario]] la taĥilaliuloj kaj fakuloj fondis la internacian taĥilalian asocion, kiu volas la paroleraron pli bone ekkoni. == Historio == Battaros estis konata Libia monarko, kiu parolis tre rapide kaj vagante; do oni nomis tiun malkapablon laŭ li. En 1960aj jaroj oni nomis ĝin mallonge tachyphemia, kiu signifikas rapidan parolon. Ankaŭ la vorto taĥilalio signifikas tiun, sed tiu ne estas akurata, ĉar mem la rapida parolo ne estas taĥilalio. Oni esploris taĥilalion ĉefe en Eŭropo, en Ameriko oni ne esploris ĝin inter 1930 kaj 1980. Ekde tiu ĝi igis rapide populara temo. La unua konferenco estis en 2007, Bulgario. La pli ol 60 partoprenantoj venis el 18 landoj. Taĥilaliuloj kaj logopedoj igis la internacia International Cluttering Association, kiu volas helpi per multaj iloj al taĥilaliuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://associations.missouristate.edu/ica/|titolo=International Cluttering Association (ICA)|alirdato=2018-05-31|verko=associations.missouristate.edu|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180223004738/https://associations.missouristate.edu/ICA/|arkivdato=2018-02-23}}</ref> == Kaŭzoj == La taĥilalio havas genetikajn faktorojn, aŭ estas kaŭzita de la anomalio de la [[centra nerva sistemo]]. Ĝi igas pleje en familioj, en kiuj estas troveblaj multspecaj paroleraroj severe aŭ milde.<ref name="hirmagazin.sulinet.hu">{{Citaĵo el la reto|url=http://hirmagazin.sulinet.hu/hu/pedagogia/beszedzavarok-3-a-hadarasrol|titolo=Beszédzavarok 3. A hadarásról {{!}} Sulinet Hírmagazin|alirdato=2018-05-31|verko=hirmagazin.sulinet.hu}}{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La genetika faktoro estas pli forta ĉe knaboj ol knabinoj.<ref name="jugend-infoseite-stottern.de">http://www.jugend-infoseite-stottern.de/Poltern-flyer.pdf</ref> La taĥilalio povas esti severa aŭ milda. La plej konata simptomo estas rapida paroltempo, sed tiu ne estas la plej severa. La ulo ellasas parolsonojn kaj silabojn, neakurate formas ilin, kiu distordas la parolon. Oni ofte povas aŭdi monotonecon, kiu havas organan kialon. Per EEG oni povas rekoni distingvon inter lezio de krusto kaj cerba trunko. Laŭ esploroj taĥilalio igas el denaska parolmalforto, kiu eligas [[malfrua parolevoluo]]n, kiu estas bazo de taĥilalio. Iuj esploristoj trovis ligon kun [[maldekstramanulo|maldekstramanceo]], sed ne povis demonstri tiun. Maldekstramaneco estas tre ofta ĉe taĥilaliuloj. Laŭ iuj esploristoj la kialo estas aŭdado, ĉar parolmalforto kaj bonaj muzikaj kapabloj estas ekskludaj. Taĥilaliuloj ofte ne havas muzikanaŭdadon, kaj ne povas ripeti eĉ mallongan melodion.<ref name="hirmagazin.sulinet.hu"/> La taĥilalio ne estas psika problemo, sed malĝustaj familiaj kaj sociaj problemoj povas severigi ĝin.<ref name="jugend-infoseite-stottern.de"/> == Simptomoj == Simptomoj povas igi kaj en semantiko kaj en pragmatiko. Taĥilaliuloj havas evidentan komunikan konduton: ili ofte ne povis formi bone ilian diron, parolar tre longe kaj malfacile inteligeble.<ref name="jugend-infoseite-stottern.de"/> La parolo ne estas kontinua, kaj oni malbone povas inteligi la diron. Kun rapida parolo venas stakatoj, tro mallongaj aŭ tro longaj paŭzoj, ripeto de vortoj kaj nefinitaj vortoj.<ref name="stutteringhelp.org">https://www.stutteringhelp.org/sites/default/files/Migrate/0065c.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170918065333/http://www.stutteringhelp.org/sites/default/files/Migrate/0065c.pdf |date=2017-09-18 }}</ref> La ulo ofte ripetas finojn.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://blog.asha.org/2013/08/20/distinguishing-cluttering-from-stuttering/|titolo=Distinguishing Cluttering from Stuttering - Leader Live — Happening now in the speech-language-hearing world|alirdato=2018-06-04|dato=2013-08-20|lingvo=en-US|verkaĵo=Leader Live — Happening now in the speech-language-hearing world}}</ref> Karaktera estas malpreciza parolo, ofte sonoj, precipe l kaj r estas distorditaj, kaj monotona parolo, kiu komenciĝas laŭte kaj ofte finiĝas mallaŭte, eĉ flustre.<ref name="www.slt.co.uk">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.slt.co.uk/babies-and-children/speech-disorders/cluttering.php|titolo=Cluttering - Speech disorders - Babies and children - Speech and Language Therapy|alirdato=2018-06-04|verko=www.slt.co.uk|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180509162946/http://www.slt.co.uk/babies-and-children/speech-disorders/cluttering.php|arkivdato=2018-05-09}}</ref> Komenco de vortoj estas stakataj kaj rapidaj, frazoj ofte estas erara. La ulo ne povas bone strukturi lian diron, do aŭdantoj havas problemojn kompreni la diron.<ref name="jugend-infoseite-stottern.de"/> Akompanaj estas ellaso, distordado kaj anstataŭigado de sonoj kaj silaboj. Taĥilaliuloj mem ne rekonas la plej simptomojn,<ref name="www.slt.co.uk"/> nur ili scias, ke ili parolas rapide. Se oni demandas ilin paroli pli malrapide aŭ atendi ilan parolon. Ne estas spasmoj dum parolo, kaj ne estas akompanaj simptomoj en konduto. Simptomoj povas manifestiĝi dum legado kaj skribado, ĝi povas kaŭzi lernajn problemojn kaj malzorga skribado. Akompanaj povas esti hiperaktiveco, facila distrado, limita atendo kaj problemoj de aŭda prilaborado.<ref name="stutteringhelp.org"/> La malfacile komprenebla parolo povas okazi socialajn problemojn.<ref name="www.slt.co.uk"/> == Rekonado == Oni pleje rekonas taĥilalion kiel balbutadon, ĉar oni konas taĥilalion pri rapideco de parolo, kaj ne pri stakatoj, kiuj estas atribuitaj al balbutado. Do la ĉirkaŭaĵo ofte parolas pri balbutado, pleje se la taĥilaliulo estas nervoza kaj li parolas simile al balbutulo. Ankaŭ la taĥilaliulo erare pensas, ke li balbutas. Ambaŭ perturboj de fluenco de parolo ĉesigas fluencon de parolo, sed alie. Balbutuloj povas pensi kohere, kaj havas problemojn eldiri iliajn pensojn. Kontraŭe taĥilaliuloj ne havas problemojn kun esprimado, eldiri kiun ili pensas, sed dum parolado igas iliaj pensoj malordigitaj kaj ekstertemaj. Kontraŭ de balbutado, taĥilaliuloj povas limigite helpi mem per aliaj komunikmodoj, per skribado kaj per maŝinskribo, ĉar taĥilalio ne estas nur prononca problemo, sed ankaŭ perturbo de ekspreso de pensoj.<ref>https://www.stutteringhelp.org/sites/default/files/Migrate/0065C.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170918065333/http://www.stutteringhelp.org/sites/default/files/Migrate/0065c.pdf |date=2017-09-18 }}</ref> Ili montras malmultan stampadon kaj kunmovojn, kiuj estas karakteraj al balbutado. Taĥilalio kaj balbutado estas du memstaraj problemoj, sed ili povas kombinigi. En pura taĥilalio ne estas blokadoj dum parolado, kaj streĉadoj.<ref name="jugend-infoseite-stottern.de"/> En pura balbutado, ne estas malestantaj sonoj aŭ silaboj kaj kuntiroj, tipaj al taĥilalio. Oni ankaŭ povas konfuzi taĥilalion kaj [[atentomanka-hiperaktiva perturbo]]n. Taĥilalio ofte estas kompanita kun [[disleksio]] aŭ [[disgrafio]]. Antaŭ de terapio devas logopediisto rekoni taĥilalion akurate, kiu bezonas du- ol multfoja renkonton. Tiu povas bezoni ankaŭ helpon de aliaj fakuloj, pedagogo, aliaj kuracpedagogoj, psiĥologo, psiĥiatro, kuracisto de infano, kaj neŭropsiĥologo. Ili ankaŭ bezonas anamneson de la infano, precipe pri lingva evoluo; ĝi devas enhavi priskribon de evoluo de komunikado kaj lingvaj kapabloj.<ref name="stutteringhelp.org"/> La logopedia ekzameno devas ekzameni fluencon de parolo, kaj eblaj akompanaj anomalioj, kiel oralaj-motoraj kapabloj, prononcaj problemoj, sociaj problemoj. Se la taĥilaliulo lernas, oni devas fari kun li ankaŭ ĝeneralan lernan teston, kaj teston pri inteligencio. La diagnozo devas enhavi, ĉu estas taĥilalio, kaj kiuj akompanaj anomalioj estas troveblaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.slt.co.uk/babies-and-children/speech-disorders/cluttering.php|titolo=Cluttering - Speech disorders - Babies and children - Speech and Language Therapy|alirdato=2018-05-31|verko=www.slt.co.uk|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180509162946/http://www.slt.co.uk/babies-and-children/speech-disorders/cluttering.php|arkivdato=2018-05-09}}</ref> == Korektado == La korekcio okupiĝas ne nur pri la paroleraro, sed ankaŭ pri la karaktero. Unue solvas la konektajn problemojn, kaj poste iras al la parolado. Centrala estas trovi la bonan rapidon de la parolo, kaj la lernado uzi paŭzojn. Krome la taĥilaliulo devas ekzerci la elparolon kaj la akcenton. Se li havas ankaŭ alian paroleraron, ankaŭ tiu estas korektenda. Kune kun la logopediisto li devas okupiĝi ankaŭ pri la lingvaj simptomoj. Se la kialoj ne estas estingeblaj, oni povas limigite aŭ nur tempore korekti taĥilalion. Ne estas metodo, kiu povas ĉesigi ĉiun kialojn kaj simptomojn. Oni devas adapti la terapion al la kliento, sed kial oni havas komence malmultajn datojn, tiu ne estas simpla. Estas multa strategioj, kiuj povas esti bonaj por iuj. Al tiu apartenas evoluo de parolo, lingvo kaj aliaj kapabloj, kiuj helpas la taĥilaliulon uzi pli efektivajn strategiojn por komuniki. La fakuloj elektis iujn celojn kaj principojn, kiuj estas: malrapidigi paroltempon; pli intensa mematendo; pura artikulado; konscia gramatiko; interago kun aŭdantoj; alpropriĝo de natura parolo. === Malrapidigi la paroltempon === Malrapidigi la paroltempon povas helpi mildigi simptomojn de taĥilalio. Ĝi estas ne ĉiam tial facila, kiel oni pensas. Logopediisto devas alarmi la klienton, ke li povas pli malfacile malrapidigi, ol averaĝa persono. Tiu estas la unua strategio, kaj la logopediisto devas serĉi alian strategion, kiu povas esti pli efika. Estas uloj, al kiuj tiu ne helpas, eĉ malhelpas. Se emocioj fortas, paroltempo aŭtomate rapidiĝas. === Pli intensa mematendo === Taĥilaliuloj ofte devas mematendi ilian parolon. Ofte ili ne volas aŭ ne povas atebdi kaj pensi pri ritmo de ilia parolo, ĉefe sen reakcioj kaj dum spontana parolo. Ĉiu teĥniko bezonas pli intensan mematendon. Komence logopediistoj povas atendi kaj atenti. Ankaŭ prokrastinita aŭda retrokuplo povas helpi. Rapidaj segmentoj de parolo povas esti ankaŭ projekciitaj per imagfarantaj metodoj, do la kliento povas kaj aŭdi kaj vidi lian taĥilalion. Oni povas igi la tempon al normala paroltempo, do la kliento povas ekzerci normalan paroltempon per ripetado. Ili povas analizi videojn por trovi momentoj, en kiuj mematendo estis forviŝita. Oni povas elekti la plej bonajn, la plej malbonajn kaj malbonajn partojn. Tiuj povas helpi plibonigi teĥnikon. === Pura artikulado === La pli intensa mematendo mem ofte plibonigas parolon kaj faras ĝin pli komprenebla. Oni povas ankaŭ plibonigi artikuladon, sistemaj distordoj kaj ellasoj povas esti plibonigitaj per tradiciaj metodoj. Tiuj devas esti igitaj en normala parolo. Por ekvilibro la kliento devas ekzerci tekstojn. === Gramatiko === Ofte ankaŭ estas problemojn kun gramatiko. Oni povas rekonstrui ĝin per frazoj, kiuj estas konstruitaj en fazoj. Ankaŭ kurtaj tekstoj povas esti simile konstruitaj. Oni povas doni logikajn desegnaĵojn por konstrui proprajn pensaĵojn logike kaj laŭ gramatiko. === Interago === Taĥilaliluoj ofte bezonas prepari al interagoj kun aŭdantoj. Ili devas lerni konversacii, kaj ke ankaŭ ili devas aŭdi aliulojn. Ili lernas iom pri neverbala komunikado, kaj kontroli ĉu ili estis kompreneblaj. === Paroli nature === Proporcioj tro rapidaj aŭ neregularaj, tro malrapidaj aŭ senmelodiaj ne estas naturaj dum parolo. Oni povas atenti la taĥilaliulon por tiuj eraroj. Estas klinikaj iloj kiuj imitas la parolon de kliento, kaj helpas ŝanĝi tonon por pli natura parolo.<ref>{{Cite journal|author=Lawrence J.|last=Louis|first=Kenneth O. St|coauthors=Florence L.|date=2003-11-01|title=Cluttering Updated|language=en|journal=The ASHA Leader|volume=8|issue=21|pages=4–22|doi=10.1044/leader.FTR1.08212003.4|url=https://leader.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=2292318|issn=1085-9586}}</ref> Terapio de Ulrike Sick okupiĝas pri evolvo de atendo, prozodio, evolvo de aŭdado, teĥniko de spirado, evolvo de tono, paŭsoj, parolritmo, deficitoj de pragmatiko kaj komunikado, kaj karaktero, kiu enhavas finigadon pri negativa sinteno.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://logopaediewiki.de/wiki/Poltern|titolo=Poltern – logopädisches Weblexikon|alirdato=2018-05-31|verko=logopaediewiki.de|lingvo=de}}</ref> === Kiun povas la ĉirkaŭaĵo fari === Pleje taĥilaliuloj mem ne rekonas ilian paroleraron, sed familio, parencaro, gefratoj, kolegoj rekonas tiun. Se taĥilaliulo mem ne konas pri lia paroleraro, neniu terapio povas helpi al li.<ref>https://www.stutteringhelp.org/Portals/English/ClutteringBrochueGerman.pdf</ref> Logopediisto devas labori kun aliaj fakuloj. Per (alternativaj) demandoj oni povas decidi, kiun la taĥilaliulo volis diri, ankaŭ se parolis nekompreneble. Oni povas regvidi la infanon en komenca temo. La taĥilalio povas kaŭzi problemojn en lernejo, kiuj estas solveblaj per terapio de taĥilalio.<ref name="jugend-infoseite-stottern.de"/> === Infanoj === Krom de la logopediista helpo oni faras bone, se: * Ne atentigas la infanon pri sia paroleraro * Ne korektas, ne interrompas, ne ripetigas, kiun la infano diris * Ne faras tiel, ke li ne inteligas la infanon * Estas pacienca al la infano * Ne igas la infanon aktori, se li ne volas * Ne lacigas lin tre * Se la infano estas laca, ne igas lin paroli * Enigas lin en tempopasigiloj, kiuj tre pretendas la uzadon de la lingvon: kanti, rakonti, aŭ ludi pupon * Parolas kviete, mallaŭte, melodie * Faras la medion sekuran === Adultoj === La taĥilalio estas korektebla ankaŭ en adultaĝo, kiu ankaŭ kontribuas al la kariero. Komence la logopediisto kaj la disĉiplo okupiĝas pri la parolteĥniko. La celo estas la korektado de la spirado kaj de la artikulacio, kaj la plibonigado de la ritmo, akcento, kaj intonacio. La kapacito de la spirado estas grandigita per tekstoj, kiuj estas pli longaj kaj longaj. Ili analizas la laŭte legondaj tekstojn, kaj la disĉiplo devas nur ĉe la markoj enspiri. Ili observas la spiradon, la partigadon de la aero, la kunordigon de la spirado kaj la paroladon, kaj la movadon de la diafragmo. Ne estas indiferenta, kiel grandan kaj kie enspiras, kiam enhavas la aeron, kaj plene elspiras la disĉiplo. Gravas ankaŭ, ke kiel kaj kie li elspiras, aŭ tuj enspiras, kiam li elspiris. La tre oftaj problemoj: * Superfaca spirado, la subjekto enspiris malmultan aeron * La elspirado ne estas kompletita; li ne uzas la tutan aeron post la enspirado * La movigado de la [[diafragmo]] ne alkutimigas kun la ritmo de la spirado; la abdomeno ne superigas enspire, kaj ne subigas elspire * Li spiras ore, kiam li ne moviĝas tre * La aero estas malŝparita; tiu kurtigas la parolon per unu spirado * Li ne planas, kiam li enspiri devas. Li enspiras, kiam li tute elspiris Post la spirekzercoj ili komencas la voxcekzercoj. Ili kontribuas al klaraj vokaloj, kaj klara [[buŝmimiko]]. Pro tio ili uzas tekstoj, en kiuj la aktuala vokalo abundas. Se la lingvo enhavas longajn kaj mallongajn vokalojn, ankaŭ la longeco estas ekzercata per vortoparoj. Por la ritmoekzercoj la disĉiplo kolektas longajn, malfacile elparoleblajn vortojn el la sia profesio, kiuj povas esti iaj. La kolektitaj vortoj estas ritmisitaj en multa manieroj. La vortoj estas grupigitaj laŭ ilia ritmo. Komence la logopediisto antaŭdiras ilin, poste diras ilin kun la disĉiplo. Ili ekzercas la akcenton per pli longaj tekstoj. Ili markas la plej gravajn vortojn, priparolas kaj provas, kiel la disĉiplo la tekstojn bele proklami povas. Pliofte ili komencas tiujn ekzercojn per kalkulado; poste ili uzas multispecajn tekstojn, poemojn, anekdotojn kaj ŝercojn, kaj ekzercadas la spiradon, la artikulacion, la akcenton, kaj la paŭzojn. Tiu faras la disĉiplon memfidema, sed la lingva evolvado faras lin pli kuraĝa por paroli. Ili ekzercas la formuladon de la frazoj, larĝigas la vortostokon per reformulado de frazoj kaj kurtaj tekstoj. Ili ankaŭ atentas la efikon de la aliigoj. Ilis faras la vortostokon aktiva per kolektado de vortoj. Ili plilongigas aŭ kurtas tekstojn, kaj varias ĝian stilon, ekzemple faras bulvardon el oficiala teksto, aŭ oficialan tekston el anekdoto. La taĥilaliuloj ofte havas problemojn ankaŭ pri la formulado de la tekstoj, do ili ankaŭ ekzercas tion. Ili konsciigas la formuladon per lingvaj ludoj, kiuj ludas per pli longaj tekstoj, kiujn ili plibonigas, kaj reformadas, eksplikas aŭ inversigas. Tiuj ekzercoj ankaŭ helpas aranĝi la pensojn, kiu estas helpo ankaŭ en la vivo. Krom la parolo kaj pensado ili evovigas ankaŭ la personecon, kiu enhavas tiujn, se ili estas evolvandaj: memkonado, difino de celoj, aranĝado laŭ graveco, planado, analizo, fari horaron kaj strategio de forgesemeco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Iven, Claudia: ''Poltern.'' In: Grohnfeldt, M. (Hrsg.): ''Lehrbuch der Sprachbeilpädagogik und Logopädie. Band 2: Erscheinungsformen und Störungsbilder''. Stuttgart: Kohlhammer, S.&nbsp;173-182. * Sick, Ulrike: ''Poltern. Theoretische Grundlagen, Diagnostik, Therapie'', Verlag Thieme 2004. * Coblenzer, Horst; Muhar, Franz: ''Atem und Stimme. Anleitung zum guten Sprechen'', Verlag öbv/hpt. * Schönmackers, Susanne: ''Entspannungsverfahren in der Sprachtherapie mit polternden Kindern'', Verlag Ernst Reinhardt 2002. * Cluttering, Some Guidelines: ''Stuttering Foundation of America'' == Eksteraj ligiloj == * http://hadaras.weebly.com Orsolya Hetényi pri la korektado de la taĥilalio * http://www.beszedjavitas.hu/repository/2045.doc {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150210223131/http://www.beszedjavitas.hu/repository/2045.doc |date=2015-02-10 }} == Tradukfonto == {{Trad|hu|Hadarás}} [[Kategorio:Prononcaj problemoj]] pop08inv4zoyeoflmk4puu71t8mpyyl 0 465973 9441268 9431554 2026-07-29T13:16:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441268 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Closed.circuit.camera.arp.750pix.jpg|eta|[[Gvatkamerao]].]] '''Amasa gvatado''' estas la vasta [[gvatado]] de la tuta aŭ granda frakcio de popolo<ref>{{cite web |title=Mass Surveillance Technologies |url=https://www.eff.org/issues/mass-surveillance-technologies |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=15-a de septembro 2013}}</ref>. Gvatas kutime registaroj, ofte kaŝe, sed iam korporacioj aŭ por siaj propraj kialoj aŭ pro postulo de la registaro. La gvatado povas esti kontraŭleĝa, aŭ bezoni la aprobon de tribunalo aŭ alia aŭtoritato. Oni ofte provas pravigi gvatadon por kontraŭi [[terorismo]]n, por preventi [[ribelo]]n, por protekti [[nacia sekureco|nacian sekurecon]], por lukti kontraŭ [[infana pornografio]] kaj por protekti infanojn. Oni kritikas amasan spionadon ĉar ĝi kontraŭas rajtojn pri [[privateco]], ĝi limigas [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]], kaj ĉar ĝi estas kontraŭleĝa en multaj juraj kaj konstituciaj sistemoj. Oni timas ke ĉiame pligrandiĝanta gvatado kondukos fine al [[totalisma ŝtato]], kie politika malkonsento estas rompata per metodoj pli ofte uzataj kontraŭ [[spiono]]j. Tian ŝtaton oni nomas [[#gvatada ŝtato|gvatada ŝtato]] aŭ [[#elektronika polica ŝtato|elektronika polica ŝtato]]. En 2013 [[Edward Snowden]] malkaŝis tra tagĵurnaloj multajn likitajn usonajn dokumentojn, kiuj atentigis pri la amasa gvatado fare de [[Usono]] kaj multaj aliaj ŝtatoj tra la mondo. Tiu malkaŝo instigis vastan diskutadon pri civilaj liberecoj kaj rajtoj pri privateco en la komputila epoko<ref>{{Cite web|last=Mark Hosenball and John Whitesides|title=Reports on surveillance of Americans fuel debate over privacy, security|url=http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607|publisher=[[Reuters]]|accessdate=17-a de decembro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-01-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151108202436/http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607|arkivdato=2015-11-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151108202436/http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607 |arkivdato=2015-11-08 }}</ref>. == Ŝtatoj en kiuj amasa gvatado okazas == La enketo de [[Privacy International]] en 2007, kovrante 47 ŝtatojn, montris ke kreskis gvatado kaj malkreskis efikigo de garantioj, kompare kun la antaŭa jaro. Taksante diversajn faktorojn, ili konkludis ke ok landoj estis "endemiaj kontrolsocioj". De tiuj ok, Ĉinio, Malajzio kaj Rusio gajnis plej malalte, sekvite kune de Singapuro kaj Britio, tiam kune de Tajvano, Tajlando kaj Usono. La plej bonan rangon ricevis Grekio, kiu laŭtakse havis "adekvatajn protektojn kontraŭ misfaroj".<ref>{{cite web |url=https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |title=Surveillance Monitor 2007 - International country rankings |publisher=Privacy International |date=28a Decembro 2007 |accessdate=2014-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108235258/https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |archivedate=2016-01-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160108235258/https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |arkivdato=2016-01-08 }}</ref> Multaj landoj tra la mondo jam aldonis milojn da gvatkameraoj al siaj urbaj, antaŭurbaj kaj eĉ kamparaj regionoj.<ref>{{cite web |url=http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |title=Police Surveillance: Go Snoop, Yourself |author=Tom Steinert-Threlkeld |publisher=ZDNet |date=13 August 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |arkivdato=2008-09-11 |accessdate=2014-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |archivedate=2008-09-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |arkivdato=2008-09-11 }}</ref><ref name="yougov1">{{cite web |url=http://www.yougov.co.uk/extranets/ygarchives/content/pdf/TEL060101024_3.pdf |title=YouGov / Daily Telegraph Survey Results |year=2006 |publisher=YouGov |accessdate=15a Septembro 2013}}</ref> En septembro 2007 la [[American Civil Liberties Union]] (ACLU) deklaris ke Usono estas "en danĝero fariĝi vera gvatsocio tute fremda al usonaj valoroj" kun "la potencialo por malhela estonteco kie nia ĉiu movo, nia ĉiu transakcio, nia ĉiu komunikado estas registrita, kompilita, kaj konservita, preta esti ekzamenita kaj uzita kontraŭ ni fare de la aŭtoritatoj kiam ajn ili deziras."<ref>{{cite web |url=https://www.aclu.org/technology-and-liberty/why-surveillance-society-clock |publisher=American Civil Liberties Union |title= Why a Surveillance Society Clock? |date=4a Septembro 2007 |accessdate=15a Septembro 2013}}</ref> La 12an de marto 2013 [[Raportistoj sen limoj]] (Reporters Without Borders) publikigis Specialan raporton pri Interreta gvatado. La raporto inkludis liston de "Ŝtatoj malamikaj al la Interreto", landoj kies registaroj estas aktivaj en trudema gvatado de novaĵoprovizantoj, rezultigante gravajn malobservojn de libereco de informoj kaj homaj rajtoj. Kvin landoj estis en la komenca listo: [[Barejno]], [[Ĉinio]], [[Irano]], [[Sirio]], kaj [[Vietnamio]].<ref name=RSFSRS-March2013>[http://surveillance.rsf.org/en/ ''The Enemies of the Internet Special Edition : Surveillance''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130831072750/http://surveillance.rsf.org/en/ |date=2013-08-31 }}, Reporters Without Borders, 12-a marto 2013</ref> === Barejno === La nivelo de Interreta filtrado kaj gvatado en [[Barejno]] estas unu el la plej altaj en la mondo. La reĝa familio estas reprezentata en ĉiuj lokoj de Interreta administrado kaj rafinis ilojn je ĝia dispono por kaŝe observi siajn regatojn. La retaj agadoj de disidentoj kaj novaĵoprovizantoj estas intense kontrolataj kaj la gvatado pliiĝas.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Ĉinio === Ĉiu retaliro en [[Ĉinio]] estas posedata aŭ kontrolata fare de la ŝtato aŭ la Komunista Partio. Multaj eksterlandaj ĵurnalistoj en Ĉinio diris ke ili senplue akceptas ke iliaj telefonoj estas subaŭskultataj kaj iliaj retpoŝtoj estas registrataj.<ref name=RSFSRS-March2013/> La iloj enkondukitaj por filtri kaj registri la Interreton estas kolektive konataj kiel la [[Golden Shield Project|Projekto Ora Ŝirmilo]], ŝerce [[Granda Fajromuro de Ĉinio]]. Krom la kutimaj sendaj regularoj kiuj ebligas aliron al IP-adreso aŭ bloki specialan domajnan nomon, la Ora Ŝirmilo grandskale uzas Deep Packet Inspection (DPI) teknologion por kontroli kaj bloki aliron bazitan sur ŝlosilvortdetekto. La Granda Fajromuro kapablas dinamike bloki ĉifritajn ligojn. Unu el la ĉefaj Interretaj provizantoj de la lando, China Unicom, aŭtomate tranĉas konekton tuj kiam ĝi elsendas ĉifritan enhavon.<ref name=RSFSRS-March2013/> La gvatsistemo ankaŭ estas enkonstruita en [[Interkona retejo|sociajn retojn]], [[babilejo|retajn babilejojn]] kaj [[Interreta telefono|Interretajn telefonojn]]. Firmaoj estas rekte respondecaj al la ĉinaj aŭtoritatoj por gvatado de siaj retoj por certigi ke malpermesitaj mesaĝoj ne estas cirkulataj. La QQ-aplikaĵo, posedata de la ĉina firmao ''Tencent'', permesas al la aŭtoritatoj monitori detale interŝanĝojn inter retuloj serĉante certajn ŝlosilvortojn kaj esprimojn. La verkinto de ĉiu mesaĝo estas identigebla laŭ sia uzantnumero. La QQ-aplikaĵo estas efike giganta troja ĉevalo. Ekde marto 2012, nova leĝaro postulas ke novaj uzantoj de [[blogo|mikro-blogejoj]] registru sin laŭ sia propra nomo kaj telefonnumero.<ref name=RSFSRS-March2013/> [[Skype]], populara Interreta telefono, estas intense gvatata. La ĉinlingva versio de Skype, konata kiel TOM Skype, estas iomete diferenca de la versioj elŝuteblaj en aliaj landoj. Raporto de [[OpenNet Initiative Asia]] diris<ref>[http://www.oni-asia.net/ ONI Asia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170923235133/http://www.oni-asia.net/ |date=2017-09-23 }}, web site, OpenNet Initiative, Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> ke ĉiutagaj konversacioj estas konservitaj sur serviloj. Registri konversacion povas esti ekigita de la nomo de sendinto aŭ ricevanto aŭ de ŝlosilvortoj kiuj troviĝas en la konversacio.<ref>[http://www.nartv.org/mirror/breachingtrust.pdf "Breaching Trust: An analysis of surveillance and security practices on China's TOM-Skype platform"], Nart Villeneuve, Information Warfare Monitor and ONI Asia, 1 Oktobro 2008.</ref> La [[30an de januaro]], la [[New York Times]] raportis ke ĝi estis la celo de atakoj fare de la ĉina registaro. La unua rompo okazis la [[13an de septembro]] [[2012]] kiam la gazeto prepariĝis publikigi artikolon pri la riĉaĵo amasigita fare de la familio de eksiĝinta ĉefministro [[Wen Jiabao]]. La gazeto diris ke la celo de atakoj estis identigi la fontojn kiuj provizis informojn pri korupto inter la akompanantaro de la ĉefministro. La [[Wall Street Journal]] kaj [[CNN]] ankaŭ diris ke ili estis la celoj de kiberatakoj de Ĉinio. En februaro, [[Twitter]] malkaŝis ke la kontoj de proksimume 250,000 abonantoj estis la viktimoj de atakoj de Ĉinio similaj al tiuj ĉe New York Times. Mandiant, la firmao dungita de la NYT por sekurigi ĝian reton, identigis la fonton de la atakoj kiel grupo de retpiratoj kiujn ĝi nomis Advanced Persistant Threat 1 (altnivela persista minaco 1), unuon de la [[Popola Liberiga Armeo]], kiu havas bazon en 12-etaĝa konstruaĵo en la antaŭurboj de Ŝanhajo kiu havis centojn, eble milojn, da laborantoj kaj la rektan subtenon de la ĉina registaro.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Eŭropa Unio === La rajto al [[privateco]] estas tre evoluinta fako de la leĝaro en Eŭropo. La [[Datumsekureca Direktivo]] reguligas la traktadon de personaj datumoj ene de la [[Eŭropa Unio]]. Por komparo, [[Usono]] havas neniun datumsekurecan leĝon kiu estas komparebla al tio.<ref>Vidu Julia M. Fromholz, The European Union Data Privacy Directive, 15 Berkeley Tech. L.J. 471, 472 (2000); Dean William Harvey & Amy White, The Impact of Computer Security Regulation on American Companies, 8 Tex. Wesleyan L. Rev. 505 (2002); Kamaal Zaidi, Harmonizing U.S.-EU Online Privacy Law: Toward a U.S. Comprehensive Regime For the Protection of Personal Data, 12 Mich.St. J. Int’l L. 169 (2003).</ref> La EU konsideras frostigi daten-kunhavajn aranĝojn kun Usono pro malkaŝoj pri amasa gvatado. EU-oficulo redaktas novajn eŭropkovrantajn datumsekurecajn regulojn kiuj postulas ke usonaj interretaj firmaoj, funkciantaj en la EU, akiru permeson transdoni datumojn al Usono, kaj limigas la aliron de usonaj spionoj al ĝi. EU-komisiito pri justeco kaj rajtoj, Viviane Reding, diris "La demando ekestis ĉu la grandskala kolektado kaj traktado de personaj informoj sub US-gvatprogramoj estas necesaj kaj proporciaj kontentigi la interesojn de nacia sekureco." La EU ankaŭ petas Usonon por ŝanĝoj en la usona leĝaro por egali la laŭleĝan rebonigon ofertitan en Eŭropo; usonaj civitanoj en Eŭropo povas iri al la tribunaloj se ili sentas ke siaj rajtoj estas uzurpitaj, sed eŭropanoj sen rajto rezidi en Usono ne povas.<ref>{{cite news|last=Traynor|first=Ian|title=NSA surveillance: Europe threatens to freeze US data-sharing arrangements|url=http://www.theguardian.com/world/2013/nov/26/nsa-surveillance-europe-threatens-freeze-us-data-sharing|accessdate=1-a decembro 2013|newspaper=The Guardian|date=26a Novembro 2913}}</ref> La [[leĝiga aŭtoritato]] de la Eŭropa Unio leĝigis la Dateno-Retenan Direktivon la 15an de decembro 2005. Ĝi postulas ke telekomunikadfunkciigistoj retenu metadatenojn por telefono, Interreto, kaj aliaj teleservoj por periodoj de ne malpli ol ses monatoj kaj ne pli ol du jaroj ekde la dato de la komunikado kiel determinite fare de ĉiu EU-membroŝtato kaj, je peto, disponigu la datumojn al diversaj registaraj korpoj. Aliro al tiuj informoj nek estas limigita al enketoj pri gravaj krimoj, nek necesas mandato.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:105:0054:0063:EN:PDF "Directive 2006/24/EC of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 on the retention of data generated or processed in connection with the provision of publicly available electronic communications services or of public communications networks and amending Directive 2002/58/EC"], L 105/54, ''Official Journal of the European Union'', 13a Aprilo 2006. Konsultita la 20an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.vorratsdatenspeicherung.de/images/DRletter_Malmstroem.pdf "Joint letter to Cecilia Malmström, European Commissioner for Home Affairs, from Dr. Patrick Breyer and 105 additional parties"], 22-a de junio 2010.</ref> Entreprenite sub la Sepa Kadra Programo por esplorado kaj teknologia evoluigo (FP7 - Scienco en socio<ref>[http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=prog.document&PG_RCN=8748316 "FP7 - Science in Society"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120126224045/http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=prog.document&PG_RCN=8748316 |date=2012-01-26 }}, Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 30a Decembro 2006.</ref>) kelkaj plurfakaj kaj misiorientitaj amasgvatadaj agoj (ekzemple ''INDECT'' kaj ''Hide'') estas financitaj fare de la Eŭropa Komisiono<ref>[http://cordis.europa.eu/fp7/security/projects_en.html "FP7 Security Research"], Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 3a Septembro 2012. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> kune kun industriaj partneroj.<ref>[http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31198/1.html "The EU Security-Industrial Complex, an interview with Ben Hayes about his book ''NeoConOpticon'' "], Matthias Monroy, ''Telepolis'' (Heise Zeitschriften Verlag), 25a Septembro 2009. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.statewatch.org/analyses/neoconopticon-report.pdf ''NeoConOpticon — The EU Security-Industrial Complex''], Ben Hayes, [[Transnational Institute]] (TNI) and [[Statewatch]], 25a Septembro 2009, 84 paĝoj, ISSN 1756-851X. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31176/1.html "Totalüberwachung der realen und virtuellen Räume"] ("Total control of the real and virtual spaces"), Florian Rötzer, ''Telepolis'' (Heise Zeitschriften Verlag), 22 September 2009. Retrieved 15 September 2013. ([http://translate.google.com/translate?hl=&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fwww.heise.de%2Ftp%2Fartikel%2F31%2F31176%2F1.html&sandbox=1 Angla traduko])</ref><ref>[ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/security/docs/towards-a-more-secure_en.pdf ''Towards a more secure society and increased industrial competitiveness: Security Research Projects under the 7th Framework Programme for Research'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, European Commission, Majo 2009, 100 paĝoj. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> La Projekto [[INDECT]] (Inteligenta informsistemo apoganta observadon, serĉadon kaj detekton por sekureco de civitanoj en urba medio)<ref name="INDECT project homepage">[http://www.indect-project.eu/ INDECT project homepage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110108165259/http://www.indect-project.eu/ |date=2011-01-08 }}, AGH - University of Science and Technology (Poland). Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref> evoluigas inteligentan urbomedian observadsistemon por registri kaj interŝanĝi funkciajn datumojn por aŭtomate detekti, rekoni kaj inteligente trakti ĉiujn informojn pri nenormala konduto aŭ perforto.<ref name="cordis.europa.eu">[http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=FP7_PROJ_EN&ACTION=D&DOC=4&CAT=PROJ&QUERY=011f30e52539:b685:00e1e967&RCN=89374 "INDECT: Intelligent information system supporting observation, searching and detection for security of citizens in urban environment"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111228200137/http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=FP7_PROJ_EN&ACTION=D&DOC=4&CAT=PROJ&QUERY=011f30e52539:b685:00e1e967&RCN=89374 |date=2011-12-28 }}, EU Research Projects, Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 4a Septembro 2013. Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref><ref name="telegraph.co.uk">[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/6210255/EU-funding-Orwellian-artificial-intelligence-plan-to-monitor-public-for-abnormal-behaviour.html "EU funding 'Orwellian' artificial intelligence plan to monitor public for 'abnormal behaviour' "], Ian Johnston, ''The Telegraph'' (UK), 19a Septembro 2009. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> La ĉefaj atendataj rezultoj de la projekto INDECT estas: * Testo de inteligenta analizo de vidbendaj kaj sonaj datumoj por detekti minacon en urbaj medioj, * Kreado de iloj kaj teknologio por privateco kaj datumsekureco dum konservado kaj dissendo de informoj uzantaj kvantumkriptografion kaj novajn metodojn de cifereca akvomarkado, * Elfarado de komputil-helpita detekto de minacoj kaj laŭcelaj krimoj en Interretaj resursoj kun privatec-protektaj solvoj, * Konstruado de serĉilo por rapida semantika serĉo bazita sur akvomarkado de enhavo ligita al infanpornografio kaj kontrabandado de homaj organoj, * Efektivigo de distribuita komputilsistemo kiu estas kapabla je efika inteligenta traktado. La konsorcio HIDE (Usona Ŝtatsekureco, Biometria Identigo kaj PersonDetekta Etikoj), dediĉita al esplori la [[etiko|etikajn]] kaj [[privateco|privatecajn]] implicojn de [[biometriko]] kaj personaj detektoteknologioj kaj subtenata de la Eŭropa Komisiono, evoluigas ADABTS (Aŭtomatan Detekton de Nenormala Konduto kaj Minacoj en [[hompleneco|Homplenaj Spacoj]]), malalt-kostan anticipan gvatsistemon.<ref name="hideproject.org">[http://www.hideproject.org/references/fp7_projects/ADABTS "Automatic Detection of Abnormal Behaviour and Threats in crowded Spaces (ADABTS)"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131005000058/http://www.hideproject.org/references/fp7_projects/ADABTS |date=2013-10-05 }}, HIDE FP7 Projects Dynamic Database, HIDE Project, Centre for Science, Society and Citizenship (Rome). Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> Ekde frua 2012, la Eŭropa Unio laboras pri [[General Data Protection Regulation]] (Generala DatumProtekta Regularo) por anstataŭigi la [[Data Protection Directive]] (Datumsekureco-Direktivon) kaj kongruigi datumsekurecan kaj privatecan leĝaron. La [[20an de oktobro]] [[2013]], komisiono ĉe la [[Eŭropa Parlamento]] subtenis la leĝproponon, kiu, se ĝi estas realigita, povus devigi usonajn firmaojn peti permeson de eŭropaj oficialuloj antaŭ ol obei usonajn mandatojn serĉi privatajn datumojn. La voĉdono estas parto de klopodoj en Eŭropo ŝirmi civitanojn kontraŭ reta gvatado, post la revelacioj pri amasaj spionaj programoj de la usona [[National Security Agency]] (Nacia Sekureca Agentejo).<ref>[http://www.nytimes.com/2013/10/22/business/international/eu-panel-backs-plan-to-shield-online-data.html "Rules Shielding Online Data From N.S.A. and Other Prying Eyes Advance in Europe"], James Kanter and Mike Scott, ''New York Times'', 21-a de oktobro 2013. Konsultita la 22-an de oktobro 2013.</ref> === Germanio === En 2002 germanaj civitanoj estis avertitaj pri subaŭskultado, kiam programara eraro kondukis al telefonnumero asignita al la germana spionservo listiĝis en poŝtelefonaj fakturoj.<ref>{{cite news |url=http://www.theregister.co.uk/2002/11/04/german_secret_service_taps_phones/ |title=German secret service taps phones, bills buggees |author=Tim Richardson |date=4 November 2002 |work=The Register |accessdate=27an Januaro 2011}}</ref> === Germana Demokratia Respubliko === Antaŭ la Komputila Revolucio, unu el la plej grandaj amasgvatadoj en la mondo estis aranĝita fare de la [[Ministerium für Staatssicherheit]] (sekreta polico) de la eksa [[Germana Demokratia Respubliko]]. Antaŭ ol la ŝtato kolapsis en 1989, la Ministerium für Staatssicherheit konstruis laŭtaksan civilan reton de 300,000 informantoj (ĉirkaŭ unu el kvindek el la enloĝantaro), kiuj gvatis eĉ etajn sugestojn pri politika malkonsento inter aliaj civitanoj. Multaj Okcidentgermanoj vizitantaj amikojn kaj familion en Germana Demokratia Respubliko ankaŭ estis alkutimigitaj al la gvatado fare de Ministerium für Staatssicherheit, same kiel multaj konataj okcidentgermanaj politikistoj kaj personoj en la publika atento. <!-- mankas referencoj --> === Barato === La barata parlamento kreis la Informan Teknologio-Leĝon de 2008 kun neniu debato, donante al la registaro dekretpotencon subaŭskulti ĉiujn komunikadojn sen kortuma ordono aŭ mandato. Sekcio 69 el la leĝo tekstas "Sekcio 69 povigas la Centran administracion /ŝtatan registaron/ ĝian aprobitan agentejon kapti, monitori aŭ deĉifri ajnajn informojn generitajn, elsenditajn, ricevitajn aŭ konservitajn en iu komputila rimedo se estas necese aŭ oportune fari tion en la avantaĝo de la suvereneco aŭ integreco de Barato, la defendo de Barato, la sekureco de la Ŝtato, amikecaj rilatoj kun eksterlandaj ŝtatoj aŭ publika ordo aŭ por malhelpi inciton al agoj de iu kognebla delikto aŭ por enketo de iu delikto." Barato starigas nacian spionan reton nomitan NATGRID<ref>[http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=54679 "Centralised System to Monitor Communicaitons"], reago de Shri Gurudas Kamat, Minister of State for Communications and Information Technology in Rajya Sabha, Press Information Bureau, 26a Novembro 2009. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> kiu estos plene starigita antaŭ majo 2011 kie la datenoj de ĉiu individuo, amplekse de terorikordoj, interretaj registroj, aera kaj fervoja PNR, telefonaj registroj, pafilaj registroj, stirpermeso, registroj de propraĵo, asekuro, kaj enspezimposto-arkivoj estus haveblaj en reala tempo kaj kun neniu kontrolado.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/MHA-to-make-security-data-tamper-free/articleshow/5078546.cms |work=[[The Times of India]]|first1=Vishwa |last1=Mohan |agency=TNN |title=MHA to make security data tamper-free |date=2-a de oktobro 2009 |accessdate=17-an de septembro 2013}}</ref> Kun UID de la Unique Identification Authority of India (Hindia Aŭtoritato pri Unikaj Identigiloj) kiu estas donota al ĉiu hindo ekde februaro 2011, la registaro kapablos spuri homojn en reala tempo. Nacia registro de ĉiuj civitanoj estos establita per la censo (2011), dum kiu fingropremaĵoj kaj iris-skanaĵoj estos kolektitaj kune kun la geografia pozicio de ĉiu domo.<ref>[http://www.igovernment.in/site/india-to-prepare-npr-with-2011-census/ India to prepare NPR with 2011 Census], iGovernment (9.9 Mediaworx), 24a Aprilo 2008. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.rediff.com/news/2008/aug/25ec.htm "Election Commission to use Census data, GPS to track voters"], Rediff (Delhi), 25-a de aŭgusto 2008. Konsultita la 17-an de septembro 2012.</ref> Laŭ la komenca plano, aliro al la kombinitaj datenoj estos donita al 11 aŭtoritatoj, inkluzive de la Research and Analysis Wing (Fako por Esplorado kaj Analizo), la Intelligence Bureau (Inteligenteco-Buroo), la Devigo-Estraro, la Nationa Investigation Agency (Nacia Enketo-Instanco), la Central Bureau of Investigation (Centra Buroo de Esplorado), la Directorate of Revenue Intelligence (Estraro de Enspezo-Inteligenteco) kaj la Narcotics Control Bureau (Drogo-Kontrolo-Agentejo). === Irano === La registaro regas preskaŭ ĉiujn instituciojn de la lando por reguligi, administri kaj fari leĝojn pri telekomunikadoj. La Supera Konsilio por Kiberspaco, kiu estis gvidata fare de Prezidanto Ahmadinejad, estis establita en marto 2012 kaj nun decidas ciferecan politikon. La konstruado de paralela "irana Interreto", kun alta rapideco sed plene monitorata kaj cenzurata, estas preskaŭ kompleta.<ref name=RSFSRS-March2013/> La iloj uzataj de la iranaj aŭtoritatoj monitori kaj kontroli la Interreton inkludas ilojn por subaŭskulti per [[Deep packet inspection|detala paketkontrolado]]. Produktoj de elstaraj ĉinaj firmaoj, ekzemple [[ZTE]] kaj [[Huawei]] estas uzataj. La produktoj disponigitaj fare de Huawei al Mobin Net, la plej elstara nacia provizanto de senloka larĝbendo, povas esti uzataj por analizi la enhavon de retpoŝtoj, spuri foliumantan historion kaj bloki aliron al retejoj. La produktoj kiujn ZTA vendis al la ''Telekomunika Kompanio de Irano'' ofertas similajn servojn kaj plie la ebleco de monitorado de la mobilreto. Eŭropaj firmaoj estas la fonto de aliaj spionaj kaj datenanalizaj iloj. Produktoj dizajnitaj fare de Ericsson kaj ''Nokia Solutions and Networks'' (poste nomita Trovicor) estas uzataj. Tiuj firmaoj vendis subaŭskultilojn por [[SMS]] kaj ilojn por trovi la lokon de la uzanto al Mobile Komunika Kompanio de Irano kaj Irancell, la du plej grandaj poŝtelefonfirmaoj de Irano, en 2009 kaj ili uzis ilin por identigi iranajn civitanojn dum la protestoj dum la elekto en 2009-2010. La uzo de israelaj gvataparatoj ankaŭ estis detektita en Irano. La rettrafikmastrumilo kaj gvataparato NetEnforcer estis disponigitaj fare de [[Israelo]] al [[Danio]] kaj tiam revenditaj al Irano. Simile, US ekipaĵo trovis sian vojon al Irano tra la ĉina firmao ZTE.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Nederlando === Laŭ raporto en 2004, la registaro de [[Nederlando]] aranĝas pli da sekretaj subaŭskultojn ol iu lando, por ĉiu kapo, en la mondo.<ref name="Italy and the Netherlands top wiretaps chart. EDRi-gram 15 July 2004 from EDRI.org">[http://www.edri.org/edrigram/number2.14/wiretap "Italy and the Netherlands top wiretap chart"], Digital Civil Rights in Europe, EDRI-gram Number 2.14, 15a Julio 2004. Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref> Nederlando estas gastiganto al nekonata nombro da SIGINT radomoj, kiel parto de la [[ECHELON]]-programo prizorgata de la [[NSA]]. === Rusio === La [[SORM]]- (kaj SORM-2)-leĝoj ebligas kompletan monitoradon de iu komunikado, elektronika aŭ tradicia, de ok ŝtatagentejoj, sen mandato. Tiuj leĝoj ŝajnas esti en konflikto kun Artikolo 23 el la [[Konstitucio de Rusio]] kiu deklaras<ref name="1993const">[http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm "Chapter 2. Rights and Freedoms of Man And Citizen"], ''Constitution of Russia''. Retrieved 17 September 2013.</ref>: <blockquote> # Ĉiu devas havi la rajton al la netuŝebleco de privata vivo, personajn kaj familiajn sekretojn, la protekton de honoro kaj bonan nomon. # Ĉiu devas havi la privatecorajton de korespondado, de telefonaj konversacioj, poŝtan, telegrafon kaj aliajn mesaĝojn. Limigoj de tiu rajto devas esti permesitaj nur per kortuma decido. </blockquote> === Svedio === En 2008 [[Svedio]] kreis novan leĝon por permesi sen mandato telefonan subaŭskultadon de ĉiuj komunikadoj (inkluzive de interreto kaj telefonalvokoj) kiuj transiras la landlimon. Tiu leĝo efikiĝis je 1-a decembro 2009 kiam ĉio trafite interretaj provizantoj devis disponigi kopion de limokrucanta trafiko al la aŭtoritatoj. Dum oni kredas ke aliaj ŝtatoj havas similajn subaŭskultajn programojn, Svedio estas la unua nacio kiu diskonigis tion. Pro la arkitekturo de interretspinoj en la nordia regiono, granda parto de norvega kaj finna trafiko ankaŭ estos trafita de la subaŭskultado de Svedio. === Sirio === [[Sirio]] estas unu el la kvin landoj en la listo de ''Reporters Without Borders'' de marto 2013 de "Ŝtatoj Malamikaj de la Interreto", kies registaroj estas engaĝitaj en aktiva, trudema gvatado de novaĵoprovizantoj, rezultigante gravajn malobservojn de informlibereco kaj homaj rajtoj. Sirio intensigis sian interretcenzuron kaj kiber-monitoradon kiam la enlanda milito intensiĝis. Almenaŭ 13 Blumantelaj prokuraj serviloj estas uzataj. Skype-vokoj estas subaŭskultataj, kaj sociaj inĝenierteknikoj, Ŝteltruko, kaj fiprogramaj atakoj estas uzataj.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Unuiĝinta Reĝlando === En [[Britio]], la kapablo por amasa gvatado kreskis el dummilita signalinteligenteco kaj pionira malĉifrado. En 1946, la ''Government Communications Headquarters'' (GCHQ) estis formita. En 1948 la duflanka Brtia-Usona Interkonsento estis subskribita. Poste oni plilarĝigis ĝin por inkludi Kanadon, Aŭstralion kaj Nov-Zelandon, same kiel kunlaboron kun pluraj "triapartaj" nacioj. Tio iĝis la angulŝtono de okcidenta spionado kaj la " Speciala Rilato " inter Britio kaj Usono.<ref name="timecoldwar">{{Cite web|last=Adam White|title=How a Secret Spy Pact Helped Win the Cold War|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2000262,00.html|publisher=''[[Time (gazeto)|Time]]''|date=29-a de junio 2010|accessdate=2014-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022214957/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2000262,00.html|archivedate=2013-10-22}}</ref> Post la kresko de la Interreto kaj evoluo de la tutmonda reto (TTT), serio de raportoj pri amaskomunikado malkaŝis postajn programojn kaj teknikojn kiuj rilatis al la GCHQ, ekzemple [[Tempora]].<ref>{{cite news|title=Mastering the internet: how GCHQ set out to spy on the world wide web|url=http://www.theguardian.com/uk/2013/jun/21/gchq-mastering-the-internet|accessdate=18a Decembro 2013|newspaper=The Guardian|date=21-a de junio 2013}}</ref> La uzon de tiuj kapabloj estas regata de leĝoj faritaj en la [[Parlamento de Britio]].<ref>{{Cite web|title=The Law|url=http://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|publisher=GCHQ|accessdate=17 December 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-01-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|arkivdato=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|archivedate=2020-01-13}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx |arkivdato=2020-01-13 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Statement on GCHQ’s Alleged Interception of Communications under the US PRISM Programme|url=https://b1cba9b3-a-5e6631fd-s-sites.googlegroups.com/a/independent.gov.uk/isc/files/20130717_ISC_statement_GCHQ.pdf?attachauth=ANoY7cqVd57MmCSe_iVVNAOB5gQtSig9Kwec84HPgEv00SZcZvybztcaoi2PA0bQIGFp8laQpiESoZVRSDow_6TbyuaVhG7RbGOKlF9QnoVQXVJf0f4M4BTt5v4KLTf3KzDeTq-iMHz-0qJcYurq-WKU8Iurkel00OrmDAIm3pGy32liwl2058V614I3l-5wqDsllK33DLpPzlxwr_WYvIe2OgN7yy4nXWEtrej5UqM62FATtEWLiNQ%3D&attredirects=0|publisher=Intelligence and Security Committee of Parliament|accessdate=17 December 2013|date=17-a de julio 2013}}{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Privacy and Security Inquiry – Call for Evidence|url=https://b1cba9b3-a-5e6631fd-s-sites.googlegroups.com/a/independent.gov.uk/isc/files/20131211_ISC_Call_for_papers-Privacy.pdf?attachauth=ANoY7cpD_noLC1i7YDqgŝis0I_FfDSp27lFS3gHaU2qEZYZBcnM2XV4huAhExILRVr8ZbQuIcw_DKOuZ4AosSN2LT1t6oW9Mwjtafzpo5_FmA4dYOt7Y-v1b-nDDDBP4RRubwHIKrPYgv8hTDiq1eg5z2rW1MrTdWzW3fofNhP7IYNVR3VEOR0YM1Gqys4TYdCRNB6yNdIAjNrNZO6k9_viCn-rQjad9_mlgKF9PTZEGbeovY8xhMtsTWXDoPr_ZJ5oJcep5rKh&attredirects=0|publisher=Intelligence and Security Committee of Parliament|accessdate=17-a de decembro 2013|date=11-a de decembro 2013}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Krome datenprivatecleĝoj de la Eŭropa Unio validas en la UK. La UK elmontras administradon kaj garantiojn same kiel ampleksan uzon de amasa gvatado.<ref>{{Cite web|title=Intelligence and Security Committee open evidence session |url=http://www.parliament.uk/business/news/2013/november-/isc-open-evidence-session/|publisher=UK Parliament|accessdate=18 December 2013|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Spy chiefs public hearing: as it happened|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/10432629/Spy-chiefs-public-hearing-as-it-happened.html|accessdate=18a Decembro 2013|newspaper=The Telegraph|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Britain’s spy chiefs will be questioned in public for the first time, under radical reforms of the way Parliament monitors the intelligence agencies|url=http://www.telegraph.co.uk/news/politics/9669262/Top-spooks-to-be-quizzed-in-public.html|accessdate=18 December 2013|newspaper=The Telegraph|date=10a Novembro 2013}}</ref> La 6an de februaro 2009 raporto de la ''House of Lords Constitution Committee'' (Konstitucia Komitato de la Ĉambro de Lordoj), ''Surveillance: Citizens and the State'' (Gvatado: civitanoj kaj la Ŝtato),<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200809/ldselect/ldconst/ldconst.htm ''Surveillance: Citizens and the State''], HL 18-I (report) and HL 18-II (evidence), House of Lords Constitution Committee, 6a Februaro 2009. Konsultita la 8a Februaro 2009.</ref> avertis ke kreskanta uzo de gvatado fare de la registaro kaj privataj firmaoj estis grava minaco al liberecoj kaj konstituciaj rajtoj, deklarante, "La vastiĝo en la uzo de gvatado reprezentas unu el la plej signifaj ŝanĝoj en la vivo de la nacio ekde la fino de la Dua Mondmilito. Amasa gvatado havas la potencialon erozii privatecon. Ĉar privateco estas esenca antaŭkondiĉo al la praktikado de individua libereco, ĝia erozio malfortigas la konstituciajn fundamentojn sur kiuj demokratio kaj bona administrado estis tradicie bazitaj en ĉi tiu lando."<ref>{{cite news |title=Lords say surveillance society erodes foundations of UK |url=http://www.theregister.co.uk/2009/02/06/lords_reject_government_data/ |author=John Oates |work=The Register |date=6a Februaro 2009 |accessdate=8a Februaro 2009 }}</ref> La '' Regulation of Investigatory Powers Act 2000'' (Leĝo Reguligo de Enketaj Potencoj 2000) (RIP aŭ RIPA) estas Akto donanta kaj reguliganta la potencojn de publikaj instancoj por aranĝi gvatadon kaj enketon. Inkludita estas la subaŭskultado de la enhavo de telefona, Interreta, kaj poŝtaj komunikado; kolektado de informoj pri, sed ne la enhavo de, telefona, Interreta, kaj poŝtaj komunikado (speco de komunikado, telefonnumeroj de alvokanto kaj alvokito, retadresoj, domajnaj nomoj, poŝtaj adresoj, dato, horo, kaj tempodaŭro); uzado de agentoj, informantoj, inkognitaj oficiroj; elektronika gvatado de privataj konstruaĵoj kaj veturiloj; sekvante homojn; kaj akirante aliron al ĉifritaj datenoj.<ref name=RIPA2000>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2000/23/introduction "Regulation of Investigatory Powers Act 2000"], 2000 Chapter 23, UK Government Legislation. Konsultita la 28an Septembro 2013.</ref> [[Dosiero:Menwith-hill-radomes.jpg|eta|dekstra|[[RAF Menwith Hill]], granda ejo en Britio, parto de [[ECHELON]] kaj la [[UK-USA Agreement]]. (2005)]] La Polico pli kaj pli strebas spuri ĉiujn moviĝojn de veturiloj tutlande, komence uzante tutlandan reton de vojflankaj fotiloj ligitaj al aŭtomataj numerplataj rekonsistemoj. Tiuj spuris, registris, kaj konservis la detalojn de ĉiuj vojaĝoj realigitaj sur gravaj vojoj kaj tra urbocentroj kaj la informoj estas konservitaj por kvin jaroj.<ref>[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/henryporter/2009/apr/24/database-state-surveillance "Paying billions for our database state"], Henry Porter and Afua Hirsch, Liberty Central Blog, ''The Guardian'', 24 April 2009. Retrieved 18 September 2013.</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/uk/2008/sep/15/civilliberties.police "Fears over privacy as police expand surveillance project"], Paul Lewis, ''The Guardian'', 14 September 2008. Retrieved 18 September 2013.</ref> En 2002 la UK-registaro anoncis planojn etendi la Regulation of Investigatory Powers Act (RIPA – reguligo de enketaj aŭtoritatoj), tiel ke al almenaŭ 28 ministerioj oni donos aŭtoritaton foliumi la retajn, retpoŝtajn, telefonajn kaj faksajn rikordojn de civitanoj, sen mandato kaj sen la scio de la civitano.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2038036.stm |work=BBC News |title='Massive abuse' of privacy feared |date=11 June 2002 |accessdate=5 April 2010}}</ref> Publikaj kaj sekurinstancoj faris sume 440,000 petojn monitori la telefonon kaj interretuzon de homoj en 2005-2006.<ref>[http://www.out-law.com/page-7788 "Interception figures could mask monitoring of millions"], Out-law.com (Pinsent Masons), 21 February 2007. Retrieved 17 September 2013.</ref> En la periodo inter 11-a aprilo ĝis 31-a decembro 2006 la UK-registaro eligis 253,557 petojn por komunikadaj datenoj, kiuj, kiel difinite per la RIPA, inkludas al kiu oni telefonis, kiam oni telefonis, kiom longaj oni telefonis, aboninformojn kaj rilatajn adresojn.<ref>{{cite web |url=http://www.theregister.co.uk/2008/01/29/interception_communications_commissioner/ |title=UK gov issued 250k phone tap licences in nine months |work=The Register |author=John Oates |date=29 January 2008. Retrieved 17 September 2013.}}</ref> Ekde oktobro 2007 telekomunikaj kompanioj devas konservi rikordojn de telefonvokoj kaj tekstmesaĝoj dum dek du monatoj laŭ Directive 2006/24/EC (la DatenRetena Direktivo).<ref>{{cite news |title=Government orders data retention by ISPs |author=Out-Law.com (Pinsent Masons) |date=16 May 2008 |work=The Register |url=http://www.theregister.co.uk/2008/05/16/isp_data_retention_directive/ |accessdate=17 October 2008 }}</ref><ref>{{cite news |title=UK phone records to be kept for a year |url=http://www.theregister.co.uk/2007/07/27/data_retention_law_passed/ |author=Out-Law.com (Pinsent Masons) |work=The Register |date=27 July 2007 |accessdate=4 October 2007 }}</ref> Datumbazoj de la brita registaro entenas rikordojn de 5,5 milionoj da fingrospuroj kaj pli ol 3,4 milionojn da DNA specimenoj. Oni pli ofte kolektas vojflanke fingrospurojn, uzante novajn policpovojn kontroli identecon.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6170070.stm |work=BBC News |title=Motorists to give fingerprints |date=22 November 2006 |accessdate=5 April 2010}}</ref> Iuj civitanoj maltrankviliĝas pro la nereguligita uzado de biometrio en lernejoj, rilate junajn infanojn.<ref>[http://www.tes.co.uk/teaching-resource/The-issue-Biometric-identification-6054225/ "The issue - Biometric identification"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017093418/http://www.tes.co.uk/teaching-resource/The-issue-Biometric-identification-6054225/ |date=2013-10-17 }}, TES Connect (Times Educational Supplement), 13 August 2010. Retrieved 18 September 2013.</ref> La Protection of Freedoms Act 2012 (Leĝo por la Protekto de Liberecoj 2012) inkludas plurajn kondiĉojn ligitajn al la kolekto, konservado, reteno, kaj uzo de informoj en registaraj datumbazoj.<ref name=POFAct2012>[https://www.gov.uk/government/publications/protection-of-freedoms-bill "Protection of Freedoms Bill"], Home Office, 11 February 2011. Retrieved 28 September 2013.</ref> La UK estas membro de la [[Eŭropa Unio]], partoprenas ĝiajn programojn, kaj estas limigata de EU-politikoj kaj direktivoj, inkluzive de la Dateno-Reteno-Direktivo, la INDECT- Projekto ("Inteligenta informsistemo apogante observadon, serĉadon kaj detekton por sekureco de civitanoj en urba medio"),<ref name="INDECT project homepage"/><ref name="cordis.europa.eu"/><ref name="telegraph.co.uk"/> la HIDE-konsorcio ("Etiko de Ŝtatsekureco, Biometria Identigo kaj Persona Detekto"), kaj ADABTS ("Aŭtomata Detekto de Nenormala Konduto kaj Minacoj en Homplenaj Spacoj").<ref name="hideproject.org"/> === Usono === Historie, amasgvatado estis utiligata kiel parto de dummilita cenzuro por kontroli komunikadojn kiuj povis malhelpi la militon aŭ helpi malamikon. Ekzemple, dum la mondmilitoj, ĉiu internacia telegramo aŭ el aŭ al Usono sendita tra firmaoj ekzemple Western Union estis kontrolita fare de usona militisto. Post la militoj, gvatado daŭris en diversaj programoj, ekzemple la Black Chamber (Nigra ĉambro) post la 1-a Mondmilito kaj projekton Shamrock post la 2-a Mondmilito.<ref>James Bamford (2008), ''The Shadow Factory'', Doubleday, ISBN 0-385-52132-4, Chapter 'Shamrock', especially pg. 163.</ref> COINTELPRO-projektoj fare de la Usona Federal Bureau of Investigation (FBI) inter 1956 kaj 1971 celis diversajn "subfosajn" organizojn, inkluzive de pacamaj kontraŭ-militaj kaj rasegalecaj aktivuloj, ekzemple [[Albert Einstein]] kaj [[Martin Luther King]]. Miliardoj da dolaroj jare estas elspezataj, fare de agentejoj, ekzemple la [[National Security Agency]] kaj la [[FBI]], evoluigi, aĉeti, efektivigi, kaj funkciigi sistemojn kiel ekzemple Carnivore, Echelon, kaj NarusInsight por kapti kaj analizi la enorman kvanton da datumoj kiu trairas la Interreton kaj telefonan sistemon ĉiutage.<ref name="zdnet-fbi">{{cite news |url=http://www.zdnet.com/news/fbi-turns-to-broad-new-wiretap-method/151059 |title=FBI turns to broad new wiretap method |last=McCullagh |first=Declan |date=30 January 2007 |work=ZDNet News|accessdate=2009-03-13}}</ref> Ekde la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]], vasta enlanda spionaparataro estas konstruita por kolekti informojn per NSA, FBI, loka polico, enlandaj ŝtatsekurecoficoj kaj armeaj krimenketistoj. La informsistemo kolektas, analizas kaj konservas informojn pri milionoj da (se ne ĉiuj) usonaj civitanoj, el kiuj multaj ne estas akuzitaj pri iu delikto.<ref>{{cite web |url=http://projects.washingtonpost.com/top-secret-america/articles/monitoring-america/ |work=Top Secret America, A Washington Post Investigation |title=Monitoring America |author=Data Priest kaj William M. Arkin |accessdate=27a Januaro 2011 |date=20-a de decembro 2010 |publisher=Washington Post |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140110034008/http://projects.washingtonpost.com/top-secret-america/articles/monitoring-america/ |arkivdato=2014-01-10 }}</ref><ref name=wapo2>{{Cite web |url = http://www.washingtonpost.com/business/economy/growing-use-of-fbi-screens-raises-concerns-over-accuracy-racial-bias/2013/07/29/d201ecda-f49f-11e2-aa2e-4088616498b4_story.html |title = Growing use of FBI screens raises concerns about accuracy, racial bias |last = Mui |first = Ylan |date = 29-a de julio 2013 |work = Washington Post |accessdate = 2-a de aŭgusto 2013 }}</ref> Sub la programo ''Mail Isolation Control- kaj Tracking'', (por izoligi, regi kaj ŝpuri poŝtaĵojn) la Usona Poŝto fotas la eksteron de ĉiu ero de papera poŝto kiu estas prilaborata en Usono - proksimume 160 miliardoj da eroj en 2012. La Usona Poŝtestro-Generalo deklaris ke la sistemo estas ĉefe uzata por poŝtordigo, sed la fotoj estas haveblaj por ebla uzo de la polico kaj aliaj aŭtoritatoj.<ref name=APInterview-August2013>[http://bigstory.ap.org/article/ap-interview-usps-takes-photos-all-mail "AP Interview: USPS takes photos of all mail"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130824061517/http://bigstory.ap.org/article/ap-interview-usps-takes-photos-all-mail |date=2013-08-24 }}, Associated Press (AP), 2-a de aŭgusto 2013.</ref> Kreita en 2001 post la antraksaj atakoj kiuj mortigis kvin homojn, ĝi estas plivastigo de centjaraĝa programo nomita "mail cover" kiu celas homojn suspektitajn pri krimoj.<ref name=USMailLogging-NYT-July2013>[http://www.nytimes.com/2013/07/04/us/monitoring-of-snail-mail.html?pagewanted=all&_r=0 "U.S. Postal Service Logging All Mail for Law Enforcement"], Ron Nixon, ''New York Times'', 3a Julio, 2013. Konsultita la 25an Septembro 2013.</ref> La FBI evoluigis la komputilajn programojn [[Magic Lantern (software)|Magia lanterno]] kaj [[CIPAV]], kiujn ili povas malproksime instali sur komputila sistemo, por kontroli la komputilan agadon de iu homo.<ref name="teen-busted-in-wired">{{cite news |url=http://www.wired.com/politics/law/news/2007/07/fbi_spyware |title=FBI's Secret Spyware Tracks Down Teen Who Made Bomb Threats |author=Kevin Poulsen |date=18a Julio 2007 |work=Wired Magazine |publisher=Condé Nast |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> La NSA kolektas informojn pri financaj registroj, Interretkrozaj kutimoj, kaj retpoŝtoj. Ili ankaŭ amplekse analizas [[Interkona retejo|sociajn retojn]], ekzemple Myspace.<ref>[https://web.archive.org/web/20070305045040/http://news.com.com/2061-10789_3-6082047.html "Is the NSA reading your MySpace profile?"], Dawn Kawamoto, ''CNET News'', 9a Junio 2006. Retrieved 19a Septembro 2013.</ref> La gvatprogramo [[PRISM]] laŭleĝe imunigis firmaojn kiuj kunlaboras libervole kun usona spionado. Laŭ ''The Register'', la FISA-Amendaj Leĝo de 2008 "specife rajtigas al sekretaj servoj por kontroli la telefonon, retpoŝton, kaj aliajn komunikadojn de usonaj civitanoj por ĝis unu semajno senbezone de mandato" kiam unu el la partioj estas ekster Usono<ref name=guardian6>{{Cite web |url = http://www.theguardian.com/world/2013/jul/31/nsa-top-secret-program-online-data |title = XKeyscore: NSA tool collects 'nearly everything a user does on the internet' |author = Glenn Greenwald |date = 31-a de julio 2013 |work = The Guardian |accessdate = 2-a aŭgusto 2013 }}</ref> PRISMO unue malkaŝiĝis la 6an de junio 2013, post konfidencajn dokumentojn pri la programo likigis al ''The Washington Post'' kaj ''The Guardian'' [[Edward Snowden]]. La ''Communications Assistance for Law Enforcement Act'' (CALEA) postulas ke ĉiuj usonaj telekomunikadoj kaj provizantoj de retkonektoj modifu siajn retojn por ebligi facilan [[telefona subaŭskultado|telefonan subaŭskultadon]] de telefono, reta telefono, kaj larĝbenda trafiko.<ref name="eff-calea-archive">{{cite web |url=http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |title=CALEA Archive |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14 March 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090503035053/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |arkivdato=2009-05-03 }}</ref><ref name="eff-calea-summary">{{cite web |url=http://www.eff.org/issues/calea|title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14 March 2009}}</ref><ref name="eff-calea-faq">{{cite web |url=http://www.eff.org/pages/calea-faq|title=FAQ on the CALEA Expansion by the FCC |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14a Marto 2009}}</ref> Frue en 2006, [[USA Today]] raportis ke pluraj gravaj telefonaj kompanioj disponigas la telefonajn registrojn pri usonaj civitanoj al la ''National Security Agency'' (NSA), kiu konservas ilin en granda datumbazo konata kiel la ''NSA call database'' (vokdatumbazo de NSA). Tiu raporto venis ĵus post akuzoj ke la usona registaro faras elektronikan gvatadon de hejmaj telefonalvokoj sen mandatoj.<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/news/washington/2006-05-10-nsa_x.htm |title=NSA has massive database of Americans' phone calls |work=USA Today |first=Leslie |last=Cauley |date=11-a de majo 2006 |accessdate=12-a de majo 2010}}</ref> En 2013, la ekzisto de la Hemisphere Project (Hemisfera Projekto), per kiu AT&T disponigas telefonalvokajn datumojn al federaciaj agentejoj, iĝis publike konata. Trafikfotiloj, kiuj estis intencitaj helpi devigi trafikleĝojn ĉe vojkruciĝoj, povas esti uzataj de la polico por celoj senrilataj al trafikdeliktoj.<ref>{{cite web |url= http://www.edmunds.com/ownership/driving/articles/42961/article.html |title=Caught! Big Brother May Be Watching You With Traffic Cameras |author=Erin Mahoney and Joanne Helperin |publisher=Edmunds |date=3a Julio 2009 |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> Kelkaj fotiloj ebligas ke la identigo de individuoj ene de veturilo kaj numerplatodatumoj estu kolektitaj kaj tempomarkita por krucreferenco kun aliaj datumoj uzitaj de polico.<ref>[http://www.persistentsurveillance.com/lawenforcement.html "Law Enforcement Operations"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140504135758/http://www.persistentsurveillance.com/lawenforcement.html |date=2014-05-04 }}, Persistent Surveillance Systems. Konsultita la 9an Septembro 2013.</ref> La usona Department of Homeland Security (Sekcio de Ŝtatsekureco) financas retojn de kontrolkameraoj en urbegoj kaj urboj kiel parto de ĝiaj klopodoj kontraŭbatali terorismon.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2007/08/12/us_doles_out_millions_for_street_cameras/?page=full |title=US doles out millions for street cameras |work=[[The Boston Globe]]|date=12 August 2007 |first1=Charlie | last1=Savage |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> La Novjorka Polico infiltris protestogrupoj kaj kompilis dosierojn pri ili antaŭ la nacia kongreso de la Respublikana Partio en 2004, kaj rezultis pli ol 1,800 arestoj.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/08/07/nyregion/07police.html?ref=nationalspecial3 |title=City Is Rebuffed on the Release of ’04 Records |work=New York Times |first=Robert D. |last=McFadden |date=7a Aŭgusto 2007 |accessdate=5a Aprilo 2010}}</ref> === Vjetnamio === La plej multaj el la 16 teleliverantoj de la lando estas rekte aŭ nerekte regataj de la Vjetnamia Komunista Partio. ''Vietnam Posts kaj Telecommunications Group'', kiu regas 74 % de la merkato, estas ŝtata. Tiel estas ''Viettel'', entrepreno de la vjetnamia armeo. ''FPT Telecom'' estas [[privata firmao]], sed ĝi respondecas al la partio kaj dependas de la grandaj kompanioj por bendolarĝo.<ref name=RSFSRS-March2013/> Teleliverantoj estas la plej gravaj iloj de regado kaj gvatado. Blogantoj monitoritaj fare de la registaro ofte spertas viro-en-la-mezo-atakojn. Tiuj celas kapti datenojn sendotajn por sekurigi (https) retejojn, ebligante kapti pasvortojn kaj al aliajn datenojn.<ref name=RSFSRS-March2013/> Laŭ raporto de ''Freedom House'' en julio 2012, 91 % de enketrespondantoj ligitaj al la Interreto per siaj porteblaj aparatoj kredas ke la registaro registras komunikadojn kaj vokojn de "aktivuloj" aŭ "reakciuloj."<ref>[http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Safety%20on%20the%20Line%20vFINAL.pdf "Country Report: Socialist Republic of Vietnam"], ''Safety on the Line'', Cormac Callanan and Hein Dries-Ziekenheiner, Freedom House, Julio 2012. Konsultita la 19an Septembro 2013.</ref> <!-- == Komerca amasa gvatado == == Gvatadoŝtato == == Elektronika polica ŝtato == --> == Vidu ankaŭ == * [[Kamerao|Gvatkamerao]] (CCTV) * [[Homaj rajtoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://cle.ens-lyon.fr/08111026/0/fiche___pagelibre/&RH=CDL_ANG100100 "The State and Surveillance: Fear and Control"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111108000538/http://cle.ens-lyon.fr/08111026/0/fiche___pagelibre/%26RH%3DCDL_ANG100100 |date=2011-11-08 }}, Didier Bigo and Mireille Delmas-Marty, ''La Clé des Langues'', 23 September 2011, ISSN 2107-7029. * {{cite web |url=http://www.hbarel.com/index.php/against-the-collection-of-private |title=Against the collection of private data: The unknown risk factor|publisher=''Hagai Bar-El on Security'' |date=8a Marto 2012}} {{Projektoj|n=Kategorio:Amasa gvatado}} [[Kategorio:Amasa gvatado| ]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Sekureco]] [[Kategorio:Terorismo]] nrbw3mann1qpn9lqnga7rxarvojp9hd 0 470229 9441651 8771568 2026-07-30T07:21:38Z Sj1mor 12103 9441651 wikitext text/x-wiki La '''disfonio''' estas perturbo de la [[Homa voĉo|voĉo]]. Ĝin okazas la malsano aŭ funkcia perturbo de la [[laringo]]. La voĉo sonas malbone, ĝi estas raŭka, kruda, aŭ presita. Ĝi povas esti malpli regulebla, ol la sana voĉo; estas la sonkoloro, la tono, kaj la volumeno nur malpli variebla. Por la subjekto estas la parolado malbona, kaj li sentas sian laringon seka. Por la plibonigado de la voĉo ĝi grakas multe, kiu helpas neniun, sed eĉ malplibonigas la disfonion. La malbona teĥniko de la parolado faras nodojn sur la [[voĉkordoj]]. En iuj kazoj oni povas plene malgajni sian voĉon, aŭ nur havi voĉon sufiĉan por la flustrado. Tiu estas nomita [[afonio]]. == Kaŭzoj == La disfonio povas havi funkciajn aŭ organajn kialojn. La animstato efikas al la streĉo de la voĉkordoj, tiel ankaŭ al la voĉo. La traŭmatoj povas okazi afonion. La ĉefaj organaj kialoj estas inflamoj, paralizoj, polipoj, nodoj, aŭ kancero de la voĉkordoj. Ĝi povas esti simptomo de ia malsano. La denaskaj anomalioj estas raraj. La ŝanĝiĝado de la voĉo de la adoleskaj aŭ klimaksaj jaroj estas regulita de hormonoj kaj estas normala. Al la funkciaj kialoj apartenas la forcado de la voĉo, la malbona parolteĥniko, la kantado tro alten aŭ malalten, la malfortaj parolorganoj, aŭ paroltimo. == Tipoj == Ni konas tiujn el ĝiaj tipoj: * ''Dysphonia clericorum:'' el la trouzo de la voĉo * ''Dysphonia paralytica:'' paralizo de la voĉkordoj el la traŭmo de la [[vago]] * ''Dysphonia puberum:'' disfonio en la [[voĉoŝanĝiĝo]] * ''Dysphonia spastica (aphonia spastica vagy mogiphonia):'' el la presado de la voĉkordoj. Ĝi estas nerva simptomo, precipe ĉe oratoroj. * ''Funkcionalaj disfonioj:'' el la malbona uzo de la muskoloj de la parolorganoj. Ili estas la plej oftaj disfonioj. == Rekonado == Por la diagnozo oni spektas per endoskopo en la laringo kun stroboskopo aŭ kun altrapidan kameron. La kuracisto aŭskultas ankaŭ la parol- kaj la kantovoĉon. La gravaj elektrofiziologiaj parametroj estas kvalifikitaj per elektroglotografio. == Kuracado == Oni kuracas la funkcionalajn disfoniojn per voĉterapio. Se la kaŭzoj estas organaj, la kuracistoj helpas per operacio laŭ la fondaĵo. La polipoj, nodoj, kaj kancero estas forigitaj en lokala aŭ ĝenerala anestezo. Post la eltranĉado de la kanreco ofte restas la disfonio. == Fontoj == * Fred Bernitzke: ''Heil- und Sonderpädagogik.'' Bildungsverlag EINS, Stam 2005, ISBN 3-8237-1542-9 * W. Seidner, U. Eysholdt, Jürgen Wendler (Hrsg.): Lehrbuch der Phoniatrie und Pädaudiologie. 4., völlig überarbeitete Auflage. Thieme, Stuttgart/New York 2005, ISBN 3-13-102294-9 * Johan Sundberg: ''The Science of the Singing Voice.'' 1987, ''Die Wissenschaft von der Singstimme.'' deutsch: Friedemann Pabst, Orpheus, Bonn 1997, ISBN 3-922626-86-6 * Richard Luchsinger, Gottfried Eduard Arnold: ''Handbuch der Stimm- und Sprachheilkunde.'' Springer, Wien/New York 1970 {{Projektoj}} [[Kategorio:Prononcaj problemoj]] fpetvggn8v2x2hsgj4obifpqv8gk19e 0 480821 9441270 7550380 2026-07-29T13:17:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441270 wikitext text/x-wiki '''Amasa murdo en Balaŝiĥa''' okazis {{daton|23|4|2007}} sur strato Krupskaja en urbo [[Balaŝiĥa]] ([[Moskva provinco]], [[Rusio]]). Proksimume je 12:00 murdisto pafmortigis kvar homojn. 4-an de majo la murdisto estis arestita de polico. Dum la esplorado evidentiĝis, ke li estas dungita murdisto 31-jara Aleksandr Lovin, estinta bandano. Li konfuzis domojn kaj pro tio erare mortigis alian homon, poste pafmortigis aliajn tri kiel hazardajn eblajn atestantojn. La atenco estis vaste priskribita en rusiaj amaskomunikiloj. En [[2008]] la murdisto estis kondamnita al [[Ĝismorta puno|dumviva malliberigo]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20160304113215/http://www.kp.ru/daily/24110/334788/ Киллера, который ошибся адресом, посадили пожизненно] (ruse) [[Kategorio:Amasmurdoj en Rusio|Balaŝiĥa]] [[Kategorio:Balaŝiĥa]] [[Kategorio:2007]] [[Kategorio:23-a de aprilo]] ijd5jiky3po41789ft6j3vhze0496hn 0 481037 9441690 8924688 2026-07-30T07:36:55Z Sj1mor 12103 9441690 wikitext text/x-wiki <!--{{Koord|48.8574|2.337|type:landmark_region:FR_source:dewiki|format=dms|display=title}}--> {{Informkesto akademio |emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |bildo={{#property:P18}} |fondodato= |urbo=[[Parizo]], [[Francio]] |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR-75C |situo sur mapo=Parizo |zomo=13 |gvidanto= |titolo de gvidanto=Prezidento }} La '''Akademio de Belartoj de Francio''' ({{lang-fr|Académie des beaux-arts}}) estis kreita per la edikto de la 21-a de marto [[1816]]. Ĝi heredis de la [[Reĝa Akademio de Pentrado kaj Skulptado de Francio|Reĝa Akademio de Pentrado kaj Skulptado]] ([[1648]]), de la [[Opero de Parizo|Akademio de Muziko]] ([[1669]]) kaj de la [[Reĝa Akademio de Arkitekturo de Francio|Reĝa Akademio de Arkitekturo]] ([[1671]]). == Historio == Sekve de la nuligo de la malnovaj akademioj fare de la [[franca Revolucio de 1789]], estis kreitaj en la [[Institut de France|Instituto de Francio]], tri klasoj, el kiuj « Literaturo kaj belartoj » kun ok sekcioj (gramatiko, malnovaj lingvoj, poezio, antikvaĵoj kaj monumentoj, pentrado, skulptado, arkitekturo, kaj fine muziko kaj deklamado). La edikto de la konsuloj de la 3-a de brumero 11 ({{Dato|25|oktobro|1802}}) dividis tiun klason en tri novajn el kiuj la klaso de belartoj. Tiu lasta klaso konsistigis la bazon de la nova Akademio en 1816. Per la leĝo pri esplorado de 2006, la Akademio de belartoj plu estas morala persono je publika juro kun aparta statuto. == Organizado == La Akademio estas dividita en ok sekciojn. La disiĝo de la foteloj inter la sekcioj maloftege estis modifita en la 20-a jarcento ; kreita en 1985, la 7-a sekcio estis provizita per foteloj el aliaj sekcioj (1-a, 2-a, 3-a, 5-a kaj 6-a). En 1998, ankaŭ la fotelo de la pentristo [[Yves Brayer]], mortinta en 1990, estis transdonita, kompensita per reveno al la 5-a sekcio de la fotelo okupita de [[Jean Prodromidès]]. * 1-a sekcio : [[Pentrado]] * 2-a sekcio : [[Skulptado]] * 3-a sekcio : [[Arkitekturo]] * 4-a sekcio : [[Gravuraĵo|Gravurado]] * 5-a sekcio : [[Muziko|Muzika kompono]] * 6-a sekcio : Liberaj membroj * 7-a sekcio : Arta kreado en [[kino]] kaj aŭdvido (sekcio kreita en 1985) * 8-a sekcio : [[Fotado]] (sekcio kreita en 2005) De 2005, la Akademio enhavas 57 fotelojn : kvin foteloj estis kreitaj en 1998 (2-a, 3-a, 5-a, 6-a kaj 7-a sekcioj), poste du en 2005, por la nove kreita sekcio fotado. == Nunaj membroj == Prezidanto por 2014 : [[Claude Abeille]], skulptisto. Nur 46 foteloj estis atribuitaj en la {{dato|1|aprilo|2014}}. La lasta ŝanĝiĝo estis la morto de [[Chu Teh Chun]] la {{daton|25|marto|2014}}. Plej malnova vaka fotelo : 5-a fotelo de sekcio pentrado, vaka ekde la morto de [[Georges Rohner]] la {{daton|3|novembro|2000}} (pluraj blankaj balotoj okazis). Eksterlandaj asociitoj : 16 foteloj (el kiuj du estas vakaj). Korespondantoj (francaj kaj eksterlandaj) : 57 foteloj. :Vidi ankaŭ al '''[[Listo de la membroj de la franca Akademio de Belartoj]] de 1795''' {|class="wikitable" ! Sekcio !! Fotelo !! Membro !! Elektodato aŭ de vakiĝo |- |rowspan="11"| 1-a sekcio : Pentrado<br /><br /><small>La fotelo 1 estis transdonita al la 7-a sekcio en 1998. <br />La fotelo 3 estis transdonita al la 3-a sekcio en 1967.<br />La fotelo 12 estis transdonita al la 7-a sekcio en 1987. <br />La fotelo 14 estis transdonita al la 5-a sekcio en 1967. |- | 2 || [[Pierre Carron]] || 1990 |- | 4 || [[Jean Cortot]] || 2001 |- | 5 || ''Vaka'' || 2000 |- | 6 || ''Vaka'' || 2012 |- | 7 || [[Vladimir Veličković|Vladimir Velickovic]] || 2005 |- | 8 || [[Guy de Rougemont]] || 1997 |- | 9 || ''Vaka'' || 2014 |- | 10 || ''Vaka'' || 2013 |- | 11 || [[Arnaud d'Hauterives]] || 1984 |- | 13 || [[Yves Millecamps]] || 2001 |- |rowspan="8"| 2-a sekcio : Skulptado<br /><br /><small>La fotelo 4 estis transdonita al la 7-a sekcio en 1985.</small> || 1 || [[Jean Cardot]] || 1983 |- | 2 || [[Claude Abeille]] || 1992 |- | 3 || [[Jean Anguera]] || 2013 |- | 5 || [[Eugène Dodeigne]] || 1999 |- | 6 || [[Gérard Lanvin (skulptisto)|Gérard Lanvin]] || 1990 |- | 7 || [[Pierre Edouard]] || 2008 |- | 8 || [[Antoine Poncet]] || 1993 |- | 9 || [[Brigitte Terziev]] || 2007 |- |rowspan="9"| 3-a sekcio : Arkitekturo<br /><br /><small>La fotelo 8 estis transdonita al la 7-a sekcio en 1985.</small> || 1 || [[Jacques Rougerie (arkitekto)|Jacques Rougerie]] || 2008 |- | 2 || ''Vaka'' || 2011 |- | 3 || [[Aymeric Zublena]] || 2008 |- | 4 || [[Roger Taillibert]] || 1983 |- | 5 || [[Claude Parent (arkitekto)|Claude Parent]] || 2005 |- | 6 || ''Vaka''|| 2008 |- | 7 || [[Alain-Charles Perrot]] || 2013 |- | 9 || [[Paul Andreu]] || 1996 |- | 10 || [[Yves Boiret]] || 2002 |- |rowspan="4"| 4-a sekcio : Gravurado || 1 || [[Érik Desmazières]] || 2008 |- | 2 || [[Pierre-Yves Trémois]] || 1978 |- | 3 || ''Vaka'' || 2013 |- | 4 || [[René Quillivic (gravuristo)|René Quillivic]] || 1994 |- |rowspan="8"| 5-a sekcio : Muzika komponado || 1 || [[Laurent Petitgirard]] || 2000 |- | 2 || [[Jean Prodromidès]] || 1990 |- | 3 || [[Michaël Levinas]] || 2009 |- | 4 || [[Gilbert Amy]] || 2013 |- | 5 || [[François-Bernard Mâche]] || 2002 |- | 6 || [[Édith Canat de Chizy]] || 2005 |- | 7 || [[Charles Chaynes]] || 2005 |- | 8 || [[Thierry Escaich]] || 2013 |- |rowspan="10"| 6-a sekcio : Liberaj membroj<br /><br /><small>La fotelo 9 estis transdonita al la 7-a sekcio en 1985.<br />La foteloj 2 kaj 12 estis nuligitaj. || 1 || [[William Christie (muzikisto)|William Christie]] || 2008 |- | 3 || [[Hugues Gall]] || 2002 |- | 4 || ''Vaka''|| 2007 |- | 5 || [[Michel David-Weill]] || 1982 |- | 6 || [[Marc Ladreit de Lacharrière]] || 2005 |- | 7 || ''Vaka''|| 2008 |- | 8 || [[Pierre Cardin]] || 1992 |- | 10 || [[Henri Loyrette]] || 1997 |- | 11 || [[Patrick de Carolis]] || 2010 |- | 13 || [[François-Bernard Michel]] || 2000 |- |rowspan="6"| 7-a sekcio : Arta kreado en [[kino]] kaj aŭdvido || 1 || [[Régis Wargnier]] || 2007 |- | 2 || [[Roman Polanski]] || 1998 |- | 3 || [[Jean-Jacques Annaud]]|| 2007 |- | 4 || ''Vaka'' || 2012 |- | 5 || ''Vaka'' || 2006 |- | 6 || [[Jeanne Moreau]] || 2000 |- |rowspan="2"| 8-a sekcio : Fotado || 1 || [[Lucien Clergue]] || 2006 |- | 2 || [[Yann Arthus-Bertrand]] || 2006 |- |} == La protokoloj == Ĉesigita en 1943, la publikigo de la protokoloj de la Akademio de Belartoj estis relanĉita en 2001 kun la publikigo de la memuaro de Agnès Goudail en la lernejo de ĉartoj ({{fr}} "[[École nationale des chartes|École des chartes]]") kadre de eldona entrepreno lanĉita en la [[École nationale des chartes|Lernejo de Ĉartoj]] de [[Jean-Michel Leniaud]]. Tri volumoj estis eldonitaj de la societo pri historio de franca arto por la periodo 1796 ĝis 1810. De 2001 ĝis 2008, naŭ volumoj aldoniĝis : * Tomo 1-a : 1811-1815, fare de Agnès Goudail kaj Catherine Giraudon (2001) ; * Tomo 2-a : 1816-1820, fare de Catherine Giraudon (2002) ; * Tomo 3-a : 1821-1825, fare de Béatrice Bouvier kaj François Fossier (2003) ; * Tomo 4-a : 1826-1829, fare de Béatrice Bouvier kaj François Fossier (versio reviziita en 2006) ; * Tomo 5-a : 1830- 1834, fare de François Naud (2004) ; * Tomo 6-a : 1835-1839, fare de Béatrice Bouvier kaj Dominique Massounie (2003) ; * Tomo 7-a : 1840-1844, fare de Dominique Massounie (2007) ; * Tomo 8-a : 1845-1849, fare de Sybille Bellamy-Brown (2008). * Tomo 12-a : 1865-1869, fare de Laure Dalon (2009). == Vidu ankaŭ == * [[Listo de la membroj de la franca Akademio de Belartoj]] === Vidu ankaŭ === * [[Reĝa Akademio de Arkitekturo de Francio]] * [[Akademio de Arkitekturo de Francio]] * [[Institut de France|Instituto de Francio]] * [[Salon des artistes français]] (de 1881) === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj}} * [http://www.academie-des-beaŭ-arts.fr/sommaire/index.html Interretejo de la Akademio de Belartoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.institut-de-france.fr/institut/acabeaŭ.htm Historio sur la interretejo de Instituto de Francio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Portalo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akademio de Belartoj (Francio)| *]] [[Kategorio:Akademioj en Francio]] 57xig6lo5lujtwu8bpz1ts7mplehhgy 0 482177 9441356 9427785 2026-07-29T15:30:32Z Ceancata 20778 9441356 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |priskribo de bildo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} [[Dosiero:COMISIÓN DE PRESUPUESTO DEL CONGRESO DE LA REPÚBLICA EN MUNICIPALIDAD DE SAN JUAN DE LURIGANCHO (cropped).jpg|alternative=José Jerí en 2024|eta|[[José Jerí]], eksa prezidanto de Peruo]] La '''Prezidento de Peruo''' aŭ en hispana oficiale ''Presidente Constitucional de la República del Perú'' estas la [[ŝtatestro]] kaj [[ĉefministro]] de [[Peruo]]. Personigas la ''Nacion Peruan'', estas la ĉefo de la [[plenuma povo]] kaj suprema estro de la [[Armeo de Peruo]] kaj de ties Polico. Same temas pri la plej alta funkciuleco de la lando.[[Dosiero:Pedro Castillo presidente (cropped).jpg|eta|[[Pedro Castillo]], eksa prezidanto de Peruo]]La [[Konstitucio de Peruo]] valida nun ([[1993]]) starigis la postulojn, rajtojn kaj devojn de la Prezidento de la Respubliko. La prezidentoj funkcias ekde la Domo de Pizarro, ĉe la [[historia urboparto de Limo]], kiu estas la ''Palaco de Registaro de Peruo'' kaj la ''Casa de Gobierno de Lima'' -mencio per kiu oni aludas al ĝi ĉe la oficialaj dokumentoj -. Tiu palaco okupas la saman lokon de tiu de la konkeristo kaj guberniestro, [[Francisco Pizarro]] kaj kie poste situiĝis la Palaco de la [[Vicreĝlando de Peruo|Vicreĝoj de Peruo]]. En la aktualo, la posteno estas plenumita dum periodo de 5 jaroj sen eblo tuje rekandidatiĝi. Post unu konstitucia periodo, minimume, kiu jam plenumis la postenon povas rekandidatiĝi. La ŝanĝo okazas ĉiun kvinan jaron, nome la [[28-a de julio]], kiu estas la nacia tago, en la [[Kongreso de la Respubliko Peruo|Kongreso de la Respubliko]]. La unua Prezidento de Peruo estis [[José de la Riva Agüero]], la dua [[José Bernardo de Tagle]]. La nuna prezidentino estas [[Keiko Fujimori]], ekde la [[28-an de julio]] [[2026]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.presidencia.gob.pe Oficiala retejo de la ''Presidencia de la República del Perú''] * [http://www.unitru.edu.pe/oficinas/estadistica/boletines/BOLETIN2004/CAP-XI-ANEXOS/GOBERNANTES%20DEL%20PERU%201821%20-%202011.doc Registoj de Peruo 1821-2011]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110526185723/http://www.congreso.gob.pe/museo/mensajes.htm Mensajes Presidenciales y Otros Documentos para la Historia Política del Perú - Museo de La Inquisición del Congreso de la República del Perú] * [http://www.onpe.gob.pe Oficina Nacional de Procesos Electorales del Perú] * [http://www.congreso.gob.pe/ntley/ConstitucionP.htm Constituciones del Perú - Archivo Digital de la Legislación en el Perú] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190419083624/http://www4.congreso.gob.pe/ntley/ConstitucionP.htm |date=2019-04-19 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prezidantoj de Peruo| ]] 7qpt56il5skf1hitfrrfxfgnj2mo274 0 484415 9441783 9362426 2026-07-30T11:08:39Z Sj1mor 12103 9441783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Odoakro</b></font></big></big></span> |dosiero =Romulus Augustus deposed by Odoacer.png |priskribo =La romia imperiestro [[Romulo Aŭgustulo]] estis detronigita de la krono fare de Odoakro en la 4-a de julio 476. |dato de naskiĝo =[[433]] |loko de naskiĝo =[[Bizanca imperio|Orienta Romia Imperio]] |dato de morto =[[4-a de septembro]] [[493]] |loko de morto =[[Bizanca imperio|Orienta Romia Imperio]] | alma_mater = }} [[Dosiero:Solidus-Odoacer-ZenoRIC 3657cf.jpg|eta|300px|[[Solido (monero)|Bizanca solido]] de Odoakro nome de la legitima imperiestro [[Zenono (imperiestro)|Zenono]]. Tiu monero atestas la formalan submetiĝon de Odoakro al Zenono.]] '''Odoakro''' (ĉ. [[433]] – [[493]]), eble derivas de la praĝermana *''Audawakraz'' (“kiu serĉas la riĉon”) estis tribestro [[Ĝermanoj|ĝermana]] de la popolo de heruloj, de origino el [[hunoj]] kaj sciroj. En la historio elstaras ĉar estis kiu elpostenigis la lastan [[Listo de romiaj imperiestroj|romian imperiestron]] de Okcidento, [[Romulo Aŭgustulo]], en [[476]], kiu estis portita al 'Ovokastelo' en la golfeto de [[Napolo]]. Post elpostenigi Romulon Aŭgustulon Odoakro povis nomumi novan imperiestron kaj regadi tra li, aŭ regadi kiel agentejo de la [[romia imperiestro]] de Oriento. Diference el multaj prauloj, kiel [[Ricimero]], decidis la duan eblon, redonante la imperiajn simbolojn de Okcidento al la imperiestro Zenono en [[Konstantinopolo]], kun letero kiu petis esti konfirmita ''dux'' de [[Italio]]. Zenono akceptis tiun peton kaj donis al li la postenon de [[patricio]]. Ĝis sia morto en [[480]], la legitima imperiestro de Okcidento [[Julio Nepo|Julio Nepote]] pluestis teorie la superulo de Odoakro, dum tiu eĉ stampis moneron je lia nomo. Tamen Odoakro titoliĝis ankaŭ ''rex Italiae'' (''Reĝo de Italio'') kaj tiele ĝi estis agnoskita dum la resto de sia vivo. Tamen la rilatoj inter Odoakro kaj la [[Bizanca imperio|orienta Romio]] malboniĝis poste, kaj en [[489]], kun apogo de la imperiestro Zenono, la [[ostrogotoj]] sub [[Teodoriko la Granda]] invadis la regnon de Odoakro, detruis sian armeon de [[ĝermanoj]] ''foederati'' (''federaciigitaj'') (kaj la malmultaj trupoj romiaj kiuj ankoraŭ ekzistis), kapitulacigante lin en [[493]]. Teodoriko invitis lin al bankedo, kaj oni supozas, ke li murdis lin, kaptante lian tutan regnon.<ref> Pere Maymó, ''Odoacro, el primer rey bárbaro. El final de Roma'', en ''Historia National Geographic'', nº 95, novembro de 2011, p. 62.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Falo de la Okcidenta Romia Imperio]] * [[Reĝo de Italio]] == Bibliografio == * Thompson, E. A. ''Romans and Barbarians: The Decline of the Western Empire''. Madison: University of Wisconsin Press, 1982. ISBN 0 299 08700. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Atilo, reĝo de la skitoj]], esperantigita teatraĵo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (angle) [http://www.nndb.com/people/033/000102724/ Odoacer (biografio)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Odoakro}} [[Kategorio:Ĝermanoj]] [[Kategorio:Romia Imperio]] i6617jxiff6r3h31cbw9euij32peq0e 0 494136 9441282 9061177 2026-07-29T13:36:22Z ~2026-38336-00 259898 Kelkaj alivortigoj 9441282 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2019-05-21 13 05 14 Six Chicken McNuggets covered in honey at the McDonald's at Maryland State Route 24 and U.S. Route 1 Business in Bel Air, Harford County, Maryland.jpg|eta|250px|{{centre|''fritbuloj'' el kokaĵo kovritaj per mielo laŭ maniero de restoracio ''[[McDonald's]]''}}]] [[Dosiero:Fast food chicken.jpg|eta|250px|Du ''fritbuloj'' el kokaĵo.]] '''''Fritbulo''<ref>La pseŭdoesperanta vorto "nugeto" estas tute senreferenca fantazia improvizaĵo, kopiante la anglan vorton ''nugget'': en la usonangla, la vorto ''gold nugget'' en minado de [[oro]] signifas "or-pecon" aŭ "or-bulo". La kokidaĵa "peco" per sia nomo kaj per la iom simila formo kaj simileta flaveca koloro elvoku asociigon al valora ''"gold nugget"''. Atentindas, ĉu iam la rapidmanĝeja preparaĵo sukcesos eniri esperantan vortaron, sed supozeble tio ne okazos. Tamen, sensprita traduko per vorto "kokaĵopeco" aŭ "kokaĵopremaĵo" neniel elvokus asociigon pri valora orpeco kaj ne estus valida alternativo.</ref> el kokaĵo''' ([[angle]] ''nugget'', t.e. ''Chicken Nugget'') estas manĝaĵo parte aŭ tute el [[kokaĵo]] fajne tranĉita kaj oftete kun haŭto aldonita, kiu estas panumita antaŭ la kuirado. La [[rapidmanĝejo]]j kutimas servi la ''fritbulojn'' frititajn en [[oleo]], sed ankaŭ bakitajn. La fritbuloj el kokaĵo estis inventitaj en la 1950-aj jaroj de [[Robert C. Baker]], profesoro de teknologio de la nutraĵoj en la [[Universitato Cornell]], kiu ĝin publikigis kiel akademian laboraĵon sen patento. La inovacioj de Baker permesis ellabori la fritbulojn ajnamaniere. La recepto de [[McDonald's]] por kokidaĵoj ''Chicken McNuggets'' estis kreita laŭ mendo de [[Tyson Foods]] en 1979. == Alternativaj produktoj == Post la sukceso de la fritbuloj el kokaĵo, kelkaj rapidmanĝejoj lanĉis alternativojn vegetarajn. McDonald's komercigis Garden McNuggets, el fazeoloj anstataŭ kokaĵo, sed la produkto fine estis anstataŭita de vegetaĵa burgero. La irlanda rapidmanĝo-ĉeno [[R. Haecker's]] ofertas, krom la originalan kokaĵan fritbulon, la menuon Emerald Isle el vegetaĵa fritbulo, el fazeoloj kaj brasiko kaj servata kun [[tremposaŭco]] vegetara el [[mielo]] kaj [[mustardo]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidi ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Kieva kokaĵo]] ⁠ {{Sen fontoj|kuirarto|2014}} [[Kategorio:Kokaĵoj]] [[Kategorio:Usona kuirarto]] flj1wgf40voyftlo1mj5qikwaxcjo79 0 496121 9441586 9348751 2026-07-30T05:32:56Z Crosstor 3176 /* K */ 9441586 wikitext text/x-wiki ''Ekde [[1873]] vidu la famulojn (kie naskiĝis en tiu loko): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto]]!'' Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Budao (urbo)]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Ábel]], [[instruisto]] * [[Károly Akin]], [[fizikisto]] == B == * [[Izidor Baumgarten]], [[juristo]] * [[Imre Békey]], [[oficisto]] * [[Károly Benza]], operkantisto * [[Zsolt Beöthy]], literaturhistoriisto * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Alajos Bozóky]], juristo == C == * [[Ottó Cséti]], [[inĝeniero]] * [[János Cziráky]], [[politikisto]] == D == * [[profesoro]], [[János Dégen]] * [[tutfakulo]], [[András Dudith]] == E == *'''[[József Eötvös]]''', politikisto * [[Elek Erkel]], komponisto * [[Sándor Erkel]], dirigento == F == * [[József Ferenc Falkoner]], pentristo * [[Ernő Fináczy]], [[pedagogo]] * [[Sándor József Fischer]], oficisto * [[Bertalan Förderer]], [[katekisto]] * [[Ferenc Forgách (episkopo)]] == G == * [[Ödön Gohl]], numismatikisto * [[Albert Gyulay]], oficiro == H == * [[Stefan Franz Viktor Habsburg]], [[palatino]] * [[Antal Haliczky]], muzeestro * [[Alajos Hauszmann]], [[arkitekto]] * [[Károly Hieronymi]], ministro * [[Elek Horányi]], [[bibliografo]] * [[Károly Hornig]], [[episkopo]] * [[Ladislao Hunyadi]], reĝido == J == * '''[[Johano la 2-a (Hungario)]],''' [[reĝo]] * '''[[Ludoviko la 1-a Jogajlido]],''' reĝo == K == * [[Lujza Kállay]], operkantisto * [[Ödön Kárffy]], arkivisto * [[Aurél Kecskeméthy]], ĵurnalisto * [[Béla Keglevich]], magnato * [[László Kimnach]], pentristo * [[Károly Kiss (oficiro)]], ankaŭ [[poeto]] * [[József Kiss (hidrologo)]] * [[Mihály Klimm]], inĝeniero * [[Ottó Koroknyai]], pentristo * [[Aladár Körösfői-Kriesch]], pentristo * [[Mária Antónia Koháry]], magnato * '''[[Johano Korvin]],''' [[banuso]] * [[Sebestény Aladár Kovács]], hidrologo * [[Gyula Kováts (botanikisto)]] * [[József Sándor Krenner]], [[mineralogo]] * [[József Kürschák]], [[matematikisto]] * [[Jenő Kvassay]], hidrologo == L == * [[Ágost Lechner]], juristo * [[Lajos Lechner]], arkitekto * [[József Lenhossék]], [[kuracisto]] * [[Miklós Ligeti]], [[skulptisto]] == M == * [[Antal Mailáth]], ĉefkanceliero * [[Lajos Martin]], matematikisto * [[Frigyes Medveczky]], [[filozofo]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]], muzeestro == N == * [[József János Nemetz]], fizikisto == P == * [[Tivadar Pauler]], juristo * [[Jenő Péterfy]], literaturhistoriisto == R == * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[József Ribáry]], senatano * [[Jakab Rupp]], arkivisto == S == * [[Móric Sándor]], la diabla rajdanto * [[Károly Schilberszky]], botanikisto * [[Emil Schnirch]], psikiatro * [[Ottó Schwartzer]], psikiatro * [[Ignaz Semmelweis]], kuracisto * [[Pál Sennyey]], [[reĝa juĝisto]] * [[Pál Sporzon (1867)]], akademia instruisto * [[Adolf Szabóky]], piaristo * [[Ágoston Szalay]], juristo * [[László Szalay]], [[historiisto]] * [[Antal Szécsen]], politikisto * [[Vilmos Szuppán]], pedagogo == T == * [[Viktor Tardos Krenner]], pentristo * [[Lajos Thallóczy]], historiisto * [[Pál Tittel]], [[astronomo]] * [[Ferenc Toldy]], poeto == V == * [[Rezső Vári]], [[filologo]] * [[Gyula Vízvári]], aktoro == W == * [[László Weinek]], astronomo == Z == * [[Károly Zimányi]], mineralogo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Buda]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Buda]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 85rwo7xjqqgsdjne18ci2d2kbszn707 0 498894 9441464 9046597 2026-07-29T18:55:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=subŝtato |lando = Niĝerio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=situo de Anambra en Niĝerio |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = NG-AN |mapo1 lokumilo = iso |kodo = NG-AN |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 8 |parenco = |parenco_tipo = }} '''Anambra''' ({{lang-en|'''Anambra''' State}}) estas unu el la 36 [[subŝtatoj de Niĝerio]]. Ĝi situas en la sudorienta parto de la lando. La nomo estas angligita versio de la origina 'Oma Mbala', la indiĝena nomo de la [[Anambra Rivero]]. La ĉefurbo kaj registara sidejo estas [[Awka]]. [[Onitsha]] kaj [[Nnewi]] estas la plej grandaj komercaj kaj industriaj urboj, respektive. Limoj estas la subŝtatoj [[Delta Ŝtato]] okcidente, [[Imo ]] kaj la Rivera Ŝtato sude, [[Enugua]] oriente kaj [[Kogi]] norde. La origino de la nomo estas deriva el la Anambra Rivero (Omambala) kiu estas alfluanto de la fama [[Rivero Niĝero]]. La indiĝena etna grupo en Anambra ŝtato estas la [[igboj]] ({{unuo|98|%}} el la loĝantaro) kaj malgranda loĝantaro de [[igaloj]] ({{unuo|2|%}} el la loĝantaro) kiu loĝas ĉefe en la nordokcidenta parto de la ŝtato.<ref>{{cite web |url=http://www.igbofocus.co.uk/html/anambra_state.html |title=Anambra State |publisher=Igbofocus.co.uk |date= |accessdate=2013-08-25 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170724110834/http://www.anambrastate.gov.ng/ |arkivdato=2017-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724110834/http://www.anambrastate.gov.ng/ |archivedate=2017-07-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.anambrastate.gov.ng/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170724110834/http://www.anambrastate.gov.ng/ |arkivdato=2017-07-24 }}</ref> Anambra estas la oka plej loĝata ŝtato en [[Niĝerio]] kaj la dua plej dense loĝata ŝtato en Niĝerio post la [[Lagosa Ŝtato]]. La etendo de pli ol 45&nbsp;km inter [[Oba (Anambra)|Oba]] kaj [[Amorka]] enhavas aron da nombraj densaj loĝataj vilaĝoj kaj malgrandaj urboj kio donas al la areo averaĝe ĉirkaŭkalkulitan densecon de 1,500–2,000 personoj por kvadrata kilometro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * [http://www.finddiagnostics.org/media/conference-reports/lung_health_conf2008/index.html finddiagnostics.org]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924013158/http://www.finddiagnostics.org/media/conference-reports/lung_health_conf2008/index.html |date=2015-09-24 }} * [http://www.theunion.org/newsletter/newsletter-october.html The union.org newsletter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717133637/http://www.theunion.org/newsletter/newsletter-october.html |date=2011-07-17 }} * Igboegbunam, Okechukwu Lawrence: Sustainable Tourism Development For Anambra State Nigeria (Application of Leadership Concept in setting up an Eco-tourism Potential, "Plateau Rivulet Trail"), Institute Optopreneur, Malaysia. 2009 * [http://www.sunnewsonline.com/webpages/features/arts/2008/aug/26/arts-26-08-2008-002.htm sunnewsonline.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081121205105/http://www.sunnewsonline.com/webpages/features/arts/2008/aug/26/arts-26-08-2008-002.htm |date=2008-11-21 }} * [http://books.google.com/books?id=ZTNOEimkkEcC&pg=PA30&lpg=PA30&dq=J.C.+Menakaya&source=bl&ots=HculEsAIBo&sig=LDszJ1taIH1_GRPJpApABnr-3bo&hl=en&ei=g8lqS7H0FYH-sQP2mMGYAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwADgK#v=onepage&q=J.C.%20Menakaya&f=false The Ogidi Boy] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.igboguide.org/ gvidilo pri la kulturo kaj lingvo de la] [[igboj]] ({{en}}) [[Kategorio:Subŝtatoj de Niĝerio]] a4s99f1m3k728861n5vey3zr8u7redz 0 499323 9441796 7651997 2026-07-30T11:27:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441796 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''[[Antonio|Antal]] Reischl''' [rejŝl], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Reischl Antal''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], [[inĝeniero]], [[profesoro]]. Antal Reischl [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC12527/12847.htm] naskiĝis la {{daton|30|decembro}} [[1916]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|15|aprilo}} [[1978]] en Budapeŝto. == Biografio == Antal Reischl akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József]] en [[1939]], poste li eklaboris en la [[ĉefurbo]]. Post jaroj li soldatiĝis, militkaptitiĝis, sed ankaŭ tie li ricevis arkitektajn taskojn en [[Sovetunio]]. Li hejmenvenis en [[1947]]. En la sekva jaro li ekinstruis en la [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|teknikuniversitato]], kie li estis katedrestra [[docento]] en [[1951]], post [[jardeko]] katedrestro kaj [[kandidato]]. Li planadis ĉefe loĝdomojn. Li ricevis [[premio]]jn en [[1970]] kaj [[1972]]. == Elektitaj disĉiploj == * [[György Skardelli]] == Elektitaj publikaĵoj == * ’’Contemporary Principles of Hospital Building’’ (1954) * ’’Mérnöki kézikönyv’’ (Inĝeniera manlibro), (1960) * ’’Lakóépületek tervezése’’ (Planado de loĝdomoj), (1973) – lernolibro por [[studento]]j == Fontoj == * [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=reischla&nev5=Reischl+Antal hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141016005832/http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=reischla&nev5=Reischl+Antal |date=2014-10-16 }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC12527/12847.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Reischl Antal}} af7u6pyxbsmaosy2jaqqph06m50vnsx 0 499708 9441581 9398751 2026-07-30T05:27:21Z Sj1mor 12103 9441581 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Friedrich DANIELIS''' (naskiĝinta en [[1944]] en [[Bad Reichenhall]]) estas germana, multflanka artisto laborante ekde 1985 en Novjorko, Veneco kaj Vieno. Antaŭe li restis plurajn jarojn en Londono. == Vivo == Kiel artisto li estas meminstruinto kaj dediĉas sin egale al skribado kaj pentrado, kreinte ankaŭ scenejajn bildojn, kostumojn kaj maskojn por operoj. Liaj ligoj al literaturo kaj muziko estas tre intimaj. Ili respeguliĝas ankaŭ en 20 pentristo-libroj, sed ankaŭ en ornamitaj titoloj por verkoj kaj tekstoj. Komponistoj kiel la aŭstro [[Wolfgang Florey]] estis inspiritaj de pentraĵoj de Danielis, inverse la pentristo mem ofte prenas muzikajn aferojn por kreive ekagadi (ekz. de Haydn, Schubert, Mozart, Mahler). Li ankaŭ ŝatas fari paŝtelaĵojn kaj guaŝojn. Danielis alkutimiĝis produkti la uzitajn kolorojn mem imitante mezepokajn tradiciojn. Li ŝatas fari plurpartajn verkojn. Danielis estas internacia artisto, nen nur pro la vojaĝadoj inter Italio, Aŭstrio kaj Usono sed ankaŭ pro siaj teknikoj. La ideo pri la pentristolibro ''Working at Krut and visiting Lovis'' ekzemple venis al li en Veneco; ĝi presitis en Johannesburg (ĉe David Krut, la eldonisto de [[William Kentridge]]) kaj binditis en Vieno. Koncerne la ŝaton de literaturo kaj mane skribitaj libroj li similas iomete al [[Gerhard Altenbourg]]. Per multo da verkoj Danielis laŭdegas Venecon, ĝiajn lumon kaj akvojn. == Datoj vivaj kaj agadaj == * 1955-62: Frekvento de lernejo en Salzburg * 1959: Renkontiĝo kun Julius Bissier en Hagnau am Bodensee * 1964: Transloko de la ateliero Vienon * 1966: Restado en Berlino kaj transloĝiĝo al Londono * 1967: Renkontiĝo kun H.G. kaj Jeremy Adler * 1971: Restado en Italio por finfari Tiepolo-ciklon * 1975: Vandtapiŝo-skizoj por la firmao Riedl (Meksikio) * 1975: Renkontiĝo kun Susan Salm * 1976: Unua laborrestado en Novjorko. Post la foriro el Londono li loĝas alterne en Vieno kaj Novjorko. * 1981: Fresko ''Triomfo della ragione'' en Göttweig, Malsupra Aŭstrio * 1982: Scenejaj bildoj, kostumoj kaj maskoj por ''Il figliol prodigo'' en Vieno * 1984-2002: Kunlaboro ĉe la gazeto ''Wiener Journal'' * 1985: Transloĝiĝo Venecon * 1989: Premiero de la oratorio ''Die Befreiung mit Musik'' en Recklinghausen * 1991: Premiero de la ĉambra opero ''Das Donauergeschenk'' en Vieno * 1997: Maskoj, sceneja bildo kaj kostumoj por ''Der verlorene Sohn'' kaj ''Orpheus und Eurydike'' en Vieno * 2007: Unua ĉapitro de la sudafrika projekto kun Susan Salm en Johannesburg kaj Kaburbo * 2008: Dua ĉapitro sudafrika. Kreis la pentristo-libron ''Working at Krut''. * 2010: Ampleksa ekspozicio en la Tony-Subal-galerio de Vieno * 2012: Publikigo de la esea libro ''Leichter als Licht'' en Vieno == Fonto == Faldfolio eldonita fare de [[Muzeo Lindenau (Altenburg)]] okaze de ekspozicio de oktobro 2014 ĝis januaro 2015. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.danielis.info Hejmpaĝo de la artisto.] * [http://www.lindenau-museum.de/index.php?id=92 Informoj pri la ekspozicio en Altenburg.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820071128/http://www.lindenau-museum.de/index.php?id=92 |date=2014-08-20 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Danielis, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] 6eo68hrrfidtl64jg1gi9ah8s1wxnk0 0 510086 9441696 8517430 2026-07-30T07:46:16Z Sj1mor 12103 9441696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Friedrich Wilhelm Marpurg''' (naskiĝis la 21-an de novembro 1718, mortis la 22-an de majo 1795) estis germana [[muzikscienco|muziksciencisto]] kaj -kritikisto, [[muzika teorio|muzikteoriisto]], [[matematiko|matematikisto]] kaj [[komponisto]]. Li estis amiko kaj aktiva kunlaboranto de multaj personoj el la epoko de [[klerismo]] en la 18-a jarcento.[[Dosiero:Marpurg-Kauke-Berol-1758.jpeg|eta|<center>Friedrich Wilhelm Marpurg, germana [[muzikologo]] en la epoko de klerismo. Ĉizaĵo de Berol laŭ antaŭa desegnaĵo de Friedrich Kauke (1758).]] == Elektitaj verkaĵoj == * ''Der critische Musicus an der Spree'', 1750 * ''Die Kunst das Clavier zu spielen'', 1750, ampleksigita eldono en 1762 * ''Abhandlungen von der Fuge'', 1753 * ''Historisch-kritische Beyträge zur Aufnahme der Musik'', 1756–78 * ''Anleitung zum Clavierspielen'', 1755 – parta reta eldono: http://www.koelnklavier.de/quellen/marpurg-klav/_index.html * ''Anfangsgründe der theoretischen Musik'', 1757/60 * ''Handbuch bey dem Generalbasse und der Composition'', 1757–62 * ''Anleitung zur Singcomposition'' 1758/59 * ''Kritische Einleitung in die Geschichte und Lehrsätze der alten und neuen Musik'', 1759 * ''Kritische Briefe über die Tonkunst'', 1759–63 * ''Anleitung zur Musik überhaupt, und zur Singkunst besonders'', 1763 * ''Die Kunst sein Glück spielend zu machen. Oder ausführliche Nachricht von der italienischen, und nach Art derselben zu Berlin, Paris und Brüssel etc. errichteten Zahlen-Lotterie zwischen 1 und 90 : mit beygefügten Planen, sein Geld bey selbiger mit Vortheil anzulegen'', 1765 * ''Friedrich Wilhelm Marpurgs Anfangsgründe des Progressionalcalculs überhaupt, und des figürlichen und combinatorischen besonders, wie auch des logarithmischen, trigonometrischen und Decimalcalculs, nebst der Lehre von der Ausziehung der Wurzeln und der Construction der eckigten geometrischen Körper'', 1774 * ''Versuch über die musikalische Temperatur'', 1776 * ''Legende einiger Musikheiligen'', 1786 * ''Neue Methode allerley Arten von Temperaturen dem Claviere aufs bequemste mitzuteilen'', 1790 {{Projektoj}} {{Ĝermo|germano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marpurg, F}} [[Kategorio:Germanaj muzikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] pch2sq4o9popdm76683j3qsv0hceo67 0 512685 9441394 8968662 2026-07-29T16:36:51Z Sj1mor 12103 9441394 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Karl Ludwig von Knebel''' (naskiĝinta la {{daton|30|novembro|1744}} en Kastelo Wallerstein proksime de [[Nördlingen]], mortinta la {{daton|23|februaro|1834}} en [[Jena]]) estis germana verkisto. == Vivo == Kun kvin gefratoj Knebel pasigis la junaĝon en [[Regensburg]] kaj [[Ansbach]]. Li ricevis instruadon de privataj instruistoj kaj krome okupiĝis pri religiaj kaj beletraj skribaĵoj. La unuajn poetajn instigojn li gajnis fare de la verkisto [[Johann Peter Uz]], kiu deĵoris kiel sekretario ĉe la justica kolegio. La volo studi teologon ne plaĉis al la patro; sekve li ekstudis ekde pasko 1764 jursciencojn ĉe la universitato de [[Halle (Saale)]]. Sed li malkontentiĝis pri studaj enhavo kaj vivo kaj jam je la komenco de la sekvinta jaro li startigis oficiran karieron. En [[Potsdam]] li aliĝis al la taĉmento de la Princo de Prusio kaj iĝis oficiraspiranto en rango de serĝento en la 1766-a jaro. Li plibeligis la enuan ĉiutagan vivon en la garnizono per la flegado de siaj literaturaj interesoj. Al tiu spronis lin en Berlino [[Friedrich Nicolai]] kaj [[Karl Wilhelm Ramler]]. Nur mallongan tempon daŭris lia amikeco kun [[Johann Wilhelm Ludwig Gleim]] kiun li nomis ''nova Kleist''. Inverse li ege ŝatis la versaĵojn de la [[anakreona|anakreonulo]] [[Johann Nikolaus Götz]] ankoraŭ pli malfrue. Ilin li volis kolekti kaj, kontraŭe al Ramler, neprilaborite eldoni. Vizito de [[Heinrich Christian Boie]] en marto 1770 en Potsdam ebligis al Knebel la aliron al la ideoj literaturaj de la juna generacio. Liaj unuaj poemoj aperis en la verko de Ramler ''Lieder der Deutschen'' kaj en la Muza almanako de [[Göttingen]]. Ĉar Knebel ne sukcesis plialtigi la soldatan rangon li retiriĝis de la armeo en julio 1773. Post unua vizito en [[Vajmaro]] li restis vintre en Ansbach kaj Nürnberg. Tie oni ofertis al li iĝi edukisto de la vajmara princo Konstantin. == Tempo en Weimar == Post kiam li komencis la laboron en aŭtuno 1774 okazis baldaŭ poste la partoprenon en la kleriĝvojaĝo de Konstantin kun la patro Karl August al [[Strasburgo]] kaj [[Parizo]]. En la 15-a libro de ''Dichtung und Wahrheit'' [[Goeto]] priskribis la viziton de Knebel en [[Frankfurt am Main]] en la 12.12.1774: Knebel peris kvazaŭ la konatiĝo de Goeto kun [[Karolo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)|Karl August]] ĉe kies kortego la geniulo poste furoris. La konfido de Goeto al Knebel evidentiĝis ankaŭ per komuna letero skribita al Henriette, la fratino de Knebel, krome per regula informado pri literaturaj ideoj/fragmentoj kaj akcepto de la repaciĝo kun [[Christoph Martin Wieland]] feliĉe perita de Knebel. Problemoj kun la grafo Goertz (la ĝistiama edukisto de la princo) malfaciligis al Knebel influi Konstantinon. Tio ankoraŭ pliakriĝis per la obstineco de Konstantino kaj lia iomete malbona karaktero. Dum la unua vajmara vintro 1775/76 Knebel loĝis en la [[Wittumspalais (Weimar)|Vidvina palaco]]. La sekvintan printempon oni aranĝis por Konstantin la [[Kastelo Tiefurt|Kastelon Tiefurt]], kie Knebel kreis la unuan anglastilan parkon de Vajmaro. Knebel intime identigis sin kun la amikaro de la juna duko kaj partoprenis ties vivostilon, kiel Goeto priskribis en la poemo ''Ilmenau''. Dum la premiero de la proza versio de ''Iphigenie'' sur [[Kastelo Ettersburg]] Knebel ludis la rolon de Thoas. Baldaŭ Knebel amikiĝis ankaŭ kun [[Johann Gottfried Herder]] al kiu li sentis sin ankoraŭ pli parenca spirite. Kiam Konstantin elektis por sia ''kavaliera vojaĝo'' alian akompananton ol Knebel, tiu ĉi konsideris sian edukistan rolon malsukcesinta. Ofendite li volis forlasi Vajmaron, sed danke al la patro de Konstantin, la duka moŝto Karl August, kaj al Goeto li restis. La duko ebligis al Knebel vojaĝon al [[Svislando]]. Sed poste Knebel ne rajtis oficisti - la duko korekte taksis la kapablojn de Knebel - kaj tiel li forlasis Vajmaron en la 1781-a jaro. En 1784 li tien ĉi revenis. Nomumite majoro fare de Karl August sen oficialaj devoj Knebel estis tre ofte en la pli trankvila [[universitata urbo]] [[Jena]] kaj tute dediĉis sin al la literaturo. De tempo al tempo la duko partoprenigis lin al engaĝiĝoj politikaj (favore al la interduka ligo ''Fürstenbund'') kaj Goeto provis okupigi lin pli pri natursciencaĵoj. Problemoj kun la duko Karl August ekis kiam Knebel edzinigis en 1798 je 33 jaroj pli junan kantistinon Luise Rudorff kaj akceptis ŝian infanon. Knebel tial ankoraŭ pli dependis de la graco de la duko, kio igis al li la vivon proksime de la vajmara kortego naŭzega. Je konsilo de Herder li retiriĝis al la urbo [[Ilmenau]] kie li pasigis la unuajn feliĉajn geedzecajn jarojn. De 1804 ĝismorte li denove vivis en Jena, ekde 1807 en domo ĉe la Paradies-kvartalo kun libera vido disde la studĉambro al la montoj de trans la rivero [[Saale]]. Tiun panoramon porĉiamigis Goeto per desegnaĵo. == Graveco == === La verkisto === Knebel mem sciis pri siaj limoj talentaj kaj sekve li ne spertis malsukceson de troigitaj planoj. La poemoj de li ŝuldas la estiĝon al personaj okazoj travivitaj de Knebel ene de la vajmaraj rondoj kaj estu nuraj donacoj inter amikoj. Koncerne pli gravajn temojn (danke al renkontiĝoj kun Herder) Knebel sukcesis kopii antikvajn formojn per [[Homero|homeraj]] himnoj, poemoj en [[elegia distiko]] kaj gnomaj epigramoj. Aparte liaj naturhimnoj meritas tralegadon; per ili li devus iĝi nova [[Lukrecio]] kaj germana Shaftesbury laŭ la volo de Herder. Herder ankoraŭ instigis lin al historifilozofiaj kaj antropologiaj eseoj per kiuj Knebel transportis la ideojn de Herder. La plejmulto de ili publikigitis nur fare de [[Theodor Mundt]] en la 3-a volumo de ''Literarischer Nachlass''. Por [[Madame de Staël]] li verkis en vintro 1803/04 superrigardon pri la evoluo de germana literaturo en la 18-a jarcento. === La tradukisto === Knebel sendube plej bonis kiel tradukisto. Li nur intertempe okupiĝis pri samtempuloj (Byron kaj Alfieri, kies tragedio ''Saul'' surscenejigitis en 1811 en Vajmaro en versio tradukita de Knebel). Lia tradukista kreiveco dum jardekoj koncernis la klasikan romian literaturon, ĉefe la verkojn de [[Propercio]] kaj [[Lukrecio]]. En 1788-90 Knebel komencis la tradukon de la elegioj de Propercio en ritma prozo (kun temaj influoj de la goeta verko ''Erotica Romana''). Sed la rezulto kontentigis nek lin mem nek [[Ŝilero]]n (en 1789). La apero de la goetaj ''Römische Elegien'' en 1795 decidigis Knebel reprovi la tuton. Nun Goeto helpis lin - kaj Knebel ĝojis pri tio kaj akceptis dankeme la subtenon. La oferto de regulaj aperoj en la ŝileraj ''Horen'' necesigis ankaŭ la akcepton de ties kritikoj. En la dua jarkolekto de ''Horen'' (1796) legeblis 18 tradukaĵoj kiuj prilaboritis ankoraŭfoje por la libra eldono (1798) kun la helpo de Herder kaj [[Karl August Böttiger]]. Sume estis en la libro 38 verketoj kun apologia antaŭparolo kaj komento de Knebel. Knebel provis imiti la originalan tekston kaj vorte kaj verse sed ne respektis la metrikajn postulojn de [[August Wilhelm Schlegel]] aŭ [[Johann Heinrich Voß]]. Jam en la 1784-a jaro estis sendinta al li Herder latinan eldonon de la lukrecia klerigepopeo ''De rerum natura''. Knebel volis fari kompletan tradukon de ĝi, kio nur malrapide progresis. Dum la jaroj en Ilmenau li koncentriĝis pri tiu ĉi laboro. En 1798/99 li krome flegis viglan korespondadon kun Goeto ĉe kiu la senditaj provaĵoj vekis la ideon resumi la proprajn natursciencajn esplorojn en granda filozofia naturepopeo laŭ la modelo de Lukrecio. Kiam la traduko de Knebel finfine presitis en 1821 Goeto intencis skribi la antaŭparolon (de kiu restis fragmentoj). En la gazeto ''Kunst und Altertum'' Goeto publikigis la anoncon por ĝi kaj laŭdis la tradukinton. Knebel rezignis pri kompleta komentadon de la verko sed verkis detalegan enhavtabelon. Por la dua eldono (1831) li krome verkis eseon pri la vivo kaj la ideoj de Lukrecio. La ordonon de Herder ''Ne estu nur trankvila sacerdoto de la granda naturo sed ties orgenisto kaj kantoro por aliaj homoj!'' Knebel plenumis, el la nuntempa vidpunkto, nur per tiu ĉi traduko de ''De rerum natura''. == Literaturo == * Hellmuth Freiherrn von Maltzahn: ''Karl Ludwig von Knebel. Goethes Freund.'' Jena 1929. * Walter Hettche: ''Mit dem zärtlichsten Gefühle. Karl Ludwig von Knebel im Briefwechsel mit Johann Wilhelm Ludwig Gleim, in: Schriften der Darmstädter Goethe-Gesellschaft, Heft 1, S. 7-37, Bernstein-Verlag, Bonn 2011, ISBN 978-3-939431-59-6. * Arne Eppers: ''Knebel. Eine Erzählung''. Hannover: Wehrhahn 2014. ISBN 978-3-86525-364-4 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://de.wikisource.org/wiki/Karl_Ludwig_von_Knebel Verkoj surrete] * {{DNB-Portal|118777505}} * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd118777505.html Biografio ĉe ''NDB''.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Knebel, Karl Ludwig von}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Lirikistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Homoj rilataj al Ilmenau]] ntllphcwiv18d515p8xl0q7x74utd38 0 514785 9441417 9133623 2026-07-29T17:10:56Z Aidas 3488 9441417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | nomo = Universitato de Hanovro<br />Universität Hannover<br /><small>plennome ''Gottfried Wilhelm Leibniz Universität Hannover''</small> | moto = ''Global denken,<br> interdisziplinär forschen:<br> Leibniz leben!''<br> Tutmonda pensado,<br> interfaka esplorado:<br> la spirito de Leibniz! | fondodato = [[1838]] | urbo = [[Hanovro]], [[Germanio]] | speco = ŝtata | gvidanto = prezidanto ''Volker Epping'' | nombro de studentoj = | nombro de kunlaborantoj= | el tio profesoroj= | jara budĝeto = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = DE-NI | situo sur mapo2 = Hanovro | zomo = 14 | retejo = }} La '''Universitato de Hanovro''' aŭ plennome '''Universitato "[[Gottfried Wilhelm Leibniz]]" de Hanovro''' - [[germane]] ''Universität Hannover'' aŭ plennome ''Gottfried Wilhelm Leibniz Universität Hannover'' - estas la [[universitato]] en la urbo [[Hanovro]] en norda [[Germanio]]. Ĝi fondiĝis en [[1838]], kaj rapide fariĝis unu el la plej signifaj universitatoj de norda Germanio. En la vintra semestro 2014/15 la universitato havis proksimume 25 700 studentojn - en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]] laŭ la nombro de studantoj nun temas pri la dua plej granda universitato, post la tradicia [[Universitato de Göttingen]]. == Elektitaj instruistoj == * [[Péter Pál Bucsky]], medicino, 1996-1990 * [[Gábor Lengyel]] == Elektitaj studentoj == * [[Timon Dzienus]] (n. 1996, [[politika scienco]] 2014-2019), politikisto <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uni-hannover.de/ oficiala retejo de la universitato] {{ĝermo|universitato}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Hanovro]] [[Kategorio:Hanovro]] atk8tv9c27d815o8vunar3yfe58og7s 0 514910 9441649 9012152 2026-07-30T07:21:22Z Sj1mor 12103 9441649 wikitext text/x-wiki La '''muskola malkapablo''' estas fiziologa malkapablo. Tiu grupo ne estas unueca problemo. La [[muskolo]]j komunikas kaj movas, do ilia malkapablo povas esti [[movmalkapablo|mov-]] kaj [[parolmalkapablo]]. ==Kaŭzoj== Ĉiu, kiu difektas muskolojn, povas okazi ian muskolan malkapablon, se la difekto malhelpas sufiĉe la normalan vivon. La plej pli konitaj estas paralizo, amputo, bifida spino kaj muskolopatio. La ĉefaj tipoj de movmalkapablo estas: *hipotensiaj [[paralizo]]j *ortopedaj difektoj *anomaloj post traŭmatoj de la cerbo *[[amputo]] *denaska malestado de membroj Tiuj povas ankaŭ malhelpi la [[parolo]]n, se muskoloj por parolado estas difektitaj. Ankaŭ la lezioj de nerva sistemo povas difekti ambaŭ la movadon kaj parolon. La lezioj povas esti centralaj aŭ periferiaj. ==Tipoj== La muskolaj malkapabloj povas esti mov- aŭ parolmalkapabloj. La plej pli severa estas la [[enfermiteco]]. ==Komunikado== La [[movmalkapablo]] povas efiki ankaŭ la parolorganojn, sed estas movmalkapabluloj, kiuj povas paroli bone, kaj [[paroleraroj|parolmalkapabluloj]], kiuj havas neniun difekton de movado. La parolon necese helpas aŭ anstataŭas la metodoj de helpa komunikado (AAK). ==Kuracado== La kuracado dependas de la kaŭzo. La movmalkapablo povas efiki ankaŭ la parolorganojn. Ofte la logopedio povas korigi la parolon, kaj memstarecon helpas multaj iloj. En iuj kazoj oni ne povas solvi la problemon per operacio aŭ per aliaj metodoj. ==Konsekvencoj== La muskolaj malkapabloj malhelpas la komunikadon kaj la movadon. Oni memsorgas, aŭ komunikas malfacile. Iuj el uloj pretendas prizorgon. La malkapablo de la movado komplifikas multan agojn kiuj estas necesa por la vivo. La paroleraroj perturbas la komunikadon, kaj la interrilatojn de ulo. La infanoj ofte forkomuniigas kaj malamikas kontraŭ paraoleraran kunulon. Manke de la efektiva komunikado la [[muteco|mutuloj]] isoligas kaj frustradas. Ili ne lernas, aŭ forgesas peti, demandi, aŭ komenci konversacion. [[Kategorio:Fiziologio]] [[Kategorio:Handikapoj]] m2ssznrth0yrnago90sgss9qi0mgpwj 0 516042 9441698 8510241 2026-07-30T07:47:22Z Sj1mor 12103 9441698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 16035 ''Sasandford'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 16035 Sasandford |Aliaj_nomoj = '''1999 FX₃₂'''; 1986 PM₅ |Dato_de_malkovro = {{dato|24|marto|1999}} |Malkovrinto =[[LONEOS]] |Loko_de_malkovro = [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]) |Epoko = 2457000.5 {{dato|9|decembro|2014}} TDB |Granda_duonakso = 416,657 [[1 E9 m|Gm]] (2,785 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 378,374 Gm (2,529 AU) |Apoapsido = 454,941 Gm (3,041 AU) |Discentreco = 0,09188 |Periodo = 1697,770&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(4,648&nbsp;[[jaro]]j) |Cirkulrapido = 17,84 km/s |Klinangulo = 9,538° |Meza_anomaliangulo = 54,091° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 128,701° |Argumento_de_periapsido = 164,525° |Terdistanco_min = 226,774 [[1 E9 m|Gm]] (1,516 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 23,18 ± 2,2 km |Albedo_geom = 0,0329 ± 0,007 |Absoluta_magnitudo = 12,7 }} '''16035 ''Sasandford''''' estas mezgranda malhela [[asteroido]] de la [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|24|marto|1999}} en la kadro de la programo [[LONEOS]] elde la [[Stacio Anderson Mesa]] de la [[Observatorio Lowell]], sud-oriente de [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]). == Nomo == Ĝi estis nomita en honoro de la [[astronomo]] kaj [[meteorŝtono|meteoristo]] ''Scott Alan Sandford'', esploristo ĉe la ''[[Ames Research Center]]''. Li studas la rilatojn inter la interstela [[kemio]] kaj la materialoj, ĉefe [[organika kemio|organikaj]], trovitaj en [[meteorŝtono]]j. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|16035-sasandford-1999-fx32}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (16001–17000)#16001-16050|Listo de asteroidoj (16001 - 17000)]] |antaŭ = ''[[16034 Prechoudhary]]'' |periodo = '''16035 ''Sasandford''''' |post = ''[[16036 Moroz]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Sasandford}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de LONEOS]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]] i8pn9ortucjsd04rc0p29sjrfjx4lfa 0 520637 9441619 9205766 2026-07-30T06:37:22Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9441619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo |nomo = Gotikaj literoj |tipo = Alfabeto |STtipo = |tipo-priskribo = |epoko = |lingvoj = |fam1 = |fam2 = |fam15 = |inventinto = |fratina = |idoj = |parencaj = |ekzemplo = Gebrochene Schriften.png |grandeco de ekzemplo = 150px |priskribo de ekzemplo = Variantoj de gotikaj literoj en ''teksturo, rondgotiko, ŝvabaĥo'' kaj ''frakturo''. |unikodo = |iso15924 = }} '''Gotikaj literoj''' estas formo de [[Latina alfabeto|latinaj literoj]], kies estiĝotempo kaj estetikaj principoj koincidas kun la [[Gotika arto|gotika arta stilo]]. La gotikajn literojn karakterizas abundo da akraj, angulaj elementoj, similaj al la akrapintaj arkoj de la [[gotika arĥitekturo]]. Gotika skribo estis uzata en Eŭropo ekde la 13-a jc ĝis [[Renesanco]], kiam ĝin komencas forpuŝi la ''renesanca klasiko''. La presaĵoj Gutenbergaj estis en literoj gotikaj. Estas pluraj specoj de gotikaj [[tiparo]]j, inter ili teksturo, rondgotiko, ŝvabaĥo, [[Frakturo (skribo)|frakturo]]. Pli longe ol en la cetera Eŭropo la gotika skribo estis uzata en Germanio kaj en la landoj de la germana kultura rondo. En Pollando ĝi estis uzata ĝis la 18-a jc; en Ĉeĥio, ĝis la 19-a jc. En la jaro 1875-a ĝin forlasis Danio; kaj en la jaro 1941-a ĝin forlasis Germanio mem, deklarante ke «la literoj gotikaj devenas de la judoj». Malgraŭ tio iuj malĝuste kaj kontraŭfakte asocias la gotikan skribon kun la nazioj. Oni nepre ne konfuzu gotikajn literojn kun la literoj de la [[gota alfabeto]]. La germana parto de la [[Fundamento de Esperanto]] estas kompostita en frakturo. [[Dosiero:Fundamento de Esperanto - 15de.png|eta|600ra|centre|La 15-a regulo de la [[Fundamento de Esperanto]] el la germanlingva parto (en frakturo).]] == Vidu ankaŭ == * [[Humanisma minusklo]] * [[Karolida minuskla skribo]] * [[Tipara stilo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tiparoj]] fni5jfqys2ff18npb82bwpquk44lrma 0 520805 9441512 9437816 2026-07-29T20:54:29Z Moldur 2507 9441512 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Ĥaim Sutin | dosiero = Amedeo Modigliani 036.jpg | priskribo = <small>[[Amedeo Modigliani]]: Portreto de Ĥaim Sutin (1916), Muzeo de moderna arto de [[Céret]]</small> | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1893|1|13}} | loko de naskiĝo = [[Smiloviĉi]], Gubernio de Minsk | nacieco = [[Rusio|Rusia]] | sukcesis kiel = [[Pentristo]] | sukcesas kiel = | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1943|8|9|1893|1|13}} | loko de morto = [[Parizo]] {{Francio}} | artista nomo = Chaïm Soutine | artista celigo = [[Ekspresionismo]]<br />Skolo de Parizo | reprezentaj verkoj = | aldono1-titolo = | aldono1 = | aldono2-titolo = | aldono2 = | aldono3-titolo = | aldono3 = }} '''Ĥaim SUTIN''' ({{lang-ru|Хаим Соломонович Сутин}}; {{lang-fr|Chaïm Soutine}}; naskiĝis {{naskiĝdato|1893|1|13}} en [[Smiloviĉi]], Gubernio de Minsk, mortis {{mortodato|1943|8|9}} en [[Parizo]]) estis [[Rusio|rusia]] [[pentristo]] apartenanta al la Skolo de Parizo. == Biografio == Naskiĝinte en malgranda [[Belorusio|belorusa]] vilaĝeto tiam apartenanta al [[Rusia Imperio]], Sutin estis la 10-a filo el gefrataro de 11. Lia patro, tajloro, ne vidis per favoraj okuloj la interesiĝon de la eta Ĥaim pri arto; tial ke, en la sino de la ortodoksa juda komunumo kie li vivis, estis malpermesite realigi bildojn konsiderante ilin pekaj. En [[1909]] li translokiĝis al [[Minsko]], kie li ricevis siajn unuajn artajn lecionojn. La sekvan jaron li preparis sian eniron al la Belarta Lernejo de [[Vilno]]. En [[1913]], fininte siajn studojn, Li transiris al Parizo, instalante sin en [[Montparnasse]], kune kun du samlandanoj, ankaŭ artistoj. Estis malfacila periodo, dum kiu Sutin vivis en mizeraj kondiĉoj. Tamen li povis daŭrigi siajn studojn en la Belarta Lernejo, sub la direkto de akademia artisto [[Fernand Cormon|Cormon]]. En tiu epoko li konatiĝis kun [[Amedeo Modigliani|Modigliani]], kun kiu ligiĝis amikeco, eĉ servante al li kiel modelo por almenaŭ tri el la portretoj de la itala pentristo. En [[1923]] nordamerika kolektanto akiris grandan nombron de la verkoj de la pentristo, dank' al kio lia financa stato notinde pliboniĝis. En [[1927]] li celebris sian unuan ekspozicion en la galerio de Henri Bing. Tiamaniere li estis plene enkondukita en la artan merkaton. En [[1937]] iuj el liaj verkoj estis inkluzivitaj en la Ekspozicio de Sendependaj Artistoj, honoro malofte farita en [[Francio]] al eksterlanda pentristo. La ekflagro de la [[Dua mondmilito]] signifis la komencon de lia dekadenco, ĉefe kiam la urbo estis invadita de naziaj soldatoj, tial ke Sutin estis oficiale judo, pro kio li elektis malproksimiĝi de Parizo, rifuĝante en malgranda urbeto apud [[Tours]]. La angoro de ebla denunco pligravigis liajn san-problemojn. Fine en [[1943]] li suferis atakon de ulcero, kiu krevis, kaj devigis lin al urĝa [[ĥirurgia operacio]]. Ĥaim Sutin mortis sur la tablo de operacio. == Verko == Lia produkto estis tre influita de artistoj kiaj [[Vincent van Gogh|Van Gogh]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]], kaj [[El Greco]], povante difiniĝi kiel [[Ekspresionismo|ekspresionisma]] pentristo. Li neniam estis kapabla pentri se li ne havis modelon antaŭ si. Li pentris per freneza maniero, kvazaŭ posedita de atako de febro, ŝprucigante la farbojn sur la tolon. Li trairis la buĉejojn de Parizo serĉante la kokinon kiu havus la ĝustajn koloron kaj aspekton kiun li volis reprezenti. Iufoje li akiris kaj transportis al sia studio tutan bovon, mortintan, dediĉante sin al ĝia pripentrado ĝis la odoro de putriĝanta viando alertis unue la najbarojn, kaj poste la aŭtoritatojn. Li estis granda amiko de Modiglani, por kiu li pozis kiel modelo, almenaŭ tri fojojn. En 1997 unu el liaj portretoj atingis 13 milionojn da dolaroj. == Bildgalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Soutine-2014-01.jpg|''La dika blua arbo'' (1920-1921), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-02.jpg|''Pejzaĝo kun persono'' (1918-1919), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-03.jpg|''La vilaĝo'' (1923), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-04.jpg|''Meleagro kaj tomatoj'' (1923-1924), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-05.jpg|''Bovo kaj kapo de bovido'' (1923), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-06.jpg|''La senplumigita kokido'' (1925), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-07.jpg|''La meleagro'' (1925), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-08.jpg|''Muta naturo kun fazano'' (1924), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-09.jpg|''La kuniklo'' (1923-1924), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-10.jpg|''La domoj'' (1920-1921), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-11.jpg|''Gladioloj'' (1919), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-12.jpg|''La blanka domo'' (1918), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-13.jpg|''Honora knabo'' (1924-1925), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-14.jpg|''Portreto de viro (Émile Lejeune)'' (1922-1923), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-15.jpg|''Ĥorknabo'' (1927-1928), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-16.jpg|''Grumo'' (1927), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-17.jpg|''La juna Anglino'' (1934), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] Soutine-2014-18.jpg|''Pejzaĝo'' (1922-1923), oleo sur kanvaso, [[Muzeo de la Oranĝerio]], [[Parizo]] </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Chaim Soutine |commonscat_title=Ĥaim Sutin }} * [https://web.archive.org/web/20080608183351/http://www.acquavellagalleries.com/main/artist_bio.cfm?artist_id=114 Portrait photograph of Chaïm Soutine] * [http://www.whoismodi.com/html/montparnasse/soutine.html Photograph c.1918] * [http://www.abcgallery.com/S/soutine/soutine27.html (c. 1917)] * [https://web.archive.org/web/20111120032055/http://artunframed.com/images/soutinec/sou15c.jpg (1922-3)] * [http://www.mystudios.com/gallery/modigliani/chaim.html Amedeo Modigliani, "Chaim Soutine" (1917)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080801231100/http://www.mystudios.com/gallery/modigliani/chaim.html |date=2008-08-01 }} * [http://www.abcgallery.com/S/soutine/soutine.html Chaim Soutine - Olga's Gallery] == Tradukfonto == {{Trad|es|Chaïm Soutine|76476598}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sutin, Ĥaim}} [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Ekspresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Francaj judoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse]] 7jfo37iv8m10f22pvqfqf3o4onsbfeo 0 521318 9441609 9368811 2026-07-30T06:19:41Z Sj1mor 12103 9441609 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} [[Dosiero:John-Giorno.jpg|eta|300px|John Giorno dum [[gazetkonferenco]] de Annikki Poezifestivalo de [[Tampereo]], Finnlando la 11an de Junio, 2010.]] '''John Giorno''' ([[4a de decembro|4a de Decembro]] [[1936]] - [[11-a de oktobro]] [[2019]]) estis [[Usono|usona]] performanca [[poeto]] kaj [[artisto]]. Li fondis la ne-profitcelan produktoran kompanion ''Giorno Poetry Systems'' kaj organizis nombron de fruaj multrimedaj poeziaj eksperimentoj kaj okazaĵoj, kiaj ''Dial-A-Poem''. Li elstariĝis kiel temo de la filmo de [[Andy Warhol]] nome ''[[Sleep (filmo)|Sleep]]'' (1963). Li estis ankaŭ aktivulo kontraŭ [[Aidoso]] kaj fondusfondisto, kaj longdaŭra praktikisto de la tradicio Njingma de [[Tibeta budhismo]].<ref>Biografia informaro fontita el la enkonduko al la verko de Giorno nome ''Subduing Demons in America: Selected Poems 1962–2007'' (Berkeley: Soft Skull/Counterpoint, 2008)</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * José Esteban Muñoz, "Ghosts of Public Sex. Utopian Longings, Queer Memories", en ''Policing Public Sex. Queer Politics and the Future of Gay Activism'', Boston, South End Press, 1996, ISBN 0896085503, pp.&nbsp;355–372. == Vidu ankaŭ == * [[Jean Giono]], franca verkisto {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Giorno, John}} [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] [[Kategorio:Samseksemo]] [[Kategorio:Aidoso]] [[Kategorio:Usonaj budhanoj]] [[Kategorio:Konvertitoj al budhismo]] 9ro38qcxazi4naqivt9averxx6penmn 0 522417 9441680 8958452 2026-07-30T07:34:06Z Sj1mor 12103 9441680 wikitext text/x-wiki {{PorA|similaj nomoj|San Cristóbal}} {{Informkesto urbo | nomo = San Cristóbal | lando = [[Venezuelo]] | regiono-ISO = VE-S | situo sur mapo2 = Venezuelo | zomo = 12 | bildo = CollageSCB.jpg | bildo-larĝeco = 300px | flago = Bandera San Cristobal.svg | flago-priskribo = Flago | blazono = ESC-S-San Cristobal.svg | blazono-priskribo = Blazono | patrono = [[Sankta Sebastiano]] | latitudo = 7/45/0/N | longitudo = 72/13/00/W | ŝtato = [[Táchira]] | alto = inter 645 kaj 1 646 m | areo = 247 | loĝantaro = 1004820 | jaro = 2013 | dens = 6835.55 | ĝemel = 10 | horzono = UTC-4:30 | tel = (SCB) 0276 | kodo = 5001 al 5017 | TTTejo = http://sancristobal-tachira.gob.ve/ | deviso = Por un Táchira Bonito | estro = Patricia Gutierrez de Ceballos | laŭ = Venezuelo }} '''San Cristóbal''' estas [[milionurboj|milionurbo]] de [[Venezuelo]], [[ĉefurbo]] de la Municipo San Cristóbal kaj la [[subŝtato]] [[Táchira]] en la [[regiono]] de la [[Andoj]] sudokcidente de Venezuelo. Ĝi situas je 57 [[kilometro]]j el la [[landlimo]] kun [[Kolombio]]. La urbo estas ankaŭ nomata la ''Ciudad de la Cordialidad''. La urbo estis fondita fare de Juan Maldonado Ordóñez y Villaquirán, kapitano de la [[Hispanio|hispana]] armeo, la {{daton|31|marto|1561}}. Ĝi havis {{unuo|1004820}} loĝantojn en [[2013]]. == Geografio == === Altitudo === La urbo de San Cristóbal, ĉefurbo de la Municipo San Cristóbal, situas je 900 metroj super la [[marnivelo]]. Ĝi estas {{unuo|3012}} metroj pli malalte ol la montsupro de ''El Púlpito'' ({{unuo|3912}} metroj), la plej alta monto de Táchira. Ĝiaj punktoj de altitudo estas: * Minimuma altitudo: 645 metroj * Media altitudo: 860 metroj * Maksimuma altitudo: 1 646 metroj === Najbaraj urboj === * '''Norde''': la municipo Cárdenas. * '''Sude''': la municipoj Torbes kaj Córdoba. * '''Oriente''': la municipo Cárdenas. * '''Okcidente''': la municipoj Libertad kaj Independencia. === Klimato === La urbo havas {{N|modera klimato}} kun averaĝaj [[temperaturo]]j inter 17 kaj {{GdC|26}},<ref>Venezuela Virtual: [http://www.mipunto.com/venezuelavirtual/000/002/002/002.html]. {{Citaĵo el la reto |titolo= ''Datos generales'' |jaro= 2007 |url= http://www.corpoandes.gov.ve/corpoandes/perfiles/tachira/san_cristobal/ |alirdato= Januaro 2008 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20090826065002/http://www.corpoandes.gov.ve/corpoandes/perfiles/tachira/san_cristobal/ |arkivdato= 2009-08-26 }}</ref> En la urbo okazis [[hajlo|hajlfaloj]]<!--granizadas-->, la plej novaj okazis la {{daton|1|decembro|2008}} kaj la {{daton|14|oktobro|2009}}. Estas ankaŭ [[brumo]]j dum la modertemperaturaj [[monato]]j. {{Klimata diagramo |San Cristóbal |15.8|25.7|27.5 |16.8|26.3|21.3 |17.8|26.7|39.2 |18.6|28.1|101.6 |19.0|26.3|158 |18.4|25.5|198 |17.8|24.9|201.9 |17.7|25.9|164.2 |18.0|26.4|141.8 |17.9|26.5|137.9 |17.9|26.4|106.2 |16.6|25.3|60.4 }} {{-}} == Demografio == [[Dosiero:SanCristobal.jpg|eta|240ra|Centro de la urbo]] San Cristóbal estas la sepa plej popolnombra urbo de [[Venezuelo]], la plej popolnombra de la regiono de la Andoj kaj de Táchira; kun loĝantaro de {{unuo|1004820}} [[loĝanto]]j (el kiu {{unuo|628627}} loĝas la urban centron<ref>[http://www.ine.gob.ve/seccion/menuprincipal.asp?nedo=20&nvalor=2_1&seccion=2{{404|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{es}} Instituto Nacional de Estadística]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), kiu reprezentas 48,05% de la loĝantaro de la urbregiono ({{unuo|1308108}} hab), {{unuo|17.42|%}} de la regiono de la [[Andoj]] kaj {{unuo|2.17|%}} de la lando ({{unuo|28946101}} loĝantoj). La [[Metropolaj regionoj|metropola regiono]] enhavas la najbarajn municipojn de Andrés Bello, Cárdenas, Guásimos, Libertad, Independencia y Torbes; kiujn servas <!--en mayor medida--> kiel [[dormurbo]]j de la kapitalo de Táchira. {{Strikesto |titolo=<small>Etnoj de San Cristóbal</small> |titola strio=#ddd |floso =left |maldekstre1='''Etnoj''' |dekstre1='''Procentoj''' |strioj= {{Strikesto/procentoj|<small>[[Blankulo]]j</small>|#8960ff|100|<small>'''64.5%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Mestizo]]j</small>|#5684ff|51.3|<small>'''33.1%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>Aliaj</small>|#54fcc3|2.3|<small>'''1.5%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Nigrulo]]j</small>|#d2fc5e|0.9|<small>'''0.6%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Afrika diasporo|Idoj de afrikuloj]]</small>|#ffd55f|0.3|<small>'''0.2%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Indianoj]]</small>|#ff6061|0.1|<small>'''0.1%'''</small>}} }} {{-}} == Personoj naskiĝintaj en San Cristóbal == * Juan Pablo Peñaloza, ([[1855]] - [[1932]]), milita ĉefo kaj politikisto. * Pedro María Morantes, ([[1865]] - [[1918]]), advokato, verkisto kaj activisto. * [[Rafael de Nogales Méndez]], ([[1878]] - [[1936]]), verkisto kaj militisto. * Marco Antonio Rivera Useche, ([[1895]] - [[1990]]), muzikisto kaj profesoro, komponisto de la himno de San Cristóbal. * Miguel Ángel Espinel, ([[1895]] - [[1968]]), muzikisto kaj profesoro, komponisto de la himno de la ŝtato de Táchira. * Isaías Medina Angarita, ([[1897]] - [[1953]]) prezidento de Venezuelo ([[1941]] - [[1945]]). * José Ignacio Baldó Soulés, ([[1898]] - [[1972]]), kuracisto fondisto de la Sociedad de Tisiología de Venezuela. * Manuel Felipe Rugeles, ([[1903]] - [[1959]]) poeto kaj ĵurnalisto de la ''Generación de 1918''. * Luis Felipe Ramón y Rivera, ([[1913]] - [[1993]]), muzikisto y folkloristo, komponisto de [[Brisas del Torbes]]. * Chucho Corrales, ([[1926]] - [[1998]]), muzikisto kaj kantisto, komponista de ''Andinita'', ''Tierra tachirense'' kaj aliaj. * William Méndez, ([[1958]] -) sportisto kaj politikisto, eks-urbestro de San Cristóbal. * Édgar Ramírez, ([[1977]] -), aktoro <!--de amplia trayectoria en el exterior.--> * Tomás Rincón, ([[1988]] -), futbalisto * Carlos Alfredo Sánchez Espejo, pastro, verkisto, historiisto, deputito, Direktoro de Diario Católico == Ĝemelaj urboj == [[Dosiero:Venezuela-CIA WFB Map.png|eta|Mapo pri pli signifaj urboj de Venezuelo, kie San Cristóbal estas la plej okcidenta urbo]] * {{flago|Meksiko}} [[San Cristóbal de las Casas]], [[Meksiko]] * {{flago|Rusio}} [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]]<ref name="saint_petersburg">{{citaĵo el la reto |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |titolo=Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties |redaktinto=Saint Petersburg City Government |alirdato=16 de enero de 2012 |arkivurl=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |arkivdato=2009-02-24 }}</ref> * {{flago|Kanado}} [[Edmonton]], [[Kanado]] * {{flago|Kolombio}} [[Cúcuta]], [[Kolombio]] * {{flago|Portugalio}} Reguengos de Monsaraz, [[Portugalio]] * {{flago|Hispanio}} [[Valladolid]], [[Hispanio]] * {{flago|Usono}} [[Omaha (Nebrasko)|Omaha]], [[Usono]] * {{flago|Francio}} [[Marsejlo]], [[Francio]] * {{flago|Kolombio}} [[Envigado]], [[Kolombio]] * {{flago|Japanio}} [[Oita]], [[Japanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} == Fonto == {{Tradukita | lingvo =es | artikolo =San Cristóbal (Venezuela) | revizio =81344923 }} [[Kategorio:Urboj de Venezuelo]] [[Kategorio:Milionurboj]] ooyqo8q2n8xmtwar8qwldqqcsrz7z1g 9441692 9441680 2026-07-30T07:38:23Z Sj1mor 12103 9441692 wikitext text/x-wiki {{PorA|similaj nomoj|San Cristóbal}} {{Informkesto urbo | nomo = San Cristóbal | lando = [[Venezuelo]] | regiono-ISO = VE-S | situo sur mapo2 = Venezuelo | zomo = 12 | bildo = CollageSCB.jpg | bildo-larĝeco = 300px | flago = Bandera San Cristobal.svg | flago-priskribo = Flago | blazono = ESC-S-San Cristobal.svg | blazono-priskribo = Blazono | patrono = [[Sankta Sebastiano]] | latitudo = 7/45/0/N | longitudo = 72/13/00/W | ŝtato = [[Táchira]] | alto = inter 645 kaj 1 646 m | areo = 247 | loĝantaro = 1004820 | jaro = 2013 | dens = 6835.55 | ĝemel = 10 | horzono = UTC-4:30 | tel = (SCB) 0276 | kodo = 5001 al 5017 | TTTejo = http://sancristobal-tachira.gob.ve/ | deviso = Por un Táchira Bonito | estro = Patricia Gutierrez de Ceballos | laŭ = Venezuelo }} '''San Cristóbal''' estas [[milionurboj|milionurbo]] de [[Venezuelo]], [[ĉefurbo]] de la Municipo San Cristóbal kaj la [[subŝtato]] [[Táchira]] en la [[regiono]] de la [[Andoj]] sudokcidente de Venezuelo. Ĝi situas je 57 [[kilometro]]j el la [[landlimo]] kun [[Kolombio]]. La urbo estas ankaŭ nomata la ''Ciudad de la Cordialidad''. La urbo estis fondita fare de Juan Maldonado Ordóñez y Villaquirán, kapitano de la [[Hispanio|hispana]] armeo, la {{daton|31|marto|1561}}. Ĝi havis {{unuo|1004820}} loĝantojn en [[2013]]. == Geografio == === Altitudo === La urbo de San Cristóbal, ĉefurbo de la Municipo San Cristóbal, situas je 900 metroj super la [[marnivelo]]. Ĝi estas {{unuo|3012}} metroj pli malalte ol la montsupro de ''El Púlpito'' ({{unuo|3912}} metroj), la plej alta monto de Táchira. Ĝiaj punktoj de altitudo estas: * Minimuma altitudo: 645 metroj * Media altitudo: 860 metroj * Maksimuma altitudo: 1 646 metroj === Najbaraj urboj === * '''Norde''': la municipo Cárdenas. * '''Sude''': la municipoj Torbes kaj Córdoba. * '''Oriente''': la municipo Cárdenas. * '''Okcidente''': la municipoj Libertad kaj Independencia. === Klimato === La urbo havas {{N|modera klimato}} kun averaĝaj [[temperaturo]]j inter 17 kaj {{GdC|26}},<ref>Venezuela Virtual: [http://www.mipunto.com/venezuelavirtual/000/002/002/002.html]. {{Citaĵo el la reto |titolo= ''Datos generales'' |jaro= 2007 |url= http://www.corpoandes.gov.ve/corpoandes/perfiles/tachira/san_cristobal/ |alirdato= Januaro 2008 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20090826065002/http://www.corpoandes.gov.ve/corpoandes/perfiles/tachira/san_cristobal/ |arkivdato= 2009-08-26 }}</ref> En la urbo okazis [[hajlo|hajlfaloj]]<!--granizadas-->, la plej novaj okazis la {{daton|1|decembro|2008}} kaj la {{daton|14|oktobro|2009}}. Estas ankaŭ [[brumo]]j dum la modertemperaturaj [[monato]]j. {{Klimata diagramo |San Cristóbal |15.8|25.7|27.5 |16.8|26.3|21.3 |17.8|26.7|39.2 |18.6|28.1|101.6 |19.0|26.3|158 |18.4|25.5|198 |17.8|24.9|201.9 |17.7|25.9|164.2 |18.0|26.4|141.8 |17.9|26.5|137.9 |17.9|26.4|106.2 |16.6|25.3|60.4 }} {{-}} == Demografio == [[Dosiero:SanCristobal.jpg|eta|240ra|Centro de la urbo]] San Cristóbal estas la sepa plej popolnombra urbo de [[Venezuelo]], la plej popolnombra de la regiono de la Andoj kaj de Táchira; kun loĝantaro de {{unuo|1004820}} [[loĝanto]]j (el kiu {{unuo|628627}} loĝas la urban centron<ref>[http://www.ine.gob.ve/seccion/menuprincipal.asp?nedo=20&nvalor=2_1&seccion=2{{404|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{es}} Instituto Nacional de Estadística]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), kiu reprezentas 48,05% de la loĝantaro de la urbregiono ({{unuo|1308108}} hab), {{unuo|17.42|%}} de la regiono de la [[Andoj]] kaj {{unuo|2.17|%}} de la lando ({{unuo|28946101}} loĝantoj). La [[Metropolaj regionoj|metropola regiono]] enhavas la najbarajn municipojn de Andrés Bello, Cárdenas, Guásimos, Libertad, Independencia y Torbes; kiujn servas <!--en mayor medida--> kiel [[dormurbo]]j de la kapitalo de Táchira. {{Strikesto |titolo=<small>Etnoj de San Cristóbal</small> |titola strio=#ddd |floso =left |maldekstre1='''Etnoj''' |dekstre1='''Procentoj''' |strioj= {{Strikesto/procentoj|<small>[[Blankulo]]j</small>|#8960ff|100|<small>'''64.5%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Mestizo]]j</small>|#5684ff|51.3|<small>'''33.1%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>Aliaj</small>|#54fcc3|2.3|<small>'''1.5%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Nigrulo]]j</small>|#d2fc5e|0.9|<small>'''0.6%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Afrika diasporo|Idoj de afrikuloj]]</small>|#ffd55f|0.3|<small>'''0.2%'''</small>}} {{Strikesto/procentoj|<small>[[Indianoj]]</small>|#ff6061|0.1|<small>'''0.1%'''</small>}} }} {{-}} == Personoj naskiĝintaj en San Cristóbal == * Juan Pablo Peñaloza, ([[1855]] - [[1932]]), milita ĉefo kaj politikisto. * Pedro María Morantes, ([[1865]] - [[1918]]), advokato, verkisto kaj activisto. * [[Rafael de Nogales Méndez]], ([[1878]] - [[1936]]), verkisto kaj militisto. * Marco Antonio Rivera Useche, ([[1895]] - [[1990]]), muzikisto kaj profesoro, komponisto de la himno de San Cristóbal. * Miguel Ángel Espinel, ([[1895]] - [[1968]]), muzikisto kaj profesoro, komponisto de la himno de la ŝtato de Táchira. * Isaías Medina Angarita, ([[1897]] - [[1953]]) prezidento de Venezuelo ([[1941]] - [[1945]]). * José Ignacio Baldó Soulés, ([[1898]] - [[1972]]), kuracisto fondisto de la Sociedad de Tisiología de Venezuela. * Manuel Felipe Rugeles, ([[1903]] - [[1959]]) poeto kaj ĵurnalisto de la ''Generación de 1918''. * Luis Felipe Ramón y Rivera, ([[1913]] - [[1993]]), muzikisto kaj folkloristo, komponisto de [[Brisas del Torbes]]. * Chucho Corrales, ([[1926]] - [[1998]]), muzikisto kaj kantisto, komponista de ''Andinita'', ''Tierra tachirense'' kaj aliaj. * William Méndez, ([[1958]] -) sportisto kaj politikisto, eks-urbestro de San Cristóbal. * Édgar Ramírez, ([[1977]] -), aktoro <!--de amplia trayectoria en el exterior.--> * Tomás Rincón, ([[1988]] -), futbalisto * Carlos Alfredo Sánchez Espejo, pastro, verkisto, historiisto, deputito, Direktoro de Diario Católico == Ĝemelaj urboj == [[Dosiero:Venezuela-CIA WFB Map.png|eta|Mapo pri pli signifaj urboj de Venezuelo, kie San Cristóbal estas la plej okcidenta urbo]] * {{flago|Meksiko}} [[San Cristóbal de las Casas]], [[Meksiko]] * {{flago|Rusio}} [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]]<ref name="saint_petersburg">{{citaĵo el la reto |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |titolo=Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties |redaktinto=Saint Petersburg City Government |alirdato=16 de enero de 2012 |arkivurl=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |arkivdato=2009-02-24 }}</ref> * {{flago|Kanado}} [[Edmonton]], [[Kanado]] * {{flago|Kolombio}} [[Cúcuta]], [[Kolombio]] * {{flago|Portugalio}} Reguengos de Monsaraz, [[Portugalio]] * {{flago|Hispanio}} [[Valladolid]], [[Hispanio]] * {{flago|Usono}} [[Omaha (Nebrasko)|Omaha]], [[Usono]] * {{flago|Francio}} [[Marsejlo]], [[Francio]] * {{flago|Kolombio}} [[Envigado]], [[Kolombio]] * {{flago|Japanio}} [[Oita]], [[Japanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} == Fonto == {{Tradukita | lingvo =es | artikolo =San Cristóbal (Venezuela) | revizio =81344923 }} [[Kategorio:Urboj de Venezuelo]] [[Kategorio:Milionurboj]] stq3650btuqc51rkudcm27b0waupmy3 0 525847 9441777 8790545 2026-07-30T10:57:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Antonio|Antal]] Marék,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Marék Antal''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[verkisto]], kuracisto pri internaj malsanoj ([[internisto]]) kaj [[ĵurnalisto]]. Lia [[filino]] estis [[Veronika Marék]]. Antal Marék [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/09992.htm] naskiĝis la {{daton|16|julio}} [[1903]] en [[Mezőtúr]]. Li mortis la {{daton|1|septembro}} [[1983]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Antal Marék frekventis [[gimnazio]]n en [[Losonc]]/[[Lučenec]], poste li aliĝis al la hungara minoritata literatura rondo en Lučenec (en [[Ĉeĥoslovakio]]). Li akiris kuracistan [[diplomo]]n jam en [[Hungario]] en [[1932]], poste li eklaboris en kuracejo en [[Ecser]] ĝis [[1940]], poste en Budapeŝto. Inter [[1953]] kaj [[1963]] li estis ĉefkuracisto. Spite la kuracistan vivon li daŭre havis kontaktojn kun la hungara literaturo en Ĉeĥoslovakio. Liaj hungarlingvaj [[artikolo]]j kaj [[verko]]j aperis en ambaŭ landoj. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Vihar a galambház felett ([[1927]]) - [[romano]] * ''Mai dunántúli lírikusok'' (Hodiaŭaj poetoj de [[Transdanubio]], ([[1939]]) - studo * ''Egy orvos vallomásai'' ([[1941]]) - romaneto * ''A gyalupadtól a világhírig'' ([[1943]]) - biografia romano pri [[Mihály Munkácsy]] * ''Hogyan éljen az idős ember?'' ([[1965]]) * Így élt Albert Schweitzer ([[1976]]) - biografia romano pri [[Albert Schweitzer]] == Fontoj == * [http://archiv.vfmk.hu/konyvtar/digitalizalas/1_sz_melleklet_1_0.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091007035100/http://archiv.vfmk.hu/konyvtar/digitalizalas/1_sz_melleklet_1_0.pdf |date=2009-10-07 }} * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s17.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marek Antal}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj internistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] klgt4we0htkp9wf42zbl5j23t2rfuny 0 529870 9441415 8679864 2026-07-29T17:07:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441415 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia nitrido'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Implantation ionique.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Simpligita reprezentado de<br>procezo por jona bombigo (ekz: por nitrigo) |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Nitrido de amonio |- ||[[Kemia formulo]]||'''|<big><center>'''(NH₄)₃N</center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=63652-62-0 63652-62-0] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||68.1221 g mol⁻¹ |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da R-Deklaroj#R8|R8]] [[Listo da R-Deklaroj#R9|R9]] [[Listo da R-Deklaroj#R35|R35]] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da S-Deklaroj#S12|S12]] [[Listo da S-Deklaroj#S13|S13]] [[Listo da S-Deklaroj#S17|S17]] |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|O|Xi|E}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|332+313|305+351+338|337+313|304+312|362|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia nitrido''', '''Nitrido de amonio''' aŭ <big>'''(NH₄)₃N'''</big> estas gasa substanco kaj unu el la plej perfortaj eksplodaĵoj. Male al aliaj nitridoj tiel kiel [[aluminia nitrido]], [[litia nitrido]] kaj magnezia nitrido, ĝi estas tre malstabila. Ĝi rezultas el reakcio inter la azidata acido kaj [[amoniako]]. Amonia nitrido perforte reakcias kun akvo per estigo de [[amonia hidroksido]] kaj [[nitrogeno]]. == Reakcio == Amonia nitrido forte reakcias kun akvo pere de estigo de [[amoniako]]: <big><big> <center> '''(NH₄)₃N + 4 H₂O → 4 NH₃ + 4 H₂O''' </big></big> </center> == Literaturo == * [http://www.dupuis.shawbiz.ca/chemical_formulas.htm Dupuis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170509084310/http://www.dupuis.shawbiz.ca/chemical_formulas.htm |date=2017-05-09 }} * [https://books.google.com.br/books?id=_0YJBgAAQBAJ&pg=PA19&lpg=PA19&dq=ammonium+nitride&source=bl&ots=AGPPQTX_Wk&sig=TNKFAZOn3i1L-6eFOLrYrK54LNk&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBWoVChMIiI6E1PzŭgIVDCGQCh3HQAqD#v=onepage&q=ammonium%20nitride&f=false Nitride Ceramics: Combustion Synthesis, Properties and Applications], Alexander A. Gromov,Liudmila N. Chukhlomina * [https://books.google.com.br/books?id=OHpNQTt2-SwC&pg=PA361&lpg=PA361&dq=ammonium+nitride&source=bl&ots=uZyvHwbVEn&sig=Lt-wbL3oV43dqdHwZYtOYiPHeR4&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CFEQ6AEwBmoVChMIiI6E1PzŭgIVDCGQCh3HQAqD#v=onepage&q=ammonium%20nitride&f=false Advanced Nanoscale ULSI Interconnects: Fundamentals and Applications], Yosi Shacham-Diamand,Tetsuya Osaka, Madhav Datta, Takayuki Ohba * [http://www.angenechemical.com/productshow/AGN-PC-0T9DUQ.html AngeneChemical] * [https://books.google.com.br/books?id=_0YJBgAAQBAJ&pg=PA19&dq=%22ammonium+nitride%22+gas&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAGoVChMInqv20v_ŭgIVSSKQCh1NVwoS#v=onepage&q=%22ammonium%20nitride%22%20gas&f=false Nitride Ceramics: Combustion Synthesis, Properties and Applications], Alexander A. Gromov,Liudmila N. Chukhlomina * [https://books.google.com.br/books?id=voYLBAAAQBAJ&pg=PT452&dq=%22ammonium+nitride%22+gas&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDEQ6AEwAWoVChMInqv20v_ŭgIVSSKQCh1NVwoS#v=onepage&q=%22ammonium%20nitride%22%20gas&f=false A Dictionary of Chemistry], John Daintith * [https://books.google.com.br/books?id=CTJMUt_7KnYC&pg=PA558&lpg=PA558&dq=ANFO+%22ammonium+nitride%22&source=bl&ots=0engWivh12&sig=1BkxIlGDKaO-pdjtCCwSCeD7l-M&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CB0Q6AEwAGoVChMIgr7qzIHvxgIVRX2QCh10kQms#v=onepage&q=ANFO%20%22ammonium%20nitride%22&f=false Formulas for Mechanical and Structural Shock and Impact], Gregory Szuladzinski {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitridoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] t22l0uc7mmzu251i8ot4yyyzg5lzuex 0 532347 9441472 9326166 2026-07-29T19:01:34Z Sj1mor 12103 9441472 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |nomo=Monto McKinley |bildo=Denali Mt McKinley.jpg |bildopriskribo= |alteco=6194 |latitudo=63.0695 |longitudo=-151.0074 |regiono-ISO=US |zomo=6 |situo sur mapo=Alasko |landoj={{Flago|Usono|nomo=jes}} |situo=[[Alasko]] |montaro=Alaska Montaro |unua grimpo=[[7-a de junio]] [[1913]] fare de Hudson Stuck, Harry Karstens, Walter Harper kaj Robert Tatum |plej facila grimpo=Ekde la vojo West Buttress |mineralo= |rimarko=Plej alta monto de Usono }} '''Monto McKinley''' ('''Denali''' en [[Atabaska lingvaro|atabaska lingvo]]; vidu sube ĉe Historio) estas la [[Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando|plej alta]] [[monto]] de [[Nordameriko]] kaj [[Usono]] kun alteco de 6194 metroj super la marnivelo. Ĝi situas en [[Alasko]], [[Usono]]. Ĝia alteco, ĝia ekstrema klimato kaj ĝia [[Arkto|arkta]] geografio tre malfaciligas la grimpadon tiel, ke la unua sukcesa grimpo okazis en [[1913]]. Ekde [[1917]], la monto situas en la protektita zono de la [[Naciaj parkoj de Usono|nacia parko]] Denali. == Geografio == === Situo === La monto McKinley estas la plej alta punkto de Nordameriko. Ĝi proksimume situas en la centro de [[Alasko]], en la distrikto de Denalo, en [[Usono]], ene de la Alaska montaro, je 200 kilometroj norde el [[Anchorage]] kaj je 260 kilometroj sud-okcidente el [[Fairbanks (Alasko)|Fairbanks]]. === Topografio === La monto McKinley estas pli voluma kaj pli granda ol la [[Ĉomolungmo]]. Eĉ se la kulmino de la « tegmento de la mondo » estas 2 700 metrojn pli alta ol la monto McKinley, sia bazo situas sur la [[Tibeta Altebenaĵo]] je altitudo de 5 200 metroj, donante al la monto altecon de 3 600 metroj. La bazo de la monto McKinley estas altebenaĵo je altitudo de 700 metroj, donante al la monto altecon de 5 500 metroj. [[Dosiero:Mount_Mckinley_3D.gif|eta|Animado kiu montras la monton tri-dimensie]] Ĝi havas du gravajn pintojn: la suda pinto estas la plej alta, dum la norda pinto havas altitudon de 5 934 metroj. La aliaj malgravaj montopintoj estas la South Buttress (4 842 metroj), la East Buttress ''high point'' (4 490 metroj), la East Buttress ''most topographically prominent point'' (4 465 metroj) kaj la Browne Tower (4 429 metroj). Estas kvin grandaj [[glaĉero]]j, el kiuj kelkaj havas longecon de 70 ĝis 80 kilometroj. La glaĉero Peters situas en la nord-okcidenta flanko kaj la glaĉero Muldrow situas en la nord-oriento. Oriente de Muldrow kaj atingante la okcidentan flankon de la monto estas la glaĉero Traleika. Oni trovas la glaĉeron Ruth en la sud-oriento kaj glaĉeron Kahiltna en la sud-okcidento. === Geologio === La Alaska montaro estis formita per subduckio, je ritmo de 5 centimetroj ĉiujare, de la [[pacifika plato]] sub la [[nordamerika plato|nordamerikan platon]], kaŭzante la misformadon de la dua. La monto McKinley konstituiĝas el [[granito]] kaj [[skisto]], pro metamorfismo en la montaro, kaj, je profundeco de 10 kilometroj, el plutonitaro kiu aĝas 56 milionojn da jaroj. La plato daŭrigas puŝi la monton supren je ritmo de unu milimetro ĉiujare. Pro la tektona aktiveco, ĉirkaŭ 600 [[tertremo]]j je magnitudo de pli ol 1 en la [[skalo de Richter]] okazas en la regiono ĉiujare. 70 % el ili havas magnitudon inter 1,5 kaj 2,5, kaj la [[hipocentro]]j ofte situas je profundeco inter 0 kaj 15 kilometroj. Tre malofte la magnitudo superas 4,5. Tamen, la [[21-an de majo]] [[1991]], tertremo kun magnitudo de 6,1 okazis je profundeco de 112 kilometroj sub la monto McKinley. La [[23-an de oktobro]] kaj la [[3-an de novembro]] [[2002]], du tertremoj kun magnitudo de 6,3 kaj 7,9 okazis je profundeco de 50 kilometroj, oriente de la parko, la dua tertremo estante la dua plej forta en la historio de la ŝtato Alasko. Unu el la gravaj [[faŭlto]]j kiu estis kaŭzitaj de tiuj tektonaj movoj estas la faŭlto de Denali. La organizaĵo ''Alaska Earthquake Information Center'' studas la aktivecon en la regiono. === Klimato === [[Dosiero:McKinleyPan_Cropped.jpg|eta|Mont McKinley kaj [[tajgo]]]] Oni karakterizas la monton kun la ege malvarma klimato kaj la nekutima risko de [[altomalsano]] kaŭzita de la altitudo kaj la latitudo. En la [[Ekvinokso|ekvatoro]], je tiu altitudo estus 47% el la disponebla dioksigeno en la marnivelo, sed pro la latitudo la [[Atmosfera premo|premo]] estas pli malalta. Somere, la suno brilas dum 22 horoj kaj la temperaturo povas atingi pli ol {{GdC|0}}. Tamen, vintre, la temperaturo povas ofte atingi malpli ol {{GdC|−40}}, la rekordo estante {{GdC|−73}}. La [[Neĝo|neĝaj]] [[precipitaĵo]]j estas pli abundaj en la suda flanko, ĉar la varma kaj humida aero devenas de la [[Pacifiko]], al sudo, kaj estas haltigita de la Alaska montraro. La humideco rapide konsensiĝas kaj okazigas abundajn neĝfalojn. Tiel la faŭno kaj la flaŭro estas pli abundaj en la norda flanko. Ĝis altitudo de 2000 metroj estas videblaj [[korvoj]], [[fringoj]] kaj kelkaj [[muskoj]] aŭ [[likeno]]j sur la rokoj. Krom tio la ĉirkaŭaĵo estas senviva. == Historio == === Indianoj === La unuaj loĝantoj de la regiono estas atabaskaj [[indianoj]]. Ili estis [[nomado]]j kaj ĉasis printempe kaj aŭtune en la altebenaĵoj norde de la monto McKinley. Ili ŝirkolektis berojn, sekigis fiŝojn kaj rikoltis manĝeblajn plantojn. Ili ĉeestas en la regiono jam 12 000 jarojn. Tra la tempo estis formiĝis kvin triboj. La Alaska montaro dividis la teritoriojn de la ''Dena’ina''-oj kaj la ''Ahtna''-oj sude, de la ''Lower Tananas'' kaj la ''Koyukona''-oj oriente, kaj de la ''Kolchan''-oj norde. La unuaj okcidentuloj, kiuj estis esploristoj, trapistoj kaj ministoj, alvenis komence de la [[1900-aj jaroj]]. La 30an de Aŭgusto 2015 la usona prezidento [[Obama]] alinomis la monton al "Monto Denali",<ref>Joan Faus, ''Obama rebautiza la montaña más alta de Norteamérica. El McKinley pasa a llamarse Denali, su designación en el lenguaje nativo de Alaska'', [[El País]], Madrido, 30a de Aŭgusto 2015. [http://internacional.elpais.com/internacional/2015/08/31/actualidad/1440979662_118591.html] Alirita la 31an de Aŭgusto 2015.</ref> kaj la 21an de Januaro 2025 prezidento [[Donald Trump|Trump]] restarigis la antaŭan oficialan nomon "Monto McKinley". == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[Sep Montopintoj]] == Fonto == {{Projektoj}} {{Trad|fr|Mont McKinley|118037117}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Montoj en Usono]] lx6filnbk88emtmifil7tvdfblau8zz 0 540758 9441793 8714498 2026-07-30T11:16:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441793 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Antonio|Antal]] Peitler''' [pejtler], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete '''Peitler Antal [[Jozefo|József]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[episkopo]], [[kanoniko]], [[abato]]. Antal Peitler [http://lexikon.katolikus.hu/P/Peitler.html] naskiĝis la {{daton|24|marto|1808}} en [[Pécs]]. Li mortis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Vác]]. == Biografio == Antal Peitler frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]]. Li interrompis la lernadon en [[1826]] kaj li lernis [[teologio]]n en [[seminario]] en Pécs. En [[1831]] li pastriĝis, poste li estis pastro laŭvice en [[Szebény]], [[Pécsvárad]]. En [[1835]] li iĝis episkopa sekretario, en [[1848]] kanoniko. En [[1851]] li ricevis ŝtatan [[posteno]]n en [[Buda]], poste en [[Vieno]], samtempe li estis nomumita titulara abato. Ekde [[1859]] li estis episkopo de Vác. En [[1873]] li ricevis la titolon vera interna sekreta konsilisto. En [[1875]] li fondis diocezan [[biblioteko]]n, sed tiutempe li donacis monojn al la edukado, eĉ al [[Hungara Scienca Akademio]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Egyházi beszédek, mellyeket különféle alkalommal mondott és kiadni készült négyesi báró Szepesy Ignácz pécsi püspök'' 4 volumoj, (1839-40) * ''Peitler József Antal váczi püspök üdvözlő szózata megyéje összes híveihez'' (1859) * ''Litterae pastorales ad clerum suae dioecesis'' (1859) == Fontoj == * [http://konyvtar.vaciegyhazmegye.hu/eletrajzok/2/9/PEITLER_ANTAL_JOZSEF.html hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151126185045/http://konyvtar.vaciegyhazmegye.hu/eletrajzok/2/9/PEITLER_ANTAL_JOZSEF.html |date=2015-11-26 }} * [http://konyvtar.vaciegyhazmegye.hu/konyv/20/ALAPITO.html hungarlingva biografio kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151126170658/http://konyvtar.vaciegyhazmegye.hu/konyv/20/ALAPITO.html |date=2015-11-26 }} * [http://nevpont.hu/view/7702] {{hu}} * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/p/p19484.htm] {{hu}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peitler, Antal}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj episkopoj]] [[Kategorio:Hungaraj kanonikoj]] [[Kategorio:Hungaraj abatoj]] rycsbncjvdjzh62w01lzjliiqhesead 0 547627 9441636 8572529 2026-07-30T07:17:56Z Sj1mor 12103 9441636 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu artikolo disvolvas '''Ĉapitro 13 : malsanoj de la muskolo-skeleta sistemo (inkluzive de tendenoj kaj kartilagoj) (M00-M99)''' de la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|klasifiko internacia de malsanoj]] (KIM-10), publikigita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS). <br /><br /> <small>''Kategoristrukturo:<br /> [[:Kategorio:15 muskoloskeletaj malsanoj|15 muskoloskeletaj malsanoj]] (M00-M99)<!-- * [[:Kategorio:Prionaj malsanoj de homoj|prionaj malsanoj de homoj]] (816) --> ''</small> == Vidu ankaŭ == * [[KIM-11 Ĉapitro 15 : malsanoj de la muskolo-skeleta sistemo (inkluzive de tendenoj kaj kartilagoj)]] <br /><br /> {{Indekso pri Klasifiko KIM-10}}{{ĝermo|Klasifiko KIM-10}} [[Kategorio:Klasifiko KIM-10]] bq5mnfjllk8g41cuwd9grru6am24fcz 0 549910 9441727 8941315 2026-07-30T08:56:04Z Sj1mor 12103 9441727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo |regiono = Okcidenta Filozofio |erao = Filozofio de la 20-a kaj 21-a jarcentoj |koloro = lightsteelblue |bildo = Alain Finkielkraut par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg |bilda larĝo = 200px |priskribo de bildo = Alain Finkielkraut en junio 2013. |nomo = Alain Finkielkraut |naskiĝo = {{naskiĝtago|1949|06|30}} |morto = |skolo tradicio = [[Edukado]], [[politika filozofio]] |ĉefaj interesoj = Transmisio de [[tradicio]], [[laikeco]], |noteblaj ideoj = |influoj = [[Alexis de Tocqueville|Tocqueville]], [[Renan]], [[Franz Rosenzweig|Rosenzweig]], [[Hannah Arendt|Arendt]], [[Emmanuel Levinas|Levinas]], [[Lévi-Strauss]], [[Milan Kundera|Kundera]], [[Charles Péguy|Péguy]] |influis = [[Elisabeth de Fontenay]], [[Pascal Bruckner]], <br />[[Elisabeth Badinter]], [[Éric Zemmour]], <br /> [[Bérénice Levet]], [[Elisabeth Lévy]] |signaturo = |kesta larĝo = }} '''Alain FINKIELKRAUT''' (naskita la [[30-a de junio]] [[1949]]) estas [[franco|franca]] [[eseisto]] kaj publika [[intelektulo]]. Li skribis librojn kaj eseojn pri larĝa gamo da temoj, multaj pri la ideoj de [[tradicio]] kaj perforto kontraŭ [[identeco]], inkluzive [[judismo|juda]] identeco kaj [[antisemitismo]], franca [[koloniismo]], la misio de la franca [[Edukado|eduksistemo]] ĉe [[enmigrinto]]-asimilado kaj la [[Jugoslavaj Militoj]]. Li aliĝis al la Fako de la Franca literaturo en la [[Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley]] kiel [[lektoro]] en 1976 en la aĝo de 27, kaj de 1989 ĝis 2014, li estis [[profesoro]] de [[Historio de ideoj|Historio de Ideoj]] en la ''[[École Polytechnique]]'', Fako de [[klasikaj studoj]] kaj [[sociaj sciencoj]]. Li estis elektita membro de la [[Franca Akademio]] (seĝo 21) la 10-an de aprilo 2014. Li ofte aperas en Francio sur intervjuspektakloj. Kiel pensulo, Finkielkraut difinas sin kiel esti "samtempe klasika kaj romantika". En simila vejno al iuj usonaj fak-opinioj kiel la kritiko de la Lernejo de Rankoro de [[Harold Bloom]], kaj de la La Fermo de la amerika Menso de Allan Bloom, Finkielkraut bedaŭras, kion li vidas kiel la difekto de Okcidenta tradicio tra plurkulturismo kaj relativismo . En 2010, li estis implicita en fondado de ''JCall'', maldekstrema [[cionismo|cionisma]] [[lobio|lobiada]] grupo bazita en Eŭropo por premi al la [[Eŭropa Parlamento]] sur eksteraj politikaj aferoj koncerne la [[Mezoriento]]. Li estas forta subtenanto de [[Israelo]] kaj la [[Duŝtata solvo]]. == Lia vivo == Finkielkraut estas filo de [[Pollando|pola]] judo fabrikanto de fajn-ledaj varoj, kiuj estis deportitaj al la [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Auschwitz koncentrejo]] kaj postvivis. == Lia laboro == Finkielkraut studis modernan literaturon en la ''[[École normale supérieure|École normale supérieure de Lyon]]''. Tra ĝenerala vido, liaj ideoj povas esti priskribitaj kiel estantaj en la samaj trajtoj kiel tiuj de [[Emmanuel Lévinas]] kaj [[Hannah Arendt]], tiun filecon li multfoje evidentigis. Finkielkraut unue venis al publikatento, kiam li kaj Pascal Bruckner kunverkis kelkajn mallongajn sed polemikajn [[eseo]]jn intencante pridubi la ideon, ke nova emancipiĝo estis survoje; inter tiuj estis "La nova amo-malordo" ([[1977]]) (''Le Nouveau Désordre amoureux''). La libro traktas pri la "mito de la [[seksa revolucio]]", kiu originus de [[Majo de 1968 (Francio)|majo 68]] kaj teorioj de [[Gilles Deleuze]] kaj [[Félix Guattari]], [[Guy Debord]] kaj la [[Situaciista Internacio|situaciistoj]]. Laŭ la legado de Finkielkraut kaj Bruckner, Deleuze kaj Guattari neas amon aŭ, almenaŭ, diras, ke amo kiel abstrakta valoro estus "malnobla" afero. Finkielkraut kaj Bruckner certigas inverse la ekziston de amo kaj ĝian neeblan [[reformo]]n: «Amo ne pretiĝas al la revolucio"; ili vidas virinojn kiel viktimojn de ĉi tiu [[ideologio]]. Post la sukceso de la ĉi-lasta libro, kune kun Pascal Bruckner, li verkis ankaŭ: "En la angulo de la strato ([[1978]]) (''Au Coin de la rue''), same kiel "La aventuro" ([[1979]]) (''L'aventure''). Finkielkraut tiam komencis eldoni unuope aŭtoro-verkojn pri la publika perfido de memoro kaj nia malcedemo antaŭ okazaĵoj, kiuj, li argumentis, devus movigi publikon. Tiu pripenso kondukis Finkielkraut-n trakti post-[[holokaŭsto|holokaŭstan]] [[Judo|judan]] [[identeco]]n en [[Eŭropo]]: "La imaginara judo") ([[1983]]) (''Le Juif imaginaire''). Serĉante promocii, kion li nomas "devon de memoro", Finkielkraut ankaŭ publikigis "La estonton de iu neado: pripenso pri la genocida temo" ([[1982]]) (''Avenir d'une négation: réflexion sur la question du génocide'') kaj poste liajn komentojn pri la [[juĝo]] de [[Klaus Barbie]], "Memorante vane" (''La Mémoire Vaine''). Finkielkraut sentas sin aparte ŝuldanta al Emmanuel Lévinas. En "La saĝo de amo" (''La Sagesse de l'amour''), Finkielkraut pridiskutas ĉi tiun ŝuldon en terminoj de moderneco kaj ties miraĝoj. Finkielkraut daŭrigas sian pripenson pri tia subjekto en "La malvenko de la menso" ([[1987]]) (''La Défaite de La pensée''), "La sendankeco: interparolado pri nia epoko" ([[1999]]) (''Ingratitude: conversation sur notre temps''). En [[2000]], li fondis kun la du [[Judo|juddevenaj]] filozofoj, Benny Lévy kaj [[Bernard-Henri Lévy]], instituton pri levinasaj studoj en [[Jerusalemo]]<ref>[http://www.judaicultures.info/pensee-juive-40/Ecoles-d-Etude-et-de-recherches/Naissance-de-l-Institut-d-etudes Naskiĝa de la Instituto de levinasaj studoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160313085148/http://judaicultures.info/pensee-juive-40/ecoles-d-etude-et-de-recherches/naissance-de-l-institut-d-etudes |date=2016-03-13 }} ({{fr}})</ref><ref> [http://levinas.fr Instituto de levinasaj studoj] ({{fr}})</ref><ref>[http://www.levinas.co.il Oficiala sito de la Institudo de levinasaj studo] ({{he}})</ref>. == Premioj kaj distingoj == * [[1984]], premiito de la eŭropa premio Charles Veillon pri eseo "La saĝo de amo" (''La sagesse de l'amour'') * [[1999]], premiito de la premio Aujourd'hui por "La sendankeco" (''L'ingratitude'') * [[2009]], oficiro de la [[Honora Legio]] * [[2010]], premiito pri eseo por "Inteligenta koro" (''Un coeur intelligent'') * [[2014]], akceptita membro de la [[Franca Akademio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Alain Finkielkraut|revizio=694608167|wikitrans=|ellasu=}} (parte) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Finkielkraut, Alain}} [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj judoj]] [[Kategorio:Francaj ateistoj]] [[Kategorio:Judaj verkistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Aujourd'hui]] jy8axxlqpqk5ssycrai3wydfpp3r1j0 0 557914 9441503 9345879 2026-07-29T20:18:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441503 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anderson Hays Cooper''' (naskiĝinta la [[3an de junio]] [[1967]]) estas usona [[ĵurnalisto]], [[verkisto]], kaj televida gravulo.<ref>{{Cite news|last=Karger|first=Dave|title=Booking himself|work=[[Entertainment Weekly]]|publisher=www.ew.com|date=23a de Majo, 2006|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1196770,00.htm|accessdate=[[13a de julio]], 2010}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714130324/http://www.ew.com/ew/article/0,,1196770,00.htm |date=2014-07-14 }}</ref> Li estas la primara [[Moderatoro (homo)|ankro]] de la programo pri novaĵoj de [[CNN]] nome ''Anderson Cooper 360°.'' La programo estas normale elsendita rekte de [[Nov-Jorko|Novjorka]] studio; tamen, Cooper ofte elsendas rekte sur loko pro ĉefaj novaĵrakontoj. De septembro 2011 al majo 2013, li ankaŭ laboris kiel gastiganto de sia propra matena eponima parolata spektaklo, nome ''Anderson Viva''.<ref name="Kenneally">{{Cite web|last=Kenneally|first=Tim|url=http://tv.yahoo.com/news/anderson-coopers-talk-show-end-second-season-172600420.html|title=Anderson Cooper's talk show to end after second season|publisher=''The Wrap'' via Yahoo.com|date=29a de Oktobro, 2012|accessdate=30a de Oktobro, 2012}}</ref> == Frua vivo == Cooper naskiĝis en [[Nov-Jorko]], la plej juna filo de la verkisto Wyatt Emory Cooper kaj la artistino, dezajnistino, verkisto kaj heredantino Gloria Vanderbilt. Liaj patrinaj geavoj estis milionula ĉevalrajdisto Reginald Claypoole Vanderbilt kaj socialistino Gloria Morgan Vanderbilt kaj lia patrina pra-pra-pra-avo estis komerca magnato [[Cornelius Vanderbilt]], de la eminenta [[familio Vanderbilt]] kaj fervoja riĉulo.<ref>{{Cite news|last=Whitaker|first=Barbara|title=Simple Service for Vanderbilt's Son|work=Newsday|page=4; Section: News|date=27a de Julio, 1988}}</ref> Li estas ankaŭ posteulo, tra sia patrino, de [[Generalmajoro]] Hugh Judson Kilpatrick, kiu estis en la [[Usona Enlanda Milito]] kun Generalo William T. Sherman dum lia marŝo tra [[Georgio|Georgio.]] Tra sia "Vanderbilt" linio, li estas dua kuzo, de scenara skribisto James Vanderbilt. La amaskomunikilara sperto de Cooper komencis frue. Kiel bebo, li estis fotita de [[Diane Arbus]] por ''la Bazaro de Harper.''<ref name="artsjournal">{{Cite web|url=http://www.artsjournal.com/man/archives20050301.shtml#97980|title=MODERN ART NOTES: Name That Baby|last=Green|first=Tyler|work=ArtsJournal|accessdate=30a de Junio, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926235343/http://www.artsjournal.com/man/archives20050301.shtml#97980|archivedate=26a de Septembro, 2007}}</ref><ref name="arbus">Patricia Bosworth, "Diane Arbus: A Biography", NY: W.W. Norton, 1984</ref> Kiam li estis tri-jara, Cooper estis gasto ĉe ''La ĉi-nokta spektaklo'' (Tonight Show), en la 17an de septembro, 1970, aperante kun sia patrino.<ref name="times1970">''The New York Times'', 17a de Septembro, 1970, paĝo 95.</ref> Kiam li estis naŭ-jara, li aperis ĉe ''Sincere dirite'' (To Tell the Truth) kiel [[ĉarlatano]].<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt1522406/fullcredits|title="To Tell the Truth" Epizodo datita la 8an de Aprilo 1977 (TV Episode 1977)|work=IMDb|accessdate=9a de Oktobro, 2014}}</ref> De la aĝo 10 al 13, Cooper modelis kun Ford Modeloj por [[Ralph Lauren]], [[Calvin Klein]] kaj Macy's.<ref name="Van Meter"/> La patro de Cooper suferis serion da [[koratako]]j dum travivanta malferm-kora operacio kaj mortis la 5an de januaro, 1978, ĉe la aĝo de 50. Cooper konsideras la libron de sia patro ''Familioj'' (Families) kiel "speco de gvidilo laŭ kiu mi dezirus vivi mian vivon kaj la elektoj kiujn li dezirus al mi fari. Kaj do mi sentas tre konektita al li."<ref name="Van Meter"/> La pli aĝa frato de Cooper, Carter Vanderbilt Cooper, memmortigis la [[22an de julio]] [[1988]] ĉe aĝo 23, saltanta de la 14a-etaĝa teraso de novjorka konstruaĵo de Vanderbilt, en [[Surtegmenta apartamento|surtegmenta apartamento.]] Gloria Vanderbilt poste skribis pri la morto de sia filo en la libro ''La Rakonto de Patrino'' (A Mother's Story), en kiu ŝi esprimas sian kredon ke la suicido estis kaŭzita de [[Psikozo|psikoza epizodo]] persvadita de [[alergio]] al la kontraŭ-astma [[preskriba kuracilo]] salbutamolo. Anderson citas la suicidon de Carter por inciti intereson en [[ĵurnalismo]]. "Perdo estas temo pri kiu mi pensas multe pri ĝi kaj ĝi estas io en mia laboro kiu gravegas al mi. Mi pensas kiam oni spertas ajnan specon de perdo, precipe la specon kiun mi konfrontis, vi havas demandojn pri supervivo: Kial kelkaj homoj sukcesas en situacioj kiujn aliaj ne povas toleri? Ĉu mi estus kapabla supervivi kaj vivi sur la mondo mi mem?"<ref name="Van Meter">[http://nymag.com/nymetro/news/features/14301/ Van Meter, Jonathan, "Unanchored," ''New York''], 19a de Septembro, 2005 (Alirita la 27an de Septembro, 2006).</ref> == Edukado == Cooper estis edukita ĉe la Dalton Lernejo, privata [[Gea edukado|kun-eduka]] universitata kaj lernejo de taga preparado en Nov-Jorko. Ĉe aĝo 17, post diplomiĝis de Dalton unu semestro frue, Cooper veturis tra [[Afriko]] por pluraj monatoj dum "superviva vojaĝo". Li eksuferis [[Malario|malarion]] sur la vizito kaj estis enhospitaliĝita en [[Kenjo|Kenjo.]] El sia sperto, Cooper skribis "Afriko estis loko por forgesi kaj esti forgesita en ĝi."<ref name="Van Meter"/><ref name="Bronson">"Anderson Cooper's Private War" de Po Bronson; ''Men's Journal'', Marto 2007</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pobronson.com/blog/2007/02/anderson-coopers-private-war.html|title=Anderson Cooper's Private War|work=Po Bronson blog|first=Po|last=Bronson|date=12a de Februaro, 2007|accessdate=7a de Julio, 2012}}</ref> Cooper daŭrigis ĉeesti en [[Universitato Yale|Yale Universitato]], kie li loĝis en Trumbull Altlernejo kaj estis rekrutita en la Manuskripta Socio, kaj fariĝis fakulo en [[politika scienco]] kaj diplomiĝis kun B.A. en 1989.<ref>{{Cite news|last=Palka|first=Mary Kelli|title=Anderson Cooper: He runs to where others are running from|work=Florida Times-Union|publisher=www.jacksonville.com|date=[[21a de oktobro]] 2007|url=http://www.jacksonville.com/tu-online/stories/102107/met_210429102.shtml|accessdate=13a de Julio, 2010}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303170926/http://jacksonville.com/tu-online/stories/102107/met_210429102.shtml |date=2016-03-03 }}</ref> == Kariero == Dum altlernejo, Cooper pasigis du somerojn kiel asistanto ĉe la [[CIA|Centra Spionara Agentejo.]] Kvankam li havas ne formalan ĵurnalisman edukadon, li elektis plutrakti karieron en ĵurnalismo prefere ol restado kun la agentejo post lernejo, kaj li mem proklamiĝis "dependulo de novaĵoj ekde li estis en utero."<ref name="radaronline">{{Cite web|url=http://radaronline.com/exclusives/2008/10/anderson-coopers-cia-secret-php/|last=Bercovici|first=Jeff|title=Anderson Cooper's CIA secret|work=Radar|date=6a de Septembro, 2006|accessdate=30a de Junio, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Cooper|first1=Anderson|title=My summer job ... nearly 20 years ago|url=http://edition.cnn.com/CNN/Programs/anderson.cooper.360/blog/2006/09/my-summer-job-nearly-20-years-ago.html|accessdate=23a de Aprilo, 2016|work=Anderson Cooper 360° Blog|date=6a de Septembro, 2006}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200518053009/https://edition.cnn.com/CNN/Programs/anderson.cooper.360/blog/2006/09/my-summer-job-nearly-20-years-ago.html |date=2020-05-18 }}</ref><ref name="Hirschman">{{Cite web|last=Hirschman|first=David S.|url=http://www.mediabistro.com/articles/cache/a1582.asp|title=So what do you do, Anderson Cooper?|work=Mediabistro.com|date=11a de Majo, 2006|accessdate=30a de Junio, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040529071004/http://www.mediabistro.com/articles/cache/a1582.asp|archivedate=2004-05-29}}</ref> Post sia unua korespondada laboro en la fruaj 1990aj jaroj, li haltis raportadon kaj vivis en [[Vjetnamio]] por unu jaro, dum ĉi tiu tempo li studis la [[Vjetnamio|vjetnaman]] lingvon ĉe la Universitato de Hanojo.<ref name="CNN bio">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/cooper.anderson.html|title=Anchors & Reporters: Anderson Cooper|publisher=CNN|accessdate=November 2, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091126071629/http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/cooper.anderson.html|archivedate=26a de Novembro, 2009|deadurl=no}}</ref> === Kanalo Unua === [[Dosiero:AndersonCooper07.jpg|eta|Anderson Cooper ĉe Qualcomm Stadiono dum Kalifornia Arbarfajro de oktobro 2007.]] Post kiam Cooper diplomiĝis de [[Universitato Yale|Yale Universitato]], li provis akiri enir-nivelan dungadon kun [[American Broadcasting Company|ABC]] respondante telefonojn, sed estis sensukcesa. Trovanta ĝin malfacile meti sian piedon en la pordo de viva elsendoraportado, Cooper decidis aligi la helpon de amiko en farado de falsa gazetaro. Ĉe tiu tempo, Cooper laboris kiel novaĵkontrolisto por la malgranda agentejo Kanalo Unua, kiu produktas novaĵan programon direktita al la junularo kiu elsendas al multaj malsuperaj kaj mezaj lernejoj en Usono.<ref>{{Cite web|last=Hirschman|first=David S.|url=http://www.mediabistro.com/articles/cache/a1582.asp|title=Articles: So What Do You Do, Anderson Cooper?|publisher=mediabistro.com|date=|accessdate=6a de Aŭgusto, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040529071004/http://www.mediabistro.com/articles/cache/a1582.asp|archivedate=2004-05-29}}</ref> Cooper tiam eniris [[Mjanmaro]]n per si mem kun sia forĝita gazetara trairo kaj renkontis studentojn batalantajn la birman registaron.<ref name="Hirschman"/> Li estis fine kapabla vendi siajn memfaritajn amatorajn novaĵ-segmentojn al Kanalo Unua. Post li raportis el [[Birmo]], Cooper vivis en [[Vjetnamio]]n dum unu jaro por studi la vjetnaman lingvon ĉe la [[Universitato de Hanojo]]. Persvadinte Kanalon Unuan permesi al li kunporti Hi-8 fotilon, Cooper baldaŭ komencis filmi kaj kunmeti raportojn de vjetnamaj vivo kaj kulturo kio elsendiĝis per Kanalo Unua. Li poste revenis al filmado de rakontoj pri multaj milit-ŝiritaj regionoj tra la globo, inkluzive [[Somalio|Somalion]], [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnion]] kaj [[Ruando|Ruandon]]. Sur asigno por pluraj jaroj [kiam?] Cooper tre malrapide fariĝis malemocia al la perforto kiun li atestis ĉirkaŭ li; la hororoj de la [[Ruanda genocido|Ruanda Genocido]] fariĝis triviala: "mi vidus dekduajn korpojn kaj pensi, vi scias, ĝi estas dekduo, ĝi ne estas tiel malbone."<ref name="Bronson">"Anderson Cooper's Private War" de Po Bronson; ''Men's Journal'', Marto 2007</ref> <!--Unu aparta okazaĵo, tamen, klakis lin ekstere de ĝi:--> === ABC === En 1995, Cooper fariĝis korespondanto por ABC News, poste altiĝanta al la pozicio de kun-ankro ĉe sia nokta programo ''Mondaj Novaĵoj Nun'' la 21an de septembro, 1999. En 2000 li ŝaltis karierajn vojojn, prenante laborpostenon kiel la gastiganto de la realaĵa spektaklo de ABC ''La Spiono''. Cooper estis ankaŭ helpanta kun-gastiganto por Regis Philbin por la televida parolada spektaklo ''Vive kun Regis kaj Kelly'' (Live) en 2007 kiam Philbin travivis trioblan-pretervojan koroperacion.<ref>{{Cite news|first=Amy|last=Bonawitz|title=Anderson Cooper Fills in For Regis|work=CBS News|publisher=[[CBS]]|date=13a de Marto, 2007|url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/03/13/entertainment/main2563294.shtml|accessdate=13a de Julio, 2010}}</ref> === CNN === Cooper lasis la programon ''La Spiono'' post ĝia dua sezono por reveni elsendi novaĵojn en 2001 ĉe CNN, kaj rimarkis: "Du sezonoj estis sufiĉe kaj 9/11 okazis kaj mi pensis ke mi devis reveni al la novaĵoj."<ref name="Hirschman"/> Lia unua pozicio ĉe CNN estis apud Paula Zahn ĉe ''Amerika Mateno.'' En 2002, li fariĝis ankro de la nobla horaro de CNN. Ekde 2002, li gastigis la specialon de Nova Jaro de CNN el Times Square. La 8an de septembro, 2003, li fariĝis ankro de ''Anderson Cooper 360°''. Cooper kovris multe da gravaj rakontoj en 2005, inkluzive la [[Tertremo en Hinda Oceano en 2004|cunaman damaĝon]] en [[Srilanko]]; la Cedran Revolucion en [[Bejruto]], [[Libano]]; la morton de la Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]; kaj la reĝa geedziĝo de Princo Karlo kaj Camilla Parker Bowles. [[Dosiero:Anderson_Cooper_at_the_Obama_Inaugural.jpg|dekstra|eta|233x233ra|Anderson Cooper ĉe la enoficiĝo de Prezidanto Obama en Vaŝingtono, 2009.]] Dum CNN-a priraportado de la sekvo de [[Uragano Katrina]], li alfrontis Sen. Mary Landrieu, Sen. [[Trent Lott]] kaj la Rev. Jesse Jackson pri ilia percepto de la registara respondo. Kiel Cooper diris poste en intervjuo kun ''Nov-Jorka'' revuo, “Jes, mi preferus ne esti emocia kaj mi preferus ne ĉagreni, sed ĝi estas malfacile ne esti tiel kiam vi estas ĉirkaŭigita de kuraĝaj homoj kiuj suferas kaj en bezono.”<ref name="Van Meter"/> Kiel Elsendanta & Kablan (Broadcasting & Cable) revuo notis, "En sia sekvo, Uragano Katrina servis por nova tipo de emo-ĵurnalismo, ekaltegiĝanta Anderson Cooper de CNN, kiu gajnis stelan posicion kiel ora knabo de CNN kaj karulo de la amaskomunikilaraj cirkloj pro sia pasia priraportado de la ŝtormo."<ref name="bandc">{{Cite web|title=Blown Away by Katrina|date=12an de Decembro, 2005|url=http://www.broadcastingcable.com/article/CA6290441.html|work= Broadcasting & Cable |accessdate=30an de Junio, 2007}}</ref> En aŭgusto 2005, li kovris la Nigeran malsategon de [[Maradi|Maradi.]] En septembro 2005 la formato de ''NewsNight'' de CNN ŝanĝis de 60 al 120 minutoj por kovri la nekutime perfortan uraganan sezonon. Por helpi distribui kelkajn de la pligrandigitaj laboraj fortoj, Cooper estis intertempe aldonita kiel kun-ankro al Aaron Bruna. Ĉi tiu aranĝo estis raportita kiel konstanta la saman monaton fare de la prezidanto de la usonaj operacioj de CNN, Jonathan Klein, kiu vokis Cooper "la ankro de la estonteco."<ref>[http://www.nytimes.com/2005/09/12/arts/television/12coop.html?ex=1284177600&en=7760c7061425d10a&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss Jensen, Elizabeth, "An anchor who reports disaster news with a heart on his sleeve", ''The New York Times''], 12an de Septembro, 2005 (Alirita la 27an de Septembro, 2006).</ref> Post la aldono de Cooper, la taksado por ''NewsNight'' pliiĝis grave; Klein rimarkis ke "la nomo [de Cooper] estis sur la lango de ĉiuj."<ref>[http://www.nytimes.com/2005/11/03/business/media/03fcnn.html?ex=1288674000&en=b527c6dd4e966bc9&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss Carter, Bill, "CNN ousts evening anchor and embraces rising star", ''The New York Times''], 3an de Novembro, 2005 (Alirita la 27an de Septembro, 2006).</ref> Por profiti la momenton, Klein anoncis subitan kaj gravan programaron movon la [[2an de novembro]] [[2005]]. La programo ''360º'' de Cooper estus vastigita al 2 horoj kaj movita en la 22-a hora antaŭe tenita de ''NewsNight'', kun la tria horo de ''La Situacia Ĉambro'' de Wolf Blitzer en Cooper-a eksa 19-a hora. Kun "neniuj elektoj" lasita por li gastigi spektaklojn, Aaron Brown lasis CNN, montrante ke ili "reciproke konsentis" kun Jonathan Klein pri la afero.<ref>[http://www.nytimes.com/2005/11/02/business/media/02cnd-cnn.html?ex=1288587600&en=d8eb4f8cf2480e11&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss Carter, Bill, "CNN ousts Aaron Brown and gives slot to Anderson Cooper", ''The New York Times''], 2an de Novembro, 2005 (Alirita la 27an de Septembro, 2006).</ref> En la komenco de 2007 Cooper subskribis mult-jaran negocon kun CNN, kiu permesus lin daŭri kiel kontribuanto al ''[[60 Minutes|60 Minutoj]]'' tiel kiel duobligi sian salajron de 2 milionoj da dolaroj ĉiujare al laŭdire 4 milionoj.<ref>[http://www.broadcastingcable.com/article/CA6408610.html?title=Article&spacedesc=news "Exclusive: Anderson Cooper Signs New Multiyear Deal with CNN," ''Broadcasting & Cable''], 19a de Januaro, 2007</ref> En oktobro 2007 Cooper gastigis la dokumentan filmon ''Planedon en Danĝero'', kun Sanjay Gupta kaj Jeff Corwin sur CNN. En 2008 li, Gupta kaj Lisa Ling de Nacia Geografia Esploristo kuniĝis por daŭrigo, "Planedo en Danĝero: Batalaj Linioj," kiu inaŭguris en decembro 2008. En 2007 li ankaŭ gastigis CNN-ajn Heroojn: Ĉiuj-Stela Tributo, spektaklo kiu honoras kaj rekonas eksterordinarajn farojn de ordinaraj homoj. === Parolada spektaklo en sendependaj agentejoj === Warner Bros. kaj Telepictures (ambaŭ idaj kompanioj de CNN) anoncis en septembro 2010 ke Cooper subskribis interkonsenton gastigi tutlandan sendependan agentejan parolatan spektaklon. La ĵurnalisto Brian Stelter (en tiu tempo laboranta en ''[[The New York Times]]'' kaj nun en [[CNN]]), raportis sur Tvitero ke la nova Warner Bros. taga parolada spektaklo estus nomita ''Anderson'' (nun titolita ''Anderson Live'').<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/brianstelter/status/14185898098827264|title=Twitter / Warner Bros. has settled on a name for Anderson Cooper's daytime talk show, coming in Sept. 2011. It's "Anderson."|publisher=Twitter.com|date=12a de Decembro, 2010|accessdate=6an de Aŭgusto, 2011}}</ref> La spektaklo inaŭguriĝis la 12an de septembro, 2011 kaj, kiel parto de intertraktadoj pri la negoco de la parolada spektaklo, Cooper subskribis novan mult-jaran kontrakton kun CNN por daŭri kiel la gastiganto de ''Anderson Cooper 360°.''<ref name="AndersonCooper.com 6">{{Cite web|url=http://www.andersoncooper.com/|title=Anderson Cooper New Daytime Talk Show|accessdate=19an de Septembro, 2011|publisher=AndersonCooper.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110920002927/http://www.andersoncooper.com/|archivedate=2011-09-20}}</ref><ref name="talkshowcit1">{{Cite news|title=Anderson Cooper to host daytime talk show|work=The Spy Report|publisher=Media Spy|date=1an de Oktobro, 2010|url=http://www.mediaspy.org/report/2010/10/01/us-anderson-cooper-to-host-daytime-talk-show/|accessdate=2an de Oktobro, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004172329/http://www.mediaspy.org/report/2010/10/01/us-anderson-cooper-to-host-daytime-talk-show/|archivedate=4an de Oktobro, 2010|deadurl=no}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101004172329/http://www.mediaspy.org/report/2010/10/01/us-anderson-cooper-to-host-daytime-talk-show/ |date=2010-10-04 }}</ref><ref name="talkshowcit2">{{Cite news|title=CNN's Anderson Cooper in Daytime Talk Show Deal|work=The New York Times|first=Brian|last=Stelter|date=30an de Septembro, 2010|url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/09/30/cnns-anderson-cooper-in-daytime-talk-show-deal/|accessdate=2an de Oktobro, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101002022811/http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/09/30/cnns-anderson-cooper-in-daytime-talk-show-deal/|archivedate=2an de Oktobro, 2010|deadurl=no}}</ref> La 29an de oktobro, 2012, ĝi estis anoncita ke ''Anderson Live'' finus ĉe la konkludo de sia dua sezono. La spektaklo, iomete renomita post sezono unua kaj elrenovigita kun vario de kun-gastigantoj, malsukcesis atingi la taksadojn ke la agenturo Warner Brothers esperis. La finalo ''Anderson Live'' elsendiĝis la 20an de majo, 2013. === CBS === Cooper estis korespondanto por programo de CBS News, ''[[60 Minutes|60 Minutoj]]'' ekde 2007 dum samtempe li ankaŭ laboris kiel CNNa korespondanto. === Broadvajo === Cooper estis aŭdita kiel la voĉo de la rakontanto por la 2011 Broadway reviviĝo de ''Kiel Sukcesi en Negoco Sen Vere Provi'', direktita de Rabi Ashford kaj ĉefrolante [[Daniel Radcliffe]].<ref>{{Cite web|url=http://broadwayworld.com/article/BWW_TV_Preview_Voice_of_Anderson_Cooper_to_Narrate_HOW_TO_SUCCEED_IN_BUSINESS_WITHOUT_REALLY_TRYING_20110118|title=Voice of Anderson Cooper to Narrate HOW TO SUCCEED IN BUSINESS WITHOUT REALLY TRYING|date=18a de Januaro, 2011|work=BroadwayWorld.com|accessdate=23a de Februaro, 2011}}</ref> === Skriboj === Kiel [[Sendependa kunlaboristo|libertempa]] [[verkisto]], Cooper verkis varion da artikolojn kiuj aperis en multaj aliaj eldonaĵoj, inkluzive la revuon ''Detaloj'' (Details).<ref name="details">{{Cite web|url=http://www.iwantmedia.com/people/people54.html|title=Anderson Cooper: 'I Didn't Go to Anchor School'|accessdate=3an de Januaro, 2007|publisher=I Want Media|author=Patrick Phillips|date=1an de Marto, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510104653/http://www.iwantmedia.com/people/people54.html|archivedate=2012-05-10}}</ref> En majo 2006, Cooper eldonis [[Memoraĵoj|memoraĵon]] por [[HarperCollins]], ''Sendoj de la Rando'' (Dispatches from the Edge), kaj detalis sian vivon kaj laboron en [[Srilanko]], Afriko, [[Irako]] kaj [[Luiziano]] en la antaŭa jaro. Kelkaj de la enspezoj de la libro estas donacitaj al bonfarado.<ref name="AskMen">{{Cite web|url=http://www.askmen.com/specials/2006_top_49/anderson-cooper-41.html|title=41. Anderson Cooper}}</ref> La libro okupis la New Your Times-a furorlibran liston la 18an de junio, 2006.<ref name="topbook">{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/news/gossip/story/427186p-360294c.html|title=Side Dish|accessdate=3an de Januaro, 2007|publisher=''New York Daily News''|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070209094046/http://www.nydailynews.com/news/gossip/story/427186p-360294c.html|archivedate=9an de Februaro, 2007}}</ref> == Propra vivo == Cooper havas du pliaĝajn duon-fratojn, nome Leopold Stanislaus "Stan" Stokowski (naskiĝis en 1950) kaj Christofer Stokowski (naskiĝis en 1952), de la dek-jara geedziĝo de Gloria Vanderbilt kun la dirigento [[Leopold Stokowski]].<ref>{{Cite news|last=Hubbard|first=Kim|title=Living with Loss|work=People|date=May 1996|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20141166,00.html|accessdate=15a de Decembro, 2008}}</ref> Li diris al [[Oprah Winfrey]] — dum la propagando de sia libro — ke li suferis pro [[disleksio]] dum infano.<ref name="oprah">{{Cite web|title=Books That Made a Difference to Anderson Cooper|date=Julio 2005|work= O, The Oprah Magazine |url=http://www.oprah.com/obc/omag/obc_omag_200507_books.jhtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706015123/http://www.oprah.com/obc/omag/obc_omag_200507_books.jhtml|archivedate=6a de Julio, 2008|accessdate=10a de Novembro, 2011}}</ref> En Aŭgusto 2007 li konfirmis sian "mildan disleksion" ĉe ''The Tonight Show'' al [[Jay Leno]], kiu ankaŭ havas disleksion. Cooper estas publike gejo; laŭ ''[[The New York Times]]'', li estas "la plej eminenta publike geja ĵurnalisto en usona televido."<ref>{{Cite web|author=Stelter, Brian|title=Anderson Cooper Says, "The Fact Is, I'm Gay"|work=[[New York Times]]|date=2a de Julio, 2012|url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/07/02/anderson-cooper-says-the-fact-is-im-gay/|accessdate=2a de Julio, 2012}}</ref> Dum jaroj, Cooper evitis diskuti sian privatan vivon en intervjuoj. <!--La 2an de julio, 2012, tamen, li donis al [[Andrew Sullivan]] permeson eldoni retpoŝton kiu deklaris, parte:--> Cooper kaj lia koramiko, geja drinkeja posedanto Benjamin Maisani, renkontis ekde 2009.<ref name="DM1">{{Cite web|author=Lydia Warren|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2172057/Anderson-Cooper-marry-boyfriend-Ben-Maisani.html|title=Anderson Cooper 'to marry boyfriend Ben Maisani'|work=Mail Online|date=11a de Julio, 2012|accessdate=15a de Julio, 2012}}</ref> Cooper konsideris turni ĝin publika kiam sam-seksa geedziĝo fariĝis laŭleĝa en Nov-Jorko en julio 2011.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2172057/Anderson-Cooper-marry-boyfriend-Ben-Maisani.html Anderson Cooper 'to marry boyfriend Ben Maisani' | Daily Mail Online]</ref> En 2014, la paro aĉetis la Rye Domon, historia bieno en Konektikuto.<ref name="TRD">{{Cite news|title=Anderson Cooper picks up Connecticut estate|url=http://therealdeal.com/2014/06/22/anderson-cooper-picks-up-connecticut-estate/|accessdate=22a de Januaro 2016|publisher=The Real Deal: NY Real Estate News|date=22a de Junio 2014|location=New York|quote=Sources say Cooper and his partner paid between between $5 and $9 million}}</ref> En 2014, Cooper aperis en la programo Trovo de Viaj Originoj (''Finding Your Roots''), kie li eltrovis pri prapatro, Burwell Boykin, kiu estis sklava posedanto de [[Sudaj ŝtatoj de Usono|la Sudo]].<ref>{{Cite web|url=http://www.detroitnews.com/story/entertainment/television/2014/09/22/gates-pbs-genealogy-vance-stephen-king/16073071/|title=PBS|date=22an de Septembro, 2014|publisher=|accessdate=9an de Oktobro, 2014}}</ref> == Premioj == {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" | Jaro ! style="background:#B0C4DE;" | Premio ! style="background:#B0C4DE;" | Organizo ! style="background:#B0C4DE;" | Laboro ! style="background:#B0C4DE;" | Kategorio ! style="background:#B0C4DE;" | Rezulto |- |1993 |Bronzo Telly |Telly Premioj |Priraportado de [[malsatego]] en Somalio | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="tenacitymarks">{{Cite news|last=Karsnak|first=Mike|title=Tenacity marks winning careers of TV journalist, marketing CEO&nbsp;– Honorary degree recipients|work= The Star-Ledger |location=[[Newark, New Jersey]]|page=2|date=12a de Majo, 2005}}</ref><ref name="watson">{{Cite book|last=Watson|first=Stephanie|title=Anderson Cooper: Profile of a TV Journalist|publisher=Rosen Publishing Group|year=2007|pages=61–62|isbn=1-4042-1907-2}}</ref> |- |1997 |[[Premio Emmy|Emmy Premio]] |ATASa/NATAS |Priraportado de la enterigo de [[Diana Spencer|Princino]] Diana | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="tenacitymarks"/><ref name="watson"/><ref name="desiretotravel">{{Cite news|last=Willer-Allred|first=Michele|title=For CNN's Cooper, desire to travel leads to career|work= Ventura County Star |location=California|date=17a de Februaro, 2009}}</ref> |- |2001 |[[GLAAD|GLAADa]] Amaskomunikila Premio |Geja kaj Lesba Alianco Kontraŭ Kalumnio |20/20 Downtown: "High School Hero" – raporto pri la mezlerneja atleto Corey Johnson |Elstara televida Ĵurnalismo | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref><cite class="citation pressrelease">[https://web.archive.org/web/20080604234325/http://www.glaad.org/publications/archive_detail.php?id=49&PHPSESSID=f "12th Annual GLAAD Media Awards"] (Press release). </cite></ref><ref name="tenacitymarks"/> |- | rowspan="2" |2005 |Peabody Premio |Henry W. Grady Altlernejo de Ĵurnalismo kaj Amasa Komunikado ĉe la [[Universitato de Georgio]] |Priraportado de [[Uragano Katrina]] | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="watson"/><ref>{{Cite news|title=Coverage of Hurricane Katrina 2005|work=The Peabody Awards|publisher=www.peabody.uga.edu|date=|url=http://www.peabody.uga.edu/winners/details.php?id=1415|accessdate=13a de Julio, 2010}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100610222501/http://www.peabody.uga.edu/winners/details.php?id=1415 |date=2010-06-10 }}</ref> |- |National Headliner Premio | Gazetara Klubo de Atlantika Urbo |''Anderson Cooper 360'': "Ondo de Detruo" – [[Tertremo en Hinda Oceano en 2004|2004 indiana Oceana tertremo kaj cunama]] priraportado |Priraportado de Grava Sciiga Evento | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="desiretotravel"/><ref name="natheadawards">{{Cite web|url=http://www.nationalheadlinerawards.com/Winners2005Broadcast.html|title=2005 National Headliner Award Winners: Broadcast television networks, cable networks, and syndicators|work=NationalHeadlinerAwards.com|accessdate=2016-05-02|archiveurl=https://archive.is/20060505223917/http://www.nationalheadlinerawards.com/Winners2005Broadcast.html|archivedate=2006-05-05}}</ref><ref>{{Cite news|title=Headliner Award winners|work=The Press of Atlantic City|location=New Jersey|publisher=South Jersey Publishing Company|page=C6|date=15a de Majo, 2005}}</ref> |- | rowspan="2" |2006 | rowspan="2" |[[Premio Emmy|Emmy Premio]] | rowspan="2" |ATASa/NATAS |''Anderson Cooper 360'': "Charity Hospital" |Elstara Ĉefaĵa Rakonto en Regule Enhorarigita Novaĵelsendon | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="emmy2">{{Cite web|url=http://www.emmyonline.org/emmy/docu_27th_winners_b.html|title=27th Annual News & Documentary Emmy Awards|work=EmmyOnline.org|date=25an de Septembro, 2006|accessdate=30an de Junio, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724203501/http://www.emmyonline.org/emmy/docu_27th_winners_b.html|archivedate=2008-07-24}}</ref><ref name="leadwinners">{{Cite news|last=[[Associated Press]]|title=CBS and PBS lead winners of Emmy news awards|work=The Record|location=Kitchener, Ontario, Canada|page=B5|date=27an de Septembro, 2006}}</ref> |- |''Anderson Cooper 360'': "Malsatanta en Klara Vido" |Elstara Viva Priraportado de Fenda Sciiga Rakonto – Longa Formo | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="emmy2"/><ref name="leadwinners"/> |- | rowspan="3" |2007 | rowspan="3" |[[Premio Emmy|Emmy Premio]] | rowspan="2" |ATASa/NATAS |''Anderson Cooper 360'': "Sago Minoj" |Elstara Viva Priraportado de Fenda Sciiga Rakonto – Longa Formo | style="background:#fdd;" |Nomita<ref name="emmys2007">{{Cite web|url=http://www.emmyonline.org/mediacenter/_txt/news_28th_nominees_all.txt|title=28th Annual News & Documentary Emmy Awards Nominees|work=EmmyOnline.org|date=28an de Septembro, 2011|accessdate=17an de Julio, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071202205026/http://www.emmyonline.org/mediacenter/_txt/news_28th_nominees_all.txt|archivedate=2007-12-02}}</ref> |- |''Anderson Cooper 360'': "High Rise Crash" |Elstara Individua Atingo en Metio: Lumiganta Direkton & Pitoreska Desegno | style="background:#fdd;" |Nomita<ref name="emmys2007"/> |- | Komerca kaj Financa Raportado |''Anderson Cooper 360'': "Nigra Merkata Malfekundeco" |Elstara Priraportado de Nuna Komerca Sciiga Rakonto en Regule Enhorarigita Novaĵelsendo | style="background:#fdd;" |Nomita |- | rowspan="2" |2008 | rowspan="2" |[[Premio Emmy|Emmy Premio]] | rowspan="2" |ATASa/NATAS |''Anderson Cooper 360'': "Ne aprobitaj Drogoj" |Elstara Ĉefaĵa Rakonto en Regule Enhorarigita Novaĵelsendo | style="background:#fdd;" |Nomita<ref name="emmys2008">{{Cite web|url=http://www.emanuellevy.com/popculture/news-and-docu-emmy-nominations-2008-pbs-is-frontrunner-1/|title=News and Docu Emmy Nominations 2008: PBS is Frontrunner|work=emanuellevy.com|date=27an de Septembro, 2011|accessdate=15an de Julio, 2008}}</ref> |- |''Anderson Cooper 360'': "Ĉikaga Polica Brutaleco" |Elstara [[Enketa Ĵurnalismo]] en Regule Enhorarigita Novaĵelsendon | style="background:#fdd;" |Nomita<ref name="emmys2008"/> |- |2010 |Nacia Ordo de Honoro kaj Merito |Registaro de Haitio |Raporto pri [[Tertremo en Haitio en 2010|2010 Haitia tertremo]] | style="background:#ddf;" |Premiita<ref>{{Cite news|last=Katz|first=Jonathan M.|agency=[[Associated Press]]|title=Medals for Haiti recovery, little for homeless|publisher=The Huffington Post|date=13an de Julio, 2010|url=http://www.huffingtonpost.com/huff-wires/20100713/cb-haiti-earthquake/|accessdate=10an de Novembro, 2011}}</ref> |- | rowspan="2" |2011 | rowspan="2" |[[Premio Emmy|Emmy Premio]] | rowspan="2" |ATASa/NATAS |''Anderson Cooper 360'': "Haitio en Pereoj" |Elstara Priraportado de Fenda Sciiga Rakonto en Regule Enhorarigita Novaĵelsendo | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="emmys2011">{{Cite web|url=http://www.emmyonline.tv/mediacenter/news_32nd_winners.html|title=32nd Annual News & Documentary Emmy Awards|work=EmmyOnline.org|date=26an de Septembro, 2011|accessdate=26an de Septembro, 2011}}</ref> |- |''Anderson Cooper 360'': "Krizo en Haitio" |Elstara Viva Priraportado de Nuna Sciiga Rakonto – Longa Formo | style="background:#dfd;" |Gajnita<ref name="emmys2011"/> |- |2013 |GLAADa Amaskomunika Premio |Geja kaj Lesba Alianco Kontraŭ Kalumnio |Vito Russo Premio | style="background:#ddf;" |Premiita<ref>{{Cite web|url=http://www.glaad.org/blog/anderson-cooper-receive-vito-russo-award-24th-annual-glaad-media-awards-glaadawards|title=Anderson Cooper to receive Vitto Russo Award at the 24th Annual GLAAD Media Awards|author=Ricky Carter|date=21an de Februaro, 2013|accessdate=22an de Februaro, 2013|work= GLAAD.org }}</ref> |} ; Jaro de premio nekonata * Arĝenta Memortabulo de la Ĉikago Internacia Filma Festo pro lia raporto pri [[Sarajevo]] dum la [[Bosnia Milito|bosnia milito]] * Bronza Premio de la Nacia Edukada Filmo kaj Videa Festo por la raporto pri [[Islamismo|politika islamo]]<ref name="tenacitymarks"/><ref name="cnnbio">{{Cite news|title=Anchors & Reporters&nbsp;– Anderson Cooper|work=[[CNN]]|publisher=[[Time Warner]]|year=2010|url=http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/cooper.anderson.html|accessdate=13an de Julio, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100715134749/http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/cooper.anderson.html|archivedate=July 15, 2010|deadurl=no}}</ref> == Kariera tempa linio == * 1999–2000: ''World New Now'' kun-ankro<ref name="autogenerated1">{{IMDb nomo|0177846}}</ref> * 2001–2002: ''La Spiono'' gastiganto<ref name="autogenerated1">{{IMDb nomo|0177846}}</ref> * 2003–donaco: ''Anderson Cooper 360°'' ankro<ref name="autogenerated1">{{IMDb nomo|0177846}}</ref> * 2005: ''NewsNight'' co-ankro<ref name="autogenerated1">{{IMDb nomo|0177846}}</ref> * 2007–donaco: ''[[60 Minutes|60 Minuta]]'' korespondanto<ref name="autogenerated1">{{IMDb nomo|0177846}}</ref> * 2011–2013: ''Anderson Live '' == Filmoj == * ''[[Chappie]]'', 2015 filmo * Batman v Superman: Dawn of Justice (2016) == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://edition.cnn.com/shows/ac-360 Anderson Cooper 360° Blogo] * CNN: Ankraj & Reporteroj: Anderson Cooper (profilo) * [http://www.c-span.org/person/?andersoncooper02 Aperoj] <span>sur</span> C-DAŬRO * {{IMDb nomo|177846}} ĉe la [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumaro]] * [//worldcat.org/identities/lccn-n2006-17057 Laboroj de aŭ pri Anderson Cooper] <span>en bibliotekoj</span> (WorldCat <span>katalogo</span>) * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/c/anderson_cooper/index.html Anderson Cooper] <span>kolektis sciigon kaj raportadon ĉe</span> ''[[The New York Times|La Nov-Jorkaj Tempoj]]'' * Anderson Cooper: La Arĝenta Vulpo – slideshow de ''[[Life (magazino)|Viva revuo]]'' * [http://www.emmytvlegends.org/interviews/people/anderson-cooper Anderson Cooper intervjua video] <span>ĉe la</span> Arkivo de Usona Televido {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cooper, Anderson}} [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] 6xhk3s81sxqs8xpyxaak3ef4aqae2gt 0 559896 9441517 9432658 2026-07-29T21:27:08Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Angry_Birds_Movie_scene.webm|Angry_Birds_Movie_scene.webm]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Infrogmation|Infrogmation]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Scene from Angry Birds with Vietnamese subtitles 9441517 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo }} '''The Angry Birds Movie''' (2016) estas [[animacio|animacia]] filmo, bazita sur la [[videoludo]] ''[[Angry Birds]]''. La [[filmo]] estas pri [[birdoj]], kiuj loĝas sur [[insulo]]. La plejparto de birdoj estas tre kontenta, sed iuj birdoj estas koleraj. Unu tagon [[Porko|porkoj]] vizitis la birdan insulon kaj ŝtelis [[Ovo|ovojn]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.angrybirds-movie.com/en/ Retejo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160526205039/http://www.angrybirds-movie.com/en/ |date=2016-05-26 }} {{Ĝermo|filmo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Angry Birds Movie 2016}} [[Kategorio:Animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Fikciaj birdoj]] [[Kategorio:Filmoj pri bestoj]] dlrx9wbew5owmedprwjhjq73wrl6rwj 0 562151 9441371 8589340 2026-07-29T16:17:01Z Arbarulo 135469 Artikolo diras "genro" 9441371 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ĥimero (apartigilo)}} [[Dosiero:Chimaera monstrosa Sardinia.jpg|eta|dekstra|Fiŝo nomata ĥimero (''Chimaera'').]] '''Ĥimero''' (''Chimaera'' L.) estas genro de elasmobrankaj fiŝoj el ordo de [[holocefaloj]], parenca al [[ŝarko]], sed kun longa, ŝnurforma vosto. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Devonio]] [[Kategorio:Kartilagaj fiŝoj]] kkz6irukhnzyczq8inw7x6j5hkxcga8 0 562345 9441372 9294652 2026-07-29T16:20:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441372 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ammon Ashford Hennacy''' (24a de Julio, 1893 – 14a de Januaro, 1970) estis irland-devena usona [[Kristana pacismo|pacisto]], [[Kristana anarkiismo|anarkiisto]], socia aktivulo, membro de la movado ''[[Catholic Worker Movement]]'' kaj de la sindikato [[IWW]]. Li establis la gastejon "Joe Hill House of Hospitality" en [[Sallaga Urbo]] kaj praktikis la rezistadon pere de [[imposta malobeo]].<ref>{{Cite web |first=Dorothy |last=Day |url=http://www.catholicworker.org/dorothyday/daytext.cfm?TextID=192&SearchTerm=hennacy,%20Ammon |title=Ammon Hennacy: 'Non-Church' Christian |pages= |date=Februaro 1970 |publisher=The Catholic Worker |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130406233159/http://www.catholicworker.org/dorothyday/daytext.cfm?TextID=192&SearchTerm=hennacy,%20Ammon |arkivdato=2013-04-06 |accessdate=2016-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406233159/http://www.catholicworker.org/dorothyday/daytext.cfm?TextID=192&SearchTerm=hennacy,%20Ammon |archivedate=2013-04-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.catholicworker.org/dorothyday/daytext.cfm?TextID=192&SearchTerm=hennacy,%20Ammon |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130406233159/http://www.catholicworker.org/dorothyday/daytext.cfm?TextID=192&SearchTerm=hennacy,%20Ammon |arkivdato=2013-04-06 }}</ref> Li estis iam membro de la [[Socialisma Partio de Usono]]. Komence de la [[Unua Mondmilito]] li estis enprizonigita dum du jaroj en [[Atlanta (Georgio)]], ĉar li malakceptis [[Deviga militservo|rekrutadon]]. En prizono la nura permesita libro estis la [[Biblio]]. Tio inspiris lin al radikala eliro el siaj dekomencaj kredoj; li iĝis [[kristana]] pacisto kaj anarkiisto. Hennacy kredis ke sekvado al kristanismo intencis esti pacifisto kaj, ĉar [[registaro]]j konstante minacas aŭ uzas forton por solvi konfliktojn, li intencis esti anarkiisto. == Filmo == * Page, Marcus P. Blaise (2005) {{YouTube|SM3N2iDIOF0|''A Peace of the Anarchy: Ammon Hennacy and Other Angelic Troublemakers in the USA''}} ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * ''The Autobiography of a Catholic Anarchist'' (1954) Catholic Worker Books, New York. Reprinted by Literary Licensing, Whitefish, 2011. ISBN 978-1258202330. [https://archive.org/details/AutobiographyOfACatholicAnarchist Complete e-text]. * ''The Book of Ammon'' (1965) Ammon Hennacy Publications, Salt Lake City (plilongigita versio de ''The Autobiography of a Catholic Anarchist'', inkludas la jarojn 1955 al 1964). Represita de Wipf kaj Stock, Eugene, 2010. ISBN 978-1-60899-053-5. [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bright/hennacy/ammon49.pdf Kompleta cifereca teksto] * ''The One-Man Revolution in America'' (1970) Ammon Hennacy Publications, Salt Lake City. Represita de Wipf kaj Stock, Eugene, 2012. ISBN 978-1-62032-317-5. * Thomas, Joan (1993) ''The Years of Grief and Laughter: A "Biography" of Ammon Hennacy''. Baltimore, MD, Fortkamp Publishing Co. Reprinted by Wipf and Stock, Eugene, 2012. ISBN 978-1-62032-352-6. == Vidu ankaŭ == * [[Kristana anarkiismo]] * [[Kristana pacismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lovarchy.org/ah/ Ammon Hennacy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220124235531/http://www.lovarchy.org/ah/ |date=2022-01-24 }}&nbsp;– A One-Person Revolution in America * [http://content.lib.utah.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/UU_EAD&CISOPTR=2078 The Ammon Hennacy Papers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222111530/http://content.lib.utah.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/UU_EAD&CISOPTR=2078 |date=2011-12-22 }} * [http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/Hennacy/hennacyDedera.htm Ammon Hennacy: an anecdotal sketch by Don Dedera] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040812160500/http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/Hennacy/hennacyDedera.htm |date=2004-08-12 }} * [http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/HennacyAmmon.htm Ammon Hennacy Page] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070226171512/http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/HennacyAmmon.htm |date=2007-02-26 }} (with chronology, bibliography, links) Anarchist Encyclopedia * [http://movies.lovarchy.org/POA/ The authorized biographical MOVIE]&nbsp;– by Lovarchy-Shalom Productions * [http://www.sniggle.net/Experiment/index.php?entry=16Feb06 A review of Hennacy's autobiography: "The Book of Ammon"] * ''[https://archive.org/details/AutobiographyOfACatholicAnarchist The Autobiography of a Catholic Anarchist]'' by Ammon Hennacy * [http://themormonworker.net/past-issues/mw-issue-9/remembering-ammon-hennacy Remembering Ammon Hennacy by James F. Holwell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120804002550/http://themormonworker.net/past-issues/mw-issue-9/remembering-ammon-hennacy/ |date=2012-08-04 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hennacy, Ammon}} [[Kategorio:Kristanaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Kristanaj socialistoj]] [[Kategorio:Kristanaj pacifistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Senperforto]] [[Kategorio:Industrial Workers of the World]] [[Kategorio:Anarki-pacifismo]] [[Kategorio:Aktivuloj de simpla vivstilo]] q9duw7j2of24hru14crsielbkb2wxse 0 563063 9441682 9124155 2026-07-30T07:34:17Z Sj1mor 12103 9441682 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Tolosa (stacidomo)|Tolosa-Centro (stacidomo)|Tolosa (Roca) (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Tolosa | bildo = Panorámica de Tolosa.jpg | flago = | blazono = Escudo de Tolosa, Gipuzkoa.svg | blazono-larĝeco = 60px | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Eŭskio]] | provinco = [[Gipusko]] | titolo de administra unuo1 = | administra unuo1 = | latitudo=43/8/19/N | longitudo=2/4/20/W | regiono-ISO = ES-SS | situo sur mapo2=Hispanio | areo = 37,38 | loĝ = 19113 | jaro = 2015 | dens = 506 | pk = 20400 | estro = Olatz Peón Ormazabal <small>(2015)</small> | TTTejo = | zomo = 11 }} '''Tolosa''' estas [[municipo]] de [[Hispanio]]. Ĝi situas en [[provinco Gipusko]] kaj en [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]]. Ĝi estis fondita en [[1256]], kaj laŭ la stato de [[2015]] havis {{nombro|19113}} loĝantojn. Tolosa estas internacie konata pro sia pupteatra internacia centro (TOPIC) kiu estas renkontiĝejo por pupteatristoj el la tuta mondo kaj pro Internacia koruso-konkurso. == Geografio == [[Dosiero:Bernatseptimania.png|eta|Mapo|maldekstra]] La urbo situas ĉe malĉefa flankvojo de la [[Jakoba Vojo]] kaj situas je dudek kvin kilometroj de [[San Sebastián]]. La ĉirkaŭaĵo estas montareca kaj estas multaj parkoj (ekzemple parko ''Zabalarreta'') kaj pontoj. Ĝi havas [[Oceana klimato|oceanan klimaton]]. Ĝi situas en la valo de la rivero Oria, apud Uzturre, loka monto. La urba teritorio estas parto de la Reto Natura 2000. == Historio == En 1610 ĝi ludis rolon en la inkvizicia proceso pri la [[Sorĉistinoj de Zugarramurdi]]. == Etimologio == Tolosa heredis sian nomon de la franca urbo [[Tuluzo]]. == Famaj personoj == * Ainhoa Arteta (*1964), operokantistino * [[Enrique Ugarte]] (* 1957), muzikisto kaj dirigento * [[Eduardo Mokoroa]], muzikisto * [[Antonio Maria Labaien]], verkisto kaj dramaturgo en la [[eŭska lingvo]] * [[Jose Ariztimuño]] "Aitzol", ĵurnalisto kaj verkisto, * [[Edurne Pasaban]], montgrimpanto naskita en 1973 == Kulturo == [[Dosiero:Alubia tolosa.jpg|280ra|eta|Tolosaj fazeoloj|dekstra]] Tolosa estas konata pro siaj nigraj fazeoloj ({{Lang-es|alubias de Tolosa}}, {{Lang-eu|Tolosako babarrunak}}), pro siaj [[vaflo]]j (''Tejas de Tolosa'') kaj pro sia [[karnavalo]] ({{Lang-eu|Inateriak}}). === Internacia koruso-konkurso === Ĉiujare ekde 1969 internacia korus-konkurso okazis, ĉiam ĉirkaŭ la 1-a de novembro kun la celo arigi la plej bonajn korusojn de la mondo por ebligi interŝanĝon de stiloj, interpretado, voĉa edukado kaj kulturo de ĉiu lando, sed ankaŭ por konsciigi pri la muzika kaj kultura tradicio de [[Eŭskio]]. Ĝi fariĝis unu el la plej gravaj korusaj eventoj en la mondo kaj ĝis nun preskaŭ {{Unuo|1200}} diversaj korusoj el la tuta mondo venis al Tolosa. === Festivalo por la Paco === La 19-an de septembro 2020 la LigKomitato de Neregistaraj Organizaĵoj de Unesko<ref>http://www.ngo-unesco.net</ref> organizas tie la Festivalon por la Paco al kiu partoprenas surloke kaj per videaĵoj korusoj el ĉiuj kontinentoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[UNIMA]] (Internacia Unuiĝo de pupteatristoj) * [[Tolosa (stacidomo)]] * [[Tolosa-Centro (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (eu, es) [http://www.tolosa.eus/ Oficiala retejo de la urbodomo de Tolosa] <small> </small> * (eu, es, en) [https://www.cittolosa.com/presentado-el-51-certamen-coral-internacional-de-tolosa/ Internacia koruso-konkurso de Tolosa] * (en) [http://www.topictolosa.com/en/about-us/what-is-topic.html TOPIC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191029173802/http://www.topictolosa.com/en/about-us/what-is-topic.html |date=2019-10-29 }} * (es) [http://www.alubiasdetolosa.com/index.php?id=eu Asocio de la tolosa fazeolo] * (eu) [[:eu:Euskal_Herriko_Ahotsak|Voĉoj de Eŭskio]] (en la eŭska vikipedio) {{Municipoj de Provinco Gipusko}} [[Kategorio:Tolosa| ]] [[Kategorio:Municipoj de Gipusko]] [[Kategorio:Urboj de Eŭskio]] giynzwtkuqepaws2sb48ptto8pismrg 0 564402 9441389 9303113 2026-07-29T16:33:51Z Sj1mor 12103 9441389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo=Olof Pettersson | dosiero= | priskribo= | dato de naskiĝo=28-an de februaro 1978 | loko de naskiĝo=Stokholmo | nacieco=[[svedoj|sveda]] | aliaj aktivecoj= | esperantiĝis en= }} '''Olof Pettersson''' - naskiĝis la 28-an de februaro 1978 - estas [[sveda esperantisto]], kiu naskiĝis kaj ankaŭ laŭ la stato de 2022 loĝas en [[Stokholmo]]. Li esperantiĝis fine de la 1990-oj kiam li partoprenis komencantajn kursojn ĉe la [[Esperantoklubo de Stokholmo]]. 2006 kaj 2007 li re-aktiviĝis per partoprenado en du mallongaj distanckursoj por Esperanto-komencantoj ĉe la [[universitato de Umeå]] en norda Svedio, kaj 2007–2008 li studis kurson pri Esperanto kaj interlingvistiko ĉe la [[universitato de Stokholmo]]. 2012 li gajnis stipendion de [[UEA]] por partopreni Internacian Someran Terminologian Trejnadon (angle: International Terminology Summer School) dum semajno en Vieno, Aŭstrio<ref>[https://web.archive.org/web/20200718201630/http://esperanto.net/tec/itss_2012.pdf raporto de li pri la Internacia Somera Terminologia Trejnado de 2012, arkivigita laŭ stato de julio 2020] ({{eo}})</ref> kaj post tio iĝis kunlaboranto de [[Terminologia Esperanto-Centro]] (TEC)<ref>[https://uea.org/asocio/komisionoj/terminologiaj_instancoj informoj pri la terminologiaj instancoj de UEA en la retejo [[UEA|''uea.org'']], aktuala en julio 2016 kaj daŭre en novembro 2022]</ref>. En 2007 li estis elektita kiel estrarano de [[Sveda Esperanto-Federacio]] (SEF) kaj iĝis vicprezidanto 2010–2016. Ekde 2008 li estas kunredaktisto de [[La Espero (Svedio)|La Espero]]. Dum la Sveda Esperanto-Kongreso 2016 en Gdansko, Pollando, li estis elektita prezidanto de SEF, kaj ekde almenaŭ marto 2022 denove funkcias kiel vicprezidanto.<ref>Pluraj retejoj citas lin per la nomo ''Olof Pettersson'', ekzemple jen en [https://edukado.net/biblioteko/diplomlaborajhoj?iid=93&ald=1&s=1b590d5d3d34a78994bfaf992e962cae edukado.net], sed la [https://web.archive.org/web/20220519191720/http://esperantof%C3%B6rbundet.se/index.php/om-oss retejo de ''Sveda Esperanto-Federacio'' en majo 2022 (jen arkivigata, ĉar la paĝo mem iam ŝanĝiĝos - klaku la butonon "Struktur") skribas lian nomon ''Olof Petterson'' kun nur unu "s"]</ref> Profesie li estas laboras kiel komputila teknikisto en gimnazia lernejo, kaj samtempe studas lingvistikon ĉe la universitato de Stokholmo<ref>vidu lian prezenteto en la retejo [[UEA|''uea.org'']], kiu asertas citi el ''edukado.net''</ref> kaj samtempe ankoraŭ plukunlaboras en sia antaŭa [[universitato de Upsalo]].<ref>[https://philpeople.org/profiles/olof-pettersson informo pri li de la retejo ''philpeople.org'' pri filozofiaj fakuloj] ({{en}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/vikio/Kategorio:Nova%C4%B5oj_-_Olof_Pettersson prezenteto] en la retejo [[UEA|''uea.org'']] ({{eo}}) {{vivtempo|Pettersson, Olof}} [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svedaj sciencistoj]] [[Kategorio:Terminologoj]] 0k67qb2ig5jzwubzab10vi687l1o9pk 0 565440 9441482 8898509 2026-07-29T19:18:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441482 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Queer anarchism flag.svg|dekstra|eta|Flago de kvira anarkiismo]]<!-- la bildo nomiĝas "Queer anarchism flag.svg" ŝajne pro eraro en ĝia originala alŝuto; ĝenerale la anarki-feminisma flago estas purpura anstataŭ rozkolora. --> '''GLAT-ema anarkiismo''', '''GLAT-amika anarkiismo''' aŭ '''[[kvira]] anarkiismo''' estas [[Anarkiismaj pensoskoloj|anarkiisma pensoskolo]] kiu defendas ke [[anarkiismo]] kaj [[socia revolucio]] estas rimedoj por [[Samseksema liberiga movado|samseksema liberigo]] kaj abolon de [[homofobio]], [[lesbofobio]], [[transmizogineco]], [[bifobio]], [[transfobio]], [[aliseksema normismo]], [[aliseksemismo]], [[patriarkeco]], kaj de [[seksa duumismo]]. GLAT-anarkiistoj kiuj kampanjis por la rajtoj de [[GLAT]] kaj ekster kaj ene de la anarkiismaj kaj de la GLAT movadoj estas [[John Henry Mackay]],<ref>»La historio de la lukto de unu homo, kontraŭ netolero kaj represo dum la samseksema liberiĝo de la frua 20a jarcento en Germanujo. Makkaja estas tre interesa rolulo en ambaŭ anarĥisma kaj samseksemaj ĉirkaŭaĵoj.« [http://www.akpress.org/1997/items/anarchistoflove Hubert Kennedy. ''Anarchist Of Love: The Secret Life Of John Henry Mackay.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322023715/http://www.akpress.org/1997/items/anarchistoflove|date=2012-03-22}} {{wayback|url=http://www.akpress.org/1997/items/anarchistoflove|date=20120322023715}}</ref> [[Adolf Brand]], kaj [[Daniel Guérin|Daniel Guerin]].<ref>»Kvankam ekde antaŭ 1968, oni lin vidus kiel »la praulo de la franca samseksema movado«, Danielon Gerinan ĉiam pli bone konis ekster samseksemaj ĉirkaŭaĵoj pro lia rolo en la revolucia movado. En la revolucia maldekstro de la socialisma partio dum la 1930aj jaroj, lin poste multe influis Trotskia, antaŭ allogis la liberecane komunisma flanko de la anarĥisma movado.« [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/David_Berry__For_a_dialectic_of_homosexuality_and_revolution.html David Berry. "For a dialectic of homosexuality and revolution"]</ref> [[Individuisma anarkiismo|Individuisma anarkiisto]] [[Adolf Brand]] publikigis la gazeton ''[[Der Eigene]]'' kiu estis la unua publikaĵo dediĉita al samseksemaj temoj en la mondo, publikigita el 1896 al 1932 en [[Berlino]].<ref>[[Karl Heinrich Ulrichs]] estis komencinta gazeton nome ''Prometheus'' en 1870, sed aperis nur unu numero. (Kennedy, Hubert, ''Karl Heinrich Ulrichs: First Theorist of Homosexuality'', en: 'Science and Homosexualities', eld. Vernon Rosario (pp. 26–45). New York: Routledge, 1997.</ref><ref name="williamapercy7">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.williamapercy.com/wiki/images/Hubert_kennedy.pdf |titolo=Hubert Kennedy. ''Anarchist Of Love: The Secret Life Of John Henry Mackay.''pg. 7 |alirdato=2016-08-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304032544/http://www.williamapercy.com/wiki/images/Hubert_kennedy.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> Kvira anarkiismo kontraŭstaras [[makiavela subteno de la GLAT-a komunumo|makiavelan uzadon de la GLAT-a komunumo]] fare de registaroj kaj firmaoj por kovri proprajn malobservojn de homaj rajtoj. Ĝi ĝenerale kontraŭas la celojn de la liberalisma GLAT-movado, kiu volas atingigi al gejoj ŝtatajn instituciojn kiel [[Samseksaj edzeco kaj edzineco|geedziĝon]] kaj [[militistaro|militistaran membrecon]] anstataŭ trakti ĉiutagajn kaj materiajn problemojn, kiaj [[malriĉeco]], institucia homofobio, [[Polico|polica]] perforto, kaj la [[Pluraneco|intersekciĝo de pluraj formoj de diskriminacio]]. Shiri Eisner argumentas kontraŭ geedziĝo kiel kapitalisma, patriarkeca institucio uzata por fortigi hegemonion, regi la socion (precipe virinojn sed ne nur) kaj teni monon en riĉaj familioj. Laŭ Eisner, la familio mem estas socia regilo, disigante la civitanaron al minimumaj unuoj kun malsamaj interesoj por ke ili ne rekonu siajn komunajn premantojn, la ŝtaton kaj la ekonomian eliton.<ref>Eisner, Shiri (2012). [https://radicalbi.wordpress.com/2012/10/05/fuck-marriage-fuck-equality/ "Fuck marriage, fuck equality."]</ref> Kviraj anarkiistoj rimarkigas kiel la movado por geedziĝo imitas la samajn religiajn konservistojn, kiuj kontraŭstaras la kviran komunumon, kaj ankaŭ argumentas, ke neniuj specialaj sociaj privilegioj estu dotataj al geedzoj, ĉu aliseksemaj aŭ ne.<ref>Against Equality (Kontraŭ Egaleco), [http://www.againstequality.org/about/marriage/ Marriage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160828084954/http://www.againstequality.org/about/marriage/ |date=2016-08-28 }}.</ref> La diferencoj inter la liberala kaj radikala movadoj por kvira liberiĝo kondukis al la fondo de la radikala movado [[Geja Honto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * C. B. Daring; J. Rogue; Deric Shannon and Abbey Volcano (Eds). [http://www.akpress.org/queeringanarchism.html ''Queering Anarchism: Addressing and Undressing Power and Desire'']. AK Press. 2012 * Lena Eckert. [http://www.iiav.nl/ezines/web/Liminalis/2009/liminalis/Liminalis-2009-Eckert.pdf "Post-Anarchism as a Tool for Queer and Transgender Politics and/or Vice Versa?"] * Terence Kissack. [https://web.archive.org/web/20101125010747/http://akpress.org/2007/items/freecomradesakpress ''Free Comrades: Anarchism and Homosexuality in the United States'']. AK Press. ISBN 978-1-904859-11-6 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://zinelibrary.info/search/node/Pink+and+Black+Attack Archive of anarcha-queer publication ''Pink and Black attack'' ĉe zine library] {{Anarkiismo}} [[Kategorio:Anarkiismo]] [[Kategorio:Kvira anarkiismo]] [[Kategorio:Samseksemo]] [[Kategorio:GLAT]] [[Kategorio:Seksa revolucio]] e5qzsxeqna9ko0sshkg6867y8ik7wt3 0 576727 9441220 9389408 2026-07-29T12:25:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441220 wikitext text/x-wiki La '''Alĝeria Enlanda Milito''' estis [[enlanda milito]], nome armita konflikto inter la [[Alĝerio|alĝeria]] [[registaro]] kaj variaj [[Islamismo|islamismaj]] [[insurekcio|insurekciaj]] grupoj kiu ekis en 1991 post puĉo kiu neis islamisman balotan venkon. Tiu milito ekis malrapide kiam la registaro estis sukcese nuliginta la islamisman movadon, sed armitaj grupoj aperis por lukti por [[Ĝihado]] kaj ĉirkaŭ 1994-5 violento atingis tian nivelon ke aspektis ke la registaro ne kapablis nuligi ĝin.<ref name=GKJTPI2002:255/> Ĉirkaŭ 1996-7 tamen klariĝis ke violento kaj predado fare de Islamistoj estis perdintaj sian popularan subtenon, kvankam luktado pluis dum kelkaj jaroj poste.<ref name=GKJTPI2002:255>[[#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.255</ref> Tiu milito estis foje referencata kiel 'La malpura milito’ (''la sale guerre''),<ref name=FPIF>{{citaĵo el gazeto|last1=Prince|first1=Rob|titolo=Algerians Shed Few Tears for Deceased President Chadli Bendjedid|gazeto=FOREIGN POLICY IN FOCUS|dato=October 16, 2012|url=http://fpif.org/algerians_shed_few_tears_for_deceased_president_chadli_bendjedid/|alirdato=17a de Junio 2015}}</ref> ĉar ĝi konsistis el ekstrema violento kaj brutaleco uzita kontraŭ civiluloj.<ref name=Cavatorta>{{citaĵo el gazeto|last1=Cavatorta|first1=Francesco|titolo=Alternative Lessons from the 'Algerian Scenario'|url=http://www.terrorismanalysts.com/pt/index.php/pot/article/view/28/html|gazeto=Perspectives on Terrorism |volumo=2|issue=1|dato=2008|alirdato=14a de Junio 2015}}</ref><ref name=GKJTPI2002:254>[[#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.254</ref> Islamistoj celis ĉefe [[ĵurnalisto]]jn, el kiuj ĉirkaŭ 70 estis mortigitaj, kaj eksterlandanojn, el kiuj ĉirkaŭ 100 estis mortigitaj,<ref name="nyt-5-24-1996">WHITNEY, CRAIG R. "7 French Monks Reported Killed By Islamic Militants in Algeria" [http://www.nytimes.com/1996/05/24/world/7-french-monks-reported-killed-by-islamic-militants-in-algeria.html] Alirita la 14an de junio 2015, New York Times, 24a de Majo, 1996.</ref> kvankam oni supozas, ke same la sekurecaj fortoj kiel la Islamistoj estis kulpaj pri tio, ĉar la [[registaro]] enfiltrigis la insurekciantojn.<ref>[http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=1543&l=2 Entre menace, censure et liberté: La presse privé algérienne se bat pour survivre], 31a de Marto, 1998 [https://web.archive.org/web/20070214113744/http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=1543&l=2] 14a de Februaro 2007.</ref> Totalo de perdoj estis ĉirkaŭkalkulitaj en gamo de diferencaj valoroj el 44,000<ref name="2008Study">Explaining the Violence Pattern of the Algerian Civil War, Roman Hagelstein, Households in Conflict Network, pp. 9, 17 [http://www.hicn.org/wordpress/wp-content/uploads/2012/06/wp43.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170812005527/http://hicn.org/wordpress/wp-content/uploads/2012/06/wp43.pdf|date=2017-08-12}} Alirita la 19a de Decembro 2016.</ref> al inter 100,000 kaj 200,000.<ref name=Ajami-2010>{{citaĵo el gazeto|last1=Ajami|first1=Fouad|titolo=The Furrows of Algeria|gazeto=New Republic|dato=27a de Januaro, 2010|url=http://www.newrepublic.com/article/books-and-arts/the-furrows-algeria|alirdato=4a de Junio 2015}}</ref> La konflikto ekis en Decembro 1991, kiam la nova kaj tre populara partio [[Islama Savofronto]] (FIS) kiu aspektis kiel venkonto super la reganta partio [[Nacia Liberiga Fronto (Alĝerio)|Nacia Liberiga Fronto]] (FLN) en la landa parlamenta balotado de 1991. La balotadoi estis nuligita post la unua vico kaj la militistaro efektive ekhavis kontrolon de la registaro, devigante la proreforman prezidenton [[Chadli Bendjedid]] elposteniĝi. Post la FIS estis malpermesita kaj miloj da ties membroj arestitaj, islamismaj [[gerilo]]j rapide aperis kaj ekis armita kampanjo kontraŭ la registaro kaj ties subtenantoj. Ili formiĝis en variaj armitaj grupoj, ĉefe en la Islama Armita Movado (MIA), bazita ĉefe sur la montaroj, kaj la pli akra [[Armita Islama Grupo de Alĝerio|Armita Islama Grupo]] (GIA), bazita ĉefe en la urboj. La GIA moto estis "nek interkonsento, nek batalpaŭzo, nek dialogo" kaj deklaris la militon kontraŭ la FIS en 1994 post ĝi faris progrezon en negocado kun la registaro. La MIA kaj variaj pli malgrandaj insurekciantaj bandoj regrupiĝis, iĝante la organizon de la [[Islama Savarmeo]] (AIS) fidela al FIS. Post la negocado haltiĝis, okazis la prezidenta balotado de 1995 kaj venkis la kandidato de la armeo, nome Generalo [[Liamine Zéroual]]. La GIA ne nur luktis kontraŭ la AIS sed komencis serio de [[masakro]]j ĉele al tutaj kvartaloj aŭ vilaĝoj — iome da pruvaro sugestas ankaŭ la implicon de la registaraj fortoj — kio pintis en 1997. Ties masakro politiko kaŭzis dizertadon kaj disigojn, dum la AIS, sub atako el ambaŭ flankoj, deklaris unuflankan batalpaŭzon kun la registaro en 1997. Dum la parlamenta balotado de 1997 estis venkita de [[Nacia Reunuiĝo por Demokratio (Alĝerio)|nove kreita pro-Armeo partio]] kiu subtenas la prezidenton. En 1999, post la elekto de [[Abdelaziz Bouteflika]] kiel prezidento, la violento malpliiĝis dum grandaj nombroj de insurekciantoj "pentis", ekhavante avantaĝon de nova amnestia leĝo. La restaĵoj de GIA estis forĉasitaj laŭlonge de la venontaj du jaroj, kaj ĝi estis praktike malaperinta ĉirkaŭ 2002, kun la escepto de disiĝinta grupo nome la [[Salafisma Grupo por Preĝado kaj Luktado]] (GSPC),<ref>"Hassan Hattab's GSPC which has condemned the GIA's indiscriminate attacks on civilians and, since going it alone, has tended to revert to the classic MIA-AIS strategy of confining its attacks to guerrilla forces." en Hugh Roberts, ''The Battlefield Algeria, 1988-2002: Studies in a Broken Polity'', Verso: London 2003, p. 269.</ref> kiu anoncis sian subtenon por [[Al-Kaida]] en Oktobro 2003.<ref>{{Cite journal|title=Al-Qaeda's Far-Reaching New Partner|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/04/AR2006100402006.html|first=Craig|last=Whitlock|journal=Washington Post|date=5a de Oktobro 2006|page=A01}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3207363.stm|titolo=Algerian group backs al-Qaeda|alirdato=7a de Novembro 2008|dato=23a de Oktobro 2003|eldoninto=BBC News}}</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Insurekcio en Magrebo (2002-nune)]] == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * M. Al-Ahnaf; B. Botiveau; F. Fregosi (1991). L'Algerie par ses islamistes. Paris: Karthala. ISBN 2-86537-318-5. * Kepel, Gilles (2002). Jihad: The Trail of Political Islam. Harvard University Press. * Marco Impagliazzo; Mario Giro (1997). Algeria in ostaggio. Milano: Guerini e Associati. * Roger Kaplan, "The Libel of Moral Equivalence" The Atlantic Monthly Boston: August 1998. Vol. 282, Iss. 2; pg. 18, 6 pgs. * Luis Martinez (tradukita de Jonathan Derrick) (1998). The Algerian Civil War 1990–1998. London: Hurst & Co. ISBN 1-85065-517-0. * William B. Quandt (1998). Between Ballots and Bullets: Algeria's Transition from Authoritarianism. Washington DC: [[Brookings Institution Press]]. ISBN 0-8157-7301-3. * Habib Souaidia (2001). La sale guerre. Paris: folio actuel. * Michael Willis (1996). The Islamist Challenge in Algeria: A Political History. New York: NYU Press. ISBN 0-8147-9328-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.algeria-watch.de/en/aw/francalgerie.htm On the secret war in Algeria and French machinations] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161225095135/http://www.algeria-watch.de/en/aw/francalgerie.htm |date=2016-12-25 }} * [https://web.archive.org/web/20051109150113/http://www.wluml.org/english/pubs/pdf/misc/shadow-report-algeria-eng.pdf Shadow Report on Algeria] presented by the [http://www.law.georgetown.edu/clinics/iwhrc/ International Women’s Human Rights Law Clinic] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060207083833/http://www.law.georgetown.edu/clinics/iwhrc/ |date=2006-02-07 }} & [https://web.archive.org/web/20060208100805/http://www.wluml.org/english/index.shtml Women Living Under Muslim Laws] * [https://web.archive.org/web/20050225162540/http://www.icg.org/home/getfile.cfm?id=1408&tid=2995 Islamism, Violence and Reform in Algeria: Turning the Page], ICG Middle East Report No. 29 Registro postulita * [http://www.algeria-watch.de/mrv/2002/chrono/chrono_1992.htm Chronologie d’une tragédie cachée] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110517105102/http://www.algeria-watch.de/mrv/2002/chrono/chrono_1992.htm |date=2011-05-17 }}, a timeline * [http://www.algerie-tpp.org/tpp/pdf/dossier_19_mvt_islamiste.pdf Le mouvement islamiste algerien], Salima Mellah {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alĝeria Enlanda Milito| ]] [[Kategorio:Gerilmilitoj]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1990-1999]] [[Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento]] flce6tz5ulj0j90f11wpa07p5ezzmpq 0 577909 9441706 7411500 2026-07-30T08:00:59Z Moldur 2507 /* Nomoj en aliaj lingvoj */ 9441706 wikitext text/x-wiki '''Roĝero''' estas vira persona nomo. La nomo estas derivita de la oldfrancaj personaj nomoj Roger kaj Rogier. La nomo estis enkondukita en [[Anglio]] fare de la [[normandoj]]. Roger iĝis tre ofta persona nomo dum la [[mezepoko]], nuntempe jam pli malofta. [[Dosiero:Roger Moore circa 1960.JPG|eta|Tutmonde konata brita aktoro Roger Moore en la [[1960-aj jaroj]]]] == Nomtagoj [https://hu.wikipedia.org/wiki/Rezs%C5%91] == * 17-a de [[aprilo]] * 12-a de [[oktobro]] * 17-a de oktobro * '''7-a de [[novembro]]''' == Nomoj en aliaj lingvoj == {{Multkolumna}} * {{lang-ar|روجر |t=''Rūĝr'' }} * {{lang-be|Роджэр |t=''Roĝer'' }} * {{lang-ca|Roger}} * [[ĉine]] 罗杰, 羅傑 * {{lang-hr|Ruđer, Rogerije}} * {{lang-nl|Rutger, Rogier}} * {{lang-fo|Róar}} * {{lang-fil|Rogelio}} * {{lang-fr|Roger}} {{prononco|roĵe:}} * {{lang-de|Rüdiger, Rutger, Ruetger, Rudgar, Ruotger, Routger, Rotger, Rötger}} * {{lang-el|Ρογήρος |translit=Rogéros, Rógi̱ros}} * {{lang-gu|રોજર |translit=Rōjara}} * {{lang-he|רוג׳ר |t=''Roĝer'' }} * {{lang-hi|रॉजर |translit=Rŏjara}} * {{lang-hu|Rezső}} {{prononco|reĵO}} * {{lang-is|Hróar, Hróðgeir, Ragnar}} * {{lang-it|Ruggero, Roggero, Ruggeri, Ruggiero, Rugiero}} * {{lang-ja|ロジャー, ロゲル |translit=Rojā, Rogeru}} * {{lang-kn|ರೋಜರ್ |translit=Rōjar}} * {{lang-ku|راجەر |translit=Racer }} * {{lang-la|Rogerius}} {{Kolumnorompo}} * {{lang-mk|Роџер |t=Rodžer }} * {{lang-gv|Roree}} * {{lang-mn|Рожер |t=Rojyer }} * {{lang-ne|रोजर |translit=Rōjara }} * {{lang-no|Roar, Roger}} * {{lang-oc|Rogièr, Rotger}} * {{lang-fa|راجر |t=''Rājər'' }} * {{lang-pl|Roger, Gerek}} * {{lang-pt|Rogério}} * {{lang-pa|ਰੋਜ਼ਰ |translit=Rōzara }} * {{lang-ru|Роджер |t=''Roĝer'' }} * {{lang-sr|Руђер |t=Ruđer }} * {{lang-sl|Rogerij}} * {{lang-es|Rogelio}} * {{lang-sv|Roar, Roger, Rutger}} * {{lang-ta|ரோஜர் |translit=Rōjar }} * {{lang-te|రోజర్ |translit=Rōjar }} * {{lang-th|โรเจอร์ |translit=Rochoe }} * {{lang-uk|Роджер |t=''Roĝer'' }} * {{lang-ur|{{Nastaliq|راجر}} |translit=Rājər }} * {{lang-cy|Rosser, Rozier}} * {{lang-yi|ראַדזשער |t=''Roĝer'' }} {{Finmultkolumna}} == Famaj Roĝeroj == === Papoj === * [[Gregorio la 11-a]], origine Pierre Roger de Beaufort === Esperantistoj === * [[Roger Kent Jones]], usonano * [[Roger Bizet]], franco === Aliaj === {{Multkolumna}} * [[Roger Auque]], franca [[ĵurnalisto]] * [[Roĝer Borĝes]], brazila [[entreprenisto]] * [[Roĝero Jozefo Boŝkoviĉ]], jezuito * [[Roĝero de Breteuil (2-a grafo de Hereford)]], brita [[grafo]] * [[Roger Federer]], tenisisto * [[Roger de Flor]], itala [[kondotiero]] * [[Roger Fry]], angla [[pentristo]] * [[Roger Hanin]], franca [[aktoro]] * [[Rezső Manninger]], hungara [[bestkuracisto]] * [[Roger Martin du Gard]], franca [[verkisto]] {{Kolumnorompo}} * [[Rezső Maucha]], hungara [[kemiisto]] * [[Roger Moore]], brita aktoro * [[Roĝero Mortimer (1-a grafo de March)]], angla grafo * [[Rezső Nyers]], hungara [[politikisto]] * [[Rezső Solymos]], hungara [[inĝeniero]] * [[Rezső Soó]], hungara [[botanikisto]] * [[Roĝero de Wendover]], angla kronikisto * [[Rogier van der Weyden]], flandra pentristo * [[Roger Williams]], angla [[teologo]] {{Finmultkolumna}} == Vidu ankaŭ == * [[Rudigero]], [[Ruggiero]], [[Rüdiger]], [[Rodrigo]] == Fontoj == * WikiTrans * kompilado el artikoloj {{Projektoj}} [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] ggi5k9tkfyxdtuw3m4e5j36k54p1hhr 2 583362 9441764 9440773 2026-07-30T10:18:55Z Baba79 118684 9441764 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la [[Rusa Aerarmeo|rusia aerarmeo]] plurfoje atakis ukrainajn medicinajn instalaĵojn, hospitalojn, klinikojn kaj ambulancojn, kaj sanlaboristojn. La [[Ministerio pri Defendo de la Unuiĝinta Reĝlando|Ministerio pri Defendo de Britio]] deklaris, ke Rusio prioritatigas atakojn kontraŭ ukrainiaj medicinaj instalaĵoj kiel militmetodon, ofte atakante ĉi tiujn, same kiel elektran infrastrukturon, per iranaj spavoj kiel Shahed 131, Shahed 136. == Statistikaĵoj == Hospitalo en Berislav (regiono de Ĥersono) post rusa bombado la 5-an de oktobro 2023 Je la 21-a de decembro 2023, la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) raportis 1 422 atakojn kontraŭ sanservoj raportitajn per ilia ilo "Gvata Sistemo por Atakoj kontraŭ Sanservo" .[2] La MOS, en artikolo publikigita la 22-an de februaro 2024, raportis 1 574 konfirmitajn atakojn kontraŭ sansistemo, kaj la mortojn de 118 sanlaboristoj, ekde la komenco de la plenskala invado de Ukrainio.[3] Je la 4a de aprilo 2024, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1682 atakojn kontraŭ sanservo en Ukrainio, rezultigante 128 mortojn kaj 288 vundojn de medicina personaro kaj pacientoj.[4] Je la 10a de julio 2024, la retejo "Atakoj kontraŭ sanservo en Ukrainio" de [[Kuracistoj por Homaj Rajtoj]] kalkulis 1442 atakojn kontraŭ saninstalaĵoj, el kiuj 742 detruis hospitalojn kaj klinikojn, mortigante 210 sanlaboristojn.[5] Je la 8a de julio 2024, [[Human Rights Watch]] raportis pri 1 736 difektitaj aŭ detruitaj medicinaj instalaĵoj. == Historio de atakoj == Akuŝejo en Dnipro post rusa misilatako la 29an de decembro 2023 Rusio havas historion de uzado de sistemaj atakoj kontraŭ medicinaj instalaĵoj kiel milittaktiko.[7][8][9] Homaj-rajtaj organizaĵoj operaciantaj en Sirio deklaris, ke la [[Rusia Federacio]] intence uzas GPS-koordinatojn transdonitajn al ili de la [[senkonfliktiga linio de UN]] kiel liston de celoj.[10][11][12] Tio fariĝis tiom grava problemo, ke kuracistoj rifuzis dividi siajn koordinatojn kun UN por provi eviti rusajn atakojn.[13] Fine la Rusia Federacio forlasis la UN-programon asertante, ke ĝi protestis kontraŭ la UN, kiu ne dividis la liston kun sia siria aliancano, kiu simile partoprenis en kampanjo de atakoj kontraŭ saninstalaĵoj.[14][15][16] Rusaj ŝtataj amaskomunikiloj rutine pravigis atakojn kontraŭ civilaj objektoj, detruon de urboj kaj inciton al ekstermado de civila loĝantaro en Ukrainio.[17] === Mejloŝtonoj === Inter la 24-a de februaro kaj la 21-a de marto 2022, sesdek kvar medicinaj instalaĵoj kaj ilia personaro estis celitaj de rusiaj fortoj en Ukrainio, raportis la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).[18] Ĝis la 25-a de marto 2022, la instalaĵoj estis trafitaj je rapideco de du ĝis tri tage, plejparte per pezaj armiloj.[19] Ĝis la 8-a de aprilo 2022, 91 atakoj estis konfirmitaj de la MOS, averaĝante 2 atakojn kontraŭ hospitaloj, ambulancoj aŭ medicinaj provizdeponejoj ĉiutage.[20] Ĝis la 21-a de novembro 2022, okazis almenaŭ 703 atakoj kontraŭ ukrainaj saninstalaĵoj, kun 144 tiaj instalaĵoj tute detruitaj de Rusio.[21] Ĝis la fino de 2022, preskaŭ unu el dek ukrainaj hospitaloj estis difektita.[22][23] La Centro por Informa Rezisteco (CIR) trovis, ke Rusio "intence kaj ripete" celis la medicinajn instalaĵojn de la urbo Ĥersono inter decembro 2022 kaj majo 2023.[24][25] Ĝis la 30-a de majo 2023, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis 1 000 atakojn, la plej altan nombron iam registritan.[26] Aliaj monitoradaj grupoj ankaŭ markis la mejloŝtonon de la 1000-a atako, kvankam uzante malsamajn metrikojn.[27] Kolektive tio konsistigas preskaŭ ĉiutagajn, konsciajn kazojn de militkrimoj je grandega skalo.[28] Antaŭ la 22-a de februaro 2024, la regiona rekta raporto de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) konfirmis, ke estis raportitaj "pli ol 1500" atakoj.[29][30] UN raportis 131 pliajn atakojn kontraŭ saninfrastrukturo en sia raporto de la 21-a de februaro 2024.[2] Ŝajnas, ke tio okazis ekde januaro 2024. === Rimarkindaj eventoj === Infanhospitalo Okhmatdyt en Kievo post rusa misilatako la 8-an de julio 2024 Mortiga atako okazis la unuan tagon de la milito, la 24-an de februaro 2022, ĉe la Centra Urba Hospitalo en [[Vuhledar]], kiam rusia [[balistika misilo]] plena de [[Grapolbombo|grapolmunicioj]] falis tuj ekster la hospitalo, mortigante kvar kaj vundante dek homojn.[31][32] La plej vaste kovrita atako estis la bombado de la akuŝhospitalo de [[Mariupolo]].[31] La 23-an de novembro 2022, rusaij misilatakoj detruis akuŝejon en la [[Zaporiĵa provinco]] de Ukrainio, en la urbo Vilnjansko, mortigante novnaskiton.[1] La 8-an de julio 2024, [[Misilatakoj de la 8-a de julio 2024|rusiaj krozmisiloj atakis infanhospitalojn en Kijivo kaj Dnipro]].[33] == Analizo == La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) raportis, ke en Ukrainio okazis 42% de ĉiuj tutmondaj atakoj kontraŭ saninstalaĵoj en 2025.[34] darxjtq9mevx07qlhyh46nli692poph 0 583552 9441646 8572536 2026-07-30T07:19:55Z Sj1mor 12103 9441646 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu artikolo provizore disvolvas '''Ĉapitro 15 : malsanoj de la muskolo-skeleta sistemo (inkluzive de tendenoj kaj kartilagoj)''' de prova versio 11 de la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|klasifiko internacia de malsanoj]] (KIM-11), publikigita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS). <br /><br /> <small>''Kategoristrukturo:<br /> [[:Kategorio:15 muskoloskeletaj malsanoj|15 muskoloskeletaj malsanoj]] (F..) ''</small> == Vidu ankaŭ == * [[KIM-10 Ĉapitro 13 : malsanoj de la muskolo-skeleta sistemo (inkluzive de tendenoj kaj kartilagoj)]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://apps.who.int/classifications/icd11/browse/l-m/en#/ prova versio 11 de la Klasifiko Internacia pri Malsanoj] <br /> {{Indekso pri Klasifiko KIM-11}}{{ĝermo|Klasifiko KIM-11}} [[Kategorio:Klasifiko KIM-11]] s1ai9mnrl5vsjrpcw6737jusc9mkjdm 0 585903 9441461 9050188 2026-07-29T18:53:28Z Sj1mor 12103 9441461 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|aŭtografio}}[[Dosiero:María Inés Guerra.jpg|eta|225px|[[María Inés Guerra]], meksika prezentistino subskribanta aŭtografojn.]] [[Dosiero:Autograf, Martin Luther, Nordisk familjebok.png|eta|maldekstra|Aŭtografo de [[Marteno Lutero]].]] '''Aŭtografo''' <ref>'''aŭtograf2o'''. Skribaĵo propramane farita: ''kolekti aŭtografojn de famaj E-istoj''. ☞ ''manuskripto''. <br> '''aŭtografi/o''' Z Ⓣ Procedo, per kiu oni mekanike reproduktas manskribaĵojn: ''aŭtografia eldono de poemaro''.</ref> (el [[latina]] ''autogrăphus'', kaj siavice el la [[antikva greka|greka]], ''αὐτόγραφος'')<ref>[http://www.wordreference.com/es/en/frames.asp?es=aut%C3%B3grafo Etimologio de la samdevena hispanlingva vorto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120319170535/http://www.wordreference.com/es/en/frames.asp?es=aut%C3%B3grafo |date=2012-03-19 }}, ĉe la ero de la difino de ''autógrafo'' de la DRAE.</ref> estas [[dokumento]] skribita totale mane de ties aŭtoro, male al dokumento tajpita, maŝinskribita aŭ kopiita de mankopiisto. Ekster la etoso de la [[historio]], aŭtografo estas [[subskribo]] dediĉita de famulo al [[fano]] aŭ admiranto. Tiukadre subskribas aŭtografojn kantistoj, muzikistoj, venkintaj sportistoj, aŭtoroj ĉefe dum [[librofoiro]]j aŭ prezentado de ties verkoj ktp. Foje aŭtografo povas plialtigi la valoron de la subskribita bazo, ekzemple libro, foto, monbileto ktp. En la muzika parolmaniero, tiu termino uzatas ofte anstataŭ la esprimo "aŭtografa partituro", reference al [[partituro]] verkita mane de la propra komponisto kaj subskribita de li mem. En la etoso de [[Bildliteraturo]] desegnistoj kutimas fari aŭtografojn kun almenaŭ parte bildo. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''aŭtografo''' estas ''Skribaĵo propramane farita de aŭtoro.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 24.</ref> El tio li formas la terminojn '''aŭtografio''' kiel "Arto reprodukti aŭtografojn per litografio" kaj '''aŭtografi''' kiel "Reprodukti skribaĵojn".<ref>Azorín, samloke.</ref>{{Projektoj|ReVo=auxtog}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Dokumentoj]] drfvjhyzefdesrmpdaq3jjklvwqbnzk 0 592773 9441567 9383575 2026-07-30T04:45:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441567 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Angeliko |koloro = lightgreen |dosiero = AngelicaArchangelica1.jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Apialoj]] ''Apiales'' |familio = [[Apiacoj]] ''Apiaceae'' |subfamilio = Apioideae |genro = [[Angelikoj]] ''Angelica'' |specio = '''''A. achanggelica''''' |dunomo = ''[[Ĝardenangeliko|Angelica archangelica]]'' |dunomo aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Angelikoj''' (''Angelica'') estas [[genro (biologio)|plantgenro]] ene de la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Apiacoj]] (''Apiaceae''). La ĉ. 100 specioj estas precipe disvastigitaj en la [[modera zono|moderaj regionoj]] de la [[norda hemisfero]]. == Priskribo == [[Dosiero:Angelica_archangelica_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-158.jpg|eta|maldekstre|Ilustraĵo de la [[oficina Angeliko]] (''Angelica archangelica'')]] [[Dosiero:Angelica palustris Sturm24.jpg|eta|maldekstra|]] [[Dosiero:Angelica sylvestris L. (8070565292).jpg|eta|Fruktaro kun fruktoj de la [[arbara angeliko]] (''Angelica sylvestris'')]] === Ekstera aspekto de la folioj === ''Angelica''-specioj kreskas kiel multjaraj [[herba planto|herbaj plantoj]]. Ili formas mallongan [[rizomo]]n kiu havas en la supra parto restaĵojn de foliaj ingoj. La striata [[tigo]] estas en la supra parto diĥotome branĉita. La alterne starantaj [[folio (planto)|folioj]] havas foliingon, petiolon kaj foliplaton. === Floraro, floroj kaj fruktoj === La terminale kaj flanke starantaj, [[duobla umbelo|duoble umbelaj]] [[infloresko]]j estas maldensaj. Povas esti multaj [[involukra folio|involukraj folioj]], aǔ ili mankas. Ekzistas kelkaj radioj. Ekzistas multaj involukroj, malofte ili mankas. La kalikodentoj estas mallongaj aǔ nur [[rudimentaj]]. La sepaloj estas blankaj, roseaj, purpuraj aǔ malofte helflavaj. Ili estas renverse ovformaj kun mallarĝa pinto, kiu estas fleksita al interno. La duobla [[aĥeno]] disfalas en dupartaj fruktoj. [[Dosiero:Angelica heterocarpa 3.jpg|eta|''[[Angelica heterocarpa]]'' ĉe la Loaro apud Nantes]] [[Dosiero:Sierra angelica Angelica lineariloba plant.jpg|eta|''[[Angelica lineariloba]]'']] [[Dosiero:Angelica lucida 0001.jpg|eta|''[[Angelica lucida]]'']] [[Dosiero:Matizna 1.jpg|eta|[[marĉa angeliko]] (''Angelica palustris'')]] [[Dosiero:Angelica polymorpha 1.JPG|eta|''[[Angelica polymorpha]]'']] [[Dosiero:AngelicaSylvestris.jpg|eta|[[arbara angeliko]] (''Angelica sylvestris'')]] == Sistematiko kaj disvastigo == La genro estis starigita en [[1753]] de [[Carl von Linné]]. La amplekso de la genro estas diskutata. [[Sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] por ''Angelica'' L. estas: ''Angelocarpa'' RUPR. ''Angelophyllum'' RUPR., ''Archangelica'' WOLF, ''Callisace'' FISCH. EX HOFFM., ''Coelopleurum'' LEDEB., ''Czernaevia'' TURCZ. EX LEDEB., ''Epikeros'' RAF., ''Gomphopetalum'' Turcz., ''Ostericum'' HOFFM., ''Physolophium'' TURCZ., ''Porphyroscias'' MIQ.<ref name="GRIN" /> La ĉ. 100 specioj kreskas precipe en la moderaj regionoj de la [[norda hemisfero]] en [[Eŭrazio]], [[Nordameriko]] kaj nur malmultaj specioj en Afriko. Ĉ. 24 specioj troviĝas en Nordameriko<ref name="USDA" /><ref name="Flora of USA and Canada" />. En [[Ĉinujo]] hejmiĝas 45 specioj, 32 nur tie.<ref name="FoC" /> Selekto de Angeliko-specioj:<ref name="GRIN" /><ref name="FoC" /> * ''[[Angelica acutiloba]]'' (SIEB. & ZUCC.) KITAG. (sin.: ''Ligusticum acutilobum'' SIEB. & ZUCC.): Ĝi kreskas nur sur la japanujaj insuloj [[Hokajdo]] kaj [[Honŝuo]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica adzharica]]'' PIMENOV: Ĝia hejmregiono estas [[Azerbajĝano]] kaj [[Kartvelio]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica ampla]]'' A.NELSON: Ĝia hejmregiono estas la usonaj ŝtatoj [[Koloradio]], [[Vajomingo]] kaj [[Nov-Meksikio]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica amurensis]]'' SCHISCHK.: Ĝi hejmiĝas en [[Japanujo]], [[Koreujo]], [[for-orienta federacia regiono|Rusujo malproksima Orirento]] kaj en la ĉinaj provincoj [[Hejlongĝjango]] [[Henano]], [[Ljaŭningo]] respektive en la aǔtonoma regiono [[Interna Mongolujo]].<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica angelicastrum]]'' HOFFMANNS. & LINK) COUT. (Sin.: ''Selinum angelicastrum'' HOFFMANNS. & LINK): La hejmregiono estas la [[Serra de Estrela]] en [[Portugalujo]].<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * ''[[Angelica anomala]]'' AVÉ-LALL.: ĝi estas disvastigita en [[Orienta Azio]], [[Siberio]], Japanujo, Koreujo, la ĉinaj provincoj [[Heilongĝjiango]], [[Jilino]] kaj la Aǔtonoma regiono [[Interna Mongolujo]].<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica apaensis]]'' R.H.SHAN & C.Q.YUAN: Ĝi bone kreskas en alteco de 3000 ĝis 4000 m en [[Siĉuano]] kaj la [[Aǔtonoma regiono Tibeto]].<ref name="FoC" /> * [[oficina angeliko]] (''Angelica archangelica'' L., sin.: ''Angelica officinalis'' MOENCH, ''Angelica sativa'' MILL., ''Archangelica officinalis'' (MOENCH) HOFFM., ''Angelica litoralis'' FR.:, ĝi ekzistas kun du subspecioj en [[Eŭrazio]].<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * ''[[Angelica arguta]]'' NUTT. EX TORR. & A.GRAY: Ĝi hejmiĝas en la kanadaj provincoj [[Alberta]], [[Brita Kolumbio]] kaj en la okcidentaj usonaj ŝtatoj [[Idaho]], okcidenta [[Montano]], [[Oregono]], [[Vaŝingtono]], [[Vajomingo]] kaj [[Norda Kalifornio]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica atropurpurea]]'' L. (sin.: ''Archangelica atropurpurea'' (L.) Hoffm.): Ĝi kreskas en Nordameriko.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica balangshanensis]]'' R.H.SHAN & F.T.PU: Tiu [[endemio]] bone kreskas en altecoj de ĉ. 3500 m nur en la [[Balang Shan|Balang-montaro]], kie la limoj de tri distrikto kuniĝas [[Xiaojin]], [[Wenchuan]] kaj [[Baoxing]] en la okcidenta [[Siĉuano]].<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica biserrata]]'' (R.H.SHAN & C.Q.YUAN) C.Q.YUAN & R.H.SHAN: Ĝi kreskas nature en altecoj de 1000 ĝis 1700 m en la ĉinaj provincoj [[Anhujo]], [[Hubejo]], [[Ĝjangŝio]], [[Siĉuano]] kaj [[Zhejiang]].<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica brevicaulis]]'' (RUPR.) B.FEDTSCH. (sin.: ''Angelica songarica'' REGEL & SCHMALH., ''Archangelica songarica'' (REGEL & SCHMALH.) LIPSKY EX PAULSEN: Ĝi hejmiĝas en [[Mezazio]] kaj en la ĉina provinco [[Ŝinĝango]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica breweri]]'' A.GRAY: La hejmregiono estas [[Kalifornio]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica cartilaginomarginata]]'' (MAKINO EX Y.YABE) NAKAI (sin.: ''Peucedanum cartilaginomarginatum'' MAKINO EX Y.YABE): Ĝi troviĝas en Ĉinujo, Japanujop kaj Koreujo.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica cincta]]'' H.BOISSIEU: Ĝi kreskas en la ĉina provinco Hubejo.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica czernaevia]]'' (FISCH. & C.A.MEY.) KITAG. (sin.: ''Conioselinum czernaevia'' FISCH. & C.A.MEY., ''Czernaevia laevigata'' TURCZ.): Ĝi troviĝas en [[Siberio]], la malproksima oriento de Ruslando, Koreujo kaj Ĉinujo.<ref name="GRIN" /> * [[Sibira Angeliko]] (''Angelica dahurica'' (HOFFM.) BENTH. & HOOK. F. EX FRANCH. & SAV., sin.: ''Angelica porphyrocaulis'' NAKAI & KITAG., ''Callisace dahurica'' HOFFM.): Ĝia hejmregiono estas Azio.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica dawsonii]]'' S.WATSON: Ĝi hejmiĝas en Brita Kolumbio, Alberto, Idaho kaj Montano.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica decurrens]]'' (LEDEB.) B.FEDTSCH. (sin.: ''Archangelica decurrens'' LEDEB.): Ĝi estas disvastigita en Mezazio, Siberio kaj [[Mongolujo]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica decursiva]]'' (MIQ.) FRANCH. & SAV. (sin.: ''Peucedanum decursivum'' (MIQ.) MAXIM., ''Porphyroscias decursiva'' MIQ.): Ĝi kreskas en Vietnamujo, Ĉinujo, Japanujo kaj Koreujo.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica genuflexa]]'' NUTT. EX TORR. & A.GRAY (sin.: ''Angelica refracta'' SCHMIDT): Ĝi estas disvastigita sur la norda hemisfero en Nordameriko, [[Malproksima oriento de Rusujo]], en la ĉina provinco [[Liaoningo]] kaj en Japanujo.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica gigas]]'' NAKAI: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo kaj Koreujo.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica glauca]]'' EDGEW.: Ĝia hejmregiono estas Afganio, Pakistano, Hindujo kaj la aǔtonoma regiono Tibeto;<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica gmelinii]]'' (DC.) PIMENOV(sin.: ''Archangelica gmelinii'' DC., ''Coelopleurum gmelinii'' (DC.) LEDEB.): Ĝi kreskas sur la japana insulo [[Hokajdo]] ĝis la [[malproksima oriento de Ruslando]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica hendersonii]]'' J.M.COULT. & ROSE: Ĝi kreskas en Nordameriko. * ''[[Angelica heterocarpa]]'' JN.LLOYD: La hejmregiono estas la sudokcidento de Francujo.<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * ''[[Angelica japonica]]'' A.GRAY: Ĝi disvastigas sur la japanaj insuloj [[Honŝuo]], [[Kjuŝuo]] kaj, [[Ŝikokuo ]] kaj la [[Rjukju-insuloj]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica keiskei]]'' (MIQ.) KOIDZ. (sin.: ''Archangelica keiskei'' MIQ.: La hejmregiono estas Japanujo.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica kingii]]'' J.M.COULT. & ROSE: Ĝi venas el Nordameriko. * ''[[Angelica laevis]]'' J.GAY EX AVÉ-LALL.: Gia hejmregiono estas la [[iberia duoninsulo]].<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * ''[[Angelica laxifoliata]]'' DIELS (sin.: ''Angelica erythrocarpa'' H.WOLFF): Ĝi bone kreskas sur gresaj deklivoj en alteco de 2300 ĝis 3000 m en la ĉinaj provincoj Gansuo, Ŝanĝio kaj Siĉuano.<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica lineariloba]]'' A.GRAY: La hejmregiono estas Kalifornio kaj Nevado.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica lucida]]'' L.: Ĝi estas disvastigita en Nordameriko.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica pachycarpa]]'' LANGE: La hejmregiono estas la [[iberia duoninsulo]] kaj ĝi estas [[neofito]] en Novzelando, Tasanuj kaj la insulo Gernezejo.<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * [[Marĉa angeliko]] (''Angelica palustris'' (BESSER) HOFFM., sin.: ''Ostericum palustre'' BESSER): Ĝi estas disvastigita en orienta kaj meza Eǔropo, en okcidenta kaj meza Azio kaj en Siberio.<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * ''[[Angelica pinnata]]'' S.WATSON: Ĝi hejmiĝas en la okcidenta kaj mezaj usonaj ŝtatoj Koloradio, orienta Idaho, okcidenta Montano, Vajomingo, Nov-Meksikio, norda Arizono kaj Utaho.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica polymorpha]]'' MAXIM.: Ĝi troviĝas vaste en Ĉinujo, Japanujo kaj Koreujo.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica pubescens]]'' MAXIM.: Ĝi kreskas sur la japanaj insuloj [[Honŝuo]], [[Kjuŝuo]] kaj [[Ŝikokuo]].<ref name="GRIN" /> * [[Pirenea angeliko]] (''Angelica pyrenaea'' (L.) SPRENG., sin.: ''Selinum pyrenaeum'' (L.) GOUAN): Ĝi troviĝas en Hispanujo kaj Francujo. * ''[[Angelica razulii]]'' GOUAN: La hejmregionno estas Hispanujo kaj Francujo.<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * ''[[Angelica sachalinensis]]'' MAXIM.: Ĝi estas endemio de [[Saĥalino]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica scabrida]]'' CLOKEY & MATHIAS: Ĝi estas endemio de Nevado.<ref name="GRIN" /> * [[Ĉina angeliko]] (''Angelica sinensis'' (OLIV.) DIELS; sin.: ''Angelica polymorpha'' var. ''sinensis'' OLIV.): Ĝi kreskas en du varioj en alteco de 2500 ĝis 3000 m en la ĉinaj provincoj Gansuo, Hubejo, Ŝanĝio, Siĉuano kaj Junano.<ref name="FoC" /> * [[Arbara angeliko]] (''Angelica sylvestris'' L.): Ĝi estas disvastigita en Eŭrazio.<ref name="GRIN" /><ref name="FloraEuropaea" /> * ''[[Angelica tarokoensis]]'' HAYATA: Ĝi bone kreskas ĉe la deklivoj en alteco de 400 ĝis 2000 m nur en [[Tajvano]].<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica tenuisecta]]'' (MAKINO) MAKINO (sin.: ''Angelica furcijuga'' KITAG., ''Angelica mayebarana'' (KOIDZ.) KITAG., ''Peucedanum mayebaranum'' KOIDZ., ''Angelica shikokiana'' var. ''tenuisecta'' MAKINO): Ĝi ekzistas en tri varioj en Japanujo nur sur la Kii-duoninsulo kaj sur [[Honŝuo]] kaj [[Kjuŝuo]] vor.<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica ternata]]'' REGEL & SCHMALHAUSEN: Ĝi estas disvastigita en Taĝikujo, Kirgizujo, Rusujo kaj Ŝinĝjango.<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica tianmuensis]]'' Z.H.PAN & T.D.ZHUANG: Tiu ĉi endemio kreskas en la arbaroj en altecoj de ĉ. 1100 m en la [[Tianmu Ŝan|Tianmu-montoj]] en la nordokcidento de la ĉina provinco [[Ĝeĝjango]].<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica tomentosa]]'' S.WATSON: Ĝi hejmiĝas en la okcidentaj usonaj ŝtatoj sudokcidenta [[Oregono]] kaj okcidenta [[Kalifornio]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica tsinlingensis]]'' K.T.FU: Ĝi bone kreskas en altecoj de 1 200 ĝis 2 300 m en la ĉinaj provincoj Gansuo kaj Ŝanĉio.<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica ursina]]'' (RUPR.) MAXIM. (sin.: ''Angelophyllum ursinum'' RUPR.): Ĝi hejmiĝas en la japanaj insuloj [[Hokajdo]] kaj norda [[Honŝuo]] ĝis la [[Malproksima oriento de Ruslando]].<ref name="GRIN" /> * ''[[Angelica valida]]'' DIELS: Ĝi bone kreskas en altoj de 1 000 ĝis 1 800 m nur en la ĉina [[Chongqing]].<ref name="FoC" /> * ''[[Angelica venenosa]]'' (GREENWAY) FERNALD: Ĝi estas disvastigita en orienta kaj meza Usono.<ref name="GRIN" /> === Uzado en la popola medicino kaj aliaj uzoj === Kelkaj specioj estas kultivataj pro siaj odoraj ecoj kaj medicinaj efikoj. La plej grava estas la oficina angeliko (''A. archangelica''). La sameoj uzas la freŝajn radikojn kaj tigojn kiel kuracilon. La radikoj estas kelkfoje uzataj por odorigi [[ĝino (brando)|ĝino]]n. La sameoj faras el la planto sian tradician muzikilon, nome la [[fadno]]n. La marbordan angelikon (''A. lucida'') oni manĝas kiel sovaĝan specon de [[celerio]]. Sur la [[Izu-insuloj]] de Japanujo oni manĝas la foliojn de [[aŝitabo]] (''A. keiskei''), precipe en la printempo. La kuiritaj radikoj de angeliko estas uzataj de la [[aleutoj]] kontra vundoj. La sekigita planto estas konata per sia ĉina nomo „Bai Zhi“, kaj la latina nomo „radix Angelicae Dahurica“. == Literaturo == * Menglan She, Fading Pu, Zehui Pan, Mark Watson, John F. M. Cannon, Ingrid Holmes-Smith, Eugene V. Kljuykov, Loy R. Phillippe, Michael G. Pimenov: ''Apiaceae.'' in der ''Flora of China'', Volume 14, 2005, S. 1: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=124750 ''Angelica''], [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=102455 ''Archangelica''] und [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=109163 ''Czernaevia'' - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): ''Flora of China'', Volume 14 - ''Apiaceae through Ericaceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2005. ISBN 1-930723-41-5 (Abschnitte Beschreibung und Verbreitung) * V. S. Shneyer, N.G. Kutyavina, M.G. Pimenov: ''Systematic relationships within and between Peucedanum and Angelica (Umbelliferae-Peucedaneae) inferred from immunological studies of seed proteins'', In: ''Plant Systematics and Evolution'', Volume 236, 2003, S. 175–194. {{Commonscat|Angelica|Engelwurzen (''Angelica'')}} == Referencoj == <references> <ref name="GRIN">{{GRIN|ID=674|Rang=genus|WissName=Angelica}}</ref> <ref name="FoC">Menglan She, Fading Pu, Zehui Pan, Mark Watson, John F. M. Cannon, Ingrid Holmes-Smith, Eugene V. Kljuykov, Loy R. Phillippe, Michael G. Pimenov: ''Apiaceae.'' in der ''Flora of China'', Volume 14, 2005, S. 1: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=124750 ''Angelica''], [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=102455 ''Archangelica''] und [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=109163 ''Czernaevia'' - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): ''Flora of China'', Volume 14 - ''Apiaceae through Ericaceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2005. ISBN 1-930723-41-5</ref> <ref name="USDA">[ url =http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANGEL| {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241203184319/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANGEL%7C |date=2024-12-03 }} title =United States Department of Agriculture Natural Resources Conservation Service | elŝutita =2011-07-06}</ref> <ref name="Flora of USA and Canada">[ url =http://luirig.altervista.org/floranam/angelica.htm|{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} title = Flora of USA and Canada |elŝutita =2011-07-16]}</ref> <ref name="FloraEuropaea">[ = J. F. M. Cannon, Umbelliferae. Thomas Gaskell Tutin, V. H. Heywood, N. A. Burges, D. M. Moore, D. H. Valentine, S. M. Walters, D. A. Webb. el Flora Europaea. WerkErg. volumo 2. Cambridge University Press. 1968. ISBN = 0-521-06662-X | paĝoj 357-358. Online Google-libro 7-b0l5BKyWUC | paĝo 357 | Linktext = Angelica L. S. 357–358 </ref> </references> [[Kategorio:Angelikoj| ]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] 70k924out7s1mxxn25u1j56ycok325m 0 593355 9441687 9219188 2026-07-30T07:34:58Z Sj1mor 12103 9441687 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Shulpa.jpg|dekstra|eta|Nudela supo]] '''La kulinara arto [[Tataroj|de la tatara popolo]]''' estas riĉa kun ĝia nacia kaj kultura tradicioj, etendante reen jarcentoj. En la antikva historio, estas originala nacia kuirarto, konservanta siajn originalajn trajtojn ĝis la nuna epoko. Ĝia originaleco estas proksime ligita al soci-ekonomiaj, naturaj kondiĉoj de vivo de la homoj, la proprecoj de ilia etna historio. == La fono == Volgaj Tataroj devenas de Tjurkaj triboj (Bulgaraj ktp.), kiuj ekloĝis en la teritorio de la Meza [[Volgo]] kaj Malsupra Kama regiono longe antaŭ ol la Mongola invado. Ĉe la fino de la 9a — komenco de la 10a jarcento tie emerĝis la feŭda ŝtato nomita [[Volgia Bulgario|Volga Bulgario]]. Cetere historiaj okazaĵoj (precipe tiuj asociitaj kun la periodo [[Ora Hordo|de la Ora Hordo]]), kvankam ĝi enkondukis gravajn komplikaĵojn en la etnaj procezoj de la regiono, ne ŝanĝis la establitan vojon de la ekonomia kaj kultura vivo de la homoj. Materiala kaj spirita kulturo de la Tataroj, inkluzive de ilia kuirarto, daŭre subtenis la etnajn karakterizaĵojn de la Tjurkaj triboj de la periodo de la Volga Bulgario. Tamen, la tatara nacia kuirarto evoluigita ne nur sur la bazo de iliaj etnaj tradicioj, grandan efikon ĝi havis el kuirartoj de multaj popoloj, nome la [[Baŝkiroj]], [[Taĝikoj]], [[Uzbekoj]], [[Kazaĥoj]], [[Ĉinoj]] (''dumplings'', teo) kaj la aliaj popoloj de Azio sed ankaŭ de la popoloj de la Volga regiono, Uralo kaj Siberio (Ĉuvaŝa lingvo, Maria lingvo, kaj multaj aliaj). En tatara kuirado tre frue penetris pladoj kiel [[pilafo]], halva, ŝerbet. Tamen, kulinara pruntado, vastiganta la gamon de produktoj ne ŝanĝis la bazajn etnajn trajtojn de tatara kuirarto, tamen, kaj faris ĝin pli diversa. Grava influo sur la formado de nacia kuirarto provizis la politika medio kaj la natura medio. Loko ĉe la kruciĝo de du geografiaj zonoj — la arbaro [[Nordo|de la Nordo]] kaj [[stepo]] [[Sudo|en la Sudo]] kaj en la baseno de du grandaj riveroj — [[Volgo]] kaj [[Kama]], kontribuis al la interŝanĝo de naturaj produktoj inter la du naturaj areoj, nome frua evoluo de [[komerco]]. Ĉio ĉi ege riĉigis la gamon de produktoj de nacia kuirarto. La vivo de Tataroj, tre frue inkludis [[Oryza|rizon]], [[teo]]n, sekajn fruktojn, nuksojn, [[Kondimento|kondimentojn]] kaj [[Spico|spicojn]]. En ĝeneralo, tamen, la komponado de la produktoj de tatara kuirarto estis difinita ĉefe de greno kaj brutaro. [[Tataroj]] jam delonge engaĝiĝis en agrikulturo. Nature, cerealoj superregis en ilia dieto, kaj en la malfruaj jarcentoj signife pliiĝis la proporcio de [[Terpomo|terpomoj]]. Hortikulturo kaj ĝardenlaboro estis evoluigita konsiderinde pli malforte ol agrikulturo. Legomoj estas plejparte kultivita kiel [[Cepo|cepoj]], [[karoto]]j, [[rafano]], [[Brassica rapa|napo]], [[kukurbo]], [[Beto|betoj]], kaj nur en malgrandaj kvantoj [[Kukumo|kukumoj]] kaj [[Legoma brasiko|brasiko]]. La fruktoĝardenoj estis oftaj en areoj de la dekstra bordo de la Volgo. Ili kreskis [[Pomo|pomojn]] de lokaj variaĵoj, [[ĉerizo]]jn, [[Ida rubuso|frambon]], [[ribo]]n. En la arbaroj, la vilaĝanoj rikoltis sovaĝajn berojn, nuksojn, lupolon, [[Herakleo|apiacon]], [[Rumekso|rumekson]], [[mento]]n, sovaĝan cepon (''Yua''). Fungoj por la tradicia tatara kuirarto ne estis tipa, intereso en tio komenciĝis nur en la lastaj jaroj, precipe inter la urba loĝantaro. La plantado de kultivaĵoj ĉe la Volgaj Tataroj dum longa tempo estis kombinita kun [[brutobredado]]. Estis dominita fare de grandaj kaj malgrandaj brutoj. Ĉevaloj estis breditaj ne nur por agrikulturo kaj transporto; [[viando]] de ĉevalo estis en la manĝaĵo, ĝi estas konsumita en bolita, salita kaj sekigitaj formoj. Sed preferata viando de la Volgaj Tataroj estis ĉiam konsiderita ŝafido, kvankam tion ne prenas, ekzemple, la Kazaĥoj, Uzbekoj, escepta situacio. Grava kontribuo de la kamparanaj bienoj estis [[kortobirdo]]j. Oni bredis ĉefe kokidojn, anserojn, anasojn. Vivante ekde antikvaj tempoj en la arbar-stepa zono, la tataroj estis delonge konataj kiel [[abelbredado|abelbredistoj]]. [[Mielo]] kaj [[vakso]] estis grava fonto de enspezoj de la loĝantaro. Laktoproduktado ĉe Volgaj Tataroj ĉiam estis tre diversa. [[Lakto]] estis uzita plejparte en ellaborita formo ([[fromaĝo]], acida kremo, katik, ajran, ktp.). == Kuirado, la tradicio de tabla etiketo == Interesa kaj varia tatara nacia kuirarto evoluiĝis ne nur sur la bazo de iliaj etnaj tradicioj. Grandan efikon ĝi havis el kuirartoj de najbaraj popoloj. La heredaĵo de la Bulgaroj en tatara kuirarto restis katik, pilko-a de majo, kabartma aldonita tatara ĉak-ĉak, eĉpoĉmak, dum [[Ĉina kuirarto]] donis dumplingojn kaj teon, uzbeka [[Pilafo|pilafon]], taĝika [[Baklavo|baklavon]]. Multaj vojaĝantoj, kiuj vizitis [[Kazan]], nomis la nacian kuirarton kiel elkora kaj bongusta, simpla kaj rafinita, ili estis surprizitaj per la diverseco kaj malofta kombinaĵo de produktoj kaj gastamo, kaj tio restis por longa tempo. Laŭ la antikva kutimo de la lingvo en honoro de la gasto oni etendis la tablotukon kaj sur la tablo estis elmontrita la plej bone traktita dolĉa ĉak-ĉak, baursak, Koŝ-tele, talkiŝ, ŝerbet, kalko mielo, kaj kompreneble dolĉa teo. Gastamo en la Oriento estis ĉiam tre ŝatita. "La malfavora viro estas malsupera" — estis konsiderita ĉe Islamanoj. Gastoj utilis ne nur por amuzo, sed ankaŭ por doni donacojn. Laŭ kutimo, kaj la gasto respondis la saman. La homoj diris: "Kunak Asy — carsi Kara", kiu signifas "Gasto traktas reciproke". Gastamo estis konsiderita unu el la ĉefaj virtoj de la Bulgaroj. Ĉi-tio plene manifestiĝis dum la ricevo de la Ambasado de la Kalifo de Bagdado, kiu alvenis ĉe la peto de la bulgara Caro Almush en somero 922 por promocii la adopton de Islamo en Volga Bulgario. Eĉ sur la vojo, la filoj kaj fratoj de la reĝo renkontis la gastojn proponante panon, viandon kaj milion. Estis precipe trafita de Ambasadoro Susana bonvenon al la oficiala ricevo en la reĝa jurto. Post abunda tablo la gastoj estis invitita por porti la ceterajn pladojn al sia hejmo. En majo 1722 la grando de Kazan gastamo spertis rusa Caro [[Petro la 1-a]] survoje marte al Prusio. En la domo de riĉa Kazana komercisto Ivan Miĥljaev Petro festis sian kvindekan datrevenon. Multaj servantoj riverencis al la reĝo en la zono, diris: "unue malvarmaj pladoj da viando kaj fiŝo, poste varmaj, poste varmaj, kiuj estis tiam kukoj, dolĉaĵoj, inter la likvaj pladoj estis servita ''pies''". Specifajn normojn kaj regulojn de la manĝado trudis [[Islamo]]. Laŭ [[ŝario]] oni malpermesis manĝi la [[viando]]n de [[porko]]j, kaj kelkaj birdoj, ekzemple, [[falko]], aŭ [[cigno]], la lasta konsiderita sankta. En la naŭa monato de la Islama luna kalendaro, nome [[Ramadano]], kiam oni estis sendita malsupren al la tero en la [[Korano]], ĉiuj Islamanoj super la aĝo de 12 estis devigata teni 29 aŭ 30 tagojn post la [[fasto]] — kompleta abstinado de manĝado kaj trinkado dum taglumo. Ŝario instigis por observi moderecon en manĝado, ne nur dum Eid, sed ankaŭ en ĉiutaga vivo. Unu el la ĉefa nutrotabuoj koncernis [[vino]]n kaj aliajn alkoholajn trinkaĵojn. En la Korano estas notita ke en vino, kiel en hazardludo, estas malbona kaj bona, sed unue plio. "La vino estas klara radiko kaj fonto de [[peko]], kaj kiu trinkis ĝin, perdis sian menson. Li ne scias, ke Dio, neniu respekto ĉe ĉiuj..." — diris la profeto [[Mohamedo]]. Laŭ Islama etiko (''adab''), ĉiu manĝo komenciĝas per manolavado. Antaŭ la manĝo, Islamo dirus: "Bismillah ar, hman arrahim" ("En la nomo de Allah kompatema kaj kompleza"), kompletigita la manĝaĵo estas ankaŭ preĝo. Manĝas viroj kaj virinoj aparte. La fama tatara edukisto kaj sciencisto Kaĝum Nasiri en sia libro pri edukado priskribis la nombron de reguloj, bezonataj dum la manĝoj: "sidiĝu ĉe la tablo kiel eble manĝo atendantas por vi. Manĝu per la dekstra mano; se la tablo estis plena de estimindaj homoj, metu la manĝaĵon en la mano antaŭ ol ili estas malbonaj manieroj. En modera manĝo de granda utilo — vi estos sana korpo, klara menso, forta memoro." La ĉefa manĝaĵo estis [[viando]] kaj [[lakto]] kaj vegetala manĝo. Preferata viando Tataroj konsideris ŝafidon, ŝatas kortobirdojn. Populara viandaj pladoj estis la ''risotto'' kaj la dumplingoj. Lakto estis uzita plejparte en ellaborita formo. De acida lakto preparis Tataroj preferatan trinkaĵon — nome ''katik'', kiu estas uzata por kuirado de ''suŝimi'', nome tatara domfromaĝo. Alia vario de domfromaĝo estas ''aramĉek''. De la vario de la pladoj pleja karakterizaĵo estas: unue, [[supo]]j kaj buljonoj, (sulpa, tokmaĉ) viando, laktaĵoj kaj legomoj. Due, komune Tataroj faras [[faruno]] por baki diversajn pladojn — ''balesi'', ''peremeci'', ''bakcini'', eĉ-poĉmak, sumoj kaj aliaj plenigita per viando, terpomoj aŭ griaĵo. Trie, la ĉeesto de "Teo-tablo — la animoj de la familio," kiel la Tataroj, emfazas sian gravecon en la trinka rito. Teo kun bakita varoj foje anstataŭigis matenmanĝon aŭ vespermanĝon, teo — nemalhavebla atributo de la kunveno de la gasto. Historiisto N. Vorob'ev skribas: "la plej ofta trinkaĵo inter la Tataroj de ĉiuj klasoj estis teo, kiun ili trinkis, ofte kaj multe, multe pli ol najbaraj popoloj." La teo aperas en tataraj [[popolrakonto]]j: En ĉi tiu mondo, [[Alaho]] havas multajn malsamajn bongustajn pladojn, ne por kompari ilin, tamen, kun teo, la ĉefo de [[medicino]]. Teo estis servita kun regalo de dolĉa pasto katlama, [[Baklavo|baklava]], koŝ-tele, ĉak-ĉak, baursak, talkiŝ. Teon volonte oni trinkis kun mielo. Estas postulita manĝo preparita en honoro de la naskiĝo de infano la moligitaj terpomoj. Ŝorbeto — nome trinkaĵo el dolĉa frukto kun mielo — estis ankaŭ uzita dum la nupto ceremonio, kaj la novedzino ricevas gastojn, trinkante ŝorbeton, dum oni metis sur pleton al ŝi la monon kiel donaco. Kazana kuirarto, kiu sorbis la kulinarajn tradiciojn de la Bulgaroj, Tataroj, Rusoj, la influon de la Oriento kaj de Eŭropo, riĉas en la plej diversaj pladoj de la ĉiutaga kaj la festa tablo. Ĝis nun oni konservis ne nur la mirindajn receptojn de la nacia kuirarto, sed ankaŭ ekzistis en la jarcentoj la varma gastamo de la homoj. Ĉiuj manĝaĵoj povas esti dividita en la sekvajn tipojn: fluidaj varmaj pladoj, la duaj pladoj, bakitaj eroj kun dolĉa plenigaĵo, servita [[teo]], frandaĵoj, trinkaĵoj. Depende de [[Buljono|la buljono]] (''sulpa'', ''ŝurpa''), kiujn oni kuiris, supoj povas esti dividita en viandaj, laktaĵaj kaj senviandaj, vegetaraj, kaj sur tiuj produktoj per kiuj ili plenigas, estas uzata faruno, cerealoj, mucino-legomo, carupano, legomo. En la procezo de disvolviĝo de la kulturo kaj vivo de la homoj de la sortimento de naciaj supoj daŭre kreskas ĉe la elspezo de legomaj pladoj. Tamen originaleco de la tatara tabelo estas ankoraŭ fiksita el farunaj supoj, precipe pro la nudela supo (''asfalto''). [[Dosiero:Tatarkitchenplov.jpg|dekstra|eta|Pilafo]] Festa kaj iome ceremonia plado ĉe la Tataroj estas dumplingoj kiuj estas servitaj kun la buljono. Dumplingoj estas ankaŭ servitaj kun malsamaj kompletigoj (domfromaĝo, kanabaj semoj kaj pizoj). Kiel la dua rango en la tradicia tatara kuirarto prezentiĝas viando, kokidaj pladoj kaj [[Terpomo|terpomoj]]. La lastaj estas ofte servitaj en vianda buljono, tranĉitaj en malgrandaj plataj pecoj, foje iomete rostitaj en butero kun cepo, karoto kaj pipro. Se la supo estas kuirita en pisto, tiam tiuj lastaj estas servitaj kun boligita kokido, ankaŭ tranĉitaj en pecoj. Ornamas ofte uzado de boligitaj terpomoj en aparta bovlo. Dum la ferioj oni kuiras kokidojn plenigitajn el ovoj kun lakto (''tutulan tavik/Tauk''). La plej antikva vianda plado estas ''beliŝ'', bakita en poton aŭ pato. Ĝi estas farita de pecoj de grasa viando (ŝafaĵo, bovaĵo, ansero aŭ anaso) kaj cerealoj (milio, rizo) aŭ terpomoj. En tiu grupo oni devus inkluzivi ''tutira'' nome la intesto plenigita el dispecigita aŭ hakita hepato kaj milio (aŭ rizo). Klasike (buĥaria, persa) estis preparita la loka versio de la tiel nomita "Kazan" pilafo de bolita viando. La varioj de viandaj pladoj ankaŭ inkludas bolitan viandon kiel kullama (aŭ ''biŝbarmak''), ĝenerale por multaj Tjurkaj popoloj. La viando por la estonteco (printempo kaj somero) estas produktita per saligado (en [[peklakvo]]) kaj sekigado. Vianda kuirita kolbaso (''kazilik''), sekigitaj ansero kaj anaso (''Callahan, KAZ, ordec aŭ tosli KAZ, tasli'') estas konsiderata [[delikataĵo]]. En vintro, la viando estas tenita frostigita. Tre populara inter Tataroj estas ovoj de kortobirdoj, plejparte el kokinoj. Ili estas manĝitaj boligitaj, frititaj kaj bakitaj. Vaste en tatara kuirarto oni havas malsamajn [[Kaĉo (manĝaĵo)|kaĉojn]]: el milio, [[fagopiro]], [[aveno]], rizo, pizo, ktp. Kelkaj el ili estas tre antikvaj. Milio, ekzemple, en la pasinteco estis rita manĝo. Tradicia karakterizaĵo de la tablo estas la vario de la bakitaj varoj. Freŝa feĉo [[pasto]] montriĝas laŭ du tipoj — simpla kaj dolĉa. Kuko kuiriĝas kun aldonita oleo, lardo (foje el ĉevalo), ovoj, sukero, vanilo, cinamo. Por testi la Tataroj estas tre zorgaj kaj bone scipovas kuiri ĝin. Notinda estas la diverseco (en formo kaj celo) de la produktoj de macajn paston, neniu dubo, pli antikva ol acida. Oni bakis bulkojn, kukojn, tortojn, por teo. La plej karakteriza por la tatara kuirarto produktoj de la acida (gisto) testo. Plej inkluzivas panon (''ikmek''; ''IPI''; ''apai''). Sen pano tie ne estis unu manĝo (normala aŭ festa), ĝi estas konsiderita sankta manĝo. En la pasinteco inter la Tataroj estis eĉ kutimo de ĵuro de pano — IPI-der. Infanoj de frua aĝo kutimis kapti ĉiun falitan paneron. Por manĝaĵo tranĉis panon altranga membro de la familio. La pano estis bakita el sekala faruno. Nur la plej riĉaj sektoroj de la komunumo uzis, kaj tiam ne ĉiam, tritikan panon. Nuntempe plejparte estas uzitaj en la akiro de la pano [[tritiko]] aŭ [[sekalo]]. Baki la panon de malmola pasto estas farita de multaj malsamaj produktoj. La plej ofta tipo de ĉi tiu serio estas ''kabartma''. Laŭ la metodo de termika traktado estas kabartma bakita en pato en fronto de flamo de varmigitaj fornoj, kaj kabartma, bakita en la forno, en la bolanta oleo. En la pasinteco, foje por matenmanĝo kabartma bakita el greno (sekalo) pasto. De la pano pasto estis farata el la sama buleto. Kabartma-n kaj panon oni manĝis varmaj, dense oleitaj. Produktoj de likvo estas ankaŭ dividitaj en dolĉaj kaj acidaj. La unua grupo inkludas pankekojn faritajn el tritika faruno (''kajmak''), dua patkukojn de diversaj tipoj de faruno (el aveno, pizo, poligono, milio, tritiko, miksite). Kajmak kutime funkciis por matenmanĝo kun butero sur arĝenta plado. == Specifaj kaj diversaj tataraj bakitaj varoj kun kompletigo == [[Dosiero:Kistibij.jpg|dekstra|eta|Kistibji]] La plej antikva kaj simpla el ili estas ''kistibji'', aŭ kiel ĝi nomiĝas, ''muzikisto'', kiu estas plata [[kuko]] farita el pasto, faldita en duono kaj plenigita per milea griaĵo. Ekde la fino de la [[19-a jarcento]] jarcento kistibji devas esti farita el pureigitaj terpomoj. Plej ŝatata kaj malplej antikva bakita plado estas ''beliŝ'' el pasto plenigita el pecoj de grasa viando (ŝafaĵo, bovaĵo, ansero, kiel anaso k.t.p.) kun terpomoj. ''Beliŝ'' oni faris laŭ grandaj kaj malgrandaj grandecoj, speciale por solenaj okazoj — en la formo de malalta detranĉita konuso kun truo sur supro kaj bakita en la forno. Poste ĝi iĝis la kutima kuko (kun malsamaj kompletigoj). Tradicia tatara plado estas eĉpoĉmak (triangulo) kun plenigaĵo de acidaj viando kaj cepoj. Poste, por la kompletigo oni komencis aldoni pecojn de terpomoj. Speco de grupo, rostitaj en oleaj produktoj konsistigas ''peremeci''. En la malnovaj tagoj ili estis faritaj kun kompletigo de fajne dispecigita kuirita viando, rostitaj en oleo en kaldronoj kaj servitaj por matenmanĝo kun forta buljono. Ofta produkto, precipe ĉe la kampara kuirarto, estas ''Bakken''. Ĝi estas kukoj, pli grandaj ol kutime, ovalaj aŭ lunarko-formaj, kun malsamaj plenigaĵoj, ofte kun legomo (kukurbo, karoto, brasiko). Speciala populara ''Bakken'' estas kun kukurba kompletigo. Ĉi tiu grupo devus inkluzivi ''sumon'', kiu estas formita kiel torto. La kompletigo estas la sama kiel ĉe bakcano, sed estas pli ofte viando (kun [[Oryza|rizo]]). Tre stranga produkto estas ''gubadija'' unuavice karakterizaĵo de la kuirarto de la urbo de Kazanaj Tataroj. Tiu alta ronda piedo kun multtavola ŝtopaĵo, kiu inkludas [[Oryza|rizon]], sekigitajn fruktojn, domfromaĝon kaj multajn pliajn — unu el la deviga refreŝigaĵoj ĉe akceptoj. [[Dosiero:Chakchak.jpg|dekstra|eta|Ĉak-ĉak]] Tatara kuirarto estas tre riĉa je artikoloj de butero kaj dolĉa pasto: ''ĉelpek, Katlama, Koŝ-tele, lavaŝ, pate'' kaj tiele, kiuj estas servitaj kun teo. De tiuj originaj pladoj ''baursak'' (malgranda en kontrasto al aliaj Tjurkaj individuaj mielo-bulkoj, benjetoj) kaj ''ĉak-ĉak'' (mielo-krispaj pecoj de pasto en miela siropo) estas deviga ĉe nuptoj, kaj la lasta estas ankaŭ la plej ofta dolĉa donaca suveniro de Tatario. Ĉuk-ĉuk, envolvita en maldika folio de pasto kun sekaj fruktoj, alportas hejmen juna edzo, kaj liaj gepatroj, kaj tiu estas tre estimata manĝaĵo ĉe geedziĝoj. Eĉ pli originala kaj unika plado estas tatara Koŝ-tele kaj talkiŝ-kompletigo (pli densa ol [[Sukerŝpinaĵo|katuna sukeraĵo]]). Tradicia tatara kuirarto karakterizita per la uzado de granda kvanto de graso. Uzado de grasaj bestoj: butero kaj lardo (ŝafido, bovino, ĉevalo kaj ansero malpli), legomo — sunfloro, olivo malofte, mustardo kaj kanaba oleo. Dolĉa estas la plej vaste uzita medo. Ĝi povas esti dolĉaĵo, servita kun teo. De la plej antikvaj trinkaĵoj estas ''[[Ajrano|ajran]]'', farita per ''katika'' malvarma akvo. La Tataroj delonge uzas ankaŭ ''kvass'', el sekala faruno kaj malto. Dum la vespermanĝaj festoj por [[deserto]], oni servas [[kompoto]]n de sekigitaj [[abrikoto]]j. De aliaj karakterizaj trinkaĵoj (ne alkoholaj) povas esti notita ''ŝorbeto'' — dolĉa trinkaĵo farita de mielo, kiu havis en la fino de 19a kaj komenco de 20a jarcentoj nur ceremonian valoron. Ekzemple, ĉe la Kazanaj Tataroj dum la geedziĝo la gastoj portis "ŝorbeton de la edziniĝonto". La gastoj, trinkinte tiun ŝorbeton, metis sur pleton monon kiu estis destinita por la juna paro. == Termika traktado de pladoj kaj kuir-stokado == Por kompreni la specifojn de la nacia kuirarto estas de graveco la [[kameno]], kiu, siavice, estas ligita al la teknologio de kuirado. Tatara forno en aspekto, havas konsiderindan originalecon asociita kun etna trajto de la nacio. Ĝi estas distingita de pli malgranda benko, kaj plej grave, la ĉeesto de flanka kornico staranta sur la kaldronaj fornoj signife diferencas de aliaj popoloj. La procezo de kuirado estis reduktita al kuirado aŭ rostado (plejparte faruno) en la poto kaj bakado en la forno. Ĉiuj specoj de supoj, grueloj kaj terpomoj en la plej multaj okazoj estas kuiritaj en la poto. Ĝi ankaŭ estas bolita lakto, preparita kun lakto produkto ''tribunalo'' (ruĝa fromaĝo), kaj fritita ''Katlama, baursak'' , ktp. Rostado viandon (en la graso) por la tradicia tatara kuirarto ne estas tipa. Ĝi estis nur kiam oni faras pilafon. La viando estis kuirita en la supo en grandaj pecoj (alpremitaj nur antaŭ manĝi). Foje boligita viando (kokina), dividita en malgrandaj pecoj estis submetita al plia termika traktado en la formo de rostado aŭ fritado en la poto. Plia pretigo (rostanta) de la tuta ansero aŭ anaso estis farita en la forno. Manĝoj super malferma fajro estis preparita malpli ofte. Al tiu teknologio utilas en la fabrikado de patkukoj (''Taĉe, kajmak'') kaj kuirado ovojn (''tebe''), dum pato estis metita sur ''tagan''. De ceramiko estas potoj uzitaj por knedi la paston, kruĉoj por stokado kaj transportado de vendejaj produktoj kaj trinkaĵoj. Depende de la celo ili estis de malsamaj grandecoj, laktokruĉoj estas kun kapacito de 2-3 litroj kaj ujoj por ebriiga trinkaĵo ''Buza'' en siteloj. En la pasinteco, la Tataroj, kiel aliaj popoloj de la Meza Volgo kaj la Uralo, larĝe aplikis lignajn kuirilojn: rulaj pingloj kaj tabuloj por pastoperkutiloj por miksado produktojn en la procezo de kuirado kaj boligado de terpomoj. Lignaj vazoj estis uzitaj por bakado de pano. Do, la pasto por pano estis miksita en la knedada trinkujo, farita de proksime konvenitaj stangoj, are streĉitaj. Estis instiganta la batanto per ligna ŝovelilo. Speciala atento estis havigita al la teo-aferoj. Teon oni ŝatis trinki de malgrandaj tasoj (ne malvarmigita), nome malaltaj malgrandaj tasoj, kun rondeta fundo kaj subtaso. La temo de servado de la teo-tablo, krom por tasoj, personaj platoj, sukero bovlo, lakta kruĉo, tekruĉo, kuleretoj, estis la [[samovaro]]. Al brilo de la purigita, kraketado samovaro kun tekruĉo sur la brulilo stariĝis la tono por bona konversacio, bona humoro kaj ĉiam ornamita tablo en la ferioj kaj dum la semajno. En niaj tagoj tie estis grandaj ŝanĝoj en metodoj de termika traktado de pladoj kaj kuireja ekipaĵo. La enkonduko de familiaj gaskuirmaŝinoj, mikroondaj bakfornoj ktp. kondukis al la adopto de novaj teknologiaj metodoj kaj pladoj, precipe rostitaj (viando, fiŝo, kaj kotletoj, legomoj), same kiel ĝisdatigo de la kuireja inventaro. En ĉi tiu konsidero, aparte estas kupraj, feraj potoj, kaj multe de la lignaj vazoj. Ĉiu familio havas grandan kvanton de potoj el [[aluminio]] kaj emajlo, diversaj kaseroloj kaj aliaj uzaĵoj. == Moderneco == La potenco de la Tataroj, ŝparante resume tradician tataran kuirarton, travivis gravajn ŝanĝojn. Lige kun la disfalo de reloĝigo de la Tataroj kaj la asociita perdo de naciaj kulinaraj tradicioj, kaj kiel rezulto de tutmondaj ŝanĝoj en la strukturo de potenco en la kunteksto de tutmondiĝo kaj merkataj rilatoj, estas multaj novaj nutraĵoj kaj produktoj, riĉigante la nacian kuirarton. Pli grave oni komencis preni de la fruktoj kaj legomoj, pligrandigis la gamon de fiŝo-pladoj, estiĝis la vivo de fungoj, [[tomato]]j kaj saleco. La plej granda parto estis konsumita antaŭe konsiderite kiel ekzotaj fruktoj kaj legomoj fariĝis haveblaj tra [[internacia komerco]]. Nun sur la manĝotablo la tatara familio en la urboj kune kun la naciaj tataraj pladoj povas vidi la tutan gamon de produktoj de monda internacia kuirarto. Sed la kamparo restis la gardanto de tradiciaj pladoj. Tatara kuirarto konservis la originalecon de sia dezajno, kuirado kaj gusto, kiu estas unu kialo de ilia populareco inter la aliaj popoloj de [[Rusio]]. == Literaturo == * ''Al Y. A. kaj.'' - Tatara kuirarto. — [[Kazano|Kazan]], tatara libro eldonejo, 1985-319 S. Il.; 8 l incl. == Ligoj == * [http://www.gotovim.ru/national/tatar/ - Tatara kuirarto (receptoj, novaĵoj)] * [http://tatar.com.ru/ash.php - Tatara kuirarto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180807153612/http://tatar.com.ru/ash.php |date=2018-08-07 }} * [http://nevesta-kazan.narod.ru/text/tatar-svadebnaya-kuhna.htm Nuptomanĝo de Tataroj] * [http://kulinar-market.ru/ Tradiciaj kaj originalaj receptoj de tatara kuirarto] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tatara kuirarto]] [[Kategorio:Tataroj]] 6qsi8blu8kn2w4zrqe0lajhajr4hn9t 0 594109 9441350 9434588 2026-07-29T15:25:56Z Ceancata 20778 /* Ameriko */ 9441350 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de aktualaj estroj kaj registaro''', montrante [[Ŝtatestro|ŝtatestroj]] kaj [[Ĉefministro|ĉefministroj]] estroj de registaro kie malsamaj, ĉefe en duon-prezidantaj kaj parlamentaj sistemoj. Ofte, gvidanto estas en prezidantaj sistemoj kaj prezidantaj sistemoj. En la duonprezidanta sistemo kaj la parlamenta sistemo, la estro de registara rolo (ekz. Plenuma branĉo) plenumas per la listigita estro de registaro kaj la estro de ŝtato. ==Listo de aktualaj ŝtatestro kaj estroj de registaro== * Flavaj elstaraj ĉeloj indikas ŝtatestrojn kies konstitucie interpretitaj pozicioj (ekz. Jure) individue administras la registaran plenumon, leĝdonan periodon * Bluaj elstaraj ĉeloj distingas estrojn aŭ partiajn gvidantojn ĉefe konsideritajn kiel ekzercadon (ekz. ''[[de facto]]'') pli sisteman influon, aŭtoritaton ene de sia sistemo de registaro * ''Kursivaj literoj'' indikas komisiajn (do provizorajn, agantajn) ŝtatestrojn. === [[Afriko]] === {|class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="row;" style="width:255pt;"|[[Listo de sendependaj ŝtatoj|Ŝtato]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ŝtatestro]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ĉefministro|Estroj de registaro]] |- !scope="row"|{{DZA}} <!-- Alĝerio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Alĝerio|Prezidanto]] – [[Abdelmadjid Tebboune]] |[[Ĉefministro de Alĝerio|Ĉefministro]] – [[Sifi Ghrieb]] |- !scope="row"|{{AGO}} <!-- Angolo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Angolo|Prezidanto]] – [[João Lourenço]] |- !scope="row"|{{BEN}} <!-- Benino --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Benino|Prezidanto]] – [[Patrice Talon]] |- !scope="row"|{{BWA}} <!-- Bocvano --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Bocvano|Prezidanto]] – [[Duma Boko]] |- !scope="row"|{{BFA}} <!-- Burkino --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Burkino|Prezidanto]] – [[Ibrahim Traoré]] |[[Ĉefministro de Burkino|Ĉefministro]] – [[Jean Emmanuel Ouédraogo]] <!-- jam ne plu Apollinaire Joachim Kyélem de Tambèla --> |- !scope="row"|{{BDI}} <!-- Burundo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Burundo|Prezidanto]] – [[Évariste Ndayishimiye]] |[[Ĉefministro de Burundo|Ĉefministro]] – [[Nestor Ntahontuye]] |- !scope="row"|{{TCD}} <!-- Ĉado --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Ĉado|Prezidanto]] – [[Mahamat Déby]] |[[Ĉefministro de Ĉado|Ĉefministro]] – [[Allamaye Halina]] |- !scope="row"|{{CAF}} <!-- Centr-Afrika Respubliko --> |style="background:LightYellow;"|[[Listo de prezidantoj de Centr-Afrika Respubliko|Prezidanto]] – [[Faustin-Archange Touadéra]] |[[Listo de ĉefministroj de Centr-Afrika Respubliko|Ĉefministro]] – [[Félix Moloua]] |- !scope="row"|{{COD}} <!-- Demokratia Respubliko Kongo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Demokratia Respubliko Kongo|Prezidanto]] – [[Félix Tshisekedi]] |[[Ĉefministro de Demokratia Respubliko Kongo|Ĉefministro]] – [[Judith Suminwa]] |- !scope="row"|{{CIV}} <!-- Ebur-Bordo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Ebur-Bordo|Prezidanto]] – [[Alassane Ouattara]] |[[Ĉefministro de Ebur-Bordo|Ĉefministro]] – [[Robert Beugré Mambé]] |- !scope="row"|{{EGY}} <!-- Egiptio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Egiptio|Prezidanto]] – [[Abdel Fattah el-Sisi]] |[[Ĉefministro de Egiptio|Ĉefministro]] – [[Mostafa Madbouly]] |- !scope="row"|{{GNQ}} <!-- Ekvatora Gvineo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Ekvatora Gvineo|Prezidanto]] – [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] |[[Ĉefministro de Ekvatora Gvineo|Ĉefministro]] – [[Manuel Osa Nsue Nsua]] |- !scope="row"|{{ERI}} <!-- Eritreo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Eritreo|Prezidanto]] – [[Isaias Afewerki]] |- !scope="row"|{{ETH}} <!-- Etiopio --> |[[Prezidanto de Etiopio|Prezidanto]] – [[Taye Atske Selassie]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Etiopio|Ĉefministro]] – [[Abiy Ahmed|Abiy Ahmed Ali]] |- !scope="row"|{{GAB}} <!-- Gabono --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Gabono|Prezidanto]] – [[Brice Oligui Nguema]] |- !scope="row"|{{GMB}} <!-- Gambio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Gambio|Prezidanto]] – [[Adama Barrow]] |- !scope="row"|{{GHA}} <!-- Ganao --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Ganao|Prezidanto]] – [[John Mahama]] |- !scope="row"|{{DJI}} <!-- Ĝibutio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Ĝibutio|Prezidanto]] – [[Ismail Omar Guelleh]] |- !scope="row"|{{GIN}} <!-- Gvineo --> |style="background:LightYellow;"|provizora [[Prezidanto de Gvineo|Prezidanto]] – [[Mamady Doumbouya]] |[[Ĉefministro de Gvineo|Ĉefministro]] – [[Bah Oury]] |- !scope="row"|{{GNB}} <!-- Gvineo Bisaŭa --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Gvineo|Prezidanto]] – [[Umaro Sissoco Embaló]] |[[Ĉefministro de Gvineo|Ĉefministro]] – [[Braima Camará]] |- !scope="row"|{{CPV}} <!-- Kaboverdo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Kaboverdo|Prezidanto]] – [[José Maria Neves]] |[[Ĉefministro de Kaboverdo|Ĉefministro]] – [[Ulisses Correia e Silva]] |- !scope="row"|{{CMR}} <!-- Kameruno --> |style="background:LightYellow;"|[[Listo de ŝtatestroj de Kameruno|Prezidanto]] – [[Paul Biya]] |[[Ĉefministro de Kameruno|Ĉefministro]] – [[Joseph Ngute]] |- !scope="row"|{{KEN}} <!-- Kenjo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Kenjo|Prezidanto]] – [[William Ruto]] |- !scope="row"|{{COM}} <!-- Komoroj --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Komoroj|Prezidanto]] – [[Azali Assoumani]] |- !scope="row"|{{LSO}} <!-- Lesoto --> |[[Reĝo de Lesotho|Reĝo]] – [[Letsie la 3-a de Lesoto|Letsie la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Lesoto|Ĉefministro]] – [[Sam Matekane]] |- !scope="row"|{{LBR}} <!-- Liberio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Liberio|Prezidanto]] – [[Joseph Boakai]] |- !scope="row"|{{LBY}} <!-- Libio --> |style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de la Prezidanta Konsilio de Libio|Prezidanto de la Prezidanta Konsilio]] [[Mohamed al-Menfi]] |[[Ĉefministro de Libio|Ĉefministro]] – [[Abdul Hamid Dbeibeh]] |- !scope="row"|{{MDG}} <!-- Madagaskaro --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Madagaskaro|Prezidanto]] – [[Michael Randrianirina]] |[[Ĉefministro de Madagaskaro|Ĉefministro]] – vaka |- !scope="row"|{{MWI}} <!-- Malavio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Malavio|Prezidanto]] – [[Peter Mutharika]] |- !scope="row"|{{MLI}} <!-- Malio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Malio|Prezidanto]] – [[Assimi Goïta]] |- !scope="row"|{{MAR}} <!-- Maroko --> |style="background:LightYellow;"|[[Reĝo de Maroko|Reĝo]] – [[Mohamedo la 6-a (Maroko)|Mohamedo la 6-a]] |[[Ĉefministro de Maroko|Ĉefministro]] – [[Aziz Akhannouch]] |- !scope="row"|{{MUS}} <!-- Maŭricio --> |[[Prezidanto de Maŭricio|Prezidanto]] – [[Dharam Gokhool]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Maŭricio|Ĉefministro]] – [[Navin Ramgoolam]] |- !scope="row"|{{MRT}} <!-- Maŭritanio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Maŭritanio|Prezidanto]] – [[Mohamed Ould Ghazouani]] |[[Ĉefministro de Maŭritanio|Ĉefministro]] – [[Moĥtar Uld Dĵaj]] |- !scope="row"|{{MOZ}} <!-- Mozambiko --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Mozambiko|Prezidanto]] – [[Daniel Chapo]] |- !scope="row"|{{NAM}} <!-- Namibio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Namibio|Prezidanto]] – [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] |- !scope="row"|{{NGA}} <!-- Niĝerio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Niĝerio|Prezidanto]] – [[Bola Tinubu]] |- !scope="row"|{{NER}} <!-- Niĝero --> |style="background:LightYellow;"|provizora [[Prezidanto de Niĝero|Prezidanto]] – [[Abdourahamane Tchiani]] |[[Ĉefministro de Niĝero|Ĉefministro]] – [[Ali Lamine Zeine]] |- !scope="row"|{{COG}} <!-- Respubliko Kongo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Respubliko Kongo|Prezidanto]] – [[Denis Sassou Nguesso]] |[[Ĉefministro de Respubliko Kongo|Ĉefministro]] – [[Anatole Collinet Makosso]] |- !scope="row"|{{RWA}} <!-- Ruando --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Ruando|Prezidanto]] – [[Paul Kagame]] |[[Ĉefministro de Ruando|Ĉefministro]] – [[Justin Nsengiyumva]] |- !scope="row"|{{STP}} <!-- Sao-Tomeo kaj Principeo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto deSao-Tomeo kaj Principeo|Prezidanto]] – [[Carlos Vila Nova]] |[[Ĉefministro de Sao-Tomeo kaj Principeo|Ĉefministro]] – [[Américo Ramos]] |- !scope="row"|{{SYC}} <!-- Sejŝeloj --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Sejŝeloj|Prezidanto]] – [[Patrick Herminie]] |- !scope="row"|{{SEN}} <!-- Senegalo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Senegalo|Prezidanto]] – [[Bassirou Diomaye Faye]] |[[Ĉefministro de Senegalo|Ĉefministro]] – [[Ousmane Sonko]] |- !scope="row"|{{SLE}} <!-- Siera-Leono --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Siera-Leono|Prezidanto]] – [[Julius Maada Bio]] |- !scope="row"|{{SOM}} <!-- Somalio --> |[[Prezidanto de Somalio|Prezidanto]] – [[Hassan Sheikh Mohamud]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Somalio|Ĉefministro]] – [[Hamza Abdi Barre]] |- !scope="row"|{{ZAF}} <!-- Sud-Afriko --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Sud-Afriko|Prezidanto]] – [[Cyril Ramaphosa]] |- !scope="row"|{{SDN}} <!-- Sudano --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Sudano|Prezidanto]] – [[Abdel Fattah al-Burhan]] |[[Ĉefministro de Sudano|Ĉefministro]] – [[Kamil Idris]] |- !scope="row"|{{SSD}} <!-- Sud-Sudano --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Sud-Sudano|Prezidanto]] – [[Salva Kiir Mayardit]] |- !scope="row"|{{SWZ}} <!-- Svazilando --> |style="background:LightYellow;"|[[Reĝo de Svazilando|Reĝo]] – [[Mswati la 3-a]] |[[Ĉefministro de Svazilando|Ĉefministro]] – [[Russell Dlamini]] |- !scope="row"|{{TZA}} <!-- Tanzanio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Listo de prezidantoj de Tanzanio|Prezidanto]] – [[Samia Suluhu]] |- !scope="row"|{{TOG}} <!-- Togolando --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Togolando|Prezidanto]] – [[Jean-Lucien Savi de Tové]] |[[Ĉefministro de Togolando|Ĉefministro]] – [[Faure Gnassingbé]] |- !scope="row"|{{TUN}} <!-- Tunizio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Tunizio|Prezidanto]] – [[Kais Saied]] |[[Ĉefministro de Tunizio|Estro de Registaro]] – [[Sara Zaafarani]] |- !scope="row"|{{UGA}} <!-- Ugando --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Ugando|Prezidanto]] – [[Yoweri Museveni]] |- !scope="row"|{{ZMB}} <!-- Zambio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Zambio|Prezidanto]] – [[Hakainde Hichilema]] |- !scope="row"|{{ZWE}} <!-- Zimbabvo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Zimbabvo|Prezidanto]] – [[Emmerson Mnangagwa]] |} === [[Ameriko]] === {|class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="row;" style="width:255pt;"|[[Listo de sendependaj ŝtatoj|Ŝtato]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ŝtatestro]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ĉefministro|Estroj de registaro]] |- !scope="row"|{{ATG}} <!-- Antigvo kaj Barbudo --> |[[Monarkio de Antigvo kaj Barbudo|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Antigvo kaj Barbudo|Ĉefministro]] – [[Gaston Browne]] |- !scope="row"|{{ARG}} <!-- Argentino --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Argentino|Prezidanto]] – [[Javier Milei]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/articles/cg3p3p0n3j9o</ref> |- !scope="row"|{{BHS}} <!-- Bahamoj --> |[[Monarkio de Bahamoj|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Bahamoj|Ĉefministro]] – [[Philip Davis]] |- !scope="row"|{{BRB}} <!-- Barbado --> |[[Prezidanto de Barbado|Prezidanto]] – [[Sandra Mason]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Barbado|Ĉefministro]] – [[Mia Mottley]]<ref>https://www.bbc.com/news/world-latin-america-44254140</ref> |- !scope="row"|{{BLZ}} <!-- Belizo --> |[[Monarkio de Belizo|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Belizo|Ĉefministro]] – [[Johnny Briceño]] |- !scope="row"|{{BOL}} <!-- Bolivio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Bolivio|Prezidanto]] – [[Rodrigo Paz Pereira]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/articles/c77z8g447lpo</ref> |- !scope="row"|{{BRA}} <!-- Brazilo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Brazilo|Prezidanto]] – [[Luiz Inácio Lula da Silva]] |- !scope="row"|{{CHL}} <!-- Ĉilio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Ĉilio|Prezidanto]] – [[José Antonio Kast]] |- !scope="row"|{{DOM}} <!-- Domingo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Domingo|Prezidanto]] – [[Luis Abinader]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-53303502</ref> |- !scope="row"|{{DMA}} <!-- Dominiko --> |[[Prezidanto de Dominiko|Prezidanto]] – [[Sylvanie Burton]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Dominiko|Ĉefministro]] – [[Roosevelt Skerrit]] |- !scope="row"|{{ECU}} <!-- Ekvadoro --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Ekvadoro|Prezidanto]] – [[Daniel Noboa]]<ref>[https://www.bbc.com/mundo/articles/c7291r4xxneo]</ref> |- !scope="row"|{{GRD}} <!-- Grenado (lando) --> |[[Monarkio de Grenado|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Grenado|Ĉefministro]] – [[Dickon Mitchell]] |- !scope="row"|{{GUY}} <!-- Gujano --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Gujano|Prezidanto]] – [[Irfaan Ali]] |- !scope="row"|{{GTM}} <!-- Gvatemalo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Gvatemalo|Prezidanto]] – [[Bernardo Arévalo]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/articles/c902eg0lkp7o</ref> |- !scope="row"|{{HTI}} <!-- Haitio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Haitio|Prezidanto]] – [[Prezidenta Transira Konsilio]] |[[Ĉefministro de Haitio|Ĉefministro]] – [[Alix Didier Fils-Aimé]] |- !scope="row"|{{HND}} <!-- Honduro --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Honduro|Prezidanto]] – [[Xiomara Castro]] |- !scope="row"|{{JAM}} <!-- Jamajko --> |[[Monarkio de Jamajko|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Jamajko|Ĉefministro]] – [[Andrew Holness]] |- !scope="row"|{{CAN}} <!-- Kanado --> |[[Monarkio de Kanado|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Kanado|Ĉefministro]] – [[Mark Carney]] |- !scope="row"|{{COL}} <!-- Kolombio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Kolombio|Prezidanto]] – [[Gustavo Petro]] |- !scope="row"|{{CRI}} <!-- Kostariko --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Kostariko|Prezidanto]] – [[Laura Fernández Delgado]] |- !scope="row" rowspan="2"|{{CUB}} <!-- Kubo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Kuba Komunisma Partio|Unua Sekretario de la Komunisma Partio]] – [[Miguel Díaz-Canel]] |- |[[Prezidanto de Kubo|Prezidanto de la Konsilio de Ŝtato]] – Miguel Díaz-Canel |[[Ĉefministro de Kubo|Prezidanto de la Konsilio de Ministroj]] – [[Manuel Marrero Cruz]] |- !scope="row"|{{MEX}} <!-- Meksiko --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Meksiko|Prezidanto]] – [[Claudia Sheinbaum]] |- !scope="row"|{{NIC}} <!-- Nikaragvo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Nikaragvo|Prezidantoj]] – [[Daniel Ortega]] kaj [[Rosario Murillo]] |- !scope="row"|{{PAN}} <!-- Panamo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Panamo|Prezidanto]] – [[José Raúl Mulino]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/articles/c3g53y3py1ro</ref> |- !scope="row"|{{PRY}} <!-- Paragvajo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Paragvajo|Prezidanto]] – [[Santiago Peña]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/articles/c1rzw8x8l2xo</ref> |- !scope="row"|{{PER}} <!-- Peruo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Peruo|Prezidanto]] – [[Keiko Fujimori]] |[[Ĉefministro de Peruo|Ĉefministro]] – [[Ernesto Álvarez Miranda]] |- !scope="row"|{{SLV}} <!-- Salvadoro --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Salvadoro|Prezidanto]] – [[Nayib Bukele]] |- !scope="row"|{{KNA}} <!-- Sent-Kristofo kaj Neviso --> |[[Monarkio de Sent-Kristofo kaj Neviso|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Sent-Kristofo kaj Neviso|Ĉefministro]] – [[Terrance Drew]] |- !scope="row"|{{LCA}} <!-- Sent-Lucio --> |[[Monarkio de Sent-Lucio|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Sent-Lucio|Ĉefministro]] – [[Philip J. Pierre]] |- !scope="row"|{{VCT}} <!-- Sent-Vincento kaj Grenadinoj --> |[[Monarkio de Sent-Vincento kaj Grenadinoj|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Sent-Vincento kaj Grenadinoj|Ĉefministro]] – [[Ralph Gonsalves]] |- !scope="row"|{{SUR}} <!-- Surinamo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Surinamo|Prezidanto]] – [[Jennifer Geerlings-Simons]] |- !scope="row"|{{TTO}} <!-- Trinidado kaj Tobago --> |[[Prezidanto de Trinidad kaj Tobago|Prezidanto]] – [[Christine Kangaloo]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Trinidad kaj Tobago|Ĉefministro]] – [[Kamla Persad-Bissessar]] |- !scope="row"|{{URY}} <!-- Urugvajo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Urugvajo|Prezidanto]] – [[Yamandú Orsi]] |- !scope="row"|{{USA}} <!-- Usono --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Usono|Prezidanto]] – [[Donald Trump]] |- !scope="row"|{{VEN}} <!-- Venezuelo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Venezuelo|Prezidanto]] – [[Delcy Rodríguez]] |- |} === [[Azio]] === {|class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="row;" style="width:255pt;"|[[Listo de sendependaj ŝtatoj|Ŝtato]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ŝtatestro]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ĉefministro|Estroj de registaro]] |- !scope="row"|{{AFG}} <!-- Afganio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Afganio|supera gvidanto]] – [[Hibatullah Aĥundzada]] |[[Ĉefministro de Afganio|Ĉefministro]] – Hasan Aĥund |- !scope="row"|{{AZE}} <!-- Azerbajĝano --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Azerbajĝano|Prezidanto]] – [[Ilham Alijev]] |[[Ĉefministro de Azerbajĝano|Ĉefministro]] – [[Ali Asadov]] |- !scope="row"|{{BGD}} <!-- Bangladeŝo --> |[[Prezidanto de Bangladeŝo|Prezidanto]] – [[Mohammed Shahabuddin]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Bangladeŝo|Ĉefministro]] – ''vakanta'' |- !scope="row"|{{IND}} <!-- Barato --> |[[Listo de Prezidantoj de Barato|Prezidanto]] – [[Droupadi Murmu]] |style="background:LightYellow;"|[[Listo de Ĉefministroj de Barato|Ĉefministro]] – [[Narendra Modi]] |- !scope="row"|{{BHR}} <!-- Barejno --> |style="background:LightYellow;"|[[Reĝo de Barejno|Reĝo]] – [[Hamad bin Isa Al Ĥalifa]] |[[Ĉefministro de Barejno|Ĉefministro]] – Princo [[Salman bin Hamad Al Khalifa]] |- !scope="row"|{{MMR}} <!-- Birmo --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Birmo|Prezidanto]] – ''[[Min Aung Hlaing]]'' |[[Ĉefministro de Birmo|Ĉefministro]] – [[Nyo Saw]] |- !scope="row"|{{BRN}} <!-- Brunejo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Sultano de Brunejo|Sultano]] kaj [[Ĉefministro de Brunejo|Ĉefministro]] – [[Hassanal Bolkiah]] |- !scope="row"|{{BTN}} <!-- Butano --> |style="background:LightCyan;"|[[Druk-Gyalpo|Reĝo]] – [[Jigme Khesar Namgyel Wangchuck]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Butano|Ĉefministro]] – [[Tshering Tobgay]] |- !scope="row" rowspan="2"|{{CHN}} <!-- Ĉina Popola Respubliko --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio|Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio]] – [[Xi Jinping]] |- |[[Prezidanto de Ĉina Popola Respubliko|Prezidanto]] – [[Xi Jinping]] |[[Ĉefministro de Ĉina Popola Respubliko|Ĉefministro]] – [[Li Qiang]] |- !scope="row"|{{PHL}} <!-- Filipinoj --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Filipinoj|Prezidanto]] – [[Bongbong Marcos]] |- !scope="row"|{{IDN}} <!-- Indonezio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Indonezio|Prezidanto]] – [[Prabowo Subianto]] |- !scope="row"|{{IRQ}} <!-- Irako --> |[[Prezidanto de Irako|Prezidanto]] – [[Abdul Latif Rashid]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Irako|Ĉefministro]] – [[Masud Pezeŝkian]] |- !scope="row" rowspan="2"|{{IRN}} <!-- Irano --> |colspan="2" style="background:LightCyan;" align="center"|[[Plej supera gvidanto de Irano|Plej supera gvidanto]] – [[Moĝtaba Ĥamenei]] |- |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Irano|Prezidanto]] – [[Hassan Rouhani]] |- !scope="row"|{{ISR}} <!-- Israelo --> |[[Prezidanto de Israelo|Prezidanto]] – [[Isaac Herzog]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Israelo|Ĉefministro]] – [[Benjamin Netanjahu]] |- !scope="row"|{{JPN}} <!-- Japanio --> |[[Imperiestro de Japanio|Imperiestro]] – [[Naruhito]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Japanio|Ĉefministro]] – [[Sanae Takaichi]] |- !scope="row"|{{YEM}} <!-- Jemeno --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Jemeno|Prezidanto]] – [[Rashad al-Alimi]] |[[Ĉefministro de Jemeno|Ĉefministro]] – [[Salem Saleh bin Braik]] |- !scope="row"|{{JOR}} <!-- Jordanio --> |style="background:LightYellow;"|[[Reĝo de Jordanio|Reĝo]] – [[Abdullah la 2-a (Jordanio)|Abdullah la 2-a]] |[[Ĉefministro de Jordanio|Ĉefministro]] – [[Jafar Hassan]] |- !scope="row"|{{KHM}} <!-- Kamboĝo --> |[[Reĝo de Kamboĝo|Reĝo]] – [[Norodom Sihamoni]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Kamboĝo|Ĉefministro]] – [[Hun Manet]] |- !scope="row"|{{QAT}} <!-- Kataro --> |style="background:LightYellow;"|[[Emiro de Kataro|Emir]] – [[Tamim bin Hamad Al Thani]] |[[Ĉefministro de Kataro|Ĉefministro]] – [[Mohammed bin Abdulrahman Al Thani]] |- !scope="row"|{{KAZ}} <!-- Kazaĥio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Kazaĥio|Prezidanto]] – [[Kasimĵomart Tokajev]]<ref>https://eo.wikinews.org/wiki/Eksi%C4%9Dis_prezidanto_de_Kaza%C4%A5io_Nursultan_Nazarbajev</ref> |[[Ĉefministro de Kazaĥio|Ĉefministro]] – [[Olzhas Bektenov]] |- !scope="row"|{{CYP}} <!-- Kipro --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Kipro|Prezidanto]] – [[Nikos Christodoulides]] |- !scope="row"|{{KGZ}} <!-- Kirgizio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Kirgizio|Prezidanto]] – [[Sadyr Japarov]] |- !scope="row"|{{KWT}} <!-- Kuvajto --> |style="background:LightYellow;"|[[Emiro de Kuvajto|Emiro]] – [[Miŝ'al al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah]] |[[Ĉefministro de Kuvajto|Ĉefministro]] – [[Ahmad Al-Abdullah Al-Sabah]] |- !scope="row" rowspan="2"|{{LAO}} <!-- Laoso --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Ĝenerala Sekretario de Laosa Popola Revolucia Partio|Ĝenerala Sekretario de Komunisma Partio]] – [[Thongloun Sisoulith]] |- |[[Prezidanto de Laoso|Prezidanto]] – Thongloun Sisoulith |[[Ĉefministro de Laoso|Ĉefministro]] – [[Sonexay Siphandone]] |- !scope="row"|{{LBN}} <!-- Libano --> |[[Prezidanto de Libano|Prezidanto]] – [[Michel Aoun]] |style="background-color:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Libano|Prezidanto de Konsilo de Ministroj]] – [[Nawaf Salam]] |- !scope="row"|{{MYS}} <!-- Malajzio --> |[[Yang di-Pertuan Agong]] (Reĝo de Malajzio) – [[Ibrahim Ismail]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Malajzio|Ĉefministro]] – [[Anwar Ibrahim]] |- !scope="row"|{{MDV}} <!-- Maldivoj --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Maldivoj|Prezidanto]] – [[Mohamed Muizzu]] |- !scope="row"|{{MNG}} <!-- Mongolio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Mongolio|Prezidanto]] – [[Ukhnaa Khurelsukh]] |[[Ĉefministro de Mongolio|Ĉefministro]] – [[Gombojavyn Zandanshatar]] |- !scope="row"|{{NPL}} <!-- Nepalo --> |[[Prezidanto de Nepalo|Prezidanto]] – [[Ram Chandra Poudel]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Nepalo|Ĉefministro]] – ''[[Sushila Karki]]'' |- !scope="row" rowspan="2"|{{PRK}} <!-- Nord-Koreio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de la Partio de Laboristoj de Koreio]] – [[Kim Ĝong-un]] |- |[[Listo de leaders de Nord-Koreio|Supera Ĉefo]] kaj [[Prezidanto de la Komisiono pri Ŝtataj Aferoj]] – Kim Ĝong-un |[[Ĉefministro de Nord-Koreio|Ĉefministro]] – [[Pak Pong-ju]] |- !scope="row"|{{OMN}} <!-- Omano --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Sultano de Omano|Sultano]] kaj [[Ĉefministro de Omano|Ĉefministro]] – [[Haitham ibn Tariq]] |- !scope="row"|{{TLS}} <!-- Orienta Timoro --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Orienta Timoro|Prezidanto]] – [[José Ramos-Horta]] |[[Ĉefministro de Orienta Timoro|Ĉefministro]] – [[Xanana Gusmão]] |- !scope="row"|{{PAK}} <!-- Pakistano --> |[[Prezidanto de Pakistano|Prezidanto]] – [[Asif Ali Zardari]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Pakistano|Ĉefministro]] – [[Shehbaz Sharif]] |- !scope="row"|{{PSE}} <!-- Palestino --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato|Prezidanto]] – [[Mahmoud Abbas]] |[[Ĉefministro de Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato|Ĉefministro]] – [[Mohammad Mustafa]] |- !scope="row"|{{SAU}} <!-- Sauda Arabio --> |style="background:LightYellow;"|[[Sauda dinastio|Reĝo]] – [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] |[[Ĉefministro de Sauda Arabio|Ĉefministro]] – [[Muhammad bin Salman]] |- !scope="row"|{{SGP}} <!-- Singapuro --> |[[Prezidanto de Singapuro|Prezidanto]] – [[Tharman Shanmugaratnam]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Singapuro|Ĉefministro]] – [[Lawrence Wong]] |- !scope="row"|{{SYR}} <!-- Sirio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Sirio|Prezidanto]] – [[Ahmed al-Sharaa]] |- !scope="row"|{{LKA}} <!-- Srilanko --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Srilanko|Prezidanto]] – [[Anura Kumara Dissanayake]] |- !scope="row"|{{KOR}} <!-- Sudkoreio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Sudkoreio|Prezidanto]] – [[Lee Jae-Myung]] |- !scope="row"|{{TJK}} <!-- Taĝikio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Taĝikio|Prezidanto]] – [[Emomalii Raĥmon]] |[[Ĉefministro de Taĝikio|Ĉefministro]] – [[Kokhir Rasulzoda]] |- !scope="row"|{{THA}} <!-- Tajlando --> |[[Monarkio de Tajlando|Reĝo]] – [[Maha Vajiralongkorn]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Tajlando|Ĉefministro]] – [[Anutin Charnvirakul]] |- !scope="row"|{{TWN}} <!-- Tajvano --> |[[Prezidanto de la Respubliko Ĉinio|Prezidanto]] – [[Lai Ching-te]] (ankaŭ konata kiel [[William Lai]]) |[[Ĉefministro de la Respubliko Ĉinio|Ĉefministro]] – [[Cho Jung-tai]] |- !scope="row"|{{TUR}} <!-- Turkio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Turkio|Prezidanto]] – [[Recep Tayyip Erdoğan]] |- !scope="row"|{{TKM}} <!-- Turkmenio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Turkmenio|Prezidanto]] – [[Serdar Berdimuĥamedov]] |- !scope="row"|{{ARE}} <!-- Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|Prezidanto]] – [[Muhamad bin Zajid bin Sultan Al Nahjan]] |[[Ĉefministro de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|Ĉefministro]] – [[Mohamedo bin Raŝid Al Maktum]] |- !scope="row"|{{UZB}} <!-- Uzbekio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Uzbekio|Prezidanto]] – [[Ŝavkat Mirzijojev]] |[[Ĉefministro de Uzbekio|Ĉefministro]] – [[Abdulla Aripov]] |- !scope="row" rowspan="2"|{{VNM}} <!-- Vjetnamio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Ĝenerala Sekretario de Komunisma Partio de Vjetnamio|Ĝenerala Sekretario de Komunisma Partio]] – [[Tô Lâm]] |- |[[Prezidanto de Vjetnamio|Prezidanto]] – [[Lương Cường]] |[[Ĉefministro de Vjetnamio|Ĉefministro]] – [[Phạm Minh Chính]] |- |} === [[Eŭropo]] === {|class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="row;" style="width:255pt;"|[[Listo de sendependaj ŝtatoj|Ŝtato]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ŝtatestro]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ĉefministro|Estroj de registaro]] |- !scope="row"|{{ALB}} <!-- Albanio --> |[[Prezidanto de Albanio|Prezidanto]] – [[Bajram Begaj]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Albanio|Ĉefministro]] – [[Edi Rama]] |- !scope="row"|{{AND}} <!-- Andoro --> |[[Listo de kunprincoj de Andoro|Episkopa Kun-Princo]] – [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]]<br>[[Listo de kunprincoj de Andoro|Franca Kun-Princo]] – [[Emmanuel Macron]] |style="background:LightYellow;"|[[Estro de Registaro de Andoro|Estro de Registaro]] – [[Xavier Espot Zamora]] |- !scope="row"|{{ARM}} <!-- Armenio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Armenio|Prezidanto]] – [[Vahagn Khachaturyan]] |[[Ĉefministro de Armenio|Ĉefministro]] – [[Nikol Paŝinjan]] |- !scope="row"|{{AUT}} <!-- Aŭstrio --> |[[Prezidanto de Aŭstrujo|Prezidanto]] – [[Alexander Van der Bellen]] |style="background:LightYellow;"|[[Kanceliero (Aŭstrio)|Kanceliero]] – [[Christian Stocker]] |- !scope="row"|{{BLR}} <!-- Belorusio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Belorusio|Prezidanto]] – [[Aleksandro Lukaŝenko]] |[[Ĉefministro de Belorusio|Ĉefministro]] – [[Aleksander Turĉin]] |- !scope="row"|{{BEL}} <!-- Belgio --> |[[Listo de belgaj reĝoj|Reĝo]] – [[Filipo (Belgio)|Filipo]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Belgio|Ĉefministro]] – [[Bart De Wever]] |- !scope="row" rowspan="4"|{{BIH}} <!-- Bosnio kaj Hercegovino --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Alta Reprezentanto por Bosnio kaj Hercegovino|Alta Reprezentanto]] – [[Christian Schmidt]] |- !scope="row"|<small>[[Prezidanteco de Bosnio kaj Hercegovino|Prezidanteco]]</small> |rowspan="3" |[[Prezidanto de la Konsilio de Ministroj de Bosnio kaj Hercegovino|Prezidanto de la Konsilio de Ministroj]] – [[Borjana Krišto]] |- |style="background:LightCyan;"|[[Željko Komšić]] ([[Prezidantoj de la Prezidanteco de Bosnio kaj Hercegovino|Prezidantoj]]) |- |<div class="hlist inline"> *[[Denis Bećirović]] (kiel Membro) *[[Željka Cvijanović]] (kiel Membro) </div> |- !scope="row"|{{BGR}} <!-- Bulgario --> |[[Prezidanto de Bulgario|Prezidanto]] – [[Rumen Radev]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Bulgario|Ĉefministro]] – [[Rosen Ĵeljaskov]] |- !scope="row"|{{CZE}} <!-- Ĉeĥio --> |[[Listo de prezidantoj de Ĉeĥio|Prezidanto]] – [[Petr Pavel]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Ĉeĥio|Ĉefministro]] – [[Petr Fiala]] |- !scope="row"|{{DNK}} <!-- Danio --> |[[Listo de danaj reĝoj|Reĝo]] – [[Frederiko la 10-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Danio|Ĉefministro]] – [[Mette Frederiksen]] |- !scope="row"|{{EST}} <!-- Estonio --> |[[Prezidanto de Estonio|Prezidanto]] – [[Alar Karis]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Estonio|Ĉefministro]] – [[Kristen Michal]] |- !scope="row"|{{FIN}} <!-- Finnlando --> |[[Prezidanto de Finnlando|Prezidanto]] – [[Alexander Stubb]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Finnlando|Ĉefministro]] – [[Petteri Orpo]] |- !scope="row"|{{FRA}} <!-- Francio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|Prezidanto]] – [[Emmanuel Macron]] |[[Ĉefministro (Francio)|Ĉefministro]] – [[Sébastien Lecornu]] |- !scope="row"|{{DEU}} <!-- Germanio --> |[[Prezidanto de Germanio|Prezidanto]] – [[Frank-Walter Steinmeier]] |style="background:LightYellow;"|[[Kanceliero (Germanio)|Kanceliero]] – [[Friedrich Merz]] |- !scope="row"|{{GRC}} <!-- Grekio --> |[[Prezidanto de Grekio|Prezidanto]] – [[Konstantinos Tasoulas]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Grekio|Ĉefministro]] – [[Kiriakos Mitsotakis]] |- !scope="row"|{{ESP}} <!-- Hispanio --> |[[Monarkio de Hispanio|Reĝo]] – [[Filipo la 6-a (Hispanio)|Filipo la 6-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de la Registaro de Hispanio|Prezidanto de la Registaro]] – [[Pedro Sánchez Pérez-Castejón]] |- !scope="row"|{{HUN}} <!-- Hungario --> |[[Prezidanto de Hungario|Prezidanto]] – [[Tamás Sulyok]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Hungario|Ĉefministro]] – [[Péter Magyar]] |- !scope="row"|{{IRL}} <!-- Irlando --> |[[Prezidanto de Irlando|Prezidanto]] – [[Catherine Connolly]] |style="background:LightYellow;"|[[Taoiseach]] – [[Michéal Martin]] |- !scope="row"|{{ISL}} <!-- Islando --> |[[Prezidanto de Islando|Prezidanto]] – [[Halla Tómasdóttir]] |style="background:LightYellow;"|[[Listo de ĉefministroj de Islando|Ĉefministro]] – [[Kristrún Frostadóttir]] |- !scope="row"|{{ITA}} <!-- Italio --> |[[Prezidanto de Italio|Prezidanto]] – [[Sergio Mattarella]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Italio|Prezidanto de Konsilio de Ministroj]] – [[Giorgia Meloni]] |- !scope="row"|{{GEO}} <!-- Kartvelio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Kartvelio|Prezidanto]] – [[Miĥail Kavelaŝvili]] |[[Ĉefministro de Kartvelio|Ĉefministro]] – [[Irakli Kobakhidze]] |- !scope="row"|{{HRV}} <!-- Kroatio --> |[[Prezidanto de Kroatio|Prezidanto]] – [[Zoran Milanović]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Kroatio|Ĉefministro]] – [[Andrej Plenković]] |- !scope="row"|{{LVA}} <!-- Latvio --> |[[Prezidanto de Latvio|Prezidanto]] – [[Edgars Rinkēvičs]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Latvio|Ĉefministro]] – [[Andris Kulbergs]] |- !scope="row" rowspan="2"|{{LIE}} <!-- Liĥtenŝtejno --> |[[Monarkio de Liĥtenŝtejno|Princo]] – [[Hans Adam la 2-a]] |rowspan="2" |[[Ĉefministro de Liĥtenŝtejno|Ĉefministro]] – [[Brigitte Haas]] |- |style="background:LightYellow;"|[[Regento de Liĥtenŝtejno|Regento]] – Hereda Princo [[Alois, hereda princo de Liĥtenŝtejno|Alois]] |- !scope="row"|{{LTU}} <!-- Litovio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Litovio|Prezidanto]] – [[Gitanas Nausėda]] |[[Ĉefministro de Litovio|Ĉefministro]] – [[Mindaugas Sinkevičius]] |- !scope="row"|{{LUX}} <!-- Luksemburgo (lando) --> |[[Listo de regantoj de Luksemburgo|Grandduko]] – [[Vilhelmo la 5-a (Luksemburgo)|Vilhelmo la 5-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Luksemburgo|Ĉefministro]] – [[Luc Frieden]] |- !scope="row"|{{MKD}} <!-- Respubliko Makedonio --> |[[Prezidanto de Makedonio|Prezidanto]] – [[Gordana Siljanovska-Davkova]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Makedonio|Ĉefministro]] – [[Hristijan Mickoski]] |- !scope="row"|{{MLT}} <!-- Malto --> |[[Prezidanto de Malto|Prezidanto]] – [[Myriam Spiteri Debono]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Malto|Ĉefministro]] – [[Robert Abela]] |- !scope="row"|{{MDA}} <!-- Moldavio --> |[[Prezidanto de Moldavio|Prezidanto]] – [[Maia Sandu]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Moldavio|Ĉefministro]] – [[Dorin Recean]] |- !scope="row"|{{MCO}} <!-- Monako (lando) --> |style="background:LightYellow;"|[[Monarkio de Monako|Princo]] – [[Alberto la 2-a (Monako)|Alberto la 2-a]] |[[Ministro de ŝtato (Monako)|Ministro de ŝtato]] – [[Christophe Mirmand]] |- !scope="row"|{{MNE}} <!-- Montenegro --> |[[Prezidanto de Montenegro|Prezidanto]] – [[Jakov Milatović]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Montenegro|Ĉefministro]] – [[Milojko Spajić]] |- !scope="row"|{{NED}} <!-- Nederlando --> |[[Monarkio de Nederlando|Reĝo]] – [[Willem-Alexander (Nederlando)|Willem-Alexander]] |style="background:LightYellow;"|[[Nederlandaj ĉefministroj|Ĉefministro]] – [[Rob Jetten]] |- !scope="row"|{{NOR}} <!-- Norvegio --> |[[Listo de norvegaj reĝoj|Reĝo]] – [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Norvegio|Ĉefministro]] – [[Jonas Gahr Støre]] |- !scope="row"|{{POL}} <!-- Pollando --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Pollando|Prezidanto]] – [[Karol Nawrocki]] |[[Ĉefministro de Pollando|Ĉefministro]] – [[Donald Tusk]] |- !scope="row"|{{PRT}} <!-- Portugalio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Portugalio|Prezidanto]] – [[António José Seguro]] |[[Ĉefministro de Portugalio|Ĉefministro]] – [[Luís Montenegro]] |- !scope="row"|{{ROU}} <!-- Rumanio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Rumanio|Prezidanto]] – ''[[Nicușor Dan]]'' |[[Ĉefministro de Rumanio|Ĉefministro]] – [[Ilie Bolojan]] |- !scope="row"|{{RUS}} <!-- Rusio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Rusio|Prezidanto]] – [[Vladimir Putin]] |[[Ĉefministro de Rusio|Ĉefministro]] – [[Miĥail Miŝustin]] |- !scope="row" rowspan="2"|{{SMR}} <!-- San-Marino --> |colspan="2" style="background:LightCyan;" align="center"|[[Kapitano Regente]] – [[Matteo Rossi]] |- |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Kapitano Regente]] – [[Lorenzo Bugli]] |- !scope="row"|{{SRB}} <!-- Serbio --> |[[Prezidanto de Serbio|Prezidanto]] – [[Aleksandar Vučić]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Serbio|Ĉefministro]] – [[Đuro Macut]] |- !scope="row"|{{SVK}} <!-- Slovakio --> |[[Prezidanto de Slovakio|Prezidanto]] – [[Peter Pellegrini]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Slovakio|Ĉefministro]] – [[Robert Fico]] |- !scope="row"|{{SVN}} <!-- Slovenio --> |[[Prezidanto de Slovenio|Prezidanto]] – [[Nataša Pirc Musar]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Slovenio|Ĉefministro]] – [[Robert Golob]] |- !scope="row"|{{SWE}} <!-- Svedio --> |[[Listo de svedaj reĝoj|Reĝo]] – [[Karolo la 16-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 16-a Gustavo]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Svedio|Ĉefministro]] – [[Ulf Kristersson]] |- !scope="row" rowspan="4"|{{CHE}} <!-- Svislando --> |- !scope="row" colspan="2"|<div align=center><small>[[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]]</small></div> |- |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Karin Keller-Sutter]] ([[Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando|Prezidanto]]) |- |colspan="2" align="center"|<div class="hlist inline"> *[[Guy Parmelin]] (Vicprezidanto) *[[Ignazio Cassis]] *[[Albert Rösti]] *[[Élisabeth Baume-Schneider]] *[[Beat Jans]] *[[Martin Pfister]] </div> |- !scope="row"|{{UKR}} <!-- Ukrainio --> |style="background:LightYellow;"|[[Prezidanto de Ukrainio|Prezidanto]] – [[Volodimir Zelenskij]] |[[Ĉefministro de Ukrainio|Ĉefministro]] – [[Julija Sviridenko]] |- !scope="row"|{{flago|Unuiĝinta Reĝlando}} [[Unuiĝinta Reĝlando]] <!-- Unuiĝinta Reĝlando --> |[[Brita monarkio|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Britaj ĉefministroj|Ĉefministro]] – [[Andy Burnham]] |- !scope="row"|{{VAT}} <!-- Vatikanurbo --> |style="background:LightYellow;"|[[Listo de ŝtatestroj de Vatikanurbo|Suvereno]] – [[Papo]] [[Leono la 14-a]] |[[Prezidanto de Pontificia Komisiono por Vatikanurbo|Prezidanto de Governorate]] – Monaĥino [[Raffaella Petrini]] |- |} === [[Oceanio]] === {|class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="row;" style="width:255pt;"|[[Listo de sendependaj ŝtatoj|Ŝtato]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ŝtatestro]] !scope="row;" style="width:455pt;"|[[Ĉefministro|Estroj de registaro]] |- !scope="row"|{{AUS}} <!-- Aŭstralio --> |[[Monarkio de Aŭstralio|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Aŭstralio|Ĉefministro]] – [[Anthony Albanese]] |- !scope="row"|{{FJI}} <!-- Fiĝioj --> |[[Prezidanto de Fiĝioj|Prezidanto]] – [[Naiqama Lalabalavu]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Fiĝioj|Ĉefministro]] – [[Sitiveni Rabuka]] |- !scope="row"|{{KIR}} <!-- Kiribato --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Kiribato|Prezidanto]] – [[Taneti Maamau]] |- !scope="row"|{{MHL}} <!-- Marŝaloj --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Marŝaloj|Prezidanto]] – [[Hilda Heine]] |- !scope="row"|{{FSM}} <!-- Federacio de Mikronezio --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Federacio de Mikronezio|Prezidanto]] – [[Wesley W. Simina]] |- !scope="row"|{{NRU}} <!-- Nauro --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Nauro|Prezidanto]] – [[David Adeang]] |- !scope="row"|{{NZL}} <!-- Nov-Zelando --> |[[Monarkio de Nov-Zelando|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Nov-Zelando|Ĉefministro]] – [[Christopher Luxon]] |- !scope="row"|{{PLW}} <!-- Palaŭo --> |colspan="2" style="background:LightYellow;" align="center"|[[Prezidanto de Palaŭo|Prezidanto]] – [[Surangel Whipps Jr.]] |- !scope="row"|{{PNG}} <!-- Papuo-Nov-Gvineo --> |[[Monarkio de Papuo-Nov-Gvineo|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Papuo-Nov-Gvineo|Ĉefministro]] – [[James Marape]] |- !scope="row"|{{SLB}} <!-- Salomonoj --> |[[Monarkio de Salomonoj|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Salomonoj|Ĉefministro]] – [[Jeremiah Manele]] |- !scope="row"|{{WSM}} <!-- Samoo --> |[[O le Ao o le Malo]] – [[Tuimaleali'ifano Va'aletoa Sualauvi II|Tuimaleali'ifano Va'aletoa Sualauvi la 2-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Samoo|Ĉefministro]] – [[Laʻauli Leuatea Schmidt]] |- !scope="row"|{{TON}} <!-- Tongo --> |style="background:LightCyan;"|[[Monarkio de Tongo|Reĝo]] – [[Tupou la 6-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Tongo|Ĉefministro]] – [[Fatafehi Fakafānua]] |- !scope="row"|{{TUV}} <!-- Tuvalo --> |[[Monarkio de Tuvalo|Reĝo]] – [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Tuvalo|Ĉefministro]] – [[Feleti Teo]] |- !scope="row"|{{VUT}} <!-- Vanuatuo --> |[[Prezidanto de Vanuatuo|Prezidanto]] – [[Nikenike Vurobaravu]] |style="background:LightYellow;"|[[Ĉefministro de Vanuatuo|Ĉefministro]] – [[Jotham Napat]] |- |} == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de ŝtataj gvidantoj en la 21-a jarcento]] * [[Listo de sendependaj statoj]] * [[Listo de landoj laŭ loĝantaro]] * [[Listo de landnomoj]] * [[Kontinento]] {{landoj}} [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj| ]] [[Kategorio:Listoj de ĉefministroj laŭ landoj| ]] [[Kategorio:Listoj de prezidantoj laŭ landoj| ]] [[Kategorio:Listoj pri politiko]] [[Kategorio:Listoj de politikistoj]] [[Kategorio:Homoj de la 21-a jarcento laŭ profesioj]] ocqos8t3iriqao3otd9sv3f3kr8qecn 0 594168 9441351 9433513 2026-07-29T15:27:01Z Ceancata 20778 /* Amerikoj: Suda */ 9441351 wikitext text/x-wiki {{Aktuala evento}} {{Vidu ankaŭ|Listo de aktualaj ŝtatestroj kaj estroj de registaro}} Ĉi tio estas listo de la estroj de aŭtonomaj ŝtatoj en la [[21-a jarcento]] de nia erao (2001-{{CURRENTYEAR}}), kiel la [[ŝtatestro]]j, [[ĉefministro]]j, do la estroj de ŝtataj registaro, kaj eventuale (nur iuj [[socialismaj ŝtatoj]] uzas tiun vortumon por ŝtatestro) la [[ĝenerala sekretario|ĝeneralaj sekretarioj]] de unuopaj ŝtatoj. == Afriko == === Afriko: Centra === * {{Angolo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Angolo|Prezidantoj]] – *** [[José Eduardo dos Santos]], prezidanto (1992–2017) *** [[João Lourenço]], prezidanto (2017–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Angolo|Ĉefministroj]] – *** [[Fernando José de França Dias Van-Dúnem]], ĉefministro (1992, 1996–1999, 2002–2008) *** [[Paulo Kassoma]], ĉefministro (2008–2010) :::''ofico nuntempe forigita'' * {{Ĉado}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Ĉado|Prezidantoj]] – *** [[Idriss Déby]], prezidanto (1990–2021) *** [[Mahamat Déby]], estro de transira milita konsilio (2021-nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Ĉado|Ĉefministroj]] – *** [[Nagoum Yamassoum]], ĉefministro (1999–2002) *** [[Haroun Kabadi]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Moussa Faki]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Pascal Yoadimnadji]], ĉefministro (2005–2007) *** <small>Adoum Younousmi, provizora ĉefministro (kelkajn tagojn en februaro 2007)</small> *** [[Delwa Kassiré Koumakoye]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Youssouf Saleh Abbas]], ĉefministro (2008–2010) *** [[Emmanuel Nadingar]], ĉefministro (2010–2013) *** [[Djimrangar Dadnadji]], ĉefministro (2013) *** [[Kalzeubet Pahimi Deubet]], ĉefministro (2013–2016) *** [[Albert Pahimi Padacké]], ĉefministro (2016–2018, 2021–2022) *** [[Saleh Kebzabo]], ĉefministro (2022–nun) * {{Centr-Afrika Respubliko}} ** [[Listo de prezidantoj de Centr-Afrika Respubliko|Prezidantoj]] – *** [[Ange-Félix Patassé]], prezidanto (1993–2003) *** [[François Bozizé]], prezidanto (2003–2013) *** [[Michel Djotodia]], prezidanto (2013), transira ŝtatestro (2013–2014) *** <small>Alexandre-Ferdinand Nguendet, provizora prezidanto (2014)</small> *** [[Catherine Samba-Panza]], transira ŝtatestro (2014–2016) *** [[Faustin-Archange Touadéra]], prezidanto (2016–nun) ** [[Listo de ĉefministroj de Centr-Afrika Respubliko|Ĉefministroj]] – *** [[Anicet-Georges Dologuélé]], ĉefministro (1999–2001) *** [[Martin Ziguélé]], ĉefministro (2001–2003) *** [[Abel Goumba]], ĉefministro (2003) *** [[Célestin Gaombalet]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Élie Doté]], ĉefministro (2005–2008) *** [[Faustin-Archange Touadéra]], ĉefministro (2008–2013) *** [[Nicolas Tiangaye]], ĉefministro (2013–2014) *** <small>André Nzapayeké, provizora ĉefministro (2014)</small> *** [[Mahamat Kamoun]], provizora ĉefministro (2014–2016) *** [[Simplice Sarandji]], ĉefministro (2016–2019) *** [[Firmin Ngrébada]], ĉefministro (2019–2021) *** [[Henri-Marie Dondra]], ĉefministro (2021–2022) *** [[Félix Moloua]], ĉefministro (2022–nun) * {{Demokratia Respubliko Kongo}} ** [[Prezidanto de Demokratia Respubliko Kongo|Prezidantoj]] – *** [[Laurent-Désiré Kabila]], prezidanto (1997–2001) *** [[Joseph Kabila]], prezidanto (2001–2019) *** [[Félix Tshisekedi]], prezidanto (2019–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Demokratia Respubliko Kongo|Ĉefministroj]] – *** [[Antoine Gizenga]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Adolphe Muzito]], ĉefministro (2008–2012) *** <small> [[Louis Alphonse Koyagialo]], provizora ĉefministro (2012) </small> *** [[Augustin Matata Ponyo]], ĉefministro (2012–2016) *** [[Samy Badibanga]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Bruno Tshibala]], ĉefministro (2017–2019) *** [[Sylvestre Ilunga]], ĉefministro (2019–2021) *** [[Jean-Michel Sama Lukonde]], ĉefministro (2021–nun) * {{Ekvatora Gvineo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Ekvatora Gvineo|Prezidantoj]] – *** [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]], prezidanto (1979–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Ekvatora Gvineo|-->Ĉefministroj – *** [[Ángel Serafín Seriche Dougan]], ĉefministro (1996–2001) *** [[Cándido Muatetema Rivas]], ĉefministro (2001–2004) *** [[Miguel Abia Biteo Boricó]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Ricardo Mangue Obama Nfubea]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Ignacio Milam Tang]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Vicente Ehate Tomi]], ĉefministro (2012–2016) *** [[Francisco Pascual Obama Asue]], ĉefministro (2016–nun) * {{Gvineo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Gvineo|Prezidantoj]] – *** [[Omar Bongo]], prezidanto (1967–2009) *** <small> Didjob Divungi Di Ndinge, provizora prezidanto (2009) </small> *** <small> Rose Francine Rogombé, provizora prezidanto (2009) </small> *** [[Ali Bongo Ondimba]], prezidanto (2009–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Gvineo]]-->Ĉefministroj – *** [[Jean-François Ntoutoume Emane]], ĉefministro (1999–2006) *** [[Jean Eyeghé Ndong]], ĉefministro (2006–2009) *** [[Paul Biyoghé Mba]], ĉefministro (2009–2012) *** [[Raymond Ndong Sima]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Daniel Ona Ondo]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Emmanuel Issoze-Ngondet]], ĉefministro (2016–2019) *** [[Julien Nkoghe Bekale]], ĉefministro (2019–2020) *** [[Rose Christiane Raponda]], ĉefministro (2020–nun) * {{Kameruno}} ** [[Listo de ŝtatestroj de Kameruno|Prezidantoj]] – *** [[Paul Biya]], prezidanto (1982–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Kameruno|-->Ĉefministroj – *** [[Peter Mafany Musonge]], ĉefministro (1996–2004) *** [[Ephraïm Inoni]], ĉefministro (2004–2009) *** [[Philémon Yang]], ĉefministro (2009–2019) *** [[Joseph Ngute]], ĉefministro (2019-nun) * {{Respubliko Kongo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de la Respubliko Kongo|Prezidantoj]] – *** [[Denis Sassou Nguesso]], prezidanto (1997–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Respubliko Kongo|-->Ĉefministroj – *** [[Isidore Mvouba]], ĉefministro (2005–2009) *** [[Clément Mouamba]], ĉefministro (2016–nun) * {{Santomeo kaj Principeo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Santomeo kaj Principeo |Prezidantoj]] – *** [[Miguel Trovoada]], prezidanto (1991–2001) *** [[Fradique de Menezes]], prezidanto (2001–2003) *** <small> Fernando Pereira, la pli aĝa, provizora prezidanto dum ribelo de semajno en julio 2003 </small> *** [[Fradique de Menezes]], prezidanto (2003–2011) *** [[Manuel Pinto da Costa]], prezidanto (2011–2016) *** [[Evaristo Carvalho]], prezidanto (2016–2021) *** [[Carlos Vila Nova]], prezidanto (2021–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Santomeo kaj Principeo]]-->Ĉefministroj – *** [[Guilherme Posser da Costa]], ĉefministro (1999–2001) *** [[Evaristo Carvalho]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Gabriel Costa]], ĉefministro (2002) *** [[Maria das Neves]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Damião Vaz d'Almeida]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Maria do Carmo Silveira]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Tomé Vera Cruz]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Patrice Trovoada]], ĉefministro (2008) *** [[Joaquim Rafael Branco]], ĉefministro (2008–2010) *** [[Patrice Trovoada]], ĉefministro (2010–2012) *** [[Gabriel Costa]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Patrice Trovoada]], ĉefministro (2014–2018) *** [[Jorge Bom Jesus]], ĉefministro (2018–2022) *** [[Patrice Trovoada]], ĉefministro (2022–nun) === Afriko: Nordcentra === * [[Socialisma Popola Libia Araba Ĵamahirija]] ** <!--[[Prezidanto de Libio]]-->Prezidantoj – *** [[Muamar Kadafi]], **** Prezidanto de Revolucia Komanda Konsilio (1969–1977) **** Ĝenerala Sekretario de la Ĝenerala Populara Kongreso (1977–1979) **** Frata Gvidanto kaj Gvidilo de la Revolucio (1979–2011) *** <small>[[Muhammad az-Zanati]], ĝenerala sekretario (1992–2008)</small> *** <small>[[Miftah Muhammed K'eba]], ĝenerala sekretario (2008–2009)</small> *** <small>[[Imbarek Shamekh]], ĝenerala sekretario (2009–2010)</small> *** <small>[[Mohamed Abu al-Qasim al-Zwai]], ĝenerala sekretario (2010–2011)</small> ** <small><!--[[Ĉefministro de Libio]]-->Ĉefministroj –</small> *** <small>[[Imbarek Shamekh]], ĉefministro (2000–2003)</small> *** <small>[[Shukri Ghanem]], ĉefministro (2003–2006)</small> *** <small>[[Baghdadi Mahmudi]], ĉefministro (2006–2011)</small> * [[Nacia Transira Konsilio]] de Libio ** <!--[[Prezidanto de Libio]]-->Prezidantoj – *** <small>Mustafa Abdul Jalil, konsilia prezidanto (2011–2012)</small> ** <!--[[Ĉefministro de Libio]]-->Ĉefministroj – *** <small>Mahmoud Jibril, provizora ĉefministro (2011)</small> *** <small>*Ali Tarhouni, provizora ĉefministro (2011)</small> *** <small>*Abdurrahim El-Keib, provizora ĉefministro (2011–2012)</small> * Ŝtato {{Libio}} ** <!--[[Prezidanto de Libio]]-->Prezidantoj – *** <small> Mohammed Ali Salim, provizora prezidanto (2012) </small> *** [[Mohammed Magariaf]], prezidanto (2012–2013) *** <small> Giuma Ahmed Atigha, provizora prezidanto (2013) </small> *** [[Nouri Abusahmain]], prezidanto de la Ĝenerala Nacia Kongreso (2013-2014 kaj 2014-2016) *** [[Abu Bakr Baira]], prezidanto de la Ĉambro de Reprezentantoj (2014) *** [[Aguila Saleh Issa]], prezidanto de la Ĉambro de Reprezentantoj (2014–nun) *** [[Fayez al-Sarraj]], prezidanto de la Prezidanta Konsilio (2016–2021) *** [[Mohamed al-Menfi]], prezidanto de la Prezidanta Konsilio (2021-nun) ** <!--[[Ĉefministro de Libio]]-->Ĉefministroj – *** [[Abdurrahim El-Keib]], ĉefministro (2012) *** [[Ali Zeidan]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Abdullah al-Thani]], ĉefministro ''en ribelo'' (2014–nun) *** [[Fayez al-Sarraj]], ĉefministro (2016–2021) *** [[Abdul Hamid Dbeibeh]], ĉefministro (2021-nun) * {{Tunizio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Tunizio|Prezidantoj]] – *** [[Zine El Abidine Ben Ali]], prezidanto (1987–2011) *** [[Fouad Mebazaâ]], provizora prezidanto (2011) *** [[Moncef Marzouki]], prezidanto (2011–2014) *** [[Beji Caid Essebsi]], prezidanto (2014-2019) *** <small> Mohamed Ennaceur, provizora prezidanto (2019)</small> *** [[Kais Saied]], prezidanto (2019-nun) ** <!--[[Ĉefministroj de Tunizio]]-->Ĉefministroj – *** [[Mohamed Ghannouchi]], ĉefministro (1999–2011) *** <small> Beji Caid Essebsi, ĉefministro (2011) </small> *** [[Hamadi Jebali]], estro de registaro (2011–2013) *** [[Ali Laarayedh]], estro de registaro (2013–2014) *** [[Mehdi Jomaa]], estro de registaro (2014–2015) *** [[Habib Essid]], estro de registaro (2015–2016) *** [[Youssef Chahed]], estro de registaro (2016–2020) *** <small>Elyes Fakhfakh, estro de registaro (februaro-septembro 2020)</small> *** [[Hichem Mechichi]], estro de registaro (2020–2021) *** [[Najla Bouden]], estro de registaro (2021-nun) === Afriko: Nordokcidenta === * {{Alĝerio}} ** [[Prezidanto de Alĝerio|Prezidantoj]] – *** [[Abdelaziz Bouteflika]], prezidanto (1999–2019) *** <small>Abdelkader Bensalah, transira prezidanto (2019)</small> *** [[Abdelmadjid Tebboune]], prezidanto (2019-nun) ** [[Ĉefministro de Alĝerio|Ĉefministroj]] – *** [[Ali Benflis]], ĉefministro (2000–2003) *** [[Ahmed Ouyahia]], ĉefministro (2003–2006) *** [[Abdelaziz Belkhadem]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Ahmed Ouyahia]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Abdelmalek Sellal]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Youcef Yousfi]], provizora ĉefministro (2014) *** [[Abdelmalek Sellal]], ĉefministro (2014–2017) *** [[Abdelmadjid Tebboune]], ĉefministro (2017) *** [[Ahmed Ouyahia]], ĉefministro (2017–2019) *** [[Noureddine Bedoui]], ĉefministro (2019) *** <small>Sabri Boukadoum, provizora ĉefministro (2019)</small> *** [[Abdelaziz Djerad]], ĉefministro (2019–2021) *** [[Aymen Benabderrahmane]], ĉefministro (2021–nun) * {{Maroko}} ** [[:Kategorio:Reĝoj de Maroko|Reĝoj]] – *** [[Mohamedo la 6-a (Maroko)|Mohamedo la 6-a]], reĝo (1999–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Maroko|-->Ĉefministroj – *** [[Abderrahmane Youssoufi]], ĉefministro (1998–2002) *** [[Driss Jettou]], ĉefministro (2002–2007) *** [[Abbas El Fassi]], ĉefministro (2007–2011) *** [[Abdelilah Benkirane]], ĉefministro (2011–2017) *** [[Saadeddine Othmani]], ĉefministro (2017–2021) *** [[Aziz Akhannouch]], ĉefministro (2021–nun) <small> *** [[Araba Demokratia Sahara Respubliko]], havas limigitan rekonon: [[Maroko]] konsideras Okcidentan Saharon parto de sia teritorio **** Prezidantoj – ***** [[Mohamed Abdelaziz (Saharo)|Mohamed Abdelaziz]], prezidanto (1976–2016) ***** [[Khatri Addouh]], Provizora prezidanto (2016) ***** [[Brahim Ghali]], prezidanto (2016–nun) ***** Ĉefministroj – ***** [[Bouchraya Hammoudi Bayoun]], ĉefministro (1999–2003) ***** [[Abdelkader Taleb Omar]], ĉefministro (2003–2018) ***** [[Mohamed Wali Akeik]], ĉefministro (2018–nun) </small> === Afriko: Nordorienta === * {{Egiptio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Egiptio|Prezidantoj]] – *** [[Hosni Mubarak]], prezidanto (1981–2011) *** <small>Mohamed Hussein Tantawi, provizora ŝtatestro (2011–2012)</small> *** [[Mohamed Morsi]], prezidanto (2012–2013) *** <small>Adly Mansour, provizora ŝtatestro (2013–2014)</small> *** [[Abdel Fattah el-Sisi]], prezidanto (2014–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Egiptio|Ĉefministroj]] – *** [[Atef Ebeid]], ĉefministro (1999–2004) *** [[Ahmed Nazif]], ĉefministro (2004–2011) *** [[Ahmed Shafik]], ĉefministro (2011) *** [[Essam Sharaf]], ĉefministro (2011) *** [[Kamal Ganzouri]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Hesham Qandil]], ĉefministro (2012–2013) *** <small>Hazem Al Beblawi, provizora ĉefministro (2013–2014)</small> *** [[Ibrahim Mahlab]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Ŝerif Ismail]], ĉefministro (2015–2018) *** [[Moustafa Madbouly]], ĉefministro (2018-nun) * {{Sudano}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Sudano|Prezidantoj]] – *** [[Omar al-Baŝir]], prezidanto (1989–2019) *** [[Abdel Fattah al-Burhan]], estro de transira suverena konsilio (2019 kaj 2021-nun) ** Ĉefministroj - *** [[Bakri Hassan Saleh]], ĉefministro (2017–2018) *** <small>Motazz Moussa, ĉefministro (2018–2019)</small> *** <small>Mohamed Tahir Ayala, ĉefministro (2019)</small> *** [[Abdalla Hamdok]], ĉefministro (2019–2021 kaj 2021–2022)</small> *** [[Osman Hussein]], ĉefministro (2022-nun) === Afriko: Okcidenta === * {{Benino}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Benino|Prezidantoj]] – *** [[Mathieu Kérékou]], prezidanto (1996–2006) *** [[Thomas Boni Yayi]], prezidanto (2006–2016) *** [[Patrice Talon]], prezidanto (2016–nun) ** Ĉefministroj – *** [[Pascal Koupaki]], ĉefministro (2011–2013) *** [[Lionel Zinsou]], ĉefministro (2015–2016) :::''ofico nuntempe forigita'' * {{Burkino}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Burkino|Prezidantoj]] – *** [[Blaise Compaoré]], prezidanto (1987–2014) *** <small>Yacouba Isaac Zida, transira prezidanto (2014)</small> *** <small>Michel Kafando, transira prezidanto (2014–2015)</small> *** <small>Gilbert Diendéré, prezidanto de la nacia konsilio por demokratio (2015)</small> *** <small>Chérif Sy, provizora prezidanto (2015)</small> *** <small>Michel Kafando, transira prezidanto (2015)</small> *** [[Roch Marc Christian Kaboré]], prezidanto (2015–januaro 2022) *** <small>[[Paul-Henri Sandaogo Damiba]], transira prezidanto (Januaro-Septembro 2023)</small> *** [[Ibrahim Traoré]], prezidanto (2023–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Burkino|Ĉefministroj]] – *** [[Kadré Désiré Ouedraogo]], ĉefministro (1996–2000) *** [[Paramanga Ernest Yonli]], ĉefministro (2000–2007) *** [[Tertius Zongo]], ĉefministro (2007–2011) *** [[Luc-Adolphe Tiao]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Yacouba Isaac Zida]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Paul Kaba Thieba]], ĉefministro (2016-2019) *** [[Christophe Joseph Marie Dabiré]], ĉefministro (2019–2021) *** [[Lassina Zerbo]], ĉefministro (2021–2022) *** [[Albert Ouédraogo]], ĉefministro (2022) *** Appolinaire Joachim Kyelem de Tambela, ĉefministro (2022–nun) * {{Ebur-Bordo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Ebur-Bordo|Prezidantoj]] – *** [[Laurent Gbagbo]], prezidanto (2000–2011) *** [[Alassane Ouattara]], prezidanto (2010–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Ebur-Bordo|Ĉefministroj]] – *** [[Pascal Affi N'Guessan]], ĉefministro (2000–2003) *** [[Seydou Diarra]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Charles Konan Banny]], ĉefministro (2005–2007) *** [[Guillaume Soro]], ĉefministro (2007–2012) *** [[Gilbert Aké]], ''disputita'' ĉefministro (2010–2011) *** [[Jeannot Ahoussou-Kouadio]], ĉefministro (2012) *** [[Daniel Kablan Duncan]], ĉefministro (2012–2017) *** [[Amadou Gon Coulibaly]], ĉefministro (2017–2020) *** [[Hamed Bakayoko]], ĉefministro (2020–2021) *** [[Patrick Achi]], ĉefministro (2021–nun) * {{Gambio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Gambio|Prezidantoj]] – *** [[Yahya Jammeh]], estro de la armea rega konsilio (1994–1996), prezidanto (1996–2017) *** [[Adama Barrow]], prezidanto (2017–nun) * {{Ganao}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Ganao|Prezidantoj]] – *** [[Jerry Rawlings]], armea ŝtatestro (1981–1993), prezidanto (1993–2001) *** [[John Kufuor]], prezidanto (2001–2009) *** [[John Atta Mills]], prezidanto (2009–2012) *** [[John Dramani Mahama]], prezidanto (2012–2017) *** [[Nana Akufo-Addo]], prezidanto (2017–nun) * {{Gvineo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Gvineo|Prezidantoj]] – *** [[Lansana Conté]], prezidanto (1984–2008) *** [[Moussa Dadis Camara]], prezidanto (2008–2009) *** [[Sékouba Konaté]], provizora prezidanto (2009–2010) *** [[Alpha Condé]], prezidanto (2010–2021) *** [[Mamady Doumbouya]], provizora prezidanto (2021-nun) ** [[Ĉefministro de Gvineo|Ĉefministroj]] – *** [[Lamine Sidimé]], ĉefministro (1999–2004) *** [[François Lonseny Fall]], ĉefministro (2004) *** [[Cellou Dalein Diallo]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Eugène Camara]], ĉefministro (2007) *** [[Lansana Kouyaté]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Ahmed Tidiane Souaré]], ĉefministro (2008) *** [[Kabiné Komara]], ĉefministro (2008–2010) *** [[Jean-Marie Doré]], ĉefministro (2010) *** [[Mohamed Said Fofana]], ĉefministro (2010–2015) *** [[Mamady Youla]], ĉefministro (2015–2018) *** [[Ibrahima Kassory Fofana]], ĉefministro (2018–2021) *** [[Mohamed Béavogui]], transira ĉefministro (2021–2022) *** [[Bernard Goumou]], transira ĉefministro (2022-nun) * {{Gvineo Bisaŭa}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Gvineo Bisaŭa|Prezidantoj]] – *** [[Kumba Ialá]], prezidanto (2000–2003) *** [[Veríssimo Correia Seabra]], Chairman de Military Committee (2003) *** [[Henrique Rosa]], provizora prezidanto (2003–2005) *** [[João Bernardo Vieira]], prezidanto (2005–2009) *** [[Raimundo Pereira]], provizora prezidanto (2009) *** [[Malam Bacai Sanhá]], prezidanto (2009–2012) *** [[Raimundo Pereira]], provizora prezidanto (2012) *** [[Mamadu Ture Kuruma]], estro de la armea komandejo (2012) *** [[Manuel Serifo Nhamadjo]], provizora prezidanto (2012–2014) *** [[José Mário Vaz]], prezidanto (2014-2020) *** [[Umaro Sissoco Embaló]], prezidanto (2020–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Gvineo Bisaŭa|Ĉefministroj]] – *** [[Caetano N'Tchama]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Faustino Imbali]], ĉefministro (2001) *** [[Alamara Nhassé]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Mário Pires]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Artur Sanhá]], ĉefministro (2003–2004) *** [[Carlos Gomes Júnior]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Aristides Gomes]], ĉefministro (2005–2007) *** [[Martinho Ndafa Kabi]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Carlos Correia]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Carlos Gomes Júnior]], ĉefministro (2009–2012) *** [[Adiato Djaló Nandigna]], provizora ĉefministro (2012) *** [[Rui Duarte de Barros]], provizora ĉefministro (2012–2014) *** [[Domingos Simões Pereira]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Baciro Djá]], ĉefministro (2015) *** [[Carlos Correia]], ĉefministro (2015–2016) *** [[Baciro Djá]], ĉefministro (2016) *** [[Umaro Sissoco Embaló]], ĉefministro (2016–2018) *** [[Artur Silva]], ĉefministro (2018) *** [[Aristides Gomes]], ĉefministro (2018–2020) *** [[Nuno Gomes Nabiam]], ĉefministro (2020–nun) * {{Kaboverdo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Kaboverdo|Prezidantoj]] – *** [[António Mascarenhas Monteiro]], prezidanto (1991–2001) *** [[Pedro Pires]], prezidanto (2001–2011) *** [[Jorge Carlos Fonseca]], prezidanto (2011–2021) *** [[José Maria Neves]], prezidanto (2021–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Kaboverdo|Ĉefministroj]] – *** [[Gualberto do Rosário]], ĉefministro (2000–2001) *** [[José Maria Neves]], ĉefministro (2001–2016) *** [[Ulisses Correia e Silva]], ĉefministro (2016–nun) * {{Liberio}} ([[Prezidanto de Liberio|kompleta listo]]) – ** [[Charles Taylor]], prezidanto (1997–2003) ** [[Moses Blah]], prezidanto (2003–2003) ** [[Gyude Bryant]], prezidanto de la nacia transira registaro (2003–2006) ** [[Ellen Johnson Sirleaf]], prezidanto (2006–2018) ** [[George Weah]], prezidanto (2018–nun) * {{Malio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Malio|Prezidantoj]] – *** [[Alpha Oumar Konaré]], prezidanto (1992–2002) *** [[Amadou Toumani Touré]], prezidanto (2002–2012) *** [[Amadou Sanogo]], prezidanto de la nacia komitato (2012) *** [[Dioncounda Traoré]], provizora prezidanto (2012–2013) *** [[Ibrahim Boubacar Keïta]], prezidanto (2013–2020) *** [[Assimi Goïta]], ŝtatestro (2020) *** [[Bah Ndaw]], provizora prezidanto (2020–2021) *** [[Assimi Goïta]], provizora prezidanto (2021–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Malio|Ĉefministroj]] – *** [[Mandé Sidibé]], ĉefministro (2000–2002) *** [[Modibo Keita (naskita 1942)|Modibo Keita]], ĉefministro (2002) *** [[Ahmed Mohamed ag Hamani]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Ousmane Issoufi Maïga]], ĉefministro (2004–2007) *** [[Modibo Sidibé]], ĉefministro (2007–2011) *** [[Cissé Mariam Kaïdama Sidibé]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Cheick Modibo Diarra]], provizora ĉefministro (2012) *** [[Django Sissoko]], provizora ĉefministro (2012–2013) *** [[Oumar Tatam Ly]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Moussa Mara]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Modibo Keita (naskita 1942)|Modibo Keita]], ĉefministro (2015–2017) *** [[Abdoulaye Idrissa Maïga]], ĉefministro (2017) *** [[Soumeylou Boubèye Maïga]], ĉefministro (2017–2019) *** [[Boubou Cisse]], ĉefministro (2019–2020) *** [[Moctar Ouane]], provizora ĉefministro (2020-2021) *** [[Choguel Kokalla Maïga]], provizora ĉefministro (2021-2022) *** [[Abdoulaye Maïga]], provizora ĉefministro (2022–nun) * {{Maŭritanio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Maŭritanio|Prezidantoj]] – *** [[Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya]], prezidanto (1984–2005) *** [[Ely Ould Mohamed Vall]], prezidanto de la armea konsilio (2005–2007) *** [[Sidi Ould Cheikh Abdallahi]], prezidanto (2007–2008) *** [[Mohamed Ould Abdel Aziz]], provizora prezidanto (2008–2009) *** [[Ba Mamadou Mbaré]], provizora prezidanto (2009) *** [[Mohamed Ould Abdel Aziz]], prezidanto (2009–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Maŭritanio|Ĉefministroj]] – *** [[Cheikh El Avia Ould Mohamed Khouna]], ĉefministro (1998–2003) *** [[Sghair Ould M'Bareck]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Sidi Mohamed Ould Boubacar]], ĉefministro (2005–2007) *** [[Zeine Ould Zeidane]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Yahya Ould Ahmed El Waghef]], ĉefministro (2008) *** [[Moulaye Ould Mohamed Laghdaf]], ĉefministro (2008–2014) *** [[Yahya Ould Hademine]], ĉefministro (2014–2018) *** [[Mohamed Salem Ould Béchir]], ĉefministro (2018–2019) *** [[Ismail Ould Bedde Ould Cheikh Sidiya]], ĉefministro (2019–2020) *** [[Mohamed Ould Bilal]], ĉefministro (2020–nun) * {{Niĝero}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Niĝero|Prezidantoj]] – *** [[Mamadou Tandja]], prezidanto (1999–2010) *** [[Salou Djibo]], Supera Konsilio por Restarigo de Demokratio (2010–2011) *** [[Mahamadou Issoufou]], prezidanto (2011–2021) *** [[Mohamed Bazoum]], prezidanto (2021–2023) *** [[Abdourahamane Tchiani]], prezidanto (2025–) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Niĝero|Ĉefministroj]] – *** [[Hama Amadou]], ĉefministro (2000–2007) *** [[Seyni Oumarou]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Albadé Abouba]], provizora ĉefministro (2009) *** [[Ali Badjo Gamatié]], ĉefministro (2009–2010) *** [[Mahamadou Danda]], ĉefministro (2010–2011) *** [[Brigi Rafini]], ĉefministro (2011–2021) *** [[Ouhoumoudou Mahamadou]], ĉefministro (2021–nun) * {{Niĝerio}} ([[Prezidanto de Niĝerio|kompleta listo]]) – ** [[Olusegun Obasanjo]], prezidanto (1999–2007) ** [[Umaru Musa Yar'Adua]], prezidanto (2007–2010) ** [[Goodluck Jonathan]], prezidanto (2010–2015) ** [[Muhammadu Buhari]], prezidanto (2015–nun) * {{Senegalo}} ** <!--[[Prezidanto de Senegalo|-->Prezidantoj – *** [[Abdoulaye Wade]], prezidanto (2000–2012) *** [[Macky Sall]], prezidanto (2012–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Senegalo|-->Ĉefministroj – *** [[Moustapha Niasse]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Mame Madior Boye]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Idrissa Seck]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Macky Sall]], ĉefministro (2004–2007) *** [[Cheikh Hadjibou Soumaré]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Souleymane Ndéné Ndiaye]], ĉefministro (2009–2012) *** [[Abdoul Mbaye]], ĉefministro (2012–2013) *** [[Aminata Touré]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Mohammed Dionne]], ĉefministro (2014–2019) :::''ofico nuntempe forigita'' * {{Sieraleono}} ** <!--[[Prezidanto de Siera-Leono]]-->Prezidantoj – ** [[Ahmad Tejan Kabbah]], prezidanto (1998–2007) ** [[Ernest Bai Koroma]], prezidanto (2007–2018) ** [[Julius Maada Bio]], prezidanto (2018-nuna) * Ĉefministroj - ** [[David Francis]], ĉefministro (2018-2021) ** [[Jacob Jusu Saffa]], ĉefministro (2021-nun) * {{Togolando}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Togolando|Prezidantoj]] – *** [[Gnassingbé Eyadéma]], prezidanto (1967–2005) *** [[Faure Gnassingbé]], prezidanto (2005) *** <small> Bonfoh Abass, provizora prezidanto (2005) </small> *** [[Faure Gnassingbé]], prezidanto (2005–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Togolando|Ĉefministroj]] – *** [[Agbéyomé Kodjo]], ĉefministro (2000–2002) *** [[Koffi Sama]], ĉefministro (2002–2005) *** [[Edem Kodjo]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Yawovi Agboyibo]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Komlan Mally]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Gilbert Houngbo]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Kwesi Ahoomey-Zunu]], ĉefministro (2012–2015) *** [[Komi Sélom Klassou]], ĉefministro (2015–2020) *** [[Victoire Tomegah Dogbé]], ĉefministro (2020-nun) === Afriko: Orienta === ** {{Burundo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Burundo|Prezidantoj]] – *** [[Pierre Buyoya]], prezidanto (1996–2003) *** [[Domitien Ndayizeye]], prezidanto (2003–2005) *** [[Pierre Nkurunziza]], prezidanto (2005–2020) *** [[Évariste Ndayishimiye]], prezidanto (2020-nun) :Ĉefministroj – ** [[Alain-Guillaume Bunyoni]], ĉefministro (2020–2022) ** [[Gervais Ndirakobuca]], ĉefministro (2022-nun) * {{Eritreo}} ([[Prezidanto de Eritreo|kompleta listo]]) – ** [[Isaias Afewerki]], prezidanto (1993–nun) * {{Etiopio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Etiopio|Prezidantoj]] – *** [[Negasso Gidada]], prezidanto (1995–2001) *** [[Girma Wolde-Giorgis]], prezidanto (2001–2013) *** [[Mulatu Teshome]], prezidanto (2013–2018) *** [[Sahle-Work Zewde]], prezidanto (2018–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Etiopio|Ĉefministroj]] – *** [[Meles Zenawi]], ĉefministro (1995–2012) *** [[Hailemariam Desalegn]], ĉefministro (2012–2018) *** [[Abiy Ahmed]], ĉefministro (2018–nun) * {{Ĝibutio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Ĝibutio|Prezidantoj]] – *** [[Ismail Omar Guelleh]], prezidanto (1999–nun) ** [[Ĉefministro de Ĝibutio|Ĉefministroj]] – *** [[Barkat Gourad Hamadou]], ĉefministro (1978–2001) *** [[Dileita Mohamed Dileita]], ĉefministro (2001–2013) *** [[Abdoulkader Kamil Mohamed]], ĉefministro (2013–nun) * {{Kenjo}} ** [[Prezidanto de Kenjo|Prezidantoj]] – *** [[Daniel arap Moi]], prezidanto (1978–2002) *** [[Mwai Kibaki]], prezidanto (2002–2013) *** [[Uhuru Kenyatta]], prezidanto (2013–2022) *** [[William Ruto]], prezidanto (2022-nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Kenjo|Ĉefministroj]] – *** [[Raila Odinga]], ĉefministro (2008–2013) :::''ofico dumtempe forigita'' *** [[Musalia Mudavadi]], registara sekretario (2022–nun) * {{Komoroj}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de la Komoroj|Prezidantoj]] – *** [[Azali Assoumani]], prezidanto (1999–2001) *** [[Hamada Madi]], provizora prezidanto (2001) *** [[Azali Assoumani]], prezidanto (denove 2001–2006) *** [[Ahmed Abdallah Mohamed Sambi]], prezidanto (2006–2011) *** [[Ikililou Dhoinine]], prezidanto (2011–2016) *** [[Azali Assoumani]], prezidanto (denove 2016–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de la Komoroj|Ĉefministroj]] – *** [[Bianrifi Tarmidi]], ĉefministro (1999–2000) *** [[Hamada Madi]], ĉefministro (2000–2002) :::''ofico nuntempe forigita'' * {{Madagaskaro}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Madagaskaro|Prezidantoj]] – *** [[Didier Ratsiraka]], prezidanto (1997–2002) *** [[Marc Ravalomanana]], prezidanto (2002–2009) *** [[Andry Rajoelina]], prezidanto de la alta transira aŭtoritato (2009–2014) *** [[Hery Rajaonarimampianina]], prezidanto (2014–2018) *** <small>Rivo Rakotovao, provizora prezidanto (2018–2019)</small> ::[[Andry Rajoelina]], prezidanto (2019–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Madagaskaro]]-->Ĉefministroj – *** [[Tantely Andrianarivo]], ĉefministro (1998–2002) *** [[Jacques Sylla]], ĉefministro (2002–2007) *** [[Charles Rabemananjara]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Monja Roindefo]], ĉefministro (2009) *** [[Eugène Mangalaza]], ĉefministro (2009) *** <small>[[Cécile Manorohanta]], provizora ĉefministro (2009)</small> *** [[Albert Camille Vital]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Omer Beriziky]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Roger Kolo]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Jean Ravelonarivo]], ĉefministro (2015–2016) *** [[Olivier Mahafaly Solonandrasana]], ĉefministro (2016–2018) *** [[Christian Ntsay]], ĉefministro (2018-nun) * {{Maŭricio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Maŭricio|Prezidantoj]] – *** [[Cassam Uteem]], prezidanto (1992–2002) *** <small>Angidi Chettiar, provizora prezidanto (2002) *** Ariranga Pillay, provizora prezidanto (2002</small>) *** [[Karl Offmann]], prezidanto (2002–2003) *** <small>Raouf Bundhun, provizora prezidanto (2003)</small> *** [[Anerood Jugnauth]], prezidanto (2003–2012) *** <small>Monique Ohsan Bellepeau, provizora prezidanto (2012)</small> *** [[Kailash Purryag]], prezidanto (2012–2015) *** <small>Monique Ohsan Bellepeau, provizora prezidanto (2015)</small> *** [[Ameenah Gurib]], prezidanto (2015–2018) *** <small>Barlen Vyapoory, provizora prezidanto (2018–2019)</small> *** <small>Eddy Balancy, provizora prezidanto (2019)</small> *** [[Prithvirajsing Roopun]], prezidanto (2019-nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Maŭricio|Ĉefministroj]] – *** [[Navin Ramgoolam]], ĉefministro (1995–2000) *** [[Anerood Jugnauth]], ĉefministro (2000–2003) *** [[Paul Bérenger]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Navin Ramgoolam]], ĉefministro (2005–2014) *** [[Anerood Jugnauth]], ĉefministro (2014–2017) *** [[Pravind Jugnauth]], ĉefministro (2017–nun) * {{Ruando}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Ruando|Prezidantoj]] – *** [[Paul Kagame]], prezidanto (2000–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Ruando|Ĉefministroj]] – *** [[Bernard Makuza]], ĉefministro (2000–2011) *** [[Pierre Habumuremyi]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Anastase Murekezi]], ĉefministro (2014–2017) *** [[Édouard Ngirente]], ĉefministro (2017–nun) * {{Sejŝeloj}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de la Sejŝeloj|Prezidantoj]] – *** [[France-Albert René]], prezidanto (1977–2004) *** [[James Michel]], prezidanto (2004–2016) *** [[Danny Faure]], prezidanto (2016–2020) *** [[Wavel Ramkalawan]], prezidanto (2020-nun) * Transira Nacia Registaro de la Respubliko de Somalio ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Somalio|Prezidantoj]] – *** [[Abdiqasim Salad Hassan]], prezidanto (2000–2004) ** [[Ĉefministro de Somalio|Ĉefministroj]] – *** [[Ali Khalif Galaydh]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Osman Jama Ali]], ĉefministro (2001) *** [[Hassan Abshir Farah]], ĉefministro (2001–2003) *** [[Muhammad Abdi Yusuf]], ĉefministro (2003–2004) * [[Transira Federacia Registaro]] de la Respubliko de Somalio ** [[Prezidanto de Somalio|Prezidantoj]] – *** [[Abdullahi Yusuf Ahmed]], prezidanto (2004–2008) *** [[Adan Mohamed Nuur Madobe]], provizora prezidanto (2008–2009) *** [[Sharif Sheikh Ahmed]], prezidanto (2009–2012) ** [[Ĉefministro de Somalio|Ĉefministroj]] – *** [[Ali Mohammed Ghedi]], ĉefministro (2004–2007) *** [[Salim Aliyow Ibrow]], ĉefministro (2007) *** [[Nur Hassan Hussein]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Omar Abdirashid Ali Sharmarke]], ĉefministro (2009–2010) *** <small>Abdiwahid Elmi Gonjeh, provizora ĉefministro (2010)</small> *** [[Mohamed Abdullahi Mohamed]], ĉefministro (2010–2011) * Federala Respubliko de {{Somalio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Somalio|Prezidantoj]] – *** <small>Muse Hassan Sheikh Sayid Abdulle, provizora prezidanto (2012)</small> *** <small>Mohamed Osman Jawari, provizora prezidanto (2012)</small> *** [[Hassan Sheikh Mohamud]], prezidanto (2012–2017) *** [[Mohamed Abdullahi Mohamed]], prezidanto (2017––2022) *** [[Hassan Sheikh Mohamud]], prezidanto (2022−nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Somalio|Ĉefministroj]] – *** [[Abdiweli Mohamed Ali]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Abdi Farah Shirdon]], ĉefministro (2012–2013) *** [[Abdiweli Sheikh Ahmed]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Omar Abdirashid Ali Sharmarke]], ĉefministro (2014–2017) *** [[Hassan Ali Khayre]], ĉefministro (2017–2020) *** Mahdi Mohammed Gulaid, provizora prezidanto (2020) *** [[Mohamed Hussein Roble]], ĉefministro (2020–2022) *** [[Hamza Abdi Barre]], ĉefministro (2022-nun) * {{Sud-Sudano}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Sud-Sudano|Prezidantoj]] – *** [[Salva Kiir Mayardit]], prezidanto (2011–nun) * {{Tanzanio}} ** [[Prezidanto de Tanzanio|Prezidantoj]] – *** [[Benjamin Mkapa]], prezidanto (1995–2005) *** [[Jakaya Kikwete]], prezidanto (2005–2015) *** [[John Magufuli]], ĉefministro (2015–2021) *** [[Samia Suluhu Hassan]], ĉefministro (2021) ** [[:Kategorio:Ĉefministro de Tanzanio|Ĉefministroj]] – *** [[Frederick Sumaye]], ĉefministro (1995–2005) *** [[Edward Lowassa]], ĉefministro (2005–2008) *** [[Mizengo Pinda]], ĉefministro (2008–2015) *** [[Kassim Majaliwa]], ĉefministro (2015–nun) * {{Ugando}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Ugando|Prezidantoj]] – *** [[Yoweri Museveni]], prezidanto (1986–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Ugando|Ĉefministroj]] – *** [[Apolo Nsibambi]], ĉefministro (1999–2011) *** [[Amama Mbabazi]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Ruhakana Rugunda]], ĉefministro (2014–2021) *** [[Robinah Nabbanja]], ĉefministro (2021-nun) === Afriko: Suda === * {{Bocvano}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Bocvano|Prezidantoj]] – ** [[Festus Mogae]], prezidanto (1998–2008) ** [[Ian Khama]], prezidanto (2008–nun) * {{Lesoto}} ** <!--[[Listo de reĝoj de Lesoto|-->Reĝoj – *** [[Letsie la 3-a de Lesoto|Letsie la 3-a]], reĝo (1990–1995, 1996–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Lesoto|-->Ĉefministroj – *** [[Pakalitha Mosisili]], ĉefministro (1998–2012) *** [[Tom Thabane]], ĉefministro (2012–2015) *** [[Pakalitha Mosisili]], ĉefministro (2015–2017) *** [[Tom Thabane]], ĉefministro (2017–2020) *** [[Moeketsi Majoro]], ĉefministro (2020–2022) *** [[Sam Matekane]], ĉefministro (2022–nun) * {{Malavio}} ([[Prezidanto de Malavio|kompleta listo]]) – ** [[Bakili Muluzi]], prezidanto (1994–2004) ** [[Bingu wa Mutharika]], prezidanto (2004–2012) ** [[Joyce Banda]], prezidanto (2012–2014) ** [[Peter Mutharika]], prezidanto (2014–2020) ** [[Lazarus Chakwera]], prezidanto (2020–nun) * {{Mozambiko}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Mozambiko|Prezidantoj]] – *** [[Joaquim Chissano]], prezidanto (1990–2005) *** [[Armando Guebuza]], prezidanto (2005–2015) *** [[Filipe Nyusi]], prezidanto (2015–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Mozambiko|Ĉefministroj]] – *** [[Pascoal Mocumbi]], ĉefministro (1994–2004) *** [[Luisa Diogo]], ĉefministro (2004–2010) *** [[Aires Ali]], ĉefministro (2010–2012) *** [[Alberto Vaquina]], ĉefministro (2012–2015) *** [[Carlos Agostinho do Rosário]], ĉefministro (2015–2022) *** [[Adriano Maleiane]], ĉefministro (2022.nun) * {{Namibio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Namibio|Prezidantoj]] – *** [[Sam Nujoma]], prezidanto (1990–2005) *** [[Hifikepunye Pohamba]], prezidanto (2005–2015) *** [[Hage Geingob]], prezidanto (2015–2024) *** [[Nangolo Mbumba]], provizora prezidanto (2024–nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Namibio|Ĉefministroj]] – *** [[Hage Geingob]], ĉefministro (1990–2002) *** [[Theo-Ben Gurirab]], ĉefministro (2002–2005) *** [[Nahas Angula]], ĉefministro (2005–2012) *** [[Hage Geingob]], ĉefministro (2012–2015) *** [[Saara Kuugongelwa]], ĉefministro (2015–nun) * {{Sud-Afriko}} ** [[:Kategorio:Prezidanto de Sud-Afriko|Prezidantoj]] – *** [[Thabo Mbeki]], prezidanto (1999–2008) *** [[Ivy Matsepe-Casaburri]], provizora prezidanto (2008) *** [[Kgalema Motlanthe]], prezidanto (2008–2009) *** [[Jacob Zuma]], prezidanto (2009–2018) *** [[Cyril Ramaphosa]], prezidanto (2018-nun) * {{Svazilando}} ** <!--[[Reĝo de Svazilando|-->Reĝoj – *** [[Mswati la 3-a]], reĝo (1986–nun) ** <!--[[Ndlovukati|-->tiNdlovukatij – *** [[Ntfombi de Svazilando|Ntfombi]], reĝina regantino (1983–1986), Ndlovukato (1983–nun) ** <!--[[Ĉefministro de Svazilando|-->Ĉefministroj – *** [[Barnabas Sibusiso Dlamini]], ĉefministro (1996–2003) *** <small>Paul Shabangu, provizora ĉefministro (2003)</small> *** [[Themba Dlamini]], ĉefministro (2003–2008) *** <small>Bheki Dlamini, provizora ĉefministro (2008)</small> *** [[Barnabas Sibusiso Dlamini]], ĉefministro (2008–2018) *** <small>Vincent Mhlanga, provizora ĉefministro (2018)</small> *** [[Ambrose Mandvulo Dlamini]], ĉefministro (2018–2020) *** <small>Themba N. Masuku, provizora ĉefministro (2020–2021)</small> *** [[Cleopas Dlamini]], ĉefministro (2021–nun) * {{Zambio}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Zambio|Prezidantoj]] – *** [[Frederick Chiluba]], prezidanto (1991–2002) *** [[Levy Mwanawasa]], prezidanto (2002–2008) *** [[Rupiah Banda]], prezidanto (2008–2011) *** [[Michael Sata]], prezidanto (2011–2014) *** <small> Guy Scott, provizora prezidanto (2014–2015) </small> *** [[Edgar Lungu]], prezidanto (2015-2021) *** [[Hakainde Hichilema]], prezidanto (2021–nun) * {{Zimbabvo}} ** [[:Kategorio:Prezidantoj de Zimbabvo|Prezidantoj]] – *** [[Robert Mugabe]], prezidanto (1987–2017) *** [[Emmerson Mnangagwa]], prezidanto (2017-nun) ** [[:Kategorio:Ĉefministroj de Zimbabvo|Ĉefministroj]] – *** [[Morgan Tsvangirai]], ĉefministro (2009–2013) :::''ofico nuntempe forigita'' == Amerikoj == === Amerikoj: Centra === * {{Belizo}} ** [[Monarkio de Belizo|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1981-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] ([[2022]]-nun) ** [[Ĉefministro de Belizo|Ĉefministroj]] – *** [[Said Musa]], ĉefministro (1998–2008) *** [[Dean Barrow]], ĉefministro (2008–2020) *** [[Johnny Briceño]], ĉefministro (2020–nun) * {{Gvatemalo}} ([[Prezidanto de Gvatemalo|kompleta listo]]) – ** [[Alfonso Portillo]], prezidanto (2000–2004) ** [[Óscar Berger]], prezidanto (2004–2008) ** [[Álvaro Colom]], prezidanto (2008–2012) ** [[Otto Pérez Molina]], prezidanto (2012–2015) ** [[Alejandro Maldonado]], provizora prezidanto (2015–2016) ** [[Jimmy Morales]], prezidanto (2016–2020) ** [[Alejandro Giammattei]], prezidanto (2020-2024) ** [[Bernardo Arévalo]], prezidanto (2024-nun)<ref>https://www.bbc.com/mundo/articles/c902eg0lkp7o</ref> * {{Honduro}} ([[Prezidanto de Honduro|kompleta listo]]) – ** [[Carlos Roberto Flores]], prezidanto (1998–2002) ** [[Ricardo Maduro]], prezidanto (2002–2006) ** [[Manuel Zelaya]], prezidanto (2006–2009) ** [[Roberto Micheletti]], provizora prezidanto (2009–2010) ** [[Porfirio Lobo Sosa]], prezidanto (2010–2014) ** [[Juan Orlando Hernández]], prezidanto (2014–2022) ** [[Xiomara Castro]], prezidanto (2022-nun) * {{Kostariko}} ([[Prezidanto de Kostariko|kompleta listo]]) – ** [[Miguel Ángel Rodríguez|Miguel Rodríguez Echeverría]], prezidanto (1998–2002) ** [[Abel Pacheco|Abel Pacheco de la Espriella]], prezidanto (2002–2006) ** [[Óscar Arias]], prezidanto (2006–2010) ** [[Laura Chinchilla]], prezidanto (2010–2014) ** [[Luis Guillermo Solís]], prezidanto (2014–2018) ** [[Carlos Alvarado Quesada]], prezidanto (2018–2022) ** [[Rodrigo Chaves Robles]], prezidanto (2022-2026) ** [[Laura Fernández Delgado]], prezidanto (2026-nun) * {{Nikaragvo}} ([[Prezidanto de Nikaragvo|kompleta listo]]) – ** [[Arnoldo Alemán]], prezidanto (1997–2002) ** [[Enrique Bolaños]], prezidanto (2002–2007) ** [[Daniel Ortega]], prezidanto (2007–nun) * {{Panamo}} ([[Prezidanto de Panamo|kompleta listo]]) – ** [[Mireya Moscoso]], prezidanto (1999–2004) ** [[Martín Torrijos]], prezidanto (2004–2009) ** [[Ricardo Martinelli]], prezidanto (2009–2014) ** [[Juan Carlos Varela]], prezidanto (2014–2019) ** [[Laurentino Cortizo]], prezidanto (2019–2024) ** [[José Raúl Mulino]], prezidanto (2024–nun) * {{Salvadoro}} ([[Prezidanto de Salvadoro|kompleta listo]]) – ** [[Francisco Flores Pérez]], prezidanto (1999–2004) ** [[Antonio Saca]], prezidanto (2004–2009) ** [[Mauricio Funes]], prezidanto (2009–2014) ** [[Salvador Sánchez Cerén]], prezidanto (2014–2019) ** [[Nayib Bukele]], prezidanto (2019-nun) ** [[Claudia Rodríguez de Guevara]], aganta prezidanto (2023-nun) === Amerikoj: Karibia === * {{Antigvo kaj Barbudo}} ** [[Monarkio de Antigvo kaj Barbudo|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1981-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Antigvo kaj Barbudo|Ĉefministroj]] – *** [[Lester Bird]], ĉefministro (1994–2004) *** [[Baldwin Spencer]], ĉefministro (2004–2014) *** [[Gaston Browne]], ĉefministro (2014–nun) * {{Bahamoj}} ** [[Monarkio de Bahamoj|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1973-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Bahamoj|Ĉefministroj]] – *** [[Hubert Ingraham]], ĉefministro (1992–2002) *** [[Perry Christie]], ĉefministro (2002–2007) *** [[Hubert Ingraham]], ĉefministro (2007–2012) *** [[Perry Christie]], ĉefministro (2012–2017) *** [[Hubert Minnis]], ĉefministro (2017–2021) ** [[Philip Davis]], ĉefministro (2021–nun) * {{Barbado}} ** [[Monarkio de Barbado|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1966-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] ([[2022]]-nun) ** [[Ĉefministro de Barbado|Ĉefministroj]] – *** [[Owen Arthur]], ĉefministro (1994–2008) *** [[David Thompson (Barbadian politician)]], ĉefministro (2008–2010) *** [[Freundel Stuart]], ĉefministro (2010–2018) ** [[Mia Mottley]], ĉefministro (2018–nun) * {{Domingo}} ([[Prezidanto de Domingo|kompleta listo]]) – ** [[Hipólito Mejía]], prezidanto (2000–2004) ** [[Leonel Fernández]], prezidanto (2004–2012) ** [[Danilo Medina]], prezidanto (2012–2020) ** [[Luis Abinader]], prezidanto (2020–nun) * {{Dominiko}} ** [[Prezidanto de Dominiko|Prezidantoj]] – *** [[Vernon Shaw]], prezidanto (1998–2003) *** [[Nicholas Liverpool]], prezidanto (2003–2012) *** [[Eliud Williams]], prezidanto (2012–2013) *** [[Charles Savarin]], prezidanto (2013–nun) ** [[Ĉefministro de Dominiko|Ĉefministroj]] – *** [[Pierre Charles]], ĉefministro (2000–2004) *** <small>Osborne Riviere, provizora prezidanto (2004)</small> *** [[Roosevelt Skerrit]], ĉefministro (2004–nun) * {{Grenado}} ** [[Monarkio de Grenado|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1974-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] ([[2022]]-nun) ** [[Ĉefministro de Grenado|Ĉefministroj]] – *** [[Keith Mitchell]], ĉefministro (1995–2008) *** [[Tillman Thomas]], ĉefministro (2008–2013) *** [[Keith Mitchell]], ĉefministro (2013–2022) *** [[Dickon Mitchell]], ĉefministro (2022–nun) * {{Haitio}} ** [[Prezidanto de Haitio|Prezidantoj]] – *** [[René Préval]], prezidanto (1996–2001) *** [[Jean-Bertrand Aristide]], prezidanto (2001–2004) *** [[Boniface Alexandre]], provizora prezidanto (2004–2006) *** [[René Préval]], prezidanto (2006–2011) *** [[Michel Martelly]], prezidanto (2011–2016) *** ''Council de Ministers'' (2016) *** [[Jocelerme Privert]], provizora prezidanto (2016–2017) *** [[Jovenel Moïse]], prezidanto (2017–2021) *** [[Ariel Henry]], aganta prezidanto (2021-nun) ** [[Ĉefministro de Haitio|Ĉefministroj]] – *** [[Jacques-Édouard Alexis]], ĉefministro (1999–2001) *** [[Jean Marie Chérestal]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Yvon Neptune]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Gérard Latortue]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Jacques-Édouard Alexis]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Michèle Pierre-Louis]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Jean-Max Bellerive]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Garry Conille]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Laurent Lamothe]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Florence Duperval Guillaume]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Evans Paul]], ĉefministro (2015–2016) *** [[Fritz Jean]], ĉefministro (2016) *** [[Enex Jean-Charles]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Jack Guy Lafontant]], ĉefministro (2017–2018) *** [[Jean-Henry Céant]], ĉefministro (2018–2019) *** [[Jean-Michel Lapin]], aganta ĉefministro (2019–2020) *** [[Joseph Joute]], ĉefministro (2020–2021) *** [[Claude Joseph]], aganta ĉefministro (2021) *** [[Ariel Henry]], ĉefministro (2021–nun) * {{Jamajko}} ** [[Monarkio de Jamajko|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1962-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] ([[2022]]-nun) ** [[Ĉefministro de Jamajko|Ĉefministroj]] – *** [[P. J. Patterson]], ĉefministro (1992–2006) *** [[Portia Simpson-Miller]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Bruce Golding]], ĉefministro (2007–2011) *** [[Andrew Holness]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Portia Simpson-Miller]], ĉefministro (2012–2016) *** [[Andrew Holness]], ĉefministro (2016–nun) * {{Kubo}} ** [[Unua Sekretario de la Komunisma Partio de Kubo|Unua Sekretario de la Komunisma Partioj]] – *** [[Fidel Castro]], unua sekretario (1976–2011) *** [[Raúl Castro]], unua sekretario (2011–2021) *** [[Miguel Díaz-Canel]], unua sekretario (2021-nun) ** [[Prezidanto de Kubo|Prezidantoj]] – *** [[Fidel Castro]], prezidanto (1976–2008) *** [[Raúl Castro]], prezidanto (2008–2018) *** [[Miguel Díaz-Canel]], prezidanto (2018-nun) ** [[Ĉefministro de Kubo|Ĉefministroj]] – *** [[Fidel Castro]], ĉefministro (1959–1976), prezidanto de la konsilio de ministroj (1976–2008) *** [[Raúl Castro]], prezidanto de la konsilio de ministroj (2008–2018) *** [[Miguel Díaz-Canel]], aganta ĉefministro (2018-2019) *** [[Manuel Marrero Cruz]], ĉefministro (2019-nun) * {{Sent-Kristofo kaj Neviso}} ** [[Monarkio de Sent-Kristofo kaj Neviso|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1983-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Sent-Kristofo kaj Neviso|Ĉefministroj]] – *** [[Denzil Douglas]], ĉefministro (1995–2015) *** [[Timothy Harris]], ĉefministro (2015–2022) *** [[Terrance Drew]], ĉefministro (2022–nun) * {{Sent-Lucio}} ** [[Monarkio de Sent-Lucio|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1979-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Sent-Lucio|Ĉefministroj]] – *** [[Kenny Anthony]], ĉefministro (1997–2006) *** [[John Compton]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Stephenson King]], ĉefministro (2007–2011) *** [[Kenny Anthony]], ĉefministro (2011–2016) *** [[Allen Chastanet]], ĉefministro (2016–2021) *** [[Philip Pierre]], ĉefministro (2021-nun) * {{Sent-Vincento kaj Grenadinoj}} ** [[Monarkio de Sent-Vincento kaj Grenadinoj|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1979-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Sent-Vincento kaj Grenadinoj|Ĉefministroj]] – *** [[Arnhim Eustace]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Ralph Gonsalves]], ĉefministro (2001–nun) * {{Trinidado kaj Tobago}} ** [[Prezidanto de Trinidado kaj Tobago|Prezidantoj]] – *** [[A. N. R. Robinson]], prezidanto (1997–2003) *** [[George Maxwell Richards]], prezidanto (2003–2013) *** [[Anthony Carmona]], prezidanto (2013–2018) *** [[Paula-Mae Weekes]], prezidanto (2018-2023) *** [[Christine Kangaloo]], prezidanto (2023-nun) ** [[Ĉefministro de Trinidado kaj Tobago|Ĉefministroj]] – *** [[Basdeo Panday]], ĉefministro (1995–2001) *** [[Patrick Manning]], ĉefministro (2001–2010) *** [[Kamla Persad-Bissessar]], ĉefministro (2010–2015) *** [[Keith Rowley]], ĉefministro (2015–nun) === Amerikoj: Norda === * {{Kanado}} ** [[Monarkio de Kanado|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1952-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Kanado|Ĉefministroj]] – *** [[Jean Chrétien]], ĉefministro (1993–2003) *** [[Paul Martin]], ĉefministro (2003–2006) *** [[Stephen Harper]], ĉefministro (2006–2015) *** [[Justin Trudeau]], ĉefministro (2015–nun) * {{Meksiko}} ([[Prezidanto de Meksiko|kompleta listo]]) – ** [[Vicente Fox]], prezidanto (2000–2006) ** [[Felipe Calderón]], prezidanto (2006–2012) ** [[Enrique Peña Nieto]], prezidanto (2012–2018) ** [[Andrés Manuel López Obrador]], prezidanto (2018-2024) ** [[Claudia Sheinbaum]], prezidanto (2024-nun) * {{Usono}} ([[Prezidanto de Usono|kompleta listo]]) – ** [[Bill Clinton]], prezidanto (1993–2001) ** [[George W. Bush]], prezidanto (2001–2009) ** [[Barack Obama]], prezidanto (2009–2017) ** [[Donald Trump]], prezidanto (2017–2021) ** [[Joe Biden]], prezidanto (2021–2025) ** [[Donald Trump]], prezidanto (2025–nun) === Amerikoj: Suda === * {{Argentino}} ([[Prezidanto de Argentino|kompleta listo]]) – ** [[Fernando de la Rúa]], prezidanto (1999–2001) ** [[Adolfo Rodríguez Saá]], prezidanto (2001) ** [[Eduardo Duhalde]], prezidanto (2002–2003) ** [[Néstor Kirchner]], prezidanto (2003–2007) ** [[Cristina Fernández de Kirchner]], prezidanto (2007–2015) ** [[Mauricio Macri]], prezidanto (2015–2019) ** [[Alberto Ángel Fernández]], prezidanto (2019-2023) ** [[Javier Milei]], prezidanto (2023-nun) * {{Bolivio}} ([[Prezidanto de Bolivio|kompleta listo]]) – ** [[Hugo Banzer]], prezidanto (1997–2001) ** [[Jorge Quiroga]], prezidanto (2001–2002) ** [[Gonzalo Sánchez de Lozada]], prezidanto (2002–2003) ** [[Carlos Mesa]], prezidanto (2003–2005) ** [[Eduardo Rodríguez]], prezidanto (2005–2006) ** [[Evo Morales]], prezidanto (2006–2019) ** [[Jeanine Áñez]], prezidanto (2019–2020) ** [[Luis Arce]], prezidanto (2020–2025) ** [[Rodrigo Paz Pereira]], prezidanto (2025–nun) * {{Brazilo}} ([[Listo de prezidantoj de Brazilo|kompleta listo]]) – ** [[Fernando Henrique Cardoso]], prezidanto (1995–2002) ** [[Luiz Inácio Lula da Silva]], prezidanto (2003–2011) ** [[Dilma Rousseff]], prezidanto (2011–2016) ** [[Michel Temer]], prezidanto (2016–2019) ** [[Jair Bolsonaro]], prezidanto (2019-2023) ** [[Luiz Inácio Lula da Silva]], prezidanto (2023–nun) * {{Ĉilio}} ([[Prezidanto de Ĉilio|kompleta listo]]) – ** [[Ricardo Lagos]], prezidanto (2000–2006) ** [[Michelle Bachelet]], prezidanto (2006–2010) ** [[Sebastián Piñera]], prezidanto (2010–2014) ** [[Michelle Bachelet]], prezidanto (2014–2018) ** [[Sebastián Piñera]], prezidanto (2018–2022) ** [[Gabriel Boric]], prezidanto (2022–2026) ** [[José Antonio Kast]], prezidanto (2026–nun) * {{Ekvadoro}} ([[Prezidanto de Ekvadoro|kompleta listo]]) – ** [[Gustavo Noboa]], prezidanto (2000–2003) ** [[Lucio Gutiérrez]], prezidanto (2003–2005) ** [[Alfredo Palacio]], prezidanto (2005–2007) ** [[Rafael Correa]], prezidanto (2007–2017) ** [[Lenín Moreno]], prezidanto (2017–2021) ** [[Guillermo Lasso]], prezidanto (2021–2023) ** [[Daniel Noboa]], prezidanto (2023–nun) * {{Gujano}} ** [[Prezidanto de Gujano|Prezidantoj]] – *** [[Bharrat Jagdeo]], prezidanto (1999–2011) *** [[Donald Ramotar]], prezidanto (2011–2015) *** [[David A. Granger]], prezidanto (2015–2020) *** [[Irfaan Ali]], prezidanto (2020–nun) ** [[Ĉefministro de Gujano|Ĉefministroj]] – *** [[Sam Hinds]], ĉefministro (1999–2015) *** [[Moses Nagamootoo]], ĉefministro (2015–2020) *** [[Mark Phillips]], ĉefministro (2020–nun) * {{Kolombio}} ([[Prezidanto de Kolombio|kompleta listo]]) – ** [[Andrés Pastrana Arango]], prezidanto (1998–2002) ** [[Álvaro Uribe Vélez]], prezidanto (2002–2010) ** [[Juan Manuel Santos]], prezidanto (2010–2018) ** [[Iván Duque Márquez]], prezidanto (2018–2022) ** [[Gustavo Petro]], prezidanto (2022–nun) * {{Paragvajo}} ([[Prezidanto de Paragvajo|kompleta listo]]) – ** [[Luis Ángel González Macchi|Luis González]], prezidanto (1999–2003) ** [[Nicanor Duarte]], prezidanto (2003–2008) ** [[Fernando Lugo]], prezidanto (2008–2012) ** [[Federico Franco]], prezidanto (2012–2013) ** [[Horacio Cartes]], prezidanto (2013–2018) ** [[Mario Abdo Benítez]], prezidanto (2018–2023) ** [[Santiago Peña]], prezidanto (2023–nun) * {{Peruo}} ** [[Prezidanto de Peruo|Prezidantoj]] – *** [[Valentín Paniagua]], prezidanto de transira registaro (2000–2001) *** [[Alejandro Toledo]], konstitucia prezidanto (2001–2006) *** [[Alan García Pérez]], konstitucia prezidanto (2006–2011) *** [[Ollanta Humala]], konstitucia prezidanto (2011–2016) *** [[Pedro Pablo Kuczynski]], konstitucia prezidanto (2016–2018) *** [[Martín Vizcarra]], konstitucia prezidanto (2018–2020) *** [[Manuel Merino]], konstitucia prezidanto (2020) *** [[Francisco Sagasti]], konstitucia prezidanto (2020–2021) *** [[Pedro Castillo]], konstitucia prezidanto (2021-2022) *** [[Dina Boluarte]], konstitucia prezidanto (2022-2025) *** [[José Jerí]], konstitucia prezidanto (2025-2026) *** [[José María Balcázar]], konstitucia prezidanto (2026-2026) *** [[Keiko Fujimori]], konstitucia prezidanto (2026-nuna) ** [[Ĉefministro de Peruo|Ĉefministroj]] – *** [[Javier Pérez de Cuéllar]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Roberto Dañino]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Luis Solari De La Fuente]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Beatriz Merino]], ĉefministro (2003) *** [[Carlos Ferrero]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Pedro Pablo Kuczynski]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Jorge Del Castillo]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Yehude Simon]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Javier Velásquez]], ĉefministro (2009–2010) *** [[José Antonio Chang]], ĉefministro (2010–2011) *** [[Rosario Fernández]], ĉefministro (2011) *** [[Salomón Lerner Ghitis]], ĉefministro (2011) *** [[Oscar Valdés]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Juan Jiménez Mayor]], ĉefministro (2012–2013) *** [[César Villanueva]], ĉefministro (2013–2014) *** [[René Cornejo]], ĉefministro (2014) *** [[Ana Jara]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Pedro Cateriano]], ĉefministro (2015–2016) *** [[Fernando Zavala]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Mercedes Aráoz]], ĉefministro (2017–2018) *** [[César Villanueva]], ĉefministro (2018–2019) *** [[Salvador del Solar]], Ĉefministro (2019) *** [[Vicente Zeballos]], ĉefministro (2019–2020) *** [[Walter Martos]], Ĉefministro (2020) *** [[Antero Flores Aráoz]], Ĉefministro (2020) *** [[Violeta Bermúdez]], ĉefministro (2020-2021) *** [[Guido Bellido]], Ĉefministro (2021) *** [[Mirtha Vasquez]], ĉefministro (2021–2022) *** [[Héctor Valer]], ĉefministro (2022) *** [[Aníbal Torres]], ĉefministro (2022) *** [[Betssy Chávez]], ĉefministro (2022-nuna) * {{Surinamo}} ([[Prezidanto de Surinamo|kompleta listo]]) – ** [[Ronald Venetiaan]], prezidanto (2000–2010) ** [[Dési Bouterse]], prezidanto (2010–2021) ** [[Chan Santokhi]], prezidanto (2021-2025) ** [[Jennifer Geerlings-Simons]], prezidanto (2025-nun) * {{Urugvajo}} ([[Prezidanto de Urugvajo|kompleta listo]]) – ** [[Julio María Sanguinetti]], prezidanto (1995–2000) ** [[Jorge Batlle]], prezidanto (2000–2005) ** [[Tabaré Vázquez]], prezidanto (2005–2010) ** [[José Mujica]], prezidanto (2010–2015) ** [[Tabaré Vázquez]], prezidanto (2015–2020) ** [[Luis Alberto Lacalle Pou]], prezidanto (2020-2025) ** [[Yamandú Orsi]], prezidanto (2025-nuna) * {{Venezuelo}} ([[Prezidanto de Venezuelo|kompleta listo]]) – ** [[Hugo Chávez]], prezidanto (1999–2002, 2002–2013) ** [[Diosdado Cabello]], provizora prezidanto (2002) ** [[Nicolás Maduro]], prezidanto (2013–2026; disputata ekde 2019) ** [[Juan Guaidó]], deĵoranta prezidanto (2019-nun; pridisputita kun [[Nicolás Maduro]]) ** [[Delcy Rodríguez]], prezidanto (2026–nuna) == Azio == === Azio: Centra === * {{Kazaĥio}} ** [[Prezidanto de Kazaĥio|Prezidantoj]] – *** [[Nursultan Nazarbajev]], prezidanto (1991–nun) ** [[Ĉefministro de Kazaĥio|Ĉefministroj]] – *** [[Kassym-Jomart Tokayev]], ĉefministro (1999–2002) *** [[Imangali Tasmagambetov]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Daniyal Akhmetov]], ĉefministro (2003–2007) *** [[Karim Massimov]], ĉefministro (2007–2012) *** [[Serik Akhmetov]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Karim Massimov]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Bakhytzhan Sagintayev]], ĉefministro (2016–nun) * {{Kirgizio}} ** [[Prezidanto de Kirgizio|Prezidantoj]] – *** [[Askar Akayev]], prezidanto (1990–2005) *** [[Ishenbai Kadyrbekov]], Provizora prezidanto (2005) *** [[Kurmanbek Bakiyev]], prezidanto (2005–2010) *** [[Roza Otunbayeva]], prezidanto (2010–2011) *** [[Almazbek Atambajev]], prezidanto (2011–nun) *** [[Sooronbay Jeenbekov]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Kirgizio|Ĉefministroj]] – *** [[Kurmanbek Bakiyev]], ĉefministro (2000–2002) *** [[Nikolai Tanayev]], ĉefministro (2002–2005) *** [[Kurmanbek Bakiyev]], ĉefministro (2005) *** [[Medetbek Kerimkulov]], provizora ĉefministro (2005) *** [[Felix Kulov]], provizora ĉefministro (2005–2007) *** [[Azim Isabekov]], ĉefministro (2007) *** [[Almazbek Atambayev]], ĉefministro (2007) *** [[Iskenderbek Aidaraliyev]], provizora ĉefministro (2007) *** [[Igor Chudinov]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Daniar Usenov]], ĉefministro (2009–2010) *** [[Almazbek Atambayev]], ĉefministro (2010–2011) *** [[Omurbek Babanov]], provizora ĉefministro (2011) *** [[Almazbek Atambayev]], ĉefministro (2011) *** [[Omurbek Babanov]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Aaly Karashev]], provizora ĉefministro (2012) *** [[Zhantoro Satybaldiyev]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Djoomart Otorbaev]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Temir Sariyev]], ĉefministro (2015–2016) *** [[Sooronbay Jeenbekov]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Sapar Isakov]], ĉefministro (2017–nun) * {{Taĝikio}} ** [[Prezidanto de Taĝikio|Prezidantoj]] – *** [[Emomalii Raĥmon]], prezidanto de Supera Asembleo (1992–1994), prezidanto (1994–nun) ** [[Ĉefministro de Taĝikio|Ĉefministroj]] – *** [[Oqil Oqilov]], ĉefministro (1999–2013) *** [[Kokhir Rasulzoda]], ĉefministro (2013–nun) * {{Turkmenio}} ([[Prezidanto de Turkmenio|kompleta listo]]) – ** [[Saparmurat Niyazov]], prezidanto (1990–2006) ** [[Gurbanguli Berdimuĥamedov]], Provizora prezidanto (2006–2007), prezidanto (2007–nun) * {{Uzbekio}} ** [[Prezidanto de Uzbekio|Prezidantoj]] – *** [[Islam Karimov]], prezidanto (1991–2016) *** <small> [[Nigmatilla Yuldashev]], provizora prezidanto (2016) </small> *** [[Ŝavkat Mirzijojev]], provizora prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Uzbekio|Ĉefministroj]] – *** [[Oʻtkir Sultonov]], ĉefministro (1995–2003) *** [[Ŝavkat Mirzijojev]], ĉefministro (2003–2016) *** [[Abdulla Aripov]], ĉefministro (2016–nun) === Azio: Okcidenta === * {{Barejno}} ** [[Reĝo de Barejno|Reĝoj]] – *** [[Hamad bin Isa Al Ĥalifa]], emiro (1999–2002), reĝo (2002–nun) ** [[Ĉefministro de Barejno|Ĉefministro]] – *** [[Khalifa bin Salman Al Khalifa]], ĉefministro (1971–nun) * {{Irako}} ** [[Prezidanto de Irako|Prezidantoj]] – *** [[Saddam Hussein]], prezidanto (1979–2003) *** [[Jay Garner]], administranto de [[Koalicio Provizora Aŭtoritato]] (2003) *** [[Paul Bremer]], administranto de [[Koalicio Provizora Aŭtoritato]] (2003–2004) *** <small> Ghazi Mashal Ajil al-Yawer, provizora prezidanto (2004–2005) </small> *** [[Jalal Talabani]], prezidanto (2005–2014) *** [[Fouad Mebazaâ]], prezidanto (2014–nun) ** [[Ĉefministro de Irako|Ĉefministroj]] – *** [[Saddam Hussein]], ĉefministro (1994–2003) *** [[Mohammad Bahr al-Ulloum]], provizora ĉefministro (2003) *** [[Ibrahim al-Jaafari]], ĉefministro (2003) *** [[Ahmed Chalabi|Ahmed al-Chalabi]], ĉefministro (2003) *** [[Ayad Allawi]], ĉefministro (2003) *** [[Jalal Talabani]], ĉefministro (2003) *** [[Abdul Aziz al-Hakim]], ĉefministro (2003) *** [[Adnan Pachachi|Adnan al-Pachachi]], ĉefministro (2004) *** [[Mohsen Abdel Hamid]], ĉefministro (2004) *** [[Mohammad Bahr al-Ulloum]], ĉefministro (2004) *** [[Massoud Barzani]], ĉefministro (2004) *** [[Ezzedine Salim]], ĉefministro (2004) *** [[Ghazi Mashal Ajil al-Yawer]], ĉefministro (2004) *** [[Ayad Allawi]], provizora ĉefministro (2004–2005) *** [[Ibrahim al-Jaafari]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Nouri al-Maliki]], ĉefministro (2006–2014) *** [[Haider al-Abadi]], ĉefministro (2014–nun) * {{Irano}} ** [[Plej supera gvidanto de Irano|Plej supera gvidanto]] – *** [[Ali Ĥamenei]], Plej supera gvidanto, [[ajatolo]] (1989–nun) ** [[Prezidanto de Irano|Prezidantoj]] – *** [[Mohammad Khatami]], prezidanto (1997–2005) *** [[Mahmoud Ahmadinejad]], prezidanto (2005–2013) *** [[Hassan Rouhani]], prezidanto (2013–nun) * {{Israelo}} ** [[Prezidanto de Israelo|Prezidantoj]] – *** [[Ezer Weizman]], prezidanto (1993–2000) *** [[Moshe Katsav]], prezidanto (2000–2007) *** [[Shimon Peres]], prezidanto (2007–2014) *** [[Reuven Rivlin]], prezidanto (2014–2021) *** [[Isaac Herzog]], prezidento (2011-nun) ** [[Ĉefministro de Israelo|Ĉefministroj]] – *** [[Ehud Barak]], ĉefministro (1999–2001) *** [[Ariel Sharon]], ĉefministro (2001–2006) *** [[Ehud Olmert]], ĉefministro (2006–2009) *** [[Benjamin Netanyahu]], ĉefministro (2009–2021) *** [[Naftali Bennett]], ĉefministro (2021-2022) *** [[Yair Lapid]] (2022) *** [[Benjamin Netanyahu]], ĉefministro (2023–nun) * {{Jemeno}} ** [[Prezidanto de Jemeno|Prezidantoj]] – *** [[Ali Abdullah Saleh]], prezidanto de la Prezidanta Konsilio (1990–1994), prezidanto (1994–2012) *** [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], Provizora prezidanto (2011–2012), prezidanto (2012–nun) ** [[Ĉefministro de Jemeno|Ĉefministroj]] – *** [[Abd Al-Karim Al-Iryani]], ĉefministro (1998–2001) *** [[Abdul Qadir Bajamal]], ĉefministro (2001–2007) *** [[Ali Muhammad Mujawar]], ĉefministro (2007–2011) *** [[Mohammed Basindawa]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Abdullah Mohsen al-Akwa]], provizora ĉefministro (2014) *** [[Khaled Bahah]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Ahmed Obeid bin Daghr]], ĉefministro (2016–nun) *** [[Abdel-Aziz bin Habtour]], disputata ĉefministro (2016–nun) :''ribelo de la [[Hutia movado]] en Jemeno'' ** Revoluciaj prezidantoj – *** [[Mohammed Ali al-Houthi]], prezidanto de Supera Revolucia Komitato (2015–2016) *** [[Saleh Ali al-Sammad]], prezidanto de Supera Politika Konsilio (2016–nun) ** Provizoraj ĉefministroj – *** [[Talal Aklan]], provizora ĉefministro (2016–nun) * {{Jordanio}} ** [[Reĝo de Jordanio|Reĝoj]] – *** [[Abdullah la 2-a (Jordanio)|Abdullah la 2-a]], reĝo (1999–nun) ** [[Ĉefministro de Jordanio|Ĉefministroj]] – *** [[Ali Abu al-Ragheb]], ĉefministro (2000–2003) *** [[Faisal al-Fayez]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Adnan Badran]], ĉefministro (2005) *** [[Marouf al-Bakhit]], ĉefministro (2005–2007) *** [[Nader al-Dahabi]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Samir Rifai]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Marouf al-Bakhit]], ĉefministro (2011) *** [[Awn Shawkat Al-Khasawneh]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Fayez al-Tarawneh]], ĉefministro (2012) *** [[Abdullah Ensour]], ĉefministro (2012–2016) *** [[Hani Al-Mulki]], ĉefministro (2016–nun) * [[Kataro]] ** [[Emiro de Kataro|Emiroj]] – *** [[Hamad bin Khalifa Al Thani]], Emiro (1995–2013) *** [[Tamim bin Hamad Al Thani]], Emiro (2013–nun) ** [[Ĉefministro de Kataro|Ĉefministroj]] – *** [[Abdullah bin Khalifa Al Thani|Abdullah bin Khalifa]], ĉefministro (1996–2007) *** [[Hamad bin Jassim bin Jaber Al Thani|Hamad bin Jassim]], ĉefministro (2007–2013) *** [[Abdullah bin Nasser bin Khalifa Al Thani|Abdullah bin Nasser]], ĉefministro (2013–nun) * [[Kipro]] ([[Prezidanto de Kipro|kompleta listo]]) – ** [[Glafcos Clerides]], prezidanto (1993–2003) ** [[Tassos Papadopoulos]], prezidanto (2003–2008) ** [[Demetris Christofias]], prezidanto (2008–2013) ** [[Nikos Anastasiades]], prezidanto (2013–nun) * [[Kuvajto]] ** [[Emiro de Kuvajto|Emiroj]] – *** [[Ĝabir al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah|Ĝabir la 3-a]], Emiro (1977–2006) *** [[Saad Al-Abdullah Al-Salim Al-Sabah|Saad I]], Emiro (2006) *** [[Sabah al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah|Sabah la 4-a]], Emiro (2006–nun) ** [[Ĉefministro de Kuvajto|Ĉefministroj]] – *** [[Saad Al-Salim Al-Sabah|Saad Al-Abdullah]], ĉefministro (1978–2003) *** [[Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah|Sabah Al-Ahmad]], ĉefministro (2003–2006) *** [[Nasser Al-Sabah]], ĉefministro (2006–2011) *** [[Jaber Al-Mubarak Al-Hamad Al-Sabah|Jaber Al-Mubarak]], ĉefministro (2011–nun) * [[Libano]] ** [[Prezidanto de Libano|Prezidantoj]] – *** [[Émile Lahoud]], prezidanto (1998–2007) *** [[Fouad Siniora]], Provizora prezidanto (2007–2008) *** [[Michel Suleiman]], prezidanto (2008–2014) *** [[Tammam Salam]], Provizora prezidanto (2014–2016) *** [[Michel Aoun]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Libano|Prezidanto de Konsilo de Ministroj]] – *** [[Rafic Hariri]], ĉefministro (2000–2004) *** [[Omar Karami]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Najib Mikati]], ĉefministro (2005) *** [[Fouad Siniora]], ĉefministro (2005–2009) *** [[Saad Hariri]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Najib Mikati]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Tammam Salam]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Saad Hariri]], ĉefministro (2016–nun) * [[Omano]] ([[Sultano de Omano|kompleta listo]]) – *** [[Qabus bin Said]], Sultano (1970–2020) *** [[Haitham ibn Tariq]], Sultano (2020–nun) * {{Palestino}} ** [[Prezidanto de Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato|Prezidantoj]] – *** [[Yasser Arafat]], prezidanto (1994–2004) *** [[Mahmoud Abbas]], Provizora prezidanto (2005–2008), prezidanto (2008–nun) ** [[Ĉefministro de Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato|Ĉefministroj]] – *** [[Mahmoud Abbas]], ĉefministro (2003) *** [[Ahmed Qurei]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Nabil Shaath]], provizora ĉefministro (2005) *** [[Ahmed Qurei]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Ismail Haniyeh]], ĉefministro (2006–2014) *** [[Salam Fayyad]], ĉefministro (2007–2013) *** [[Rami Hamdallah]], ĉefministro (2013–nun) * {{Sauda Arabio}} ([[Sauda dinastio|kompleta listo]]) – ** [[Fahd bin Abdul-Aziz Al Saud|Fahd]], reĝo (1982–2005) ** [[Abdulah bin Abdul-Aziz Al Saud|Abdulah]], reĝo (2005–2015) ** [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud|Salman]], reĝo (2015–nun) * {{Sirio}} ** [[Prezidanto de Sirio|Prezidantoj]] – *** [[Baŝar al-Asad]], prezidanto (2000–nun) ** [[Ĉefministro de Sirio|Ĉefministroj]] – *** [[Muhammad Mustafa Mero]], ĉefministro (2000–2003) *** [[Muhammad Naji al-Otari]], ĉefministro (2003–2011) *** [[Adel Safar]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Riyad Farid Hijab]], ĉefministro (2012) *** <small> Omar Ibrahim Ghalawanji, provizora ĉefministro (2012) </small> *** [[Wael Nader al-Halqi]], ĉefministro (2012–2016) *** [[Imad Khamis]], ĉefministro (2016–nun) * {{Turkio}} ** [[Prezidanto de Turkio|Prezidantoj]] – *** [[Ahmet Necdet Sezer]], prezidanto (2000–2007) *** [[Abdullah Gül]], prezidanto (2007–2014) *** [[Recep Tayyip Erdoğan]], prezidanto (2014–nun) ** [[Ĉefministro de Turkio|Ĉefministroj]] – *** [[Bülent Ecevit]], ĉefministro (1999–2002) *** [[Abdullah Gül]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Recep Tayyip Erdoğan]], ĉefministro (2003–2014) *** [[Ahmet Davutoğlu]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Binali Yıldırım]], ĉefministro (2016–nun) * {{Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj}} ** [[Prezidanto de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|Prezidantoj]] – *** [[Zayed bin Sultan al Nahyan]], prezidanto (1971–2004) *** [[Ĥalifa bin Zajid bin Sultan al Nahajan]], prezidanto (2004–nun) ** [[Ĉefministro de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|Ĉefministroj]] – *** [[Maktoum bin Rashid Al Maktoum]], ĉefministro (1990–2006) *** [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], ĉefministro (2006–nun) === Azio: Orienta === * {{Ĉina Popola Respubliko}} ** [[Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio|Ĝenerala Sekretarioj de Komunisma Partio]] kaj Supera Gvidantoj – *** [[Jiang Zemin]] , ĝenerala sekretario (1989–2002), Supera Gvidanto (1989–2002) *** [[Hu Jintao]] , ĝenerala sekretario (2002–2012), Supera Gvidanto (2002–2012) *** [[Xi Jinping]] , ĝenerala sekretario (2012–nun), Supera Gvidanto (2012–nun) ** [[Prezidanto de Ĉina Popola Respubliko|Prezidantoj]] – *** [[Jiang Zemin]], prezidanto (1993–2003) *** [[Hu Jintao]], prezidanto (2003–2013) *** [[Xi Jinping]], prezidanto (2013–nun) ** [[Ĉefministro de Ĉina Popola Respubliko|Ĉefministroj]] – *** [[Ĵu Ronĝi]], ĉefministro (1998–2003) *** [[Wen Jiabao]], ĉefministro (2003–2013) *** [[Li Keqiang]], ĉefministro (2013–nun) * {{Japanio}} ** [[Imperiestro de Japanio|Imperiestroj]] ([[Listo de Imperiestroj de Japanio|kompleta listo]]) – *** [[Akihito]], Emperor (1989–nun) ** [[Ĉefministro de Japanio|Ĉefministroj]] ([[Listo de Ĉefministroj de Japanio|kompleta listo]]) – *** [[Junichirō Koizumi]], ĉefministro (2001–2003) *** [[Shinzō Abe]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Yasuo Fukuda]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Tarō Asō]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Yukio Hatoyama]], ĉefministro (2009–2010) *** [[Naoto Kan]], ĉefministro (2010–2011) *** [[Yoshihiko Noda]], ĉefministro (2011–2012) *** [[Shinzō Abe]], ĉefministro (2012–nun) * {{Mongolio}} ** [[Prezidanto de Mongolio|Prezidantoj]] – *** [[Natsagiin Bagabandi]], prezidanto (1997–2005) *** [[Nambaryn Enkhbayar]], prezidanto (2005–2009) *** [[Tsakhiagiin Elbegdorj]], prezidanto (2009–2017) *** [[Khaltmaagiin Battulga]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Mongolio|Ĉefministroj]] – *** [[Nambaryn Enkhbayar]], ĉefministro (2000–2004) *** [[Tsakhiagiin Elbegdorj]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Miyeegombyn Enkhbold]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Sanjaagiin Bayar]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Sükhbaataryn Batbold]], ĉefministro (2009–2012) *** [[Norovyn Altankhuyag]], ĉefministro (2012–2014) *** <small> Dendeviin Terbishdagva, provizora ĉefministro (2014) </small> *** [[Chimediin Saikhanbileg]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Jargaltulgyn Erdenebat]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Ukhnaagiin Khürelsükh]], ĉefministro (2017–nun) * {{Nord-Koreio}} ** [[Prezidanto de Partio de Laboristoj de Koreio|Prezidantoj de Partio de Laboristoj]] kaj [[Listo de Supera Ĉefoj de Nord-Koreio|Supera Ĉefoj]] *** [[Kim Ĝong-il]] , ĝenerala sekretario (1997–2011) *** [[Kim Ĝong-un]], Unua Sekretario (2012–2016), prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Nord-Koreio|Ĉefministroj]] – *** [[Hong Song-nam]], ĉefministro (1997–2003) *** [[Pak Pong-ju]], ĉefministro (2003–2007) *** [[Kim Yong-il]], ĉefministro (2007–2010) *** [[Choe Yong-rim]], ĉefministro (2010–2013) *** [[Pak Pong-ju]], ĉefministro (2013–nun) * {{Sud-Koreio}} ** [[Prezidanto de Sudkoreio|Prezidantoj]] – *** [[Kim Dae-jung]], prezidanto (1998–2003) *** [[Roh Moo-hyun]], prezidanto (2003–2008) *** [[Goh Kun]], Provizora prezidanto (2004) *** [[Ji Mjong-bak]], prezidanto (2008–2013) *** [[Park Geun-hye]], prezidanto (2013–2017) *** [[Hwang Kyo-ahn]], Provizora prezidanto (2016–2017) *** [[Mun Ĝe-In]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Sudkoreio|Ĉefministroj]] – *** [[Lee Han-dong]], ĉefministro (2000–2002) *** [[Chang Sang]], provizora ĉefministro (2002) *** [[Chang Dae-whan]], provizora ĉefministro (2002) *** [[Kim Suk-soo]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Goh Kun]], ĉefministro (2003–2004) *** [[Lee Hae-chan]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Han Myeong-sook]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Han Duck-soo]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Han Seung-soo]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Chung Un-chan]], ĉefministro (2009–2010) *** [[Yoon Jeung-hyun]], provizora ĉefministro (2010) *** [[Kim Hwang-sik]], ĉefministro (2010–2013) *** [[Chung Hong-won]], ĉefministro (2013–2015) *** [[Lee Wan-koo]], ĉefministro (2015) *** <small> Choi Kyoung-hwan, provizora ĉefministro (2015) </small> *** [[Hwang Kyo-ahn]], ĉefministro (2015–2017) *** <small> Yoo Il-ho, provizora ĉefministro (2017) </small> *** [[Lee Nak-yeon]], ĉefministro (2017–nun) * {{Tajvano}} ** [[Prezidanto de Respubliko Ĉinio|Prezidantoj]] – *** [[Chen Shui-bian]], prezidanto (2000–2008) *** [[Ma Ying-jeou]], prezidanto (2008–2016) *** [[Tsai Ing-wen]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de la Respubliko Ĉinio|Ĉefministroj]] – *** [[Chang Chun-hsiung]], ĉefministro (2000–2002) *** [[Yu Shyi-kun]], ĉefministro (2002–2005) *** [[Frank Hsieh]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Su Tseng-chang]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Chang Chun-hsiung]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Liu Chao-shiuan]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Wu Den-yih]], ĉefministro (2009–2012) *** [[Sean Chen (politikisto)|Sean Chen]], ĉefministro (2012–2013) *** [[Jiang Yi-huah]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Mao Chi-kuo]], ĉefministro (2014–2016) *** <small> Chang San-cheng, ĉefministro (2016) </small> *** [[Lin Chuan]], ĉefministro (2016–2017) *** [[William Lai]], ĉefministro (2017–nun) === Azio: Suda === * [[Nord-alianco]] de Afganio ([[Prezidanto de Afganio|kompleta listo]]) – ** [[Burhanuddin Rabbani]], prezidanto (1996–2001) * Islama Emirato de [[Afganio]] ([[Talibanoj]]) ** [[Prezidento de Afganio|Estroj de supera konsilio]] – *** [[Mohammed Omar]], estro de supera konsilio (1996–2001) ** [[Ĉefministro de Afganio|Ĉefministroj]] – *** [[Mohammad Rabbani]], ĉefministro (1996–2001) *** <small> Abdul Kabir, provizora ĉefministro (2001) </small> * {{Afganio}} ** [[Prezidento de Afganio|Prezidantoj]] – *** [[Hamid Karzai]], provizora prezidanto (2001–2004), prezidanto (2004–2014) *** [[Ashraf Ghani]], prezidanto (2014–nun) ** [[Ĉefministro de Afganio|Ĉefministroj]] – *** [[Abdullah Abdullah]], ĉefministro (2014–nun) * {{Bangladeŝo}} ** [[Prezidanto de Bangladeŝo|Prezidantoj]] – *** [[Shahabuddin Ahmed]], prezidanto (1996–2001) *** [[A. Q. M. Badruddoza Chowdhury]], prezidanto (2001–2002) *** <small> Muhammad Jamiruddin Sircar, provizora prezidanto (2002) </small> *** [[Iajuddin Ahmed]], prezidanto (2002–2009) *** [[Zillur Rahman]], prezidanto (2009–2013) *** [[Abdul Hamid (politikisto)|Abdul Hamid]], prezidanto (2013–nun) ** [[Ĉefministro de Bangladeŝo|Ĉefministroj]] – *** [[Sheikh Hasina]], ĉefministro (1996–2001) *** [[Latifur Rahman]], ĉefministro (2001) *** [[Khaleda Zia]], ĉefministro (2001–2006) *** [[Iajuddin Ahmed]], ĉefministro (2006–2007) *** <small> [[Fazlul Haque (juĝisto)|Fazlul Haque]], provizora ĉefministro (2007) </small> *** [[Fahruddin Ahmed]], provizora ĉefministro (2007–2009) *** [[Hasina Oaĝed]], ĉefministro (2009–nun) * {{Barato}} ** [[Listo de prezidantoj de Barato|Prezidantoj]] – *** [[K. R. Narayanan]], prezidanto (1997–2002) *** [[Abdul Kalam]], prezidanto (2002–2007) *** [[Pratibha Patil]], prezidanto (2007–2012) *** [[Pranab Mukherjee]], prezidanto (2012–2017) *** [[Ram Nath Kovind]], prezidanto (2017–nun) ** [[Listo de ĉefministroj de Barato|Ĉefministroj]] – *** [[Atal Bihari Vajpayee]], ĉefministro (1998–2004) *** [[Manmohan Singh]], ĉefministro (2004–2014) *** [[Narendra Modi]], ĉefministro (2014–nun) * {{Butano}} ** [[Druk-Gyalpo|Reĝoj]] – *** [[Jigme Khesar Namgyel Wangchuck]] ** [[Ĉefministro de Butano|Ĉefministroj]] – *** [[Yeshey Zimba]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Khandu Wangchuk]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Kinzang Dorji]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Jigme Thinley]], ĉefministro (2003–2004) *** [[Yeshey Zimba]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Sangay Ngedup]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Khandu Wangchuk]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Kinzang Dorji]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Jigme Thinley]], ĉefministro (2008–2013) *** [[Tshering Tobgay]], ĉefministro (2013–nun) * {{Maldivoj}} ([[Prezidanto de Maldivoj|kompleta listo]]) – ** [[Maumoon Abdul Gayoom]], prezidanto (1978–2008) ** [[Mohamed Nasheed]], prezidanto (2008–2012) ** [[Mohammed Waheed Hassan]], prezidanto (2012–2013) ** [[Abdulla Yameen]], prezidanto (2013–2018) ** [[Ibrahim Mohamed Solih]], prezidanto (2018-nun) * Reĝlando {{Nepalo}} ** [[Listo de ŝtatestro de Nepalo|Reĝoj]] – *** [[Birendra de Nepalo|Birendra]], reĝo (1972–2001) *** [[Dipendra de Nepalo|Dipendra]], reĝo (2001) *** [[Gyanendra de Nepalo|Gyanendra]], reĝo (2001–2008) ** [[Ĉefministro de Nepalo|Ĉefministroj]] – *** [[Girija Prasad Koirala]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Sher Bahadur Deuba]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Lokendra Bahadur Chand]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Surya Bahadur Thapa]], ĉefministro (2003–2004) *** [[Sher Bahadur Deuba]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Girija Prasad Koirala]], ĉefministro (2006–2008) * Federala Demokrata Respubliko de [[Nepalo]] ** [[Listo de ŝtatestro de Nepalo|Prezidantoj]] – *** [[Girija Prasad Koirala]], Provizora prezidanto (2007–2008) *** [[Ram Baran Yadav]], prezidanto (2008–2015) *** [[Bidhya Devi Bhandari]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Nepalo|Ĉefministroj]] – *** [[Girija Prasad Koirala]], ĉefministro (2008) *** [[Pushpa Kamal Dahal]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Madhav Kumar Nepal]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Jhala Nath Khanal]], ĉefministro (2011) *** [[Baburam Bhattarai]], ĉefministro (2011–2013) *** [[Khil Raj Regmi]], provizora ĉefministro (2013–2014) *** [[Sushil Koirala]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Khadga Prasad Oli]], ĉefministro (2015–2016) *** [[Pushpa Kamal Dahal]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Sher Bahadur Deuba]], ĉefministro (2017–nun) * {{Pakistano}} ** [[Prezidanto de Pakistano|Prezidantoj]] – *** [[Muhammad Rafiq Tarar]], prezidanto (1997–2001) *** [[Pervez Musharraf]], prezidanto (2001–2008) *** <small> Muhammad Mian Soomro, provizora prezidanto (2008) </small> *** [[Asif Ali Zardari]], prezidanto (2008–2013) *** [[Mamnoon Hussain]], prezidanto (2013–nun) ** [[Ĉefministro de Pakistano|Ĉefministroj]] ([[Listo de ĉefministroj de Pakistano|kompleta listo]]) – *** [[Zafarullah Khan Jamali]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Chaudhry Shujaat Hussain]], ĉefministro (2004) *** [[Shaukat Aziz]], ĉefministro (2004–2007) *** [[Muhammad Mian Soomro]], provizora ĉefministro (2007–2008) *** [[Yousaf Raza Gillani]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Raja Pervaiz Ashraf]], ĉefministro (2012–2013) *** <small> Mir Hazar Khan Khoso, provizora ĉefministro (2013) </small> *** [[Nawaz Sharif]], ĉefministro (2013–2017) *** [[Shahid Khaqan Abbasi]], ĉefministro (2017–nun) * {{Srilanko}} ** [[Prezidanto de Srilanko|Prezidantoj]] – *** [[Chandrika Kumaratunga]], prezidanto (1994–2005) *** [[Mahinda Rajapaksa]], prezidanto (2005–2015) *** [[Maithripala Sirisena]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Srilanko|Ĉefministroj]] – *** [[Ratnasiri Wickremanayake]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Ranil Wickremesinghe]], ĉefministro (2001–2004) *** [[Mahinda Rajapaksa]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Ratnasiri Wickremanayake]], ĉefministro (2005–2010) *** [[D. M. Jayaratne]], ĉefministro (2010–2015) *** [[Ranil Wickremesinghe]], ĉefministro (2015–nun) === Azio: Sudorienta === * {{Birmo}} ** [[Prezidanto de Birmo|Prezidantoj]] – *** [[Than Shwe]], Chairmen (1992–2011) ** [[Ĉefministro de Birmo|Ĉefministroj]] – *** [[Than Shwe]], ĉefministro (1992–2003) *** [[Khin Nyunt]], ĉefministro (2003–2004) *** [[Soe Win]], ĉefministro (2004–2007) *** [[Thein Sein]], ĉefministro (2007–2011) * Birmo ** [[Prezidanto de Birmo|Prezidantoj]] – *** [[Thein Sein]], prezidanto (2011–2016) *** [[Htin Kyaw]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ŝtata Konsilisto de Birmo|Ŝtata Konsilistoj]] – *** [[Aung San Suu Kyi]], State Counsellor (2016–nun) * {{Brunejo}} ([[Sultano de Brunejo|kompleta listo]]) – ** [[Hassanal Bolkiah]], sultano (1967–nun) * {{Filipinoj}} ([[Prezidanto de la Filipinoj|kompleta listo]]) – ** [[Joseph Estrada]], prezidanto (1998–2001) ** [[Gloria Macapagal Arroyo]], prezidanto (2001–2010) ** [[Benigno Aquino la 3-a]], prezidanto (2010–2016) ** [[Rodrigo Duterte]], prezidanto (2016–nun) * {{Indonezio}} ([[Prezidanto de Indonezio|kompleta listo]]) – ** [[Abdurrahman Wahid]], prezidanto (1999–2001) ** [[Megawati Sukarnoputri]], prezidanto (2001–2004) ** [[Susilo Bambang Yudhoyono]], prezidanto (2004–2014) ** [[Joko Widodo]], prezidanto (2014–nun) * {{Kamboĝo}} ** [[Reĝo de Kamboĝo|Reĝoj]] – *** [[Norodom Sihanouk]], reĝo (1993–2004) *** [[Norodom Sihamoni]], reĝo (2004–nun) ** [[Ĉefministro de Kamboĝo|Ĉefministroj]] – *** [[Hun Sen]], ĉefministro (1998–nun) * {{Laoso}} ** [[Ĝenerala Sekretario de la Laosa Popola Revolucia Partio|Ĝenerala Sekretario de la Komunisma Partioj]] – *** [[Khamtai Siphandon]], prezidanto de Komunisma Partioj (1992–2006) *** [[Choummaly Sayasone]] , ĝenerala sekretario (2006–2016) *** [[Bounnhang Vorachith]] , ĝenerala sekretario (2016–nun) ** [[Prezidanto de Laoso|Prezidanto]] – *** [[Khamtai Siphandon]], prezidanto (1998–2006) *** [[Choummaly Sayasone]], prezidanto (2006–2016) *** [[Bounnhang Vorachith]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Laoso|Ĉefministroj]] – *** [[Sisavath Keobounphanh]], ĉefministro (1998–2001) *** [[Bounnhang Vorachith]], ĉefministro (2001–2006) *** [[Bouasone Bouphavanh]], ĉefministro (2006–2010) *** [[Thongsing Thammavong]], ĉefministro (2010–2016) *** [[Thongloun Sisoulith]], ĉefministro (2016–nun) * {{Malajzio}} ** [[Yang di-Pertuan Agong|Elektitaj gereĝoj]] – *** [[Salahuddin de Selangor]], Yang di-Pertuan Agong (1999–2001) *** [[Sirajuddin de Perlis]], Yang di-Pertuan Agong (2001–2006) *** [[Tuanku Mizan Zainal Abidin]], Yang di-Pertuan Agong (2006–2011) *** [[Abdul Halim]], Yang di-Pertuan Agong (2011–2016) *** [[Mohamed la 5-a de Kelantan|Mohamed la 5-a]], Yang di-Pertuan Agong (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Malajzio|Ĉefministroj]] – *** [[Mahathir Mohamad]], ĉefministro (1981–2003) *** [[Abdullah Ahmad Badawi]], ĉefministro (2003–2009) *** [[Najib Razak]], ĉefministro (2009–nun) * {{Orienta Timoro}} ** [[Prezidanto de Orienta Timoro|Prezidantoj]] – *** [[Xanana Gusmão]], prezidanto (2002–2007) *** [[José Ramos-Horta]], prezidanto (2007–2008) *** <small> Vicente Guterres, provizora prezidanto (2008) </small> *** <small> [[Fernando de Araújo (Orienta Timoro)|Fernando de Araújo]], Provizora prezidanto (2008) </small> *** [[José Ramos-Horta]], prezidanto (2008–2012) *** [[Taur Matan Ruak]], prezidanto (2012–2017) *** [[Francisco Guterres]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Orienta Timoro|Ĉefministroj]] – *** [[Mari Alkatiri]], ĉefministro (2002–2006) *** [[José Ramos-Horta]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Estanislau da Silva]], ĉefministro (2007) *** [[Xanana Gusmão]], ĉefministro (2007–2015) *** [[Rui Maria de Araújo]], ĉefministro (2015–2017) *** [[Mari Alkatiri]], ĉefministro (2017–nun) * {{Singapuro}} ** [[Prezidanto de Singapuro|Prezidantoj]] – *** [[S. R. Nathan]], prezidanto (1999–2011) *** [[Tony Tan]], prezidanto (2011–2017) *** [[Halimah Yacob]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Singapuro|Ĉefministroj]] – *** [[Goh Chok Tong]], ĉefministro (1990–2004) *** [[Lee Hsien Loong]], ĉefministro (2004–nun) * {{Tajlando}} ** [[Monarkio de Tajlando|Reĝoj]] – *** [[Bhumibol Adulyadej]], reĝo (1946–2016) *** [[Maha Vajiralongkorn]], reĝo (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Tajlando|Ĉefministroj]] – *** [[Chuan Leekpai]], ĉefministro (1997–2001) *** [[Thaksin Shinawatra]], ĉefministro (2001–2006) *** <small> Chitchai Wannasathit, provizora ĉefministro (2006) </small> *** <small> Thaksin Shinawatra, provizora ĉefministro (2006) </small> *** [[Surayud Chulanont]], ĉefministro (2006) *** [[Samak Sundaravej]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Somchai Wongsawat]], ĉefministro (2008) *** <small> Chaovarat Chanweerakul, provizora ĉefministro (2008) </small> *** [[Abhisit Vejjajiva]], ĉefministro (2008–2011) *** [[Yingluck Shinawatra]], ĉefministro (2011–2014) *** <small> Niwatthamrong Boonsongpaisan, provizora ĉefministro (2014) </small> *** [[Prayut Chan-o-cha]], ĉefministro (2014–nun) * {{Vjetnamio}} ** [[Ĝenerala Sekretario de Komunisma Partio de Vjetnamio|Ĝenerala Sekretarioj de Komunisma Partio]] – *** [[Lê Khả Phiêu]] , ĝenerala sekretario (1997–2001) *** [[Nông Đức Mạnh]] , ĝenerala sekretario (2001–2011) *** [[Nguyễn Phú Trọng]] , ĝenerala sekretario (2011–nun) ** [[Prezidanto de Vjetnamio|Prezidantoj]] – *** [[Trần Đức Lương]], prezidanto (1997–2006) *** [[Nguyễn Minh Triết]], prezidanto (2006–2011) *** [[Trương Tấn Sang]], prezidanto (2011–2016) *** <small> Nguyễn Phú Trọng, provizora prezidanto (2016) </small> *** [[Trần Đại Quang]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Vjetnamio|Ĉefministroj]] – *** [[Phan Văn Khải]], ĉefministro (1997–2006) *** [[Nguyễn Tấn Dũng]], ĉefministro (2006–2016) *** [[Nguyễn Xuân Phúc]], ĉefministro (2016–nun) === Eŭrazio: Kaŭkazo === * {{Armenio}} ** [[Prezidanto de Armenio|Prezidantoj]] – *** [[Robert Kocharyan]], prezidanto (1998–2008) *** [[Serĵ Sargsjan]], prezidanto (2008–nun) ** [[Ĉefministro de Armenio|Ĉefministroj]] – *** [[Andranik Margaryan]], ĉefministro (2000–2007) *** [[Serzh Sargsyan]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Tigran Sargsyan]], ĉefministro (2008–2014) *** [[Hovik Abrahamyan]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Karen Karapetyan]], ĉefministro (2016–nun) * {{Azerbajĝano}} ** [[Prezidanto de Azerbajĝano|Prezidantoj]] – *** [[Heydar Aliyev]], prezidanto (1993–2003) *** [[Ilham Aliyev]], prezidanto (2003–nun) ** [[Ĉefministro de Azerbajĝano|Ĉefministroj]] – *** [[Artur Rasizade]], ĉefministro (1996–2003) *** [[Ilham Aliyev]], ĉefministro (2003) *** [[Artur Rasizade]], ĉefministro (2003–nun) * {{Kartvelio}} ** [[Prezidanto de Kartvelio|Prezidantoj]] – *** [[Eduard Ŝevardnadze]], prezidanto (1992–2003) *** [[Nino Burjanadze]], Provizora prezidanto (2003–2004) *** [[Miĥeil Saakaŝvili]], prezidanto (2004–2007) *** [[Nino Burjanadze]], Provizora prezidanto (2007–2008) *** [[Miĥeil Saakaŝvili]], prezidanto (2008–2013) *** [[Giorgi Margvelashvili]], prezidanto (2013–2018) *** [[Salome Zurabiŝvili]], prezidanto (2018–nun) ** [[Ĉefministro de Kartvelio|Ĉefministroj]] – *** [[Giorgi Arsenishvili]], Ŝtatministro (2000–2001) *** [[Avtandil Jorbenadze]], Ŝtatministro (2001–2003) *** [[Zurab Zhvania]], Ŝtatministro (2003–2004), ĉefministro (2004–2005) *** [[Miĥeil Saakaŝvili]], provizora prezidanto (2005) </small> *** [[Zurab Noghaideli]], ĉefministro (2005–2007) *** [[Giorgi Baramidze]], provizora ĉefministro (2007) </small> *** [[Lado Gurgenidze]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Grigol Mgaloblisxvili]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Nika Gilauri]], ĉefministro (2009–2012) *** [[Vano Merabishvili]], ĉefministro (2012) *** [[Bidzina Ivanishvili]], ĉefministro (2012–2013) *** [[Irakli Garibashvili]], ĉefministro (2013–2015) *** [[Giorgi Kvirikashvili]], ĉefministro (2015–nun) == Eŭropo == === Eŭropo: Balkano === <!--ne Balkanoj, estas nur unu--> * {{Albanio}} ** [[Prezidanto de Albanio|Prezidantoj]] – *** [[Rexhep Meidani]], prezidanto (1997–2002) *** [[Alfred Moisiu]], prezidanto (2002–2007) *** [[Bamir Topi]], prezidanto (2007–2012) *** [[Bujar Nishani]], prezidanto (2012–2017) *** [[Ilir Meta]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Albanio|Ĉefministroj]] – *** [[Ilir Meta]], ĉefministro (1999–2002) *** [[Pandeli Majko]], ĉefministro (2002) *** [[Fatos Nano]], ĉefministro (2002–2005) *** [[Sali Berisha]], ĉefministro (2005–2013) *** [[Edi Rama]], ĉefministro (2013–nun) * {{Bosnio kaj Hercegovino}} ** [[Alta Reprezentanto por Bosnio kaj Hercegovino|Alta Reprezentantoj]] – *** [[Wolfgang Petritsch]], Alta Reprezentanto (1999–2002) *** [[Paddy Ashdown]], Alta Reprezentanto (2002–2006) *** [[Christian Schwarz-Schilling]], Alta Reprezentanto (2006–2007) *** [[Miroslav Lajčák]], Alta Reprezentanto (2007–2009) *** [[Valentin Inzko]], Alta Alta (2009–nun) ** [[Presidency de Bosnio kaj Hercegovino|Presidency]] – *** [[Prezidantoj de Prezidantoj de Bosnio kaj Hercegovino|Prezidantoj de Prezidantoj]] – **** [[Živko Radišić]], prezidanto (2000–2001) **** [[Jozo Križanović]], prezidanto (2001–2002) **** [[Beriz Belkić]], prezidanto (2002) **** [[Mirko Šarović]], prezidanto (2002–2003) **** [[Dragan Čović]], prezidanto (2003) **** [[Borislav Paravac]], prezidanto (2003) **** [[Dragan Čović]], prezidanto (2003–2004) **** [[Sulejman Tihić]], prezidanto (2004) **** [[Borislav Paravac]], prezidanto (2004–2005) **** [[Ivo Miro Jović]], prezidanto (2005–2006) **** [[Sulejman Tihić]], prezidanto (2006) **** [[Nebojša Radmanović]], prezidanto (2006–2007) **** [[Željko Komšić]], prezidanto (2007–2008) **** [[Haris Silajdžić]], prezidanto (2008) **** [[Nebojša Radmanović]], prezidanto (2008–2009) **** [[Željko Komšić]], prezidanto (2009–2010) **** [[Haris Silajdžić]], prezidanto (2010) **** [[Nebojša Radmanović]], prezidanto (2010–2011) **** [[Željko Komšić]], prezidanto (2011–2012) **** [[Bakir Izetbegović]], prezidanto (2012) **** [[Nebojša Radmanović]], prezidanto (2012–2013) **** [[Željko Komšić]], prezidanto (2013–2014) **** [[Bakir Izetbegović]], prezidanto (2014) **** [[Mladen Ivanić]], prezidanto (2014–2015) **** [[Dragan Čović]], prezidanto (2015–2016) **** [[Bakir Izetbegović]], prezidanto (2016) **** [[Mladen Ivanić]], prezidanto (2016–2017) **** [[Dragan Čović]], prezidanto (2017–nun) *** [[Listo de Bosniaj membroj de la Prezidanteco de Bosnio kaj Hercegovino|Bosniaj membroj de la Prezidanteco]] – **** [[Halid Genjac]], Membro (2000–2001) **** [[Beriz Belkić]], Membro (2001–2002) **** [[Sulejman Tihić]], Membro (2002–2006) **** [[Haris Silajdžić]], Membro (2006–2010) **** [[Bakir Izetbegović]], Membro (2010–nun) *** [[Listo de Kroataj membroj de la Prezidanteco de Bosnio kaj Hercegovino|Kroataj membroj de la Prezidanteco]] – **** [[Ante Jelavić]], Membro (1998–2001) **** [[Jozo Križanović]], Membro (2001–2002) **** [[Dragan Čović]], Membro (2002–2005) **** [[Ivo Miro Jović]], Membro (2005–2006) **** [[Željko Komšić]], Membro (2006–2014) **** [[Dragan Čović]], Membro (2014–nun) *** [[Listo de Serbaj membroj de la Prezidanteco de Bosnio kaj Hercegovino|Serbaj membroj de la Prezidanteco]] – **** [[Živko Radišić]], Membro (1998–2002) **** [[Mirko Šarović]], Membro (2002–2003) **** [[Borislav Paravac]], Membro (2003–2006) **** [[Nebojša Radmanović]], Membro (2006–2014) **** [[Mladen Ivanić]], Membro (2014–nun) * [[Prezidanto de la Konsilio de Ministroj de Bosnio kaj Hercegovino|Prezidanto de la Konsilio de Ministroj]] – *** [[Martin Raguž]], prezidanto (2000–2001) *** [[Božidar Matić]], prezidanto (2001) *** [[Zlatko Lagumdžija]], prezidanto (2001–2002) *** [[Dragan Mikerević]], prezidanto (2002) *** [[Adnan Terzić]], prezidanto (2002–2007) *** [[Nikola Špirić]], prezidanto (2007–2012) *** [[Vjekoslav Bevanda]], prezidanto (2012–2015) *** [[Denis Zvizdić]], prezidanto (2015–nun) * {{Bulgario}} ** [[Prezidanto de Bulgario|Prezidantoj]] – *** [[Zhelyu Zhelev]], prezidanto (1990–1997) *** [[Petar Stoyanov]], prezidanto (1997–2002) *** [[Georgi Parvanov]], prezidanto (2002–2012) *** [[Rosen Plevneliev]], prezidanto (2012–2017) *** [[Rumen Radev]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Bulgario|Ĉefministroj]] – *** [[Ivan Yordanov Kostov]], ĉefministro (1997–2001) *** [[Simeono Sakskoburggotski]], ĉefministro (2001–2005) *** [[Sergei Stanishev]], ĉefministro (2005–2009) *** [[Boyko Borisov]], ĉefministro (2009–2013) *** <small> Marin Raykov, provizora ĉefministro (2013) </small> *** [[Plamen Oresharski]], ĉefministro (2013–2014) *** <small> Georgi Bliznashki, provizora ĉefministro (2014) </small> *** [[Boyko Borissov]], ĉefministro (2014–2017) *** [[Ognyan Gerdzhikov]], provizora ĉefministro (2017–nun) * {{Grekio}} ** [[Prezidanto de Grekio|Prezidantoj]] – *** [[Konstantinos Stephanopoulos]], prezidanto (1995–2005) *** [[Karolos Papoulias]], prezidanto (2005–2015) *** [[Prokopis Pavlopoulos]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Grekio|Ĉefministroj]] – *** [[Costas Simitis]], ĉefministro (1996–2004) *** [[Kostas Karamanlis]], ĉefministro (2004–2009) *** [[George Papandreou]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Lucas Papademos]], ĉefministro (2011–2012) *** <small> Panagiotis Pikrammenos, provizora ĉefministro (2012) </small> *** [[Antonis Samaras]], ĉefministro (2012–2015) *** [[Alexis Tsipras]], ĉefministro (2015) *** [[Vassiliki Thanou-Christophilou]], provizora ĉefministro (2015) *** [[Alexis Tsipras]], ĉefministro (2015–nun) * {{Kroatio}} ** [[Prezidanto de Kroatio|Prezidantoj]] – *** [[Stjepan Mesić]], prezidanto (2000–2010) *** [[Ivo Josipović]], prezidanto (2010–2015) *** [[Kolinda Grabar-Kitarović]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Kroatio|Ĉefministroj]] – *** [[Ivica Račan]], ĉefministro (2000–2003) *** [[Ivo Sanader]], ĉefministro (2003–2009) *** [[Jadranka Kosor]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Zoran Milanović]], ĉefministro (2011–2016) *** [[Tihomir Orešković]], ĉefministro (2016) *** [[Andrej Plenković]], ĉefministro (2016–nun) * {{Serbio kaj Montenegro}} ** [[Prezidanto de Serbio kaj Montenegro|Prezidantoj]] – *** [[Vojislav Koštunica]], prezidanto (2000–2003) *** [[Svetozar Marović]], prezidanto (2003–2006) ** [[Ĉefministro de Serbio kaj Montenegro|Ĉefministroj]] – *** [[Zoran Žižić]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Dragiša Pešić]], ĉefministro (2001–2003) * {{Montenegro}} ** [[Prezidanto de Montenegro|Prezidantoj]] – *** [[Filip Vujanović]], prezidanto (2006–nun) ** [[Ĉefministro de Montenegro|Ĉefministroj]] – *** [[Milo Đukanović]], ĉefministro (2006) *** [[Željko Šturanović]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Milo Đukanović]], ĉefministro (2008–2010) *** [[Igor Lukšić]], ĉefministro (2010–2012) *** [[Milo Đukanović]], ĉefministro (2012–2016) *** [[Duško Marković]], ĉefministro (2016–nun) * {{Nord-Makedonio}} ** [[Prezidanto de Makedonio|Prezidantoj]] – *** [[Boris Trajkovski]], prezidanto (1999–2004) *** [[Branko Crvenkovski]], prezidanto (2004–2009) *** [[Gjorge Ivanov]], prezidanto (2009–nun) ** [[Ĉefministro de Makedonio|Ĉefministroj]] – *** [[Ljubčo Georgievski]], ĉefministro (1998–2002) *** [[Branko Crvenkovski]], ĉefministro (2002–2004) *** <small> [[Radmila Šekerinska]], provizora ĉefministro (2004, 2004) </small> *** [[Hari Kostov]], ĉefministro (2004) *** [[Vlado Bučkovski]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Nikola Gruevski]], ĉefministro (2006–2016) *** [[Emil Dimitriev]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Zoran Zaev]], ĉefministro (2017–nun) * {{Serbio}} ** [[Prezidanto de Serbio|Prezidantoj]] – *** [[Boris Tadić]], prezidanto (2004–2012) *** <small> Slavica Đukić Dejanović, provizora prezidanto (2012) </small> *** [[Tomislav Nikolić]], prezidanto (2012–2017) *** [[Aleksandar Vučić]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Serbio|Ĉefministroj]] – *** [[Vojislav Koštunica]], ĉefministro (2004–2008) *** [[Mirko Cvetković]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Ivica Dačić]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Aleksandar Vučić]], ĉefministro (2014–2017) *** [[Ivica Dačić]], provizora ĉefministro (2017) *** [[Ana Brnabić]], ĉefministro (2017–nun) * {{Slovenio}} ** [[Prezidanto de Slovenio|Prezidantoj]] – *** [[Milan Kučan]], prezidanto (1991–2002) *** [[Janez Drnovšek]], prezidanto (2002–2007) *** [[Danilo Türk]], prezidanto (2007–2012) *** [[Borut Pahor]], prezidanto (2012–nun) ** [[Ĉefministro de Slovenio|Ĉefministroj]] – *** [[Janez Drnovšek]], ĉefministro (2000–2002) *** [[Anton Rop]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Janez Janša]], ĉefministro (2004–2008) *** [[Borut Pahor]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Janez Janša]], ĉefministro (2012–2013) *** [[Alenka Bratušek]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Miro Cerar]], ĉefministro (2014–nun) * {{Kosovo}} ** [[Prezidanto de Kosovo|Prezidantoj]] – *** [[Fatmir Sejdiu]], prezidanto (2008–2010) *** <small> Jakup Krasniqi, provizora prezidanto (2010–2011) </small> *** [[Behgjet Pacolli]], prezidanto (2011) *** <small> Jakup Krasniqi, provizora prezidanto (2011) </small> *** [[Atifete Jahjaga]], prezidanto (2011–2016) *** [[Hashim Thaçi]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Kosovo|Ĉefministroj]] – *** [[Hashim Thaçi]], ĉefministro (2008–2014) *** [[Isa Mustafa]], ĉefministro (2014–2017) *** [[Ramush Haradinaj]], ĉefministro (2017–nun) === Eŭropo: Britaj Insuloj === * {{Irlando}} ** [[Prezidanto de Irlando|Prezidantoj]] – *** [[Mary McAleese]], prezidanto (1997–2011) *** [[Michael D. Higgins]], prezidanto (2011–nun) ** [[Taoiseach]] – *** [[Bertie Ahern]], Taoiseach (1997–2008) *** [[Brian Cowen]], Taoiseach (2008–2011) *** [[Enda Kenny]], Taoiseach (2011–2017) *** [[Leo Varadkar]], Taoiseach (2017–2020; 2022-2024) *** [[Simon Harris]], Taoiseach (2024-nun) * {{Unuiĝinta Reĝlando}} ** [[Brita monarkio|Monarĥoj]] ([[Listo de britaj reĝoj|kompleta listo]]) – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1952-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]], reĝo ([[2022]]-nun) ** [[Britaj ĉefministroj|Ĉefministroj]] – *** [[Tony Blair]], ĉefministro (1997–2007) *** [[Gordon Brown]], ĉefministro (2007–2010) *** [[David Cameron]], ĉefministro (2010–2016) *** [[Theresa May]], ĉefministro (2016–2019) *** [[Boris Johnson]], ĉefministro (2019–2022) *** [[Liz Truss]], ĉefministro (2022) *** [[Rishi Sunak]], ĉefministro (2022-2024) *** [[Keir Starmer]], ĉefministro (2024-2026) *** [[Andy Burnham]], ĉefministro (2026-[[nun en 2026|nun]]) === Eŭropo: Centra === * {{Aŭstrio}} ** [[Federacia prezidanto de Aŭstrio|Federaciaj Prezidantoj]] – *** [[Thomas Klestil]], prezidanto (1992–2004) *** [[Heinz Fischer]], prezidanto (2004–2016) *** [[Doris Bures]], [[Karlheinz Kopf]], [[Norbert Hofer]], kunaj provizoraj prezidantoj (2016–2017) *** [[Alexander Van der Bellen]], prezidanto (2017–nun) ** [[Kanceliero (Aŭstrio)|Kancelieroj]] – *** [[Wolfgang Schüssel]], kanceliero (2000–2007) *** [[Alfred Gusenbauer]], kanceliero (2007–2008) *** [[Werner Faymann]], kanceliero (2008–2016) *** <small> Reinhold Mitterlehner, provizora kanceliero (2016) </small> *** [[Christian Kern]], kanceliero (2016–nun) * {{Ĉeĥio}} ** [[Listo de prezidantoj de Ĉeĥio|Prezidantoj]] – *** [[Václav Havel]], prezidanto (1993–2003) *** [[Václav Klaus]], prezidanto (2003–2013) *** [[Miloš Zeman]], prezidanto (2013–2023) *** [[Petr Pavel]], prezidanto (2023–nun) ** [[Ĉefministro de Ĉeĥio|Ĉefministroj]] – *** [[Miloš Zeman]], ĉefministro (1998–2002) *** [[Vladimír Špidla]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Stanislav Gross]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Jiří Paroubek]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Mirek Topolánek]], ĉefministro (2006–2009) *** [[Jan Fischer (politikisto)|Jan Fischer]], ĉefministro (2009–2010) *** [[Petr Nečas]], ĉefministro (2010–2013) *** [[Jiří Rusnok]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Bohuslav Sobotka]], ĉefministro (2014–nun) * {{Germanio}} ** [[Prezidanto de Germanio|Prezidantoj]] – *** [[Johannes Rau]], prezidanto (1999–2004) *** [[Horst Köhler]], prezidanto (2004–2010) *** [[Christian Wulff]], prezidanto (2010–2012) *** [[Joachim Gauck]], prezidanto (2012–2017) *** [[Frank-Walter Steinmeier]], prezidanto (2017–nun) ** [[Kanceliero (Germanio)|Kancelieroj]] – *** [[Gerhard Schröder]], kanceliero (1998–2005) *** [[Angela Merkel]], kanceliero (2005–2021) *** [[Olaf Scholz]], kanceliero (2021-nun) * {{Hungario}} ** [[Prezidanto de Hungario|Prezidantoj]] – *** [[Ferenc Mádl]], prezidanto (2000–2005) *** [[László Sólyom]], prezidanto (2005–2010) *** [[Pál Schmitt]], prezidanto (2010–2012) *** <small> László Kövér, provizora prezidanto (2012) </small> *** [[János Áder]], prezidanto (2012–nun) ** [[Ĉefministro de Hungario|Ĉefministroj]] – *** [[Viktor Orbán]], ĉefministro (1998–2002) *** [[Péter Medgyessy]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Ferenc Gyurcsány]], ĉefministro (2004–2009) *** [[Gordon Bajnai]], ĉefministro (2009–2010) *** [[Viktor Orbán]], ĉefministro (2010–nun) * [[Liĥtenŝtejno]] ** [[Monarkio de Liĥtenŝtejno|Princoj]] – *** [[Hans Adam la 2-a]], Princo (1989–nun) ** [[Ĉefministro de Liĥtenŝtejno|Ĉefministroj]] – *** [[Mario Frick (politikisto)|Mario Frick]], ĉefministro (1993–2001) *** [[Otmar Hasler]], ĉefministro (2001–2009) *** [[Klaus Tschütscher]], ĉefministro (2009–2013) *** [[Adrian Hasler]], ĉefministro (2013–nun) * {{Pollando}} ** [[Prezidanto de Pollando|Prezidantoj]] – *** [[Aleksander Kwaśniewski]], prezidanto (1995–2005) *** [[Lech Kaczyński]], prezidanto (2005–2010) *** <small> Bronisław Komorowski, provizora prezidanto (2010) </small> *** <small> Bogdan Borusewicz, provizora prezidanto (2010) </small> *** <small> Grzegorz Schetyna, provizora prezidanto (2010) </small> *** [[Bronisław Komorowski]], prezidanto (2010–2015) *** [[Andrzej Duda]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Pollando|Ĉefministroj]] – *** [[Jerzy Buzek]], ĉefministro (1997–2001) *** [[Leszek Miller]], ĉefministro (2001–2004) *** [[Marek Belka]], ĉefministro (2004–2005) *** [[Kazimierz Marcinkiewicz]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Jarosław Kaczyński]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Donald Tusk]], ĉefministro (2007–2014) *** [[Ewa Kopacz]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Beata Szydło]], ĉefministro (2015–nun) * {{Slovakio}} ** [[Prezidanto de Slovakio|Prezidantoj]] – *** [[Rudolf Schuster]], prezidanto (1999–2004) *** [[Ivan Gašparovič]], prezidanto (2004–2014) *** [[Andrej Kiska]], prezidanto (2014–nun) ** [[Ĉefministro de Slovakio|Ĉefministroj]] – *** [[Mikuláš Dzurinda]], ĉefministro (1998–2006) *** [[Robert Fico]], ĉefministro (2006–2010) *** [[Iveta Radičová]], ĉefministro (2010–2012) *** [[Robert Fico]], ĉefministro (2012–nun) * {{Svislando}} ([[Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando|kompleta listo]]) – ** [[Moritz Leuenberger]], prezidanto de la Konfederacio (2001) ** [[Kaspar Villiger]], prezidanto de la Konfederacio (2002) ** [[Pascal Couchepin]], prezidanto de la Konfederacio (2003) ** [[Joseph Deiss]], prezidanto de la Konfederacio (2004) ** [[Samuel Schmid]], prezidanto de la Konfederacio (2005) ** [[Moritz Leuenberger]], prezidanto de la Konfederacio (2006) ** [[Micheline Calmy-Rey]], prezidanto de la Konfederacio (2007) ** [[Pascal Couchepin]], prezidanto de la Konfederacio (2008) ** [[Hans-Rudolf Merz]], prezidanto de la Konfederacio (2009) ** [[Doris Leuthard]], prezidanto de la Konfederacio (2010) ** [[Micheline Calmy-Rey]], prezidanto de la Konfederacio (2011) ** [[Eveline Widmer-Schlumpf]], prezidanto de la Konfederacio (2012) ** [[Ueli Maurer]], prezidanto de la Konfederacio (2013) ** [[Didier Burkhalter]], prezidanto de la Konfederacio (2014) ** [[Simonetta Sommaruga]], prezidanto de la Konfederacio (2015) ** [[Johann Schneider-Ammann]], prezidanto de la Konfederacio (2016) ** [[Doris Leuthard]], prezidanto de la Konfederacio (2017) === Eŭropo: Nordo === * {{Danio}} ** [[Listo de danaj reĝoj|Gereĝoj]] – *** [[Margareta la 2-a (Danio)|Margrethe la 2-a]], reĝino (1972–2024) *** [[Frederiko la 10-a]], reĝo (2024-nun) ** [[Ĉefministro de Danio|Ĉefministroj]] – *** [[Poul Nyrup Rasmussen]], ĉefministro (1993–2001) *** [[Anders Fogh Rasmussen]], ĉefministro (2001–2009) *** [[Lars Løkke Rasmussen]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Helle Thorning-Schmidt]], ĉefministro (2011–2015) *** [[Lars Løkke Rasmussen]], ĉefministro (2015–2019) *** [[Mette Frederiksen]], ĉefministro (2019–) * {{Finnlando}} ** [[Prezidanto de Finnlando|Prezidantoj]] – *** [[Tarja Halonen]], prezidanto (2000–2012) *** [[Sauli Niinistö]], prezidanto (2012–nun) ** [[Ĉefministro de Finnlando|Ĉefministroj]] – *** [[Paavo Lipponen]], ĉefministro (1995–2003) *** [[Anneli Jäätteenmäki]], ĉefministro (2003) *** [[Matti Vanhanen]], ĉefministro (2003–2010) *** [[Mari Kiviniemi]], ĉefministro (2010–2011) *** [[Jyrki Katainen]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Alexander Stubb]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Juha Sipilä]], ĉefministro (2015–2019) *** [[Antti Rinne]], ĉefministro (jun - dec 2019) *** [[Sanna Marin]], ĉefministro (2019–[[nun en 2019|nun]]) * {{Islando}} ** [[Prezidanto de Islando|Prezidantoj]] – *** [[Ólafur Ragnar Grímsson]], prezidanto (1996–2016) *** [[Guðni Th. Jóhannesson]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Islando|Ĉefministroj]] – *** [[Davíð Oddsson]], ĉefministro (1991–2004) *** [[Halldór Ásgrímsson]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Geir Haarde]], ĉefministro (2006–2009) *** [[Jóhanna Sigurðardóttir]], ĉefministro (2009–2013) *** [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]], ĉefministro (2013–2016) *** [[Sigurður Ingi Jóhannsson]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Bjarni Benediktsson (naskita en 1970)|Bjarni Benediktsson]], ĉefministro (2017–nun) * {{Norvegio}} ** [[Listo de norvegaj reĝoj|Reĝoj]] – *** [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo (1991–nun) ** [[Ĉefministro de Norvegio|Ĉefministroj]] – *** [[Jens Stoltenberg]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Kjell Magne Bondevik]], ĉefministro (2001–2005) *** [[Jens Stoltenberg]], ĉefministro (2005–2013) *** [[Erna Solberg]], ĉefministro (2013–2021) *** [[Jonas Gahr Støre]], ĉefministro (2021–) * {{Svedio}} ** [[Listo de svedaj reĝoj|Reĝoj]] – *** [[Karolo la 16-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 16-a Gustavo]], reĝo (1973–nun) ** [[Ĉefministro de Svedio|Ĉefministroj]] – *** [[Göran Persson]], ĉefministro (1996–2006) *** [[Fredrik Reinfeldt]], ĉefministro (2006–2014) *** [[Stefan Löfven]], ĉefministro (2014–2021) *** [[Magdalena Andersson]], ĉefministro (2021–[[nun en 2022|nun]]) === Eŭropo: Okcidenta === * {{Belgio}} ** [[Listo de belgaj reĝoj|Reĝoj]] – *** [[Alberto la 2-a (Belgio)|Alberto la 2-a]], reĝo (1993–2013) *** [[Filipo (Belgio)|Filipo]], reĝo (2013–nun) ** [[Ĉefministro de Belgio|Ĉefministroj]] – *** [[Guy Verhofstadt]], ĉefministro (1999–2008) *** [[Yves Leterme]], ĉefministro (2008) *** [[Herman Van Rompuy]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Yves Leterme]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Elio Di Rupo]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Charles Michel]], ĉefministro (2014–2019) *** [[Sophie Wilmès]], ĉefministro (2019-2020) *** [[Alexander De Croo]], ĉefministro (2020-nun) * [[Kvina Respubliko de Francio|Kvina Respubliko]] de {{Francio}} ** [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|Prezidantoj]] – *** [[Jacques Chirac]], prezidanto (1995–2007) *** [[Nicolas Sarkozy]], prezidanto (2007–2012) *** [[François Hollande]], prezidanto (2012–2017) *** [[Emmanuel Macron]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro (Francio)|Ĉefministroj]] – *** [[Lionel Jospin]], ĉefministro (1997–2002) *** [[Jean-Pierre Raffarin]], ĉefministro (2002–2005) *** [[Dominique de Villepin]], ĉefministro (2005–2007) *** [[François Fillon]], ĉefministro (2007–2012) *** [[Jean-Marc Ayrault]], ĉefministro (2012–2014) *** [[Manuel Valls]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Bernard Cazeneuve]], ĉefministro (2016–2017) *** [[Édouard Philippe]], ĉefministro (2017–nun) * {{Luksemburgo}} ** [[Listo de regantoj de Luksemburgo|Granddukoj]] – *** [[Henriko (Luksemburgo)|Henriko]], grandduko (2000–nun) ** [[Ĉefministro de Luksemburgo|Ĉefministroj]] – *** [[Jean-Claude Juncker]], ĉefministro (1995–2013) *** [[Xavier Bettel]], ĉefministro (2013–nun) * {{Monako}} ** [[Princo de Monako|Princoj]] – *** [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]], princo (1949–2005) *** [[Alberto la 2-a (Monako)|Alberto la 2-a]], princo (2005–nun) ** [[Ministro de ŝtato (Monako)| ŝtataj ministroj]] – *** [[Patrick Leclercq]], ministro de ŝtato (2000–2005) *** [[Jean-Paul Proust]], ,ministro de ŝtato (2005–2010) *** [[Michel Roger]], ministro de ŝtato (2010–2015) *** [[Gilles Tonelli]], provizora ministro de ŝtato (2015–2016) *** [[Serge Telle]], ministro de ŝtato (2016–nun) * {{Nederlando}} ** [[Listo de reĝoj de Nederlando|Reĝoj]] – *** [[Beatrikso (Nederlando)|Beatrikso]], reĝino (1980–2013) *** [[Willem-Alexander (Nederlando)|Willem-Alexander]], reĝo (2013–nun) ** [[Nederlandaj ĉefministroj|Ĉefministroj]] – *** [[Wim Kok]], ĉefministro (1994–2002) *** [[Jan Peter Balkenende]], ĉefministro (2002–2010) *** [[Mark Rutte]], ĉefministro (2010–nun) === Eŭropo: Orienta === ''Baltaj ŝtatoj'' * {{Estonio}} ** [[Prezidanto de Estonio|Prezidantoj]] – *** [[Lennart Meri]], prezidanto (1992–2001) *** [[Arnold Rüütel]], prezidanto (2001–2006) *** [[Toomas Hendrik Ilves]], prezidanto (2006–2016) *** [[Kersti Kaljulaid]], prezidanto (2016–2021) *** [[Alar Karis]], prezidanto (2021-nun) ** [[Ĉefministro de Estonio|Ĉefministroj]] – *** [[Mart Laar]], ĉefministro (1999–2002) *** [[Siim Kallas]], ĉefministro (2002–2003) *** [[Juhan Parts]], ĉefministro (2003–2005) *** [[Andrus Ansip]], ĉefministro (2005–2014) *** [[Taavi Rõivas]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Jüri Ratas]], ĉefministro (2016–nun) * {{Latvio}} ** [[Prezidanto de Latvio|Prezidantoj]] – *** [[Vaira Vīķe-Freiberga]], prezidanto (1999–2007) *** [[Valdis Zatlers]], prezidanto (2007–2011) *** [[Andris Bērziņš]], prezidanto (2011–2015) *** [[Raimonds Vējonis]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Latvio|Ĉefministroj]] – *** [[Andris Bērziņš]], ĉefministro (2000–2002) *** [[Einars Repše]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Indulis Emsis]], ĉefministro (2004) *** [[Aigars Kalvītis]], ĉefministro (2004–2007) *** [[Ivars Godmanis]], ĉefministro (2007–2009) *** [[Valdis Dombrovskis]], ĉefministro (2009–2014) *** [[Laimdota Straujuma]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Māris Kučinskis]], ĉefministro (2016–nun) * {{Litovio}} ** [[Prezidanto de Litovio|Prezidantoj]] – *** [[Valdas Adamkus]], prezidanto (1998–2003) *** [[Rolandas Paksas]], prezidanto (2003–2004) *** [[Artūras Paulauskas]], Provizora prezidanto (2004) *** [[Valdas Adamkus]], prezidanto (2004–2009) *** [[Dalia Grybauskaitė]], prezidanto (2009–nun) ** [[Ĉefministro de Litovio|Ĉefministroj]] – *** [[Rolandas Paksas]], ĉefministro (2000–2001) *** <small> Eugenijus Gentvilas, provizora ĉefministro (2001) </small> *** [[Algirdas Brazauskas]], ĉefministro (2001–2006) *** <small> Zigmantas Balčytis, provizora ĉefministro (2006) </small> *** [[Gediminas Kirkilas]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Andrius Kubilius]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Algirdas Butkevičius]], ĉefministro (2012–2016) *** [[Saulius Skvernelis]], ĉefministro (2016–2020) *** [[Ingrida Šimonytė]], ĉefministro (2020–2024) *** [[Gintautas Paluckas]], ĉefministro (2024–2025) *** <small> Rimantas Šadžius, provizora ĉefministro (2025) </small> *** [[Inga Ruginienė]], ĉefministro (2025–2026) *** [[Mindaugas Sinkevičius]], ĉefministro (2026–nun) ''Ne baltaj statoj'' * {{Belorusio}} ** [[Prezidanto de Belorusio|Prezidantoj]] – *** [[Aleksandro Lukaŝenko]], prezidanto (1994–nun) ** [[Ĉefministro de Belorusio|Ĉefministroj]] – *** [[Vladimir Yermoshin]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Gennady Novitsky]], ĉefministro (2001–2003) *** [[Sergei Sidorsky]], ĉefministro (2003–2010) *** [[Mikhail Myasnikovich]], ĉefministro (2010–2014) *** [[Andrei Kobyakov]], ĉefministro (2014–nun) * {{Moldavio}} ** [[Prezidanto de Moldavio|Prezidantoj]] – *** [[Petru Lucinschi]], prezidanto (1997–2001) *** [[Vladimir Voronin]], prezidanto (2001–2009) *** [[Mihai Ghimpu]], provizora prezidanto (2009–2010) *** [[Vlad Filat]], provizora prezidanto (2010) *** [[Marian Lupu]], provizora prezidanto (2010–2012) *** [[Nicolae Timofti]], prezidanto (2012–2016) *** [[Maia Sandu]], prezidanto (2020–nun) ** [[Ĉefministro de Moldavio|Ĉefministroj]] – *** [[Dumitru Braghiș]], ĉefministro (1999–2001) *** [[Vasile Tarlev]], ĉefministro (2001–2008) *** [[Zinaida Greceanîi]], ĉefministro (2008–2009) *** [[Vitalie Pîrlog]], provizora ĉefministro (2009) *** [[Vlad Filat]], ĉefministro (2009–2013) *** [[Iurie Leancă]], ĉefministro (2013–2015) *** [[Chiril Gaburici]], ĉefministro (2015) *** [[Natalia Gherman]], provizora ĉefministro (2015) *** [[Valeriu Streleț]], ĉefministro (2015) *** [[Gheorghe Brega]], provizora ĉefministro (2015–2016) *** [[Pavel Filip]], ĉefministro (2016–2019) *** [[Maia Sandu]], ĉefministro (2019–2019) *** [[Ion Chicu]], ĉefministro (2019–2020) *** [[Aureliu Ciocoi]], ĉefministro (2020–2021) *** [[Natalia Gavrilița]], ĉefministro (2021–2023) *** [[Dorin Recean]], ĉefministro (2023–nun) * {{Rumanio}} ** [[Prezidanto de Rumanio|Prezidantoj]] – *** [[Ion Iliescu]], prezidanto (2000–2004) *** [[Traian Băsescu]], prezidanto (2004–2007) *** <small> Nicolae Văcăroiu, provizora prezidanto (2007) </small> *** [[Traian Băsescu]], prezidanto (2007–2012) *** [[Crin Antonescu]], provizora prezidanto (2012) *** [[Traian Băsescu]], prezidanto (2012–2014) *** [[Klaus Iohannis]], prezidanto (2014–2025) *** <small> [[Ilie Bolojan]], provizora prezidanto (2025) </small> ** [[Ĉefministro de Rumanio|Ĉefministroj]] – *** [[Adrian Năstase]], ĉefministro (2000–2004) *** <small> Eugen Bejinariu, provizora ĉefministro (2004) </small> *** [[Călin Popescu-Tăriceanu]], ĉefministro (2004–2008) *** [[Emil Boc]], ĉefministro (2008–2012) *** <small> Cătălin Predoiu, provizora ĉefministro (2012) </small> *** [[Mihai Răzvan Ungureanu]], ĉefministro (2012) *** [[Victor Ponta]], ĉefministro (2012–2015) *** <small> [[Gabriel Oprea]], provizora ĉefministro (2015) </small> *** [[Victor Ponta]], ĉefministro (2015) *** <small> [[Sorin Cîmpeanu]], provizora ĉefministro (2015) </small> *** [[Dacian Cioloș]], ĉefministro (2015–2017) *** [[Sorin Grindeanu]], ĉefministro (2017) *** [[Mihai Tudose]], ĉefministro (2017–nun) * {{Rusio}} ** [[Prezidanto de Rusio|Prezidantoj]] – *** [[Vladimir Putin]], Provizora prezidanto (1999–2000), prezidanto (2000–2008) *** [[Dmitrij Medvedev]], prezidanto (2008–2012) *** [[Vladimir Putin]], prezidanto (2012–nun) ** [[Ĉefministro de Rusio|Ĉefministroj]] – *** [[Mikhail Kasyanov]], ĉefministro (2000–2004) *** <small> Viktor Khristenko, provizora ĉefministro (2004) </small> *** [[Mikhail Fradkov]], ĉefministro (2004–2007) *** [[Viktor Zubkov]], ĉefministro (2007–2008) *** [[Vladimir Putin]], ĉefministro (2008–2012) *** [[Viktor Zubkov]], ĉefministro (2012) *** [[Dmitrij Medvedev]], ĉefministro (2012–nun) * {{Ukrainio}} ** [[Prezidanto de Ukrainio|Prezidantoj]] – *** [[Leonid Kuchma]], prezidanto (1994–2005) *** [[Viktor Yushchenko]], prezidanto (2005–2010) *** [[Viktor Yanukovych]], prezidanto (2010–2014) *** <small> Oleksandr Turchynov, provizora prezidanto (2014) </small> *** [[Petro Poroŝenko]], prezidanto (2014–nun) ** [[Ĉefministro de Ukrainio|Ĉefministroj]] – *** [[Viktor Yushchenko]], ĉefministro (1999–2001) *** [[Anatoliy Kinakh]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Viktor Yanukovych]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Mykola Azarov]], provizora ĉefministro (2004) *** [[Viktor Yanukovych]], ĉefministro (2004–2005) *** <small> Mykola Azarov, provizora ĉefministro (2005) </small> *** [[Yulia Tymoshenko]], ĉefministro (2005) *** [[Yuriy Yekhanurov]], ĉefministro (2005–2006) *** [[Viktor Yanukovych]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Oleksandr Turchynov]], ĉefministro (2007–2010) *** [[Mykola Azarov]], ĉefministro (2010–2014) *** <small> Serhiy Arbuzov, provizora ĉefministro (2014) </small> *** <small> Oleksandr Turchynov, provizora ĉefministro (2014) </small> *** [[Arseniy Yatsenyuk]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Volodymyr Groysman]], ĉefministro (2016–nun) === Eŭropo: Sudcentra === * {{Italio}} ** [[Prezidanto de Italio|Prezidantoj]] – *** [[Carlo Azeglio Ciampi]], prezidanto (1999–2006) *** [[Giorgio Napolitano]], prezidanto (2006–2015) *** [[Sergio Mattarella]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Italio|Ĉefministroj de Italio]] (Prezidantoj de la konsilio de ministroj) – *** [[Giuliano Amato]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Silvio Berlusconi]], ĉefministro (2001–2006) *** [[Romano Prodi]], ĉefministro (2006–2008) *** [[Silvio Berlusconi]], ĉefministro (2008–2011) *** [[Mario Monti]], ĉefministro (2011–2013) *** [[Enrico Letta]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Matteo Renzi]], ĉefministro (2014–2016) *** [[Paolo Gentiloni]], ĉefministro (2016–nun) * {{Malto}} ** [[Prezidanto de Malto|Prezidantoj]] – *** [[Guido de Marco]], prezidanto (1999–2004) *** [[Eddie Fenech Adami]], prezidanto (2004–2009) *** [[George Abela]], prezidanto (2009–2014) *** [[Marie Louise Coleiro Preca]], prezidanto (2014–2019) *** [[George William Vella]], prezidanto (2019–2024) *** [[Myriam Spiteri Debono]], prezidanto (2024–nun) ** [[Ĉefministro de Malto|Ĉefministroj]] – *** [[Eddie Fenech Adami]], ĉefministro (1998–2004) *** [[Lawrence Gonzi]], ĉefministro (2004–2013) *** [[Joseph Muscat]], ĉefministro (2013–nun) * {{San-Marino}} ** regaj kapitanoj – *** <small>[[Gianfranco Terenzi]], [[Enzo Colombini]], regaj kapitanoj (2000–2001)</small> *** <small>[[Luigi Lonfernini]], [[Fabio Berardi]], regaj kapitanoj (2001)</small> *** <small>[[Alberto Cecchetti]], [[Gino Giovagnoli]], regaj kapitanoj (2001–2002)</small> *** <small>[[Antonio Lazzaro Volpinari]], [[Giovanni Francesco Ugolini]], regaj kapitanoj (2002)</small> *** <small>[[Mauro Chiaruzzi]], [[Giuseppe Maria Morganti]], regaj kapitanoj (2002–2003)</small> *** <small>[[Pier Marino Menicucci]], [[Giovanni Giannoni]], regaj kapitanoj (2003)</small> *** <small>[[Giovanni Lonfernini]], [[Valeria Ciavatta]], regaj kapitanoj (2003–2004)</small> *** <small>[[Paolo Bollini]], [[Marino Riccardi]], regaj kapitanoj (2004)</small> *** <small>[[Giuseppe Arzilli]], [[Roberto Raschi]], regaj kapitanoj (2004–2005)</small> *** <small>[[Fausta Morganti]], [[Cesare Gasperoni]], regaj kapitanoj (2005)</small> *** <small>[[Claudio Muccioli]], [[Antonello Bacciocchi]], regaj kapitanoj (2005–2006)</small> *** <small>[[Gianfranco Terenzi]], [[Loris Francini]], regaj kapitanoj (2006)</small> *** <small>[[Antonio Carattoni]], [[Roberto Giorgetti]], regaj kapitanoj (2006–2007)</small> *** <small>[[Alessandro Mancini]], [[Alessandro Rossi (politikisto)|Alessandro Rossi]], regaj kapitanoj (2007)</small> *** <small>[[Mirko Tomassoni]], [[Alberto Selva]], regaj kapitanoj (2007–2008)</small> *** <small>[[Rosa Zafferani]], [[Federico Pedini Amati]], regaj kapitanoj (2008)</small> *** <small>[[Ernesto Benedettini]], [[Assunta Meloni]], regaj kapitanoj (2008–2009)</small> *** <small>[[Oscar Mina]], [[Massimo Cenci]], regaj kapitanoj (2009)</small> *** <small>[[Stefano Palmieri]], [[Francesco Mussoni]] , regaj kapitanoj (2009–2010)</small> *** <small>[[Marco Conti]], [[Glauco Sansovini]], regaj kapitanoj (2010)</small> *** <small>[[Giovanni Francesco Ugolini]], [[Andrea Zafferani]], regaj kapitanoj (2010–2011)</small> *** <small>[[Maria Luisa Berti]], [[Filippo Tamagnini]], regaj kapitanoj (2011)</small> *** <small>[[Gabriele Gatti]], [[Matteo Fiorini]], regaj kapitanoj (2011–2012)</small> *** <small>[[Italo Righi]], [[Maurizio Rattini]], regaj kapitanoj (2012)</small> *** <small>[[Teodoro Lonfernini]], [[Denise Bronzetti]], regaj kapitanoj (2012–2013)</small> *** <small>[[Antonella Mularoni]], [[Denis Amici]], regaj kapitanoj (2013)</small> *** <small>[[Gian Carlo Capicchioni]], [[Anna Maria Muccioli]], regaj kapitanoj (2013–2014)</small> *** <small>[[Valeria Ciavatta]], [[Luca Beccari]], regaj kapitanoj (2014)</small> *** <small>[[Gianfranco Terenzi]], [[Guerrino Zanotti]], regaj kapitanoj (2014–2015)</small> *** <small>[[Andrea Belluzzi]], [[Roberto Venturini]], regaj kapitanoj (2015)</small> *** <small>[[Lorella Stefanelli]], [[Nicola Renzi]], regaj kapitanoj (2015–2016)</small> *** <small>[[Massimo Andrea Ugolini]], [[Gian Nicola Berti]], regaj kapitanoj (2016)</small> *** <small>[[Marino Riccardi]], [[Fabio Berardi]], regaj kapitanoj (2016–2017)</small> *** <small>[[Mimma Zavoli]], [[Vanessa D'Ambrosio]], regaj kapitanoj (2017)</small> *** <small>[[Enrico Carattoni]], [[Matteo Fiorini]], regaj kapitanoj (2017–2018)</small> * {{Vatikanurbo}} ** [[Papo|Suverenoj]] ([[Listo de papoj#20-a jarcento|kompleta listo]]) – *** [[Johano Paŭlo la 2-a]], suvereno (1978–2005) *** [[Benedikto la 16-a]], suvereno (2005–2013) *** [[Francisko (papo)|Francisko]], suvereno (2013–2025) *** [[Leono la 14-a]], suvereno (2025–nun) ** Guberniaj prezidantoj– *** [[Edmund Szoka]], gubernia prezidanto (1997–2006) *** [[Giovanni Lajolo]], gubernia prezidanto (2006–2011) *** [[Giuseppe Bertello]], gubernia prezidanto (2011–2021) *** [[Fernando Vérgez Alzaga]] gubernia prezidanto (2021–2025) *** [[Raffaella Petrini]] gubernia prezidanto (2025–nun) === Eŭropo: Sudokcidenta === * {{Andoro}} ** [[Episkopujo de Urgell|Episkopa]] [[Listo de kunprincoj de Andoro|kunprinco]] – *** [[Joan Martí i Alanis]], Episkopa kunprinco (1971–2003) *** [[Joan Enric Vives Sicília]], kunprinco (2003–2025) *** [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]], kunprinco (2025-nun) ** [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)#Kvina Respubliko|Franca]] [[Listo de kunprincoj de Andoro|kunprinco]] – *** [[Jacques Chirac]], Franca kunprinco (1995–2007) *** [[Nicolas Sarkozy]], Franca kunprinco (2007–2012) *** [[François Hollande]], Franca kunprinco (2012–2017) *** [[Emmanuel Macron]], Franca kunprinco (2017–[[nun en 2019|nun]]) ** [[Ĉefministroj de Andoro|Ĉefministroj]] – *** [[Marc Forné Molné]], ĉefministro (1994–2005) *** [[Albert Pintat]], ĉefministro (2005–2009) *** [[Jaume Bartumeu]], ĉefministro (2009–2011) *** [[Pere López Agràs]], provizora ĉefministro (2011) *** [[Antoni Martí]], ĉefministro (2011–nun) * {{Hispanio}} ** [[Monarkio de Hispanio|Reĝoj]] – *** [[Johano Karlo la 1-a (Hispanio)|Johano Karlo la 1-a]], reĝo (1975–2014) *** [[Filipo la 6-a (Hispanio)|Filipo la 6-a]], reĝo (2014–[[nun en 2019|nun]]) ** [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio|Prezidanto de la Registaroj]] – *** [[José María Aznar]], ĉefministro (1996–2004) *** [[José Luis Rodríguez Zapatero]], ĉefministro (2004–2011) *** [[Mariano Rajoy]], ĉefministro (2011–nun) * {{Portugalio}} ** [[Prezidanto de Portugalio|Prezidantoj]] – *** [[Jorge Sampaio]], prezidanto (1996–2006) *** [[Aníbal Cavaco Silva]], prezidanto (2006–2016) *** [[Marcelo Rebelo de Sousa]], prezidanto (2016–nun) ** [[Ĉefministro de Portugalio|Ĉefministroj]] – *** [[António Guterres]], ĉefministro (1995–2002) *** [[José Manuel Barroso]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Pedro Santana Lopes]], ĉefministro (2004–2005) *** [[José Sócrates]], ĉefministro (2005–2011) *** [[Pedro Passos Coelho]], ĉefministro (2011–2015) *** [[António Costa]], ĉefministro (2015–nun) == Oceanio == * {{Aŭstralio}} ** [[Monarkio de Aŭstralio|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1952-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Aŭstralio|Ĉefministroj]] ([[Listo de ĉefministroj de Aŭstralio|kompleta listo]]) – *** [[John Howard]], ĉefministro (1996–2007) *** [[Kevin Rudd]], ĉefministro (2007–2010) *** [[Julia Gillard]], ĉefministro (2010–2013) *** [[Kevin Rudd]], ĉefministro (2013) *** [[Tony Abbott]], ĉefministro (2013–2015) *** [[Malcolm Turnbull]], ĉefministro (2015–nun) * {{Fiĝioj}} ** [[Prezidanto de la Fiĝioj|Prezidantoj]] – *** [[Josefa Iloilo]], prezidanto (2000–2006) *** [[Frank Bainimarama]], estro de la provizora milita registaro (2006–2007) *** [[Josefa Iloilo]], prezidanto (2007–2009) *** [[Epeli Nailatikau]], prezidanto (2009–2015) *** [[George Konrote]], prezidanto (2015–nun) ** [[Ĉefministro de Fiĝioj|Ĉefministroj]] – *** [[Laisenia Qarase]], ĉefministro (2000–2001) *** <small>Tevita Momoedonu, provizora ĉefministro (2001) </small> *** [[Laisenia Qarase]], ĉefministro (2001–2006) *** [[2006 Fijian coup d'état]] *** [[Jona Senilagakali]], provizora ĉefministro (2006–2007) *** [[Frank Bainimarama]], provizora ĉefministro (2007–2014), ĉefministro (2014–nun) * {{Kiribato}} ([[Prezidanto de Kiribato|kompleta listo]]) – ** [[Teburoro Tito]], prezidanto (1994–2003) ** [[Tion Otang]], Provizora prezidanto (2003) ** [[Anote Tong]], prezidanto (2003–2016) ** [[Taneti Mamau]], prezidanto (2016–nun) * {{Marŝaloj}} ([[Prezidanto de la Marŝaloj|kompleta listo]]) – ** [[Kessai Note]], prezidanto (2000–2008) ** [[Litokwa Tomeing]], prezidanto (2008–2009) ** <small>Ruben Zackhras, provizora prezidanto (2009) </small> ** [[Jurelang Zedkaia]], prezidanto (2009–2012) ** [[Christopher Loeak]], prezidanto (2012–2016) ** [[Casten Nemra]], prezidanto (2016) ** [[Hilda Heine]], prezidanto (2016–nun) * {{Federacio de Mikronezio}} ([[Prezidanto de la Federacio de Mikronezio|kompleta listo]]) – ** [[Leo Falcam]], prezidanto (1999–2003) ** [[Joseph J. Urusemal]], prezidanto (2003–2007) ** [[Manny Mori]], prezidanto (2007–2015) ** [[Peter M. Christian]], prezidanto (2015–nun) * {{Nauro}} ([[Prezidanto de Nauro|kompleta listo]]) – ** [[Bernard Dowiyogo]], prezidanto (2000–2001) ** [[René Harris]], prezidanto (2001–2003) ** [[Bernard Dowiyogo]], prezidanto (2003) ** [[René Harris]], prezidanto (2003) ** [[Bernard Dowiyogo]], prezidanto (2003) ** [[Derog Gioura]], prezidanto (2003) ** [[Ludwig Scotty]], prezidanto (2003) ** [[René Harris]], prezidanto (2003–2004) ** [[Ludwig Scotty]], prezidanto (2004–2007) ** [[Marcus Stephen]], prezidanto (2007–2011) ** [[Freddie Pitcher]], prezidanto (2011) ** [[Sprent Dabwido]], prezidanto (2011–2013) ** [[Baron Waqa]], prezidanto (2013–nun) * {{Nov-Zelando}} ** [[Monarkio de Nov-Zelando|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1952-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Nov-Zelando|Ĉefministroj]] – *** [[Helen Clark]], ĉefministro (1999–2008) *** [[John Key]], ĉefministro (2008–2016) *** [[Bill English]], ĉefministro (2016–nun) * {{Palaŭo}} ([[Prezidanto de Palaŭo|kompleta listo]]) – ** [[Kuniwo Nakamura]], prezidanto (1993–2001) ** [[Tommy Remengesau]] Jr., prezidanto (2001–2009) ** [[Johnson Toribiong]], prezidanto (2009–2013) ** [[Tommy Remengesau]] Jr., prezidanto (2013–nun) * {{Papuo-Nov-Gvineo}} ** [[Monarkio de Papuo-Nov-Gvineo|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1975-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Papuo-Nov-Gvineo|Ĉefministroj]] – *** [[Mekere Morauta]], ĉefministro (1999–2002) *** [[Michael Somare]], ĉefministro (2002–2012) *** [[Sam Abal]], provizora ĉefministro (2010–2011) *** [[Michael Somare]], ĉefministro (2011) *** <small> Sam Abal, provizora ĉefministro (2011) </small> *** [[Peter O'Neill]], ĉefministro (2011–nun) * {{Salomonoj}} ** [[Monarkio de la Salomonoj|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1978-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de la Salomonoj|Ĉefministroj]] – *** [[Manasseh Sogavare]], ĉefministro (2000–2001) *** [[Allan Kemakeza]], ĉefministro (2001–2006) *** [[Snyder Rini]], ĉefministro (2006) *** [[Manasseh Sogavare]], ĉefministro (2006–2007) *** [[Derek Sikua]], ĉefministro (2007–2010) *** [[Danny Philip]], ĉefministro (2010–2011) *** [[Gordon Darcy Lilo]], ĉefministro (2011–2014) *** [[Manasseh Sogavare]], ĉefministro (2014–nun) * {{Samoo}} ** [[O le Ao o le Malo|O le Ao o le Maloj]] – *** [[Malietoa Tanumafili la 2-a (Samoo)|Malietoa Tanumafili la 2-a]] (1962–2007) *** [[Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi]], O le Ao o le Malo (2007–2017) *** [[Tuimaleali'ifano Va'aletoa Sualauvi II]], O le Ao o le Malo (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Samoo|Ĉefministroj]] – *** [[Tuilaepa Aiono Sailele Malielegaoi]], ĉefministro (1998–nun) * {{Tongo}} ** [[Monarkio de Tongo|Reĝoj]] – *** [[Tāufaʻāhau Tupou la 4-a]], reĝo (1965–2006) *** [[George Tupou la 5-a]], reĝo (2006–2012) *** [[Tupou la 6-a]], reĝo (2012–nun) ** [[Ĉefministro de Tongo|Ĉefministro]] – *** [[Tupou la 6-a|Tupou la 6-a, tiam konata kiel ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho]], ĉefministro (2000–2006) *** [[Feleti Sevele]], ĉefministro (2006–2010) *** [[Sialeʻataongo Tuʻivakanō]], ĉefministro (2010–2014) *** [[ʻAkilisi Pōhiva]], ĉefministro (2014–nun) * {{Tuvalo}} ** [[Monarkio de Tuvalo|Gereĝoj]] – *** [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], reĝino (1978-[[2022]]) *** [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (de [[2022]]) ** [[Ĉefministro de Tuvalo|Ĉefministroj]] – *** [[Lagitupu Tuilimu]], provizora ĉefministro (2000–2001) *** [[Faimalaga Luka]], ĉefministro (2001) *** [[Koloa Talake]], ĉefministro (2001–2002) *** [[Saufatu Sopoanga]], ĉefministro (2002–2004) *** [[Maatia Toafa]], ĉefministro (2004–2006) *** [[Apisai Ielemia]], ĉefministro (2006–2010) *** [[Maatia Toafa]], ĉefministro (2010) *** [[Willy Telavi]], ĉefministro (2010–2013) *** [[Enele Sopoaga]], ĉefministro (2013–nun) * {{Vanuatuo}} ** [[Prezidanto de Vanuatuo|Prezidantoj]] – *** [[John Bani]], prezidanto (1999–2004) *** <small> Roger Abiut, provizora prezidanto (2004) </small> *** [[Alfred Maseng]], prezidanto (2004) *** <small> Josias Moli, provizora prezidanto (2004) </small> *** [[Kalkot Mataskelekele]], prezidanto (2004–2009) *** <small> Maxime Carlot Korman, provizora prezidanto (2009) </small> *** [[Iolu Abil]], prezidanto (2009–2014) *** <small> Philip Boedoro, provizora prezidanto (2014) </small> *** [[Baldwin Lonsdale]], prezidanto (2014–2017) *** <small> Esmon Saimon, provizora prezidanto (2017) </small> *** [[Tallis Obed Moses]], prezidanto (2017–nun) ** [[Ĉefministro de Vanuatuo|Ĉefministroj]] – *** [[Barak Sopé]], ĉefministro (1999–2001) *** [[Edward Natapei]], ĉefministro (2001–2004) *** [[Serge Vohor]], ĉefministro (2004) *** [[Ham Lini]], ĉefministro (2004–2008) *** [[Edward Natapei]], ĉefministro (2008–2009) *** <small> Serge Vohor, provizora ĉefministro (2009) </small> *** [[Edward Natapei]], ĉefministro (2009–2010) *** [[Sato Kilman]], ĉefministro (2010–2011) *** [[Serge Vohor]], ĉefministro (2011) *** [[Sato Kilman]], ĉefministro (2011) *** <small> Edward Natapei, provizora ĉefministro (2011) </small> *** [[Sato Kilman]], ĉefministro (2011–2013) *** [[Moana Carcasses Kalosil]], ĉefministro (2013–2014) *** [[Joe Natuman]], ĉefministro (2014–2015) *** [[Sato Kilman]], ĉefministro (2015–2016) *** [[Charlot Salwai]], ĉefministro (2016–nun) == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Listoj de ĉefministroj laŭ landoj| ]] [[Kategorio:Listoj de prezidantoj laŭ landoj| ]] [[Kategorio:Listoj pri politiko]] [[Kategorio:Homoj de la 21-a jarcento laŭ profesioj|ŝtataj gvidantoj]] [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj| ]] ep9g8rkkyr1fep0rb9cdvkbpyxojj72 0 599427 9441462 8528286 2026-07-29T18:54:34Z Sj1mor 12103 9441462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rafael CANSINOS Assens''' ([[Sevilo]], 24a de novembro 1882 – [[Madrido]], 6a de julio 1964) estis [[hispanoj|hispana]] verkisto, poeto, romanisto, eseisto, literatura kritikisto, hebreisto kaj tradukisto apartenanta al la [[generacio de 1914]] aŭ [[novecentismo]]. Li estis grava verkisto de sia epoko kaj konatulo kaj kunlaboranto kun multaj verkistoj siatempe. == Biografio == La patra branĉo, «Cansino», estis konscia meze de la 19-a jarcento pri sia eks-juda heredo, kio kondukis al la tre juna Rafael esploradi pri la deveno de sia familinomo, kaj trovis pruvojn de familia pasinteco markita de la [[forpelo de la judoj el Hispanio]] en 1492 kiu dividis la familiojn de [[sefardoj]]. Ekde tiam li komencis procezon de asimiliĝon al [[judismo]], kio akompanos lin, kun diversaj malfacilaĵoj, ĝis la fino de lia vivo. Li komencis sian literaturan karieron en ĵurnalismo kaj en kontakto kun la tiam nomata ''modernismo'', ekzemple kun Francisco Villaespesa, [[Juan Ramón Jiménez]], Emilio Carrere, [[Felipe Trigo]], [[Rubén Darío]], Rafael Lasso de la Vega, Gregorio Martínez Sierra, Carmen de Burgos, [[Ramón Gómez de la Serna]], [[Antonio Machado]] kaj [[Manuel Machado]], inter aliaj. Poste li aliĝis al la avangarda movado de la [[ultraismo]], kun Guillermo de Torre, Adriano del Valle, Xavier Bóveda, [[Vicente Huidobro]] kaj [[Jorge Luis Borges]]. En sia verko ''El movimiento V. P.'', faris ironian portreto de la protagonistoj de la hispanaj avangardoj, kaj speciale de la dissolvo de la ultraismo. Post la [[Hispana Enlanda Milito]], la frankisma reĝimo malpermesis lian ĵurnalisman kaj verkistan aktivadon kaj li dediĉis sin al tradukado por la eldonejo Aguilar. Li tradukis rekte el la araba en la hispanan la unuan fojon la ŝlosilajn verkojn nome [[Mil kaj unu noktoj]] kaj [[Korano]]. == Verkoj == === Poezio kaj poezia prozo === * ''El candelabro de los siete brazos (psalmoj)'' (1914). === Eseoj === * ''Estética y erotismo de la pena de muerte '' (1916). * ''Poetas y prosistas del novecientos (España y América)'' (1918). * ''El divino fracaso'' (1918). * ''España y los judíos españoles'' (1920). * ''Salomé en la literatura'' (1920). * ''Ética y estética de los sexos'' (1921). * ''La nueva literatura'' (1917–1927), cuatro vols. * ''Los temas literarios y su interpretación'' (1924). * ''Los valores eróticos en las religiones: De Eros a Cristo'' (1925). * ''Los valores eróticos en las religiones: el amor en el Cantar de los cantares'' (1930). * ''Evolución de los temas literarios (la copla andaluza. Toledo en la novela. Las novelas de la torería. El mito de don Juan)'' (1936). * ''Los judíos en la literatura española'' (1937). * ''Mahoma y el Korán'' (1954, reeditada por Arca Ediciones, 2006). * ''Los judíos en Sefarad'' (1950; reeditada en Madrid, Hebraica-Arca, 2006). === Romanoj, noveloj kaj rakontoj === * ''La encantadora'' (1916). * ''El eterno milagro'' (1918). * ''La madona del carrusel'' (1920). * ''En la tierra florida'' (1920). * ''El movimiento V.P.'' (1921, reeldonita de Arca Ediciones en 2009). * ''La huelga de los poetas'' (1921, reeldonita de Arca Ediciones en 2010). * ''La señorita Perséfone'' (1923). * ''Las luminarias de Hanukah'' (1924). Nova eldono: ''Las luminarias de Janucá. Un episodio de la historia de Israel en España'' (Madrid, Arca, 2011). * ''Bohemia'' (postmorta, 2002). === Memoraĵoj kaj taglibroj === * ''La novela de un literato: hombres, ideas, efemérides, anécdotas'' (du eldonoj en tri vol.: 1982 —vol. I kaj II—, 1996 —vol. III—, 2005 —Nova eldono kompleta de la tri vol.—). * ''Diarios de la Guerra Civil'' (neeldonitaj, verkitaj en angla, franca, germana kaj alĥamia araba). === Antologioj === * ''Antología de poetas persas'' (Arca Ediciones, 2006). * ''Bellezas del Talmud'' (1919, reeldonita de Arca Ediciones, 2006). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cansinos Assens, Rafael}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj eseistoj]] [[Kategorio:Hispanaj judoj]] [[Kategorio:Konvertitoj al judismo]] [[Kategorio:Avangardismo]] [[Kategorio:Hispanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la araba lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la hispana lingvo]] [[Kategorio:Jorge Luis Borges]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] 2y75e82ulejrp7zsr56zplc6mbd7p28 0 602521 9441585 9367271 2026-07-30T05:29:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441585 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR |situo sur mapo = Angoulême |zomo = 14 }} [[Dosiero:FIBD2017.jpg|eta|Bildoj de la Angulema Internacia Komiksa Festivalo.]] La '''Angulema Internacia Komiksa Festivalo''' ({{lang-fr|Festival international de la bande dessinée d'Angoulême}}) estas la dua plej granda komiksa festivalo en Eŭropo post la foiro ''Lucca Comics & Games'' de Italio, kaj la tria plej granda en la mondo post ''Lucca Comics & Games'' kaj la ''Comiket'' de Japanio.<ref>"Angoulême BD". [http://www.bdangouleme.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222220924/http://bdangouleme.com/ |date=2011-02-22 }} Alirita la 30an de Januaro 2012.</ref><ref> "Honoured at Angoulême, Spiegelman tries to turn the page on 'Maus'". France 24. 2012-01-27. [http://www.france24.com/en/20120127-honoured-angouleme-spiegelman-tries-turn-page-%E2%80%98maus%E2%80%99] Alirita la 30an de Januaro 2012.</ref><ref> Lancel, Xavier. "Seven Hours Till Angoulême". Scarce/Bleeding Cool. [https://www.bleedingcool.com/2012/01/25/seven-hours-till-angoulme/] Alirita la 30an de Januaro 2012.</ref> Ĝi okazis ĉiun jaron ekde 1974 en [[Angulemo]], [[Francio]], en la monato Januaro. == Historio == La Angulema Internacia Komiksa Festivalo estis fondita de la francaj verkistoj kaj eldonistoj Francis Groux kaj Jean Mardikian, kaj la [[bildliteraturisto]] kaj fakulo Claude Moliterni. Moliterni estis kunorganizanto de la festivalo laŭlonge de 2005.<ref>Pasamonik, Didier. "Disparition de Claude Moliterni, fondateur du Festival d’Angoulême ,"ActuaBD (Jan. 21, 2009). [http://www.actuabd.com/Disparition-de-Claude-Moliterni-fondateur-du-Festival-d-Angouleme] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230404011321/https://www.actuabd.com/Disparition-de-Claude-Moliterni-fondateur-du-Festival-d-Angouleme |date=2023-04-04 }} Alirita la 30an de Januaro 2012.</ref> Pli ol 200,000 vizitantoj<ref> Delcroix, Olivier (2012-01-29). "Angoulême: la BD en pleine forme". Le Figaro. [http://www.lefigaro.fr/bd/2012/01/29/03014-20120129ARTFIG00159-angouleme-la-bd-en-pleine-forme.php] Alirita la 30an de Januaro 2012.</ref> venas ĉiujare al la foiro, inklude inter 6,000 kaj 7,000<ref>"professionals". Festival International de la bande dessinée d'Angoulême. [http://www.bdangoulemepro.com/page-professionnels,marche-des-droits-et-du-licensing,7.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170128194207/http://www.bdangoulemepro.com/page-professionnels,marche-des-droits-et-du-licensing,7.html |date=2017-01-28 }} Alirita la 30an de Januaro 2012.</ref> profesiuloj kaj 800 ĵurnalistoj.<ref>"Angoulême BD". [http://www.bdangouleme.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222220924/http://bdangouleme.com/ |date=2011-02-22 }} Alirita la 30an de Januaro 2012.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Angulema Internacia Komiksa Festivalo| ]] [[Kategorio:Festivaloj en Francio]] [[Kategorio:Kulturo de Francio]] [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Angulemo|Internacia Komiksa Festivalo]] [[Kategorio:Aperis en 1974]] djurritf9k4p0jq7lejep3cvkq5ci9p 0 605511 9441542 8735413 2026-07-29T23:19:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441542 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Andreo|András]] Braun''' [andrAŝ braŭn], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Braun András''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. András Braun [http://www.kieselbach.hu/muvesz/braun-andras_10832] naskiĝis la {{daton|29|septembro|1967}} en [[Miskolc]], li mortis la {{daton|12|septembro|2015}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == András Braun akiris pentristan [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1995]], poste li akiris pli altan gradon en [[1997]]. Lia plej grava instruisto estis [[Zsigmond Károlyi]]. Li ricevis [[stipendio]]jn en 1995 kaj 1998. Li profitis la komputilan teknikon. Li ricevis [[premio|premietojn]] inter 1995-2015. Li havis [[edzino]]n. == El individuaj ekspozicioj == * Budapeŝto 1991, 1996, 2004, 2008, 2011, 2015 * [[Dunaújváros]] 1998 * Miskolc 2006 * [[Eger]] 2011 == El grupaj ekspozicioj == * Budapeŝto, [[Berlino]], [[Parizo]] 1989-1990 * Budapeŝto 1992, 1996, 2014 * [[Arthalo Budapeŝto]] 1997, 1999, 2003, 2008, 2012 * [[Londono]], [[Vieno]] 1999 * [[Munkeno]], [[Lejpcigo]] 2000 * [[Moskvo]] 2002 * [[Bruselo]] 2005, 2007 * [[Venecio]] 2015 == Elektitaj pentraĵoj == * Hundred * The Waking Hope * Mézesbödön * Placebo * Lecsó (2006) == Fontoj == * [http://www.residentart.com/wp-content/uploads/2017/08/Braun-Andras_CV_hun.pdf hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180304113245/http://www.residentart.com/wp-content/uploads/2017/08/Braun-Andras_CV_hun.pdf |date=2018-03-04 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/braun-andras-1361/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180304172548/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/braun-andras-1361/ |date=2018-03-04 }} * [http://www.braunandras.com/cv.php hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190128204936/http://www.braunandras.com/cv.php |date=2019-01-28 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Braun Andras}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ps7onte8mh4mvuuh5ain7t1z16ycega 0 609179 9441689 9436763 2026-07-30T07:35:45Z Sj1mor 12103 9441689 wikitext text/x-wiki listo de la ĉefaj '''[[simbolo]]j kaj terminoj en [[partituro]]j en moderna [[muzika notacio]]. == Linioj == {| ![[Dosiero:Music-staff.svg|alternative=|102x102px]] |'''[[Notliniaro]]''' Estas kvin linioj kaj kvar spacoj. La notliniaro estas kie skribas la interpunkcio (farita per notoj, paŭzoj, ŝlosiloj, ktp.) |- |[[Dosiero:Music-ledger.svg|102x102ra]] |'''Linioj kaj pliaj spacoj''' Ĝi estas linioj kiuj ekzistas super aŭ sub la notliniaro ĉar ne ĉiam 5 linioj kaj 4 spacoj sufiĉas por ricevi ĉiujn muzikajn notojn. |- |[[Dosiero:Music-bar.svg|102x102ra]] |'''[[Takto (muziko)|Takto linio]]''' Uzita por disigi du taktojn. |- |[[Dosiero:Music-doublebar.svg|102x102ra]] |'''Duobla takto linio''' Uzita por disigi du sekciojn de la kanto indikante ŝanĝojn en la strukturo de la kanto, kiel ritmo, nuanco, tempo, ktp. |- |[[Dosiero:Music-dottedbar.svg|102x102ra]] |'''Rolulo takto linio''' Subdividas taktojn. |- |[[Dosiero:Music-endbar.svg|102x102ra]] |'''Duobla trinkejo''' Ĝi markas la finon de komponado. |} == Figuroj kaj paŭzoj == La [[Daŭro (muziko)|daŭro]] de [[Muziknoto|notoj]] kaj [[Notvaloro#Paŭzoj|paŭzoj]] ne estas difinitaj tute, sed estas proporciaj al la daŭro de la aliaj paŭzoj. Por difino celoj, la [[plena noto]] estos prenita kiel "referenca periodo" (R). OBS: Iuj notoj ne plu uzas, do ili povas esti forĵetitaj. {| width="100%" style="line-height: 125%; vertical-align: middle; text-align: center;" |- | width="12.5%" | '''Noto''' | width="*" | '''Daŭro''' | width="12.5%" | '''Paŭzo''' |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-octwholenote.svg|100ra]] | width="*" |[[Maksimuma]]<br />Arkaika. Ne uzata ekde mezepoka muziko<br /> ''Daŭro:'' R × 8 | width="12.5%" | [[Dosiero:Maxima rest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-quadwholenote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Longa (muziko)|Longa]]'''<br />Arkaika. Ne uzata ekde mezepoka muziko<br />''Daŭro:'' R × 4 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-quadwholerest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-doublewholenote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Mallonga (muziko)|Mallonga]]'''<br />Arkaika. Ne uzata ekde mezepoka muziko<br />''Daŭro:'' R × 2 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-doublewholerest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-wholenote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Plena noto]]'''<br />Ĝi estas la figuro nuntempe uzata kiel tempa referenco<br />''Daŭro:'' R | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-wholerest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-halfnote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Duona noto]]'''<br />''Daŭro:'' R/2 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-halfrest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-quarternote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Kvarona noto]]'''<br />''Daŭro:'' R/4 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-quarterrest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-eighthnote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Okona noto]]'''<br />''Daŭro:'' R/8 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-eighthrest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-sixteenthnote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Deksesona noto]]'''<br />''Daŭro:'' R/16 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-sixteenthrest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-thirtysecondnote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Tridekduona noto]]'''<br />''Daŭro:'' R/32 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-thirtysecondrest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Sixtyfourth-note.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Sesdekkvarona noto]]'''<br />''Daŭro:'' R/64 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-sixtyfourthrest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-hundredtwentyeighthnote.svg|100ra]] | width="*" | '''[[Centdudekokona noto]]'''<br />Ekstreme malofta uzo<br />''Daŭro:'' R/128 | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-hundredtwentyeighthrest.svg|100ra]] |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-beam.svg|100ra]] | colspan="2" width="*" style="text-align: left;" | '''Kunigitaj notoj'''<br />Konektas grupojn de oka notoj kaj plej malgrandaj notoj. |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-dotnote.svg|100ra]] | colspan="2" width="*" style="text-align: left;" | '''[[Punktitaj notoj]]'''<br />Uzanta punktojn permesas pliigi la daŭron de noto. Punkto pliigas la daŭron de noto en duono de la originala tempo. Du punktoj pliigas tri kvaronojn de la originala daŭro, tri punktoj pliigas sep-okajn kaj tiel plu. Paŭzoj ankaŭ povas esti punktitaj same kiel notoj. |- | width="12.5%" | [[Dosiero:Music-measurerest.svg|100ra]] | colspan="2" width="*" style="text-align: left;" | '''Tenante taktoj'''<br />Paŭzo simpla markado. Indikas kiom da taktoj devas esti paŭzitaj. |} == Markoj de interrompo == {| |[[Dosiero:Music-breath.svg|102x102ra]] |'''Marko de spiro''' Indikas la ĝustan momenton por preni inspiron, mallongan paŭzon antaŭ la sekva noto. |- |[[Dosiero:Music-caesura.png|102x102ra]] |'''Cenzuro''' Indikas, ke la [[muzikisto]] devas tute silentigi sian [[Instrumento|instrumenton]] inter unu noto kaj la sekva. |} == Klefoj == [[Klefo|Klefoj]] difinas la gamon de [[tonalto]], kiun la notliniaro reprezentas. {| |[[Dosiero:Music-GClef.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Klefo#G-klefo|G-klefo]]''' La centro de la spiralo difinas la linion kie la G3. En la pozicio montrita, G3 estas sur la dua linio de la notliniaro. |- |[[Dosiero:Music-Fclef.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Klefo#F-klefo|F-klefo]]''' La linio inter la punktoj indikas la F sub la centro C en la piano, aŭ F2. En ĉi tiu pozicio la kvara linio indikas la noton F2. |- |[[Dosiero:Music-Cclef.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Klefo#C-klefo|C-klefo]]''' Ĉi tiu klefo indikas, kiun linion reprezentas la centron C de la piano - C3. En ĉi tiu pozicio estas la tria linio kiu prenas la noton C3. |- |[[Dosiero:Music-neutralclef.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Flapo-klefo]]''' Uzata por instrumentoj sen difinita tonalto, kutime [[frapinstrumento]]. Ĉiu linio aŭ spaco reprezentas malsaman instrumenton en perkutado, kiel ekzemple [[drumo]]. Du stiloj de flapo-klefo estas montrataj ĉi tie. |} == Alteraciiloj kaj antaŭsignoj de klefo == [[Alteraciilo|Alteraciiloj]] modifas la altecon de la notoj dekstre kaj ĉiuj notoj en la sama pozicio de la notliniaro ĝis la fino de la nuna takto. {| |[[Dosiero:Music-flat.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Bemolo]]''' Malsuprenigas la altecon de la noto, kiu sekvas en duontono. |- |[[Dosiero:Music-doubleflat.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Duobla bemolo''' Malsuprenigas la altecon de la noto ĉe ĝia nivelo en unu [[tonalo]] (du [[Duontono|duontonoj]]). |- |[[Dosiero:Music-demiflat.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Meza bemolo''' Malsuprenigas la altecon de la noto, kiu sekvas en kvara tonalo. |- |[[Dosiero:Music-sesquiflat.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Bemolo kaj meza''' Malsuprenigas la altecon de la noto, kiu sekvas en kvaraj tonoloj. |- |[[Dosiero:Music-sharp.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Dieso]]''' Levas la altecon de la sekva noto en duontono. |- |[[Dosiero:Music-doublesharp.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Duobla dieso''' Levas la altecon de la noto al ĝia nivelo unu tonolo (du duontonoj). |- |[[Dosiero:Music-demisharp.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Meza dieso''' Levas la altecon de la noto, kiu sekvas en kvara tonolo. |- |[[Dosiero:Music-sesquisharp.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Dieso kaj meza''' Levas la altecon de la sekva noto per tri-kvaraj tonolo. |- |[[Dosiero:Music-natural.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Bekvadrato]]''' Nuligas ajnan antaŭan akcidenton en la sama noto. |} '''[[Antaŭsigno (muziko)|Antaŭsigno de klefo]]''' - difinas la [[tonaleco]] de la muziko, indikante kies notoj havas siaj tonaltoj modifitaj per bemoloj aŭ diesoj laŭlonge de la kanto aŭ ĝis nova antaŭsigno de klefo estas uzata. {| |[[Dosiero:Music-keysigflat.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Antaŭsigno kun bemoloj''' Malsuprenigas la altecon de ĉiuj notoj indikitaj de la bemoloj en la pozicioj indikitaj apud la klefo kaj la notoj de la sama nomo en ajna okta. |- |[[Dosiero:Music-keysigsharp.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Antaŭsigno kun diesoj''' Levas la altecon de ĉiuj notoj indikitaj de la diesoj en la pozicioj indikitaj apud la klefo kaj la notoj de la sama nomo en ajna okta. |} == Taktspeco de takto == [[Tempo (muziko)|Tempo]]-markado difinas la noton-[[Mezuro (muziko)|mezuron]], la longecon de la [[Takto (muziko)|traktoj]] de la komponado. {| |[[Dosiero:3-4-time signature.svg|maldekstra|senkadra|132x132ra]] |'''[[Takto (muziko)|Takstspeco]]''' La numeraatoro indikas la grandecon de la takto sur taksoj. La nomatoro indikas, kies nota valoro (en frakcioj de plena noto) funkcias kiel tempa referencio por la taksoj. |- |[[Dosiero:Music-commontime.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Kvartenaro tempo]]''' Ĉi tiu estas la plej uzita tempo kaj baldaŭ prezentas 4/4 formulon. |- |[[Dosiero:Music-cuttime.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Tempo 2/2''' Indikas tempo de 2/2 |- |[[Dosiero:Music-metronome.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Marko de [[Takto (muziko)|takto]]''' Skribita komence de la partituro aŭ post ŝanĝo de [[Tempo (muziko)|tempoindikoj]], indikas precize la daŭron de unuo de tempo en ritmoj por minuto. En ĉi tiu ekzemplo, la marko indikas ke 120 okupas unu minuton aŭ ke la takso imposto estas 120 por minuto. |} == Prononco == {| |[[Dosiero:Music-tie.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Ligaturo (muziko)|Ligaturo]]''' La ligaturo estas signalo kiu estas metita supre aŭ sub la notoj por konekti sonojn. Ĝi kunigas du notojn de la sama nomo kaj sama alteco, kiu estas en apartaj taktoj. La daŭroj de la notojn estas resumitaj kaj ili estas ekzekutitaj kiel sola noto. Se vi ĉirkaúigos pli ol du notojn, tiu ne estos ligaturo, kaj jes, legato. |- |[[Dosiero:Music-legato.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Legato (muziko)|Legato]]''' Notoj kovritaj de ĉi tiu simbolo devas esti ludataj sen interrompo kvazaŭ ili estis unu. |- |[[Dosiero:Music-glissando.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Glitsono]]''' Kontinua variado de alteco inter la du finoj. |- |[[Dosiero:Music-triad.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Akordo (muziko)|Akordo]]''' Tri aŭ pli da notojn luditaj samtempe. Se nur du notoj estas ludataj, ĉi tiu estas nomata la intervalo. |- |[[Dosiero:Music-arpeggio.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Arpeĝo''' Kiel akordo, sed la notoj ne ludas samtempe, sed prefere unu post unu en ordo. |} == Dinamiko == [[Dinamiko (muziko)|Muzika dinamiko]] estas la formo kiel la intenseco aŭ volumo de sono varias laŭlonge de la kanto. {| |[[Dosiero:Music dynamic pianississimo.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Silente piano''' Ekstreme glata ekzekuto. Tre malofte oni vidas pli mildan dinamikon ol ĉi tiu, kiuj estas reprezentitaj per pliaj p's. |- |[[Dosiero:Music-pianissimo.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Mallaŭte piano''' Tre glata ekzekuto. |- |[[Dosiero:Music-piano.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Piano''' Glata. |- |[[Dosiero:Music-mezzopiano.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Mallaŭtete''' Glata, sed iomete pli forte ol la piano. |- |[[Dosiero:Music-mezzoforte.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Mezlaŭte''' Duono de la intenseco de la ''forte''. |- |[[Dosiero:Music-forte.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Forte''' Ekzekuto kun alta intenseco. |- |[[Dosiero:Music-fortissimo.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Laŭte forte''' Tre forta. |- |[[Dosiero:Music dynamic fortississimo.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Fortike forte''' Ekstreme forta ekzekuto. Tre malofte oni vidas pli fortan dinamikon ol ĉi tio, kiuj estas reprezentitaj per pliaj f's. |- |[[Dosiero:Music-crescendo.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Kresĉendo''' Laŭgrada pliigo de volumo. Ĉi tiu marko povas esti etendita super multaj notoj por indiki ke la volume kreskas laŭgrade laŭ la muzika frazo. |- |[[Dosiero:Music-diminuendo.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Dekresĉendo''' Laŭgrada malpliigo de volumo. Ĝi povas esti etendita kiel kresĉendo. |} == Akcentoj == Akcentoj indikas, kiel oni devas ludi individuajn notojn. La kombinaĵo de pluraj simboloj povas pli precize indiki la atenditan ekzekuton. {| |[[Dosiero:Music-staccato.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Stakato]]''' La noto apartigas de la aliaj per mallonga silento. En praktiko estas malpliigo en nota tempo. Laŭvorte signifas "reliefigita". |- |[[Dosiero:Music-staccatissimo.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Stakatisimo]]''' La noto estas pli mallonga apartigita de la aliaj. |- |[[Dosiero:Music-marcato.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Akcento''' La noto devas esti ludita vigle kaj tiam glatigata. |- |[[Dosiero:Music-pizzicato.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Pizzicato]]''' Noto de kordinstrumento kun pafarko. La noto devas esti ludata per pinĉaĵo anstataŭ la pafarko. |- |[[Dosiero:Music-snappizzicato.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Snap pizzicato ([[Béla Bartók|Bartók]] pizzicato)''' En kordinstrumento indikas ke la ŝnuro estas tre streĉita de la korpo de la instrumento por kaŭzi klaokon. |- |[[Dosiero:Music-harmonic.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Natura harmona''' Ludita sur kordinstrumento per la glata divido de la ŝnuro en frakcioj de la harmonia serio. Produktas malsaman tonalton ol normala ludado. |- |[[Dosiero:Music-tenuto.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Tenuto]]''' Subtena noto. Ĉiu noto ludas en normala tempo, sed iomete ligita al najbaraj notoj. |- |[[Dosiero:Music-fermata.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Fermato]]''' Noto subtenita nedfinite, havante sian originalan daŭron etendita al la gusto de la muzikisto. |- |[[Dosiero:Music-upbow.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Supre pafarko''' En kordinstrumento, la noto estas produktita de la leviĝo de la pafarko. |- |[[Dosiero:Music-downbow.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Malsupre pafarko''' En kordinstrumento, la noto estas produktita de la malleviĝo de la pafarko. |} == Ornamoj == Ornamoj kaŭzas plurajn ŝanĝojn en la alteco, daŭro aŭ maniero de ekzekuto de ĉiu noto. {| |[[Dosiero:Music-trill.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Trilo (muziko)|Trilo]]''' Rapida alterno inter la specifita noto kaj la tuj pli alta tono aŭ semitono, dum la daŭro de la noto. |- |[[Dosiero:Music-mordent.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Mordento]]''' Rapida alterno inter la reala noto kaj la noto supre kaj poste reen al normala tono. |- |[[Dosiero:Music-turn-2.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Grupetto]]''' La ekzekuto fariĝas per tuŝado de la noto super la markita, sekvata de la markita noto, la noton sub la markita kaj poste la markitan noton devone. |- |[[Dosiero:Music-appoggiatura.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Apoĝaturo]]''' La unua duono de la daŭro de la ĉefa noto estas ludata kun la alteco de la ornamita noto. |- |[[Dosiero:Music-acciaccatura.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Aĉakaturo]]''' Simila al apoĝaturo, sed la ornamita noto estas tre rapide ludita kaj ne "ŝtelas" duonan tempon de la ĉefa noto. |} == Oktoj == {| |[[Dosiero:Music-ottavaalta.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Okto alta''' Aŭ okto supre. Notoj sub la punkto de linio estas ludata unu okton super la skribo. |- |[[Dosiero:Music-ottavabassa.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Okto malalta''' Aŭ okto sube. Notoj sub la punkto de linio estas ludata unu okton sub la skribo. |- |[[Dosiero:Music-quindicesimaalta.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Dekkvina alta''' Notoj sube la linio estas ludata du oktoj super la skribo. |- |[[Dosiero:Music-quindicesimabassa.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Dekkvina malalta''' Notoj sub la linio estas ludata du oktoj sub la skribo. |} == Pedalo marko == Pedaloj markoj uzataj de [[Pianisto|pianistoj]]. {| |[[Dosiero:Pedal Mark 1.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Komencas pedalon''' Indikas al la pianisto paŝi la pedalon. |- |[[Dosiero:Music-pedalup.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Liberigas pedalon''' Indikas al la pianisto liberagi la pedalon. |- |[[Dosiero:Music-pedal0.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |rowspan="2"|'''Variablo pedalo marko''' Indikas ofta uzo de la pedalo. La fundo indikas, ke la pedao restos malsupren por ĉiuj notoj, kiujn ĝi estas. La renversitaj V-markoj (Λ) indikas, ke la pedalo devas esti liberigita baldaŭ kaj streĉita denove. |- |[[Dosiero:Music-pedal.svg|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |} == Ripetoj kaj kodoj == {| |[[Dosiero:Music-tremolo.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Tremsono]]''' Noto ripetis rapide. Se la marko estas inter du notoj, tiam ili devas rapide alterni. |- |[[Dosiero:Music-repeat.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Markoj de ripeto aû [[ritornelo]]''' Ĝi markas paŝon, kiu devas esti ludata pli ol unu fojon. Se ne estas marko maldekstre, la marko dekstre revenos al la komenco de la kanto. |- |[[Dosiero:Music-simile.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Similo''' Indikas. kiu la antaŭaj grupoj de taktoj aŭ tempoj devus esti ripetitaj. |- |[[Dosiero:Music-volte.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''Ŝlosilo''' '''reen''' indikas, ke ripetita paŝo devas esti ludita malsame ĉiufoje. Ŝlosilo 1 ludas antaŭ ol ripeto, la antaŭa ŝlosilo ripetas kaj kiam ĝi denove antigos la saman punkton, la ŝlosilo estas pasita al la dua ŝlosilo. Eble ekzistas variadoj por tria ripeto, ktp. |- |[[Dosiero:Music-dacapo.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Da capo]]''' Indikas al la muzikisto, ke ripetita paŝo devas esti ludata malsame ĉiufoje. En longaj kantoj, ĝi ofte indikas reen al la komenco de la peco. Se sekvita de ''al fine'', indikas ke la kanto nur devas esti repitita ĝis la marko ''fine''. Se dekvita de ''al coda'', la kanto devus iri al la koda marko (vidu sube) kaj saltu al la fina sekcio. |- |[[Dosiero:Music-dalsegno.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Dal segno]]''' Indikas, ke la ekzekuto devas iri al la plej proksima segno. Ĝi estas sekvata de ''fine'' ou ''al coda'', same kiel la capo. |- |[[Dosiero:Music-segno.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Segno]]''' Marko uzita kiel ''dal segno''. |- |[[Dosiero:Music-coda.png|maldekstra|senkadra|102x102ra]] |'''[[Kodo]]''' Indikas salton antaŭen en la kanto ĝis la fina paŝo, indikita per la sama signalo. Nur uzita post kiam la kanto jam estis ludita onufoje kaj D.S ''al coda'' indiko aû D.C ''al coda'' estis sekvita. |} == Vidu ankaŭ == # [[Muzika vortaro]] [[Kategorio:Muzika notacio]] [[Kategorio:Listoj pri muziko]] 94wcj739l13luafzjjdjax8slwvfcbs 0 623956 9441703 9424633 2026-07-30T07:56:27Z Sj1mor 12103 9441703 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Marta}} {{Informkesto artisto |nomo = Márta Pán |dosiero = Panmarta.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Márta Pán |naskonomo = }} '''Márta Pán,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pán Márta,''' konata ofte laŭ simpla abozo '''Marta Pan''' estis [[Hungario|hungardevena]] [[franca]] abstrakta [[skulptistino]]. Skulptaĵoj de Pán temas pri ekvilibro, simetrio kaj geometrio. Ŝia familia nomvarianto estis ''Neumann''. [[Dosiero:KMM Floating Sculpture.jpg|eta|<center>Flosanta skulptaĵo fare de Márta Pán en [[1961]] el [[poliestero]]]] Márta Pán <ref>https://www.kozterkep.hu/a/1065/Pan_Marta.html</ref> naskiĝis la {{daton|12|junio|1923}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis la {{daton|12|oktobro|2008}} en [[Parizo]]. == Biografio == Márta Pán lernis pentradon kaj skulptadon en sia naskiĝurbo en privata arta lernejo de [[Tibor Gallé]] kaj [[István Örkényi Strasser]], poste ŝi studis en [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo]] en [[1946]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[Pál Pátzay]]. En la sekva jaro ŝi vojaĝis al Parizo, kie ŝi konatiĝis kun [[Constantin Brâncuși]] kaj [[Fernand Léger]]. En [[1952]] ŝi geedziĝis kun André Wogenscky, kiu estis asistanto de [[Le Corbusier]]. Samtempe ŝi ricevis francan naciecon. Ŝi ankaŭ laboris iom al Le Corbusier, ŝiaj fruaj skulptaĵoj estis altagrade influitaj per la [[arkitekturo]] de Le Corbusier. Baldaŭ ŝi kreis ne nur skulptaĵojn, sed abstraktajn ornamaĵojn por konstruaĵoj. Ŝi kunlaboris ekzemple kun [[Oscar Niemeyer]]. == Elektitaj solaj ekspozicioj == * Parizo (1952, 1956, 1961, 1971, 1976, 1981, 1998) * [[Amsterdamo]], [[Bruselo]], [[Novjorko]] (1961) * [[Prago]] (1968) * [[Montrealo]] (1973) * [[Tokio]] (1984, 1994) * [[Arthalo Budapeŝto]], [[Vieno]] (1991) == Elektitaj kolektivaj ekspozicioj == * Parizo (1950, 1968, 1996 * [[Nantes]] (1957) * [[Londono]] (1964) * Arthalo Budapeŝto (1982) * Prago (1987) * Tokio (1996) * [[Ĝenevo]] (2000) == Elektitaj skulptaĵoj == <gallery mode=packed> KMM Pan Sculpture 02.JPG|Flosanta skulptaĵo KMM Pan Amphitheatre 02.JPG|Amfiteatro </gallery> == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/pan-marta.grafika/festo hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181121205326/https://budapestaukcio.hu/pan-marta.grafika/festo |date=2018-11-21 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/pan-marta-194/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181121163309/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/pan-marta-194/ |date=2018-11-21 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pan Marta}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Hungardevenaj francoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 9q7oyqjrkl8rcasrofyhnjme6ul8r85 0 627454 9441243 7670925 2026-07-29T12:54:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441243 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insularo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = JP-46 |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Japanio |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |longo = |larĝo = |plej alta = Yuwandake |plej alta leviĝo = 694 |parenco = Pacifiko |parenco_tipo = Akvejo |nombro de subunuo=13 |nombro de subunuo tipo=Nombro de insuloj |ĉefa parto = Amami-Oŝima |ĉefa parto_tipo = Ĉefa insulo }} [[Dosiero:Ryukyu map.jpg|250px|eta|dekstra|Amamiaj insuloj kun numero 1 norde de la arko de la [[Rjukju-insularo]] el Tajvano al [[Kjuŝuo]].]] '''Amamiaj insuloj''' (奄美群島 Amami-guntō)<ref>La nomo Amami-guntō estis normigita la 15an de februaro, 2010." [https://web.archive.org/web/20120514011858/http://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/kihonjohochousa60003.html『奄美群島』を決定地名に採用".] Geospatial Information Agency of Japan. Arkivita el la originalo en 31a de julio 2012. Alirita la 26an de decembro 2018. Antaŭ tio, estis uzata ankaŭ alia nomo, Amami shotō (奄美諸島).</ref> estas [[insularo]] en la Sacuna Insularo, kiu estas parto de [[Rjukju-insularo]], kaj estas sudokcidente de [[Kjuŝuo]]. Administracie, la grupo apartenas al la [[Gubernio Kagoŝimo]], [[Japanio]]. La Geospaca Informa Aŭtoritato de Japanio kaj la Japana Marborda Gvardio interkonsentis la 15an de februaro, 2010, uzi la nomon Amami-guntō (奄美群島) por la Amami Insularo. Antaŭ tio, estis uzata ankaŭ Amami-shotō (奄美諸島).<ref>[https://web.archive.org/web/20120514011858/http://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/kihonjohochousa60003.html "『奄美群島』を決定地名に採用".] Geospaca Informa Aŭtoritato de Japanio. Arkivita el la originalo la 31an de julio 2012. Alirita la 26an de decembro 2018.</ref> La nomo Amami estas probable rilata al Amamikju (阿摩美久), diino de kreado en la Rjukjua Ŝintoa kreadmito. La Amamiaj insuloj estas kalkoŝtonaj insuloj de korala deveno kaj havas totalan areon de proksimume 1,240.28 km². La plej alta altaĵo estas Ĝuvandake kun alto de 694 metroj en [[Amami-Oŝima]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Insularoj en Japanio]] [[Kategorio:Gubernio Kagoŝima]] [[Kategorio:Insularoj en la Pacifiko]] blh7n5kir52e4xs0jkk2zi71wj910ip 0 632581 9441231 8752512 2026-07-29T12:41:13Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Kyūjō okazaĵo]] al [[Incidento de Kyūjō]]: Lingva korekto 8752512 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Major Kenji Hatanaka.jpg|eta|Majoro Kenji Hatanaka, estro de la ribelo.]] La '''Kyūjō okazaĵo''' (宮城事件 Kyūjō Jiken) estis klopodita [[puĉo]] fare de militistoj en la [[Japana Imperio]] je la fino de la [[Dua Mondmilito]]. Ĝi okazis en la nokto de la 14a–15a de aŭgusto 1945, ĝuste antaŭ la anonco de la [[Kapitulaco de Japanio]] al la [[Aliancanoj]]. La puĉo estis entreprenita de la Stabanaro de la [[Ministerio de Milito]] de [[Japanio]] kaj de multaj membroj de la Imperia Gvardio por haltigi la movon al [[kapitulaco]]. La oficiroj mortigis la Leŭtenant-Generalon Takeŝi Mori de la Unua Imperia Gvardia Divizio kaj klopodis interrompi ordonojn por la efiko de la okupo de la Tokia Imperia Palaco (Kyūjō). Ili klopodis metis la imperiestron sub [[hejma aresto]], uzante la 2an Brigadon de la Imperia Gvardia Infanterio. Ili malsukcesis konvinki la Armeon de la Orienta Distrikto kaj la altan komandon de la [[Imperijapana Armeo]] sekvi la agadon. Pro sia malsukceso konvinki la ceteron de la armeo en la Imperia Hejmo de Japanio, ili finfine [[memmortigo|memmortigis sin]]. Kiel rezulto, la komunikaĵo pri la intenco de Japana kapitulaco pluis kiel planite. ==Bibliografio== * Butow, Robert J. C. (1954). Japan's Decision to Surrender. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-0460-1. * Frank, Richard B. (1999). Downfall: the End of the Imperial Japanese Empire. New York: Penguin. ISBN 978-0-14-100146-3. * Hasegawa, Tsuyoshi (2005). Racing the Enemy: Stalin, Truman, and the Surrender of Japan. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01693-4. * Hoyt, Edwin P. (1986). Japan's War: The Great Pacific Conflict, 1853–1952. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-030612-7. * The Pacific War Research Society (1968) [1965]. Japan's Longest Day (English language ed.). Palo Alto, California: Kodansha International. * Toland, John (1970). The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire 1936–1945. New York: Random House. ISBN 978-0-394-44311-9. * Wainstock, Dennis (1996). The Decision to Drop the Atomic Bomb. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-275-95475-8. {{projektoj}} {{Dua Mondmilito}} [[Kategorio:Konfliktoj en 1945]] [[Kategorio:Japanio en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Puĉoj]] [[Kategorio:Ribeloj en Japanio]] pm8d5tm5woog70jnp392hce8swibdca 0 647122 9441702 9438849 2026-07-30T07:52:47Z Moldur 2507 9441702 wikitext text/x-wiki '''Jidismo''' (jide: ײִדישיזם ''jidiŝizm'') estas kultura kaj lingva movado, kiu komenciĝis inter [[aŝkenazoj|aŝkenazaj]] [[judoj]] en [[Orienta Eŭropo]] dum la fina parto de la 19-a jarcento. Kelkaj eminentaj fondintoj de tiu movado estis [[Mendele Moicher Sforim|Mendele Mojĥer Sforim]] (1836–1917), [[Icĥok Lejbuŝ Perec|Iĉĥok Lejbuŝ Perec]] (1852–1915) kaj [[Ŝolom Alejĥem]] (1859–1916). == Origino == En 1861, Jehoŝua Mordeĥaj Lifŝic (1828–1878), kiu estas konsiderata kiel la patro de jidismo kaj de jida leksikografio, cirkulis eseon nome "La kvar klasoj" ({{lang-yi|די פיר קלאסן|t=''Di fir klasn''}}), en kiu li diris, ke la [[jida]] estas tute aparta lingvo de la [[Germana lingvo|germana]] kaj la [[Hebrea lingvo|hebrea]], kaj, en la orienta eŭropa kunteksto de sia legantaro, la "gepatra lingvo" de la juda popolo. En tiu [[eseo]], kiu poste eldoniĝis en 1863 en frua numero de la influa jida periodaĵo ''Kol Mevasser'', li asertis, ke la rafinado kaj evoluigado de la jida estis nemalhavebla por la homecigo kaj edukado de judoj. En posta eseo eldonita en la sama periodaĵo, li ankaŭ proponis la jidan kiel ponton inter la judaj kaj eŭropaj kulturoj. La akademiulo Mordĥe Ŝajĥter karakterizas Lifŝicon kiel "la unua konscia, cela lingva reformisto" en la jida kampo, emfazante lian pivotan rolon en la rebato de la negativaj sintenoj al la lingvo, disvastigitaj dum la [[Haskala]] aŭ Juda Klerisma movado:<blockquote>Kvankam adepto de la Klerismo, [Lifŝic] rompis kun ties sterila kontraŭjida filozofio, fariĝante frua ideologo de jidismo kaj de jidalingva planado. Li kuraĝe staris por la malestimita popola lingvo, petante ties altigon kaj kultivon. Li faris tion forme de artikoloj en la ĉiusemajna ''Kol-mevaser'' (en la 1860-aj jaroj) kaj en siaj elstaraj rusa-jida kaj jida-rusa vortaroj [...].</blockquote> == Ĉernivca Konferenco == {{Ĉefartikolo|Konferenco pri la jida lingvo}} [[Dosiero:Czern-conf_leaders.jpg|eta|[[Herŝ Dovid Nomberg]], Ĥaim Ĵitlovski, [[Ŝalom Aŝ|Ŝolem Aŝ]], [[Icĥok Lejbuŝ Perec]], Abraham Rajsen dum la Ĉernivca Konferenco; vaste diskonigita poŝtkarto.]] De la 30-a de aŭgusto ĝis la 3-a de septembro 1908, la "[[Konferenco pri la jida lingvo]]", ankaŭ konata kiel "La Ĉernivca Konferenco" (jide קאָנפֿערענץ פֿאָר דער יודישער שפּראַך ''Konferenc for der jidiŝer ŝpraĥ'' aŭ טשערנאָוויצער קאָנפֿערענץ ''Ĉernovicer Konferenc'') okazis en la aŭstro-hungara urbo [[Ĉernivco]], [[Bukovino]] (hodiaŭ en la sudokcidenta Ukrainio). La konferenco proklamis la jidan moderna lingvo kun evoluanta altkulturo. La organizantoj de tiu renkontiĝo (Benno Straŭĉer, Natan Birnbaŭm, Ĥaim Ĵitlovski, Dovid Pinski kaj Jankev Gordin) esprimis urĝecon al la delegitoj, ke la jida, kiel lingvo kaj kiel liga gluo inter judoj tra Orienta Eŭropo, bezonas helpon. Ili proklamis, ke la statuso de la jida spegulas la statuson de la juda popolo. Kaj tial nur savante la lingvon povas la judoj, kiel homoj, esti savitaj de la impeto de asimiliĝo. La konferenco, unuafoje en la historio, deklaris, ke la jida estas "unu nacia lingvo de la juda popolo." == Pluaj evoluoj == La ''[[Bundismo|Bund]]'' (Ĝenerala juda sindikato en Litovio, Pollando kaj Rusio, {{Lang-yi|אַלגעמײנער ייִדישער אַרבעטער בונד אין ליטע פּוילין און רוסלאַנד|t=''Algemejner Jidiŝer Arbeter Bund en Lite, Pojln un Rusland''}}), sekulara juda socialisma partio en la [[Rusa Imperio]], fondita en [[Vilno]], Pollando en 1897 kaj aktiva ĝis 1920, antaŭenigis la uzadon de la jida kiel (aŝkenaz-)juda nacia lingvo, kaj ĝis iu punkto kontraŭis la cionisman projekton kaj ties revivigadon de la hebrea. En 1925 YIVO (Jida Scienca Instituto, {{Lang|yi|ייִוואָ}}: {{Lang|yi|ייִדישער װיסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט}} ''Jidiŝer Visnŝaftleĥer Institut'') establiĝis en [[Vilno]], Pollando (Vilnius, nuntempe en Litovio). YIVO estis komence proponita de la jida lingvisto kaj verkisto Noĥum Ŝtif (1879–1933). Li karakterizis sian aktivadon pri la jida kiel "realisma" juda naciismo, kontrastita al la "utopiaj" hebraistoj kaj la "sin-malamaj" [[Kultura asimilado|asimilistoj]], kiuj adoptis la rusan aŭ polan. En Orienta Eŭropo dum la 1920-aj jaroj, maldekstrulaj judoj porparolis la jidan kiel lingvon de la juda proletaro. Ĝi fariĝis unu el la oficialaj lingvoj de la [[Ukraina Popola Respubliko]] kaj en kelkaj [[Respublikoj de Sovetunio|sovetaj respublikoj]], kiaj la [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]] kaj la Galicia Soveta Socialisma Respubliko. Publika eduka sistemo tuje en la jida establiĝis kaj konsistis el infanĝardenoj, lernejoj kaj universitatoj. Samtempe, la juda maldekstro konsideris la hebrean burĝa lingvo, kaj ties uzado estis ĝenerale malinstigita. En 1928, Sovetio kreis la ''[[Hebrea aŭtonomio|Hebrean Aŭtonomion]]'' ({{Lang-yi|ייִדישע אווטאָנאָמע געגנט|t=''Jidiŝe avtonome gegnt''}}). Lokita en la [[Rusia Fora Oriento]] kaj havanta landlimojn kun Ĉinio, ties administra centro estis la urbo [[Birobiĝano|Birobiĝano.]] Tie, la sovetianoj antaŭvidis starigi novan "sovetan Cionon", kie la proleta juda kulturo povus esti evoluigita. La jida, prefere ol [[Hebrea lingvo|la hebrea]], estus la nacia lingvo. Kvankam la vasta plimulto el la jidaj kulturaj institucioj en Sovetio fermiĝis fine de la 1930-aj jaroj, la jida daŭre konservis viglan kulturon en kelkaj areoj. [[Dosiero:Karol_Marx.B005.jpg|eta|232x232ra|Jida traduko de ''[[La Kapitalo]]'', tradukita de Doktoro Jacob A. Maryson, eldonita de ties eldonejo, la ''[[Petro Kropotkin|Kropotkina]]'' ''Literatura Societo'' en Nov-Jorko, 1917.]] Dum multaj orient-eŭropaj judoj komencis elmigri al [[Usono]], la movado fariĝis tre aktiva tie, precipe en [[Novjorko|Nov-Jorko]]. Iu flanko de tio konatiĝis kiel la jida teatro kaj elstarigis verkistojn kiel Ben Hecht kaj [[Clifford Odets]]. Alia flanko estis la grandega jidalingva gazetaro, ekzemplita en Usono per jidaj eldonaĵoj kiel la ĵurnalo ''[[The Forward|Forverc]]''. Danke grandparte al la penoj de la jidisma movado, la [[Jida lingvo|jida]], antaŭ la [[Dua Mondmilito]], fariĝis grava lingvo, parolata de pli ol 11 000 000 homoj. La [[Holokaŭsto]], tamen, kondukis al drasta, subita malpliiĝo de la uzado de la jida, kiam la vastaj eŭropaj judaj komunumoj, ĉu laika aŭ religia, kiuj uzis la jidan dum la ĉiutaga vivo plejparte detruiĝis. Ĉirkaŭ 5 milionoj, aŭ 85 elcentoj, el la judaj viktimoj de la [[Holokaŭsto]] estis parolantoj de la jida. Tio, kombinita kun la reviviĝo de la hebrea lingvo kiel nacia lingvo de [[Israelo]], esence estingis la enorman impeton, kiun la jida antaŭe akiris dum la fruaj jardekoj de la 20-a jarcento. == Tradukfonto == {{Trad|en|Yiddishist movement|877544426}} ==Vidu ankaŭ== * [[Bundismo]] {{projektoj}} [[Kategorio:19-a jarcento en Eŭropo]] [[Kategorio:Literaturo laŭ skoloj]] [[Kategorio:Jida kulturo]] [[Kategorio:Jida lingvo]] bz5ir2a5jyhz2hov39rdq5iqzoj42va 0 671460 9441662 9189723 2026-07-30T07:28:56Z DidCORN 34571 9441662 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Kapsikino'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Capsaicin_200.svg|300px|kapsaicino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Kapsikino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Capsaicin-3D-vdW.png|200px|kapsaicino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Kapsikino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Madame_Jeanette_and_other_chillies.jpg|200px]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Kapsikino estas nature trovata en la [[frukto]]j de la [[kapsiko|Capsicum annuum]].</small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * n-vanilil-8-metil-alfa-nonenamido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|18|H|27|NO|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=404-86-4 404-86-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.1265957.html 1265957] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/1548943 1548943] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||305,418 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 1,041g cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/dictionary/en/404-86-4.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||62&nbsp;{{GdC|}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_US_CB6112967.aspx Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||210&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5137}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||113&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||6,11 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,013 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||118&nbsp;mg/kg (buŝe)<ref>[https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+954 Toxnet]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R25|R25]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R37/38|R37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R42/43|R42/43]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S28|S28]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/39|S36/39]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|T+}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|301|302|315|318}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|280|301+310|301+312|302+352|305+351+338|310|321|330|332+313|362|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/1548943#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Kapsikino''' ('''[http://vortaro.net/#kapsikino kapsikino]''' laŭ [[Plena Ilustrita Vortaro]]) aŭ '''C₁₈H₂₇NO₃''' estas natura substanco deveninta el plantoj de la genro ''Capsicum'' ([[kapsiko]]). Ĝi estas blanka solidaĵo kun pika odoro, irita al mamuloj, inklude de la homoj, kiu produktas bruladosenton en iu ajn histo, kun kiu ĝi kontaktiĝas. Kapsikino kaj diversaj aliaj komponaĵoj estas konataj kiel "kapsikinoidoj" kaj produktiĝas kiel sekundaraj metabolaĵoj.<ref>Sekundaraj metabolaĵoj estas organikaj kombinaĵoj produktitaj de bakterioj, fungoj aŭ plantoj, kaj kiuj ne estas rekte envolvitaj en la ordinara kreskado, disvolvado kaj reproduktado de la organismo.</ref> Kapsikino estas nesolvebla en akvo sed solvebla en [[etanolo]], [[duetila etero|etero]], [[kloroformo]] kaj nepolaraj organikaj solvantoj. Pro la brulado-sento kaŭzata de la kapsikino, kiam ĝi tuŝas la mukozan membranon, ĝi ordinare uzatas en nutraj produktoj por provizi iom da pikeco aŭ "varmo", kutime sub la formo de spicaĵoj kiel [[ĉilia pulvoro]] kaj [[papriko]]. En altaj koncentriĝoj, kapsikino kaŭzas brulefikon sur sensivaj areoj, tiaj kiaj haŭto aŭ okuloj. Kapsikino posedas sennombrajn bonfarajn proprecojn. Ĝi estas antioksidiga, zorgas pri la korsano, malpliigas la doloron, estas kancero-preventa, helpas en la pezo-perdo, malhelpas formadon de sango-koagulaĵoj kaj stomakaj ulceroj. == Historio == Kapsikino estis unue ekstraktita sub la nepura formo en 1816 de la germana apotekisto Christian Friedrich Bucholz (1770–1818), kiu unue nomis ĝin. En 1876, la angla kemiisto John Clough Thresh (1850-1932) unue izolis ĝin sub la pura formo. En 1876, la germana apotekisto Karl Micko (1857-1918) ankaŭ izolis ĝin sub la pura formo. En 1919, la usona kemiisto E. K. Nelson malkovris, ke la [[zingerolo]] estas la akra principo de la [[zingibro]] kaj klarigis la kemian strukturon de kapsaicino. Li ankaŭ elmontris, ke la strukturo de la "paradolo" estas preskaŭ identa al tiu de la kapsikino. En 1930 la aŭstra kemiisto Ernst Spath (1886-1946) kaj la usona kemiisto Stephen Foster Darling (1901-1990)<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/cber.19300630331 Wiley Online Library]</ref> unue sintezis kapsikinon. En 1961, similaj substancoj ekstraktitaj el la [[kapsiketo]] de japanaj kemiistoj estis izolitaj kaj nomitaj "kapsikinoidoj". == Kapsikino en Medicino == Kapsikino apartenas al la farmakologia grupo de "Naturaj iritiloj". Ĝi iritas la [[Supra spira vojo|supran spiran vojon]], [[haŭto|haŭton]] kaj [[mukoza membrano|mukajn membranon]]. La tolerebla koncentriĝo estas 0.004 mg/l kun eksponiĝo de 2 minutoj. Ĝi estas komponanto de alkohola tinkturo kaj medicina [[plastro]], uzata kiel distraĵo kaj [[Analgezaĵo|dolormildigilo]], same kiel ungventoj por [[Frostodifekto]]. Kapsikino estas blokilo de rapidaj [[Kaliokanalo|K-kanaloj]] A-tipaj. La iritiga efiko kaj analgezia efiko ŝuldiĝas al la ago de kapsikino sur vaniloidaj receptoroj VR1, por kiuj ĝi estas agonisto. Sciencistoj de la [[Universitato de Nottingham|Universitato de Nottingham]] malkovris, ke kapsikino, kiu respondecas pri la akra gusto kaj iritiĝa efiko de piproj, kaŭzas amasan morton de malignaj ĉeloj pro sia efiko sur [[Mitokondrio|mitokondrioj]] — [[organetoj]] kiuj provizas ĉelojn per energio<ref>{{Cite web |url=http://www.medportal.ru/mednovosti/news/2007/01/10/pepper/ |title=La mekanismo de kontraŭkancera agado de pipro estis rivelita — MedNovosti — MedPortal.ru |access-date=2007-07-10 |archive-date=2007-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127103211/http://www.medportal.ru/mednovosti/news/2007/01/10/pepper/ |url-status=live }}</ref>. Post buŝa eniro de kapsikino, la komponaĵo estas absorbita el la stomako kaj intesto, atingante biohaveblecon de 50% ĝis 90%. La maksimuma koncentriĝo estas atingita ene de unu horo post eniro. Buŝa eniro de kapsikino estas metaboligita en intestaj epiteliaj ĉeloj kaj en la hepato. Oni sugestas, ke citokromo p-450 eble partoprenas en la metabolo de la substanco en la hepato. Oni opinias, ke senŝanĝa kapsikino kaj metabolitoj estas ekskreciitaj ĉefe en urino kaj malpligrade en fekaĵoj. La duoniĝotempo post buŝa eniro estas proksimume 30 minutoj. == Vidu ankaŭ == * [[Pipra aerosolo]] == Literaturo == * [http://www.chemicalland21.com/lifescience/phar/CAPSAICIN.htm Chemicalland21] * [https://www.drugbank.ca/drugs/DB06774 Drugbank] * [https://books.google.com.br/books?id=kJMpBAAAQBAJ&pg=PA287&dq=capsaicin&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBzcDQrpXmAhUPzlkKHYuIAf8Q6AEIKTAA#v=onepage&q=capsaicin&f=false Capsaicin as a Therapeutic Molecule] * [https://books.google.com.br/books?id=xDehDwAAQBAJ&pg=PA295&dq=capsaicin&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBzcDQrpXmAhUPzlkKHYuIAf8Q6AEIMDAB#v=onepage&q=capsaicin&f=false Capsaicin - Sensitive Neural Afferentation and the Gastrointestinal Tract ...] * [https://books.google.com.br/books?id=PTVNAAAAQBAJ&pg=PA133&dq=capsaicin&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBzcDQrpXmAhUPzlkKHYuIAf8Q6AEINjAC#v=onepage&q=capsaicin&f=false Role of Capsaicin in Oxidative Stress and Cancer] * [https://books.google.com.br/books?id=Y94kUfb5BJsC&pg=PA53&dq=capsaicin&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBzcDQrpXmAhUPzlkKHYuIAf8Q6AEIPTAD#v=onepage&q=capsaicin&f=false Neurogenic Inflammation] * [https://books.google.com.br/books?id=TVCHT1flL1MC&pg=PA73&dq=capsaicin&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBzcDQrpXmAhUPzlkKHYuIAf8Q6AEIRTAE#v=onepage&q=capsaicin&f=false Modern Alkaloids: Structure, Isolation, Synthesis, and Biology] * [https://books.google.com.br/books?id=NdghBAAAQBAJ&pg=PA61&dq=capsaicin&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBzcDQrpXmAhUPzlkKHYuIAf8Q6AEITDAF#v=onepage&q=capsaicin&f=false Pain and Neurogenic Inflammation] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kapsikinoidoj| ]] 2pd5q5nnbfza74xrwdc9oe23bmmya1w 0 672667 9441291 9070598 2026-07-29T13:53:48Z ThomasPusch 1869 {{apartigila paĝo|kantono Delta}} 9441291 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono=Delta |ĉefurbo=[[Cooper (Teksaso)|Cooper]] |subŝtato=Teksaso |mapo=Map_of_Texas_highlighting_Delta_County.svg |areo_suma_km2= 720 |areo_tera_km2= 670 |areo_akva_km2= 50 |fondodato=[[1870]] |loĝantaro= {{#invoke:Wikidata|claim|P1082}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= 8 |horzono= [[UTC-6]], somere [[UTC-5]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 8 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Delta''' situas en la subŝtato [[Teksaso]] de [[Usono]]. Laŭ censa takso de {{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} ĝi havis {{nombro|{{#invoke:Wikidata|claim|P1082}}}} loĝantojn. Ĝia ĉefurbo same nomiĝas [[Cooper (Teksaso)|Cooper]]. == Vidu ankaŭ == * la [[Listo de kantonoj de Teksaso|liston de kantonoj de Teksaso]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|<center>la kantona juĝejo en Cooper]] {{projektoj}} {{Navigilo Teksaso}} {{ĝermo|Teksaso}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Teksaso]] h6sznxg81t5dmpe0ric4rs0s6ih27ng 0 672669 9441264 6807523 2026-07-29T13:15:52Z ThomasPusch 1869 Forigis alidirektigilon al [[Kantono Delta (Teksaso)]] 9441264 wikitext text/x-wiki '''Kantono Delta''' (angle: ''Delta County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Delta (Kolorado)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Kolorado]] kaj * [[Kantono Delta (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. {{Apartigilo}} lja2gmt85ajtsngvhoqge3pk3qahgsw 9441269 9441264 2026-07-29T13:16:56Z ThomasPusch 1869 9441269 wikitext text/x-wiki '''Kantono Delta''' (angle: ''Delta County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Delta (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono Delta (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. {{Apartigilo}} pzy5kqy6ygopiobiq4gqzcjwv6wgz5h 9441292 9441269 2026-07-29T13:54:55Z ThomasPusch 1869 9441292 wikitext text/x-wiki '''Kantono Delta''' (angle: ''Delta County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Delta (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]], * [[Kantono Delta (Miĉigano)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Miĉigano]] kaj * [[Kantono Delta (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. {{Apartigilo}} frt6kslmvfr8gnxp9365ahf4u0gj3sj 9441308 9441292 2026-07-29T14:19:10Z ThomasPusch 1869 9441308 wikitext text/x-wiki La titolo '''kantono Delta''' (angle: ''Delta County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Delta (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]], * [[Kantono Delta (Miĉigano)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Miĉigano]] kaj * [[Kantono Delta (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. {{Apartigilo}} spnlt8cmr87xzxj03swslzj2odif5ml 0 673289 9441241 8560608 2026-07-29T12:54:12Z Petr Tomasovsky 678 9441241 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Svatá Kateřina}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Svatá Kateřina | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Svatá Kateřina | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kateřina7.JPG | dosiero_priskribo = Preĝejo de sankta Katarino <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Šebrov-Kateřina | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 79 | konstruaĵo_noto = 2009 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Svatá Kateřina | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 19 | lat_s = 41 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 36 | long_s = 48 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.23 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Svatá Kateřina <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1469 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Svatá Kateřina (Šebrov-Kateřina) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Svatá Kateřina''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], loka parto de municipo [[Šebrov-Kateřina]] en [[distrikto Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 1&nbsp;km oriente de [[Šebrov]]. Kondukas tra ĉi tie [[ŝoseo II/379]]. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie daŭre vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 79 adresoj. '''Svatá Kateřina''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,23&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1469]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de sankta Katarino ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Olešná (Blansko)|Olešná]] {{Šebrov-Kateřina}} [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Šebrov-Kateřina]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] 1nw47nu7mq6nidm53f6cz67klj3d9zn 14 673301 9441216 7363604 2026-07-29T12:19:14Z Aidas 3488 9441216 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Barejnanoj laŭ profesioj|verkistoj]] [[Kategorio:Arabaj verkistoj]] [[Kategorio:Mezorientaj verkistoj]] [[Kategorio:Aziaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Literaturo de Barejno|verkistoj]] pgscr6pl3vq8nbl0cix4w76cirx1cjs 0 675012 9441267 6822273 2026-07-29T13:16:39Z ThomasPusch 1869 Forigis alidirektigilon al [[Kantono El Paso (Teksaso)]] 9441267 wikitext text/x-wiki '''Kantono El Paso''' (angle: ''El Paso County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono El Paso (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono El Paso (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. {{Apartigilo}} 6cnt5up8n4wmapg2k90o2744mj91tdy 9441313 9441267 2026-07-29T14:25:34Z ThomasPusch 1869 9441313 wikitext text/x-wiki '''Kantono El Paso''' (angle: ''El Paso County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono El Paso (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono El Paso (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. Krome meze de la 19-a jarcento malmultajn jarojn temis ankaŭ pri kantonoj de la historiaj teritorioj ''Kansas'' kaj ''Jefferson''. {{Apartigilo}} dtp4srrt9plinmd3v8l35az57m3j8pk 9441340 9441313 2026-07-29T15:14:23Z ThomasPusch 1869 9441340 wikitext text/x-wiki '''Kantono El Paso''' (angle: ''El Paso County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono El Paso (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono El Paso (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. Krome meze de la 19-a jarcento malmultajn jarojn temis ankaŭ pri kantonoj de la historiaj teritorioj ''Kansas'' kaj ''Jefferson''. Ekzakte temis pri la intervalo inter februaro 1859 kaj januaro 1861. {{Apartigilo}} anphj5rm3e3nsul7uc0miiagzgagby9 9441341 9441340 2026-07-29T15:14:45Z ThomasPusch 1869 9441341 wikitext text/x-wiki '''Kantono El Paso''' (angle: ''El Paso County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono El Paso (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono El Paso (Teksaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]]. Krome meze de la 19-a jarcento malmultajn jarojn temis ankaŭ pri kantonoj de la historiaj teritorioj ''Kansas'' kaj ''Jefferson''. Ekzakte en ambaŭ kazoj temis pri la intervalo inter februaro 1859 kaj januaro 1861. {{Apartigilo}} 293ipakrht2gcc9y0t2nqm5terdqy9p 0 675409 9441379 8226335 2026-07-29T16:28:24Z Arbarulo 135469 9441379 wikitext text/x-wiki La subklaso '''Holocefaloj''' (''Holocephali'', "kompletaj kapoj") estas taksono de [[kartilagaj fiŝoj]] en la klaso ''Chondrichthyes''. La plej antikvaj [[fosilio]]j estas de dentoj kaj estas el la [[Devonio|Devonia periodo]]. Oni scias malmulte pri tiuj primitivaj formoj de [[fiŝoj]], kaj la nura survivanta grupo de la subklaso estas la ordo [[ĥimeroformaj]] (''Chimaeriformes''). Tiu grupo inkludas la ratfiŝojn aŭ [[Ĥimero (fiŝo)|ĥimerojn]] de la genro ''Chimaera'', kaj la elefantfiŝojn de la genro ''Callorhynchus''. Tiuj fiŝoj moviĝas uzante balaimovoj de siaj grandaj brustonaĝiloj. Ili havas longajn sveltajn vostojn kaj vivas proksime al la marfundo manĝante bentajn senvertebrulojn. Ili ne havas stomakon, kaj la manĝo iras rekte al la intesto. == Taksonoj == * [[Holocefaloj]] (''Holocephali'') ** [[Ĥimeroformaj]] (''Chimaeriformes''; [[Ĥimero (fiŝo)|ĥimero]]) == Bibliografio == * Martin, R. Aidan; et al. "Chimaeras — The Neglected Chondrichthyans". Biology of Sharks and Rays. ReefQuest Centre for Shark Research. * Nelson, Joseph S. (2006). Fishes of the World. ISBN 978-0-471-25031-9. * Pough, F. Harvey; Janis, Christine M.; Heiser, John B. (2013). Vertebrate Life (9a,internacia eld.). ISBN 978-0-321-78235-9. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kartilagaj fiŝoj]] [[Kategorio:Devonio]] 5k8uljim9do47bahcyp7df5qloidemj 0 682275 9441310 9263426 2026-07-29T14:21:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441310 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Amena Khan''' estas brita [[manekeno]], modo-dezajnisto, fama [[Sociaj retejoj|socireteja]] influigantino kaj entreprenistino<ref name="Amena Khan Is Making History By Becoming The First Hijab-Wearing Model To Star In A Hair Campaign">(en) "''[https://www.buzzfeed.com/danielacadena/loreal-hair-campaign-amena-khan Amena Khan Is Making History By Becoming The First Hijab-Wearing Model To Star In A Hair Campaign]''", Buzzfeed.</ref>. Ŝi estas plej bone konata kiel dezajnistino de mondernstilaj [[Hiĝabo|hiĝaboj]]<ref name="Everything you need to know about Amena Khan, a hijab-wearing model for L'Oréal hair">(en) "''[http://www.tv3.ie/xpose/article/beauty/259544/Everything-you-need-to-know-about-Amena-Khan-a-hijabwearing-model-for-LOral-hair Everything you need to know about Amena Khan, a hijab-wearing model for L'Oréal hair] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180426214212/http://www.tv3.ie/xpose/article/beauty/259544/Everything-you-need-to-know-about-Amena-Khan-a-hijabwearing-model-for-LOral-hair |date=2018-04-26 }}''". Expose News.</ref>, fondinto de la modofirmao "''Pearl Daisy''," kaj pro tio ke ŝi estis la unua kaj la sola [[Hiĝabo|hiĝab]]<nowiki/>a modelulino en hararprizorga kampanjo de ''L'Oréal'', la plej granda kosmetika firmao en la mondo<ref name="BBC News">(en) "''[https://www.bbc.com/news/newsbeat-42779188 L'Oreal hijab model pulls out of campaign after backlash]''". [[BBC News]], [https://web.archive.org/web/20180123021340/http://www.bbc.com/news/newsbeat-42779188 arĥivita] de la originalo, la 23-an de januaro 2018.</ref>. == Persona vivo == Amena Khan naskiĝis en [[Leicester]], [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] en 1983. Ŝi kreskis en islama familio sed ne komencis surmeti hiĝabon ĝis ŝi estis en siaj dudekaj jaroj. Ŝi havis la senton ke ŝi neniam vidis homojn de la soma socia fono kiel ŝi portretita en pozitiva lumo en televido kaj tio estas kio inspiris ŝin fariĝi hiĝaban manekenon. == Kariero == Ŝi estis la unua virino portanta hiĝabon por esti parto de ĉeftendenca varbado por hararprizorgado. Post kiam ŝi devis pardonpeti pro iuj siaj kritikaj opinioj el 2014 kiujn ŝi disvastigis en [[Twitter]] pri la israela politiko en [[Gazaa Sektoro|Gaza]]<ref>(en) ''[https://www.aljazeera.com/news/2018/01/amena-khan-quits-campaign-israel-backlash-180123064327233.html Amena Khan quits L'Oreal campaign after Israel backlash]'', [[Al-Ĝazira|Al Jazeera]], la 23-an de januaro 2018, alirite la 29-an de februaro 2020.</ref>, ŝi retiriĝis de la kampanjo pro la polemiko ĉirkaŭ ĝi, kiu deturnas la atenton de "la pozitiva kaj inkluziva sento" por kiu la kampanjo estis farita kun la intenco de inkluziveco kaj diverseco por kiu ŝi engaĝiĝas<ref name="Amanda Jackson">(fr) ''[https://www.lefigaro.fr/flash-eco/2018/01/22/97002-20180122FILWWW00359-un-mannequin-voile-renonce-a-une-campagne-de-l-oreal-apres-des-propos-polemiques.php Un mannequin voilé renonce à une campagne de L'Oréal après des propos polémiques]'', Le Figaro-AFP, la 22-an de januaro 2018, alirite la 29-an de februaro 2020.</ref>, ne nur bilde sed ankaŭ enhave, ĉar tro ofte personoj kun dukultura fono nur servas kosmetikan celon<ref>(en) Asim Qureshi, ''[https://books.google.be/books?id=4pSgDwAAQBAJ&pg=PT172&lpg=PT172&dq=Amena+Khan+%2B+diversity&source=bl&ots=fqnS-bG57i&sig=ACfU3U2RBNSBj3_mYEB23DE08rqbLFFvCA&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwiN9b3r2vfnAhWM2qQKHdi4Aec4ChDoATAEegQIChAB A Virtue of Disobedience]- a civil rights handbook for today'', 2019, London, eld. Unbound, ISBN 978-1-78965-076-1 (e-book)</ref><ref>(nl) ''[https://www.bnnvara.nl/artikelen/echte-diversiteit-is-veel-meer-dan-alleen-gezichten-tellen Echte divesiteit is veel méér dan gezichten tellen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200229221428/https://www.bnnvara.nl/artikelen/echte-diversiteit-is-veel-meer-dan-alleen-gezichten-tellen |date=2020-02-29 }} (Vera diverseco estas multe PLI ol kalkuli vizaĝojn)'', BNNVara, la 25-an de marto 2018.</ref>. En 2018, ŝi ankaŭ lanĉis vestaĵan linion por sia modobutiko "Perlo Daisy." En 2017, Khan estis prezentita en la porvirina magazino [[Elle (magazino)|Elle]] kiel unu el kvar islamaj beleco-famulinoj. En tiu revuo ŝi parolis pri stereotipoj samkiel pri sia sperto kun la surmeto de kaptuko<ref>(en) "''[https://www.huffingtonpost.com/entry/muslim-beauty-bloggers_us_58f8ae03e4b070a117507f65 These Hijab-Wearing Vloggers Are Changing Minds With Makeup]''". HuffPost UK. la 20-an de aprilo 2017.</ref>. == Vidu ankaŭ == [[Mododezajno]] == Eksteraj ligiloj == [https://pearl-daisy.com/blogs/pearl-daisy-blog Oficiala blogo de Amena Khan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200229221428/https://pearl-daisy.com/blogs/pearl-daisy-blog |date=2020-02-29 }} [https://pearl-daisy.com/pages/videos Hiĝabstilaj instrufilmetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200229221425/https://pearl-daisy.com/pages/videos |date=2020-02-29 }} (Pearl Daisy) == Referencoj == {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Khan, Amena}} [[Kategorio:Britaj islamanoj]] [[Kategorio:Britaj fotomodeloj]] hfwgnjh3ewr2flbaeht7mcn5jc2zpdb 2 682322 9441515 9419672 2026-07-29T21:16:28Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9441515 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P1441 wd:Q15228 . } |columns=label:Article,description,P18 |section=131 |min_section=3 |sort=label |links=text |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber |wdedit=yes |language=en }} == Gondor == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2303795' |class='wd_label'| Anfalas |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1752756' |class='wd_label'| Ithilien |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ithilien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308657' |class='wd_label'| Minas Tirith |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Minas tirith-2004 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3220053' |class='wd_label'| Nen Hithoel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9304013' |class='wd_label'| Pinnath Gelin | Fictional mountain range in [[Gondor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2553278' |class='wd_label'| Warning Beacons of Gondor |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Eilenach.jpg|center|128px]] |} == Misc == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2373676' |class='wd_label'| Ages of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional age from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2396866' |class='wd_label'| Amon Hen |class='wd_desc'| fictional place |class='wd_p18'| |- class='wd_q2193285' |class='wd_label'| Amon Lhaw | Fictional hill from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2714162' |class='wd_label'| Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234609' |class='wd_label'| Anduin |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14917772' |class='wd_label'| Andúril |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q180322' |class='wd_label'| Aragorn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Aragorn.png|center|128px]] |- class='wd_q210877' |class='wd_label'| Arda |class='wd_desc'| the world in J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q206018' |class='wd_label'| Arwen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Arwen by Anna Kulisz.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1089103' |class='wd_label'| Bag-End |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Baggins residence 'Bag End'.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2347205' |class='wd_label'| Baggins family |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3643663' |class='wd_label'| Bandobras Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q843151' |class='wd_label'| Barad-dûr |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235499' |class='wd_label'| [[Baranduino|Baranduin]] |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1089083' |class='wd_label'| Barliman Butterbur |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2532784' |class='wd_label'| Battle of Bywater |class='wd_desc'| fictional battle in Middle-earth, final battle of the War of the Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q1764229' |class='wd_label'| Battle of the Hornburg |class='wd_desc'| fictional battle |class='wd_p18'| |- class='wd_q8247410' |class='wd_label'| Beornings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q793290' |class='wd_label'| Beregond |class='wd_desc'| character from The Lord of The Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q185737' |class='wd_label'| [[Bilbo Baginzo|Bilbo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Over Hill - Bilbo and Gandalf by Joel Lee (Colors).jpg|center|128px]] |- class='wd_q5999233' |class='wd_label'| Bill Ferny | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2496414' |class='wd_label'| Bill the Pony |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15243018' |class='wd_label'| Book of Mazarbul |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q219504' |class='wd_label'| Boromir |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q124849377' |class='wd_label'| Bowman Cotton |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q788947' |class='wd_label'| [[Boklando|Buckland]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q632806' |class='wd_label'| Cair Andros |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261918' |class='wd_label'| Calenardhon |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2342795' |class='wd_label'| Cardolan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124849478' |class='wd_label'| Carl Cotton |class='wd_desc'| fictional characters from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q719208' |class='wd_label'| Celeborn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3114199' |class='wd_label'| Cerin Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6470774' |class='wd_label'| Chamber of Mazarbul | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7903141' |class='wd_label'| Chetwood |class='wd_desc'| fictional forest |class='wd_p18'| [[Dosiero:Chetwood.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2266196' |class='wd_label'| Cirith Ungol |class='wd_desc'| fictional mountain pass |class='wd_p18'| |- class='wd_q719647' |class='wd_label'| Círdan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1967025' |class='wd_label'| Damrod | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2862943' |class='wd_label'| Dead Men of Dunharrow | Group of fictional characters from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q13025011' |class='wd_label'| Del |class='wd_desc'| Name of a country on the continent of Middle-earth in J.R.R. Tolkien&#39;s fantasy novel The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718380' |class='wd_label'| Denethor |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q18433494' |class='wd_label'| Desolation of the Morannon |class='wd_desc'| Middle-earth location |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486626' |class='wd_label'| Drogo Baggins |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2603177' |class='wd_label'| Dunharrow |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235363' |class='wd_label'| Dunlendings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2249758' |class='wd_label'| Durin's Bane |class='wd_desc'| Balrog of Moria |class='wd_p18'| |- class='wd_q5815259' |class='wd_label'| Durthang | Fictional building in [[Mordor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Durthang.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1767106' |class='wd_label'| Dáin II Ironfoot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069844' |class='wd_label'| Déagol |class='wd_desc'| fictional character from Tolkien&#39;s universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q2292021' |class='wd_label'| eagle of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional creature from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2069869' |class='wd_label'| Edoras |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2251643' |class='wd_label'| Elanor Gardner |class='wd_desc'| fictional character in J. R. R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3721872' |class='wd_label'| Elessar |class='wd_desc'| jewel in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q5256585' |class='wd_label'| Elfhelm | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7497130' |class='wd_label'| Elladan | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1777016' |class='wd_label'| Elostirion |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3754051' |class='wd_label'| Elrohir | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q208426' |class='wd_label'| Elrond |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1149537' |class='wd_label'| Elvish |class='wd_desc'| group of fictional languages from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3356703' |class='wd_label'| Emyn Beraid |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q19364626' |class='wd_label'| Erestor |class='wd_desc'| chief councelor of the house of Elrond in the Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235995' |class='wd_label'| Eriador |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q18235505' |class='wd_label'| Eye of Sauron | Fictional object by [[J. R. R. Tolkien]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Escudo Mordor.svg|center|128px]] |- class='wd_q994518' |class='wd_label'| Eä |class='wd_desc'| fictitious universe from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1417506' |class='wd_label'| Fangorn |class='wd_desc'| forest located in the fictional world of Middle-earth, home of the Ents |class='wd_p18'| |- class='wd_q18368911' |class='wd_label'| Far Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q223468' |class='wd_label'| Faramir |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Faramir-tj01.JPG|center|128px]] |- class='wd_q7915700' |class='wd_label'| Farmer Maggot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q11681802' |class='wd_label'| Felaróf |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14517016' |class='wd_label'| fell beast |class='wd_desc'| mount of the Witch-king of Angmar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Reading Cinema Fell Beast, 'Return of the King' world premiere, Wellington.jpg|center|128px]] |- class='wd_q9009125' |class='wd_label'| Fell Winter | Fictional historical period from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2071479' |class='wd_label'| Fellowship of the Ring |class='wd_desc'| fictional group from J. R. R. Tolkien&#39;s The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q8961699' |class='wd_label'| Fimbrethil | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ent lady.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2634487' |class='wd_label'| Finduilas | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1131938' |class='wd_label'| Forlong the Fat |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1051011' |class='wd_label'| Fredegar Bolger |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q3234063' |class='wd_label'| Frerin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q177329' |class='wd_label'| [[Frodo Baginzo|Frodo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Frodo by Mark Ferrari.jpg|center|128px]] |- class='wd_q17632607' |class='wd_label'| Frodo Gardner |class='wd_desc'| character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q5110973' |class='wd_label'| Fundin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1164633' |class='wd_label'| Fíriel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q204274' |class='wd_label'| Galadriel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien by Tessa Boronski.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2601807' |class='wd_label'| Gamling | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]], [[Literary character|literary character]], and film character from [[Tolkien's legendarium]], [[The Two Towers]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q177499' |class='wd_label'| [[Gandalf]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:GANDALF.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3761852' |class='wd_label'| Ghân-buri-Ghân |class='wd_desc'| fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718383' |class='wd_label'| Gil-galad |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2610060' |class='wd_label'| Gildor Inglorion | [[Elves in Middle-earth|Middle-earth elf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2487902' |class='wd_label'| Gilraen |class='wd_desc'| character in the fantasy universe of The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q206818' |class='wd_label'| Gimli |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gimli son of Gloin by Perrie Nicholas Smith.jpg|center|128px]] |- class='wd_q753773' |class='wd_label'| Glorfindel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:The Fall of Turgon's Tower.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3317969' |class='wd_label'| Glóin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2485929' |class='wd_label'| Goldberry |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15007' |class='wd_label'| [[Golumo|Gollum]] |class='wd_desc'| fictional character from The Hobbit |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gollum s journey commences by Frederic Bennett (detail).jpg|center|128px]] |- class='wd_q213586' |class='wd_label'| Gondor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q114861112' |class='wd_label'| Gondorian New Year |class='wd_desc'| fictional New Year&#39;s Day in Tolkien&#39;s legendarium | first day of the year in the New Reckoning | holiday commemorating the destruction of the One Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q739594' |class='wd_label'| Gorbag | [[Orc (Middle-earth)|Orcs in Tolkien's legendarium]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2556540' |class='wd_label'| Gothmog |class='wd_desc'| Middle-earth character (Third Age) |class='wd_p18'| |- class='wd_q113955247' |class='wd_label'| Great East Road |class='wd_desc'| Road in Middle-Earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776731' |class='wd_label'| Grey Company | Fictional organization from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776797' |class='wd_label'| Grimbeorn | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]], [[The Fellowship of the Ring]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3325243' |class='wd_label'| Grimbold |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q6055107' |class='wd_label'| Grishnakh |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q748450' |class='wd_label'| Gríma Wormtongue |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q26413' |class='wd_label'| Gwaihir |class='wd_desc'| fictional character created by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5890465' |class='wd_label'| Gúthwinë | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2570715' |class='wd_label'| Halbarad | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1032885' |class='wd_label'| Haldir |class='wd_desc'| fictional character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3855874' |class='wd_label'| Half-orcs |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q23793252' |class='wd_label'| Hallacar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q10797461' |class='wd_label'| Hallatan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630368' |class='wd_label'| Hamfast Gamgee |class='wd_desc'| father of Sam Gamgee |class='wd_p18'| |- class='wd_q1641279' |class='wd_label'| Helm's Deep |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3099928' |class='wd_label'| Henneth Annûn |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3771786' |class='wd_label'| Herugrim | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630981' |class='wd_label'| Hobbiton |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q5793867' |class='wd_label'| Horn of Gondor |class='wd_desc'| artifact in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q2261896' |class='wd_label'| House of Húrin |class='wd_desc'| Noble clan from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1147638' |class='wd_label'| Háma |class='wd_desc'| Doorward of Théoden, fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069894' |class='wd_label'| Imrahil | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] and fictional prince from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q115766459' |class='wd_label'| Ingold |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2347057' |class='wd_label'| Isen |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q717079' |class='wd_label'| Isengard |class='wd_desc'| large fortress in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Orthanc.svg|center|128px]] |- class='wd_q206324' |class='wd_label'| Isildur |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q9173787' |class='wd_label'| Kampf in Mazarbul | Fictional battle, part of [[War of the Ring]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3238692' |class='wd_label'| Khamûl | [[Nazgûl]], [[Literary character|literary character]], and film character from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2625066' |class='wd_label'| Khand |class='wd_desc'| fictional location by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q7468941' |class='wd_label'| king of Rohan |class='wd_desc'| noble title from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q16594772' |class='wd_label'| King of the Reunited Kingdom |class='wd_desc'| subclass of fictional king |class='wd_p18'| |- class='wd_q5969620' |class='wd_label'| Lalia Took |class='wd_desc'| hobbit in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3355810' |class='wd_label'| Lamedon |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q8158610' |class='wd_label'| Landroval |class='wd_desc'| Middle-earth character (eagle) |class='wd_p18'| |- class='wd_q11800584' |class='wd_label'| Last Bridge |class='wd_desc'| fictional building in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q12221395' |class='wd_label'| Leaflock |class='wd_desc'| ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261070' |class='wd_label'| Lebennin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q213480' |class='wd_label'| [[Legolaso|Legolas]] |class='wd_desc'| fictional elf from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Legolas Greenleaf by Benjamin Drake.png|center|128px]] |- class='wd_q19859' |class='wd_label'| Lembas |class='wd_desc'| fictional food |class='wd_p18'| |- class='wd_q11162492' |class='wd_label'| Lindir |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| |- class='wd_q12275535' |class='wd_label'| location in The Lord of the Rings work | [[Fictional location|fictional location]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q26098' |class='wd_label'| Lonely Mountain |class='wd_desc'| fictional mountain |class='wd_p18'| |- class='wd_q131620457' |class='wd_label'| Lord of the Éothéod |class='wd_desc'| Leader of the Éothéod in Tolkien&#39;s Legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2271279' |class='wd_label'| Lossarnach |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q308659' |class='wd_label'| Lothlórien |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15331486' |class='wd_label'| Mablung |class='wd_desc'| Middle-earth man |class='wd_p18'| |- class='wd_q2294716' |class='wd_label'| mallorn |class='wd_desc'| fictional plant from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121118' |class='wd_label'| Marish | Fictional locality in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2722222' |class='wd_label'| Meduseld |class='wd_desc'| fictional castle in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q17716237' |class='wd_label'| Meneldor | [[Eagles in Middle-earth|eagle of Middle-earth]] and [[Literary character|literary character]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219498' |class='wd_label'| Meriadoc Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3903578' |class='wd_label'| Michel Delving |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q79734' |class='wd_label'| [[Mez-Tero|Middle-earth]] |class='wd_desc'| fictional continent in Arda |class='wd_p18'| [[Dosiero:LonelyMountain.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5770908' |class='wd_label'| Minas Tirith citadel | Fictional building in [[Minas Tirith]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q5562337' |class='wd_label'| Minor battles in The Lord of the Rings | Fictional battle and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q46289' |class='wd_label'| Mirkwood |class='wd_desc'| fictional forest in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mirkwood - entrance.jpg|center|128px]] |- class='wd_q266511' |class='wd_label'| mithril |class='wd_desc'| fictional metal in Tolkien&#39;s mythos |class='wd_p18'| |- class='wd_q1995792' |class='wd_label'| Morannon |class='wd_desc'| fictional gate in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Morannon.jpg|center|128px]] |- class='wd_q202886' |class='wd_label'| Mordor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mordor.jpg|center|128px]] |- class='wd_q46854' |class='wd_label'| Moria |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6024530' |class='wd_label'| Morwen Steelsheen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q261584' |class='wd_label'| Mouth of Sauron |class='wd_desc'| chief emissary of Sauron in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q12287444' |class='wd_label'| Muzgash |class='wd_desc'| Middle-earth Orc |class='wd_p18'| |- class='wd_q20149' |class='wd_label'| Narsil |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| [[Dosiero:Narsil anduril.png|center|128px]] |- class='wd_q2081500' |class='wd_label'| Narvi | [[Dwarves in Middle-earth|Middle-earth dwarf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q308661' |class='wd_label'| Nazgûl |class='wd_desc'| character group from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Nazgûl mirando el crepúsculo.jpg|center|128px]] |- class='wd_q114807627' |class='wd_label'| New Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q6146766' |class='wd_label'| No-Man lands |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2291020' |class='wd_label'| Old Man Willow |class='wd_desc'| fictional character In J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium, appearing in The Lord of the Rings; a sentient, evil willow tree in the Old Forest, with various powers including hypnosis and the ability to move his roots and trunk |class='wd_p18'| |- class='wd_q19852' |class='wd_label'| One Ring |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:One Ring Blender Render.png|center|128px]] |- class='wd_q937840' |class='wd_label'| [[Orko (Mez-Tero)|Orcs in Tolkien's legendarium]] |class='wd_desc'| evil race from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tolkien Orc.png|center|128px]] |- class='wd_q1781719' |class='wd_label'| Orthanc |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6058733' |class='wd_label'| Paladin Took II |class='wd_desc'| character of Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q900617' |class='wd_label'| Paths of the Dead |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6072690' |class='wd_label'| Pearl Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Paladins Daughters.jpg|center|128px]] |- class='wd_q219493' |class='wd_label'| [[Peregrino Tjuko|Peregrin Took]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486642' |class='wd_label'| Primula Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q2389403' |class='wd_label'| Quickbeam |class='wd_desc'| Middle-earth ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q719492' |class='wd_label'| Radagast |class='wd_desc'| wizard in J.R.R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Radagast the Brown, Weta Exhibit, Seoul, South Korea (15153582065).jpg|center|128px]] |- class='wd_q3751838' |class='wd_label'| Rammas Echor | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q114873902' |class='wd_label'| Reckoning of Rivendell |class='wd_desc'| fictional calendar kept by elves in J.R.R Tolkein&#39;s Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q3621826' |class='wd_label'| Red Arrow | Fictional arrow from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2472094' |class='wd_label'| Ring of Barahir |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1904717' |class='wd_label'| Ring-bearer |class='wd_desc'| fictional title in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1406822' |class='wd_label'| Rings of Power |class='wd_desc'| fictional objects from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q220110' |class='wd_label'| Rohan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Poolburn-res.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1247809' |class='wd_label'| Rohirric |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q1798461' |class='wd_label'| Rohirrim |class='wd_desc'| fictional people from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Cavalier-rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q7476340' |class='wd_label'| Rose Cotton |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q12800627' |class='wd_label'| Rúmil of Lórien |class='wd_desc'| fictional character from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q16566245' |class='wd_label'| Sackville-Baggins family | Fictional family from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219473' |class='wd_label'| [[Samsaĝo Vato|Samwise Gamgee]] |class='wd_desc'| Hobbit from the Tolkien universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q216489' |class='wd_label'| Saruman |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Curunír.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2281' |class='wd_label'| [[Saŭrono|Sauron]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sauron replica.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2706729' |class='wd_label'| Scatha |class='wd_desc'| Middle-earth dragon |class='wd_p18'| |- class='wd_q2707949' |class='wd_label'| Shadowfax |class='wd_desc'| fictional horse from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3352165' |class='wd_label'| Shagrat |class='wd_desc'| Middle-earth Uruk-hai |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234661' |class='wd_label'| Shelob |class='wd_desc'| fictional character in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q17628451' |class='wd_label'| Shire Reckoning |class='wd_desc'| fictional calendar from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Shire-calendar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q97197492' |class='wd_label'| Siege of Gondor |class='wd_desc'| fictional battle in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q56437' |class='wd_label'| [[Sindara lingvo|Sindarin]] |class='wd_desc'| fictional language from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sindarin-Beleriand.png|center|128px]] |- class='wd_q5789648' |class='wd_label'| Skinbark | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q678418' |class='wd_label'| smial | Fictional residential building and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]], [[The Hobbit]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1940540' |class='wd_label'| Snowmane |class='wd_desc'| Middle-earth horse |class='wd_p18'| |- class='wd_q114806158' |class='wd_label'| Steward's Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q20152' |class='wd_label'| [[Piko (Mez-Tero)|Sting]] |class='wd_desc'| artefact from J. R. R. Tolkien&#39;s fantasy universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q3478903' |class='wd_label'| The Seven Rings of Dwarves |class='wd_desc'| magic rings in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q218728' |class='wd_label'| [[La Provinco|The Shire]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Colina de Hobbiton.jpg|center|128px]] |- class='wd_q746840' |class='wd_label'| Thranduil |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| [[Dosiero:Elvenking by Nolwyn.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308813' |class='wd_label'| Théoden |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2000416' |class='wd_label'| Théodred |class='wd_desc'| character in The Lord of the Rings by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q280608' |class='wd_label'| Tom Bombadil |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tom Bombadil frees the Hobbits from Old Man Willow.jpg|center|128px]] |- class='wd_q6150892' |class='wd_label'| Towers of the Teeth | Group of fictional objects and fictional tower from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q754477' |class='wd_label'| Treebeard |class='wd_desc'| Ent from Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:TREEBEARD.jpg|center|128px]] |- class='wd_q8008967' |class='wd_label'| Tuckborough |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9091143' |class='wd_label'| Udûn |class='wd_desc'| Middle-earth location, Third Age |class='wd_p18'| |- class='wd_q1771936' |class='wd_label'| Uglúk |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q947309' |class='wd_label'| Umbar |class='wd_desc'| fictional port settlement in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q462760' |class='wd_label'| Watcher in the Water |class='wd_desc'| fictional creature in J.R.R. Tolkien’s Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q901288' |class='wd_label'| [[Veterverto|Weathertop]] |class='wd_desc'| fictional hill in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Weathertop.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1232159' |class='wd_label'| Westron |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121094' |class='wd_label'| White Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2267079' |class='wd_label'| White Mountains |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124838527' |class='wd_label'| Wilcome Cotton |class='wd_desc'| the younger of two hobbits by the same name |class='wd_p18'| |- class='wd_q559524' |class='wd_label'| Witch-king of Angmar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Rey Brujo de Angmar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q18367086' |class='wd_label'| Woody End | Fictional forest in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2756417' |class='wd_label'| Years of the Sun |class='wd_desc'| fictional period from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q114895420' |class='wd_label'| Yestarë |class='wd_desc'| fictional first day of the year in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q216605' |class='wd_label'| Éomer |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2739634' |class='wd_label'| Éomund |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q716565' |class='wd_label'| Éowyn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Éowyn de Rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15992488' |class='wd_label'| Írensaga | Fictional mountain from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |} ---- &sum; 234 items. {{Wikidata list end}} ajjjie4qd0k6bt4ho0hitgmhg91v35a 0 688790 9441740 9439101 2026-07-30T09:25:31Z Sj1mor 12103 9441740 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Earth-Erde.jpg|eta|alt=Arta bildo de la Tero kaj citaĵo de Lovelock|{{Citaĵo|Ĉar metaforoj pli ol iam ajn estas necesaj por komprenigi al la plej multo la veran naturon de la Tero kaj la mortajn danĝerojn kiuj ekaperas ĉe la horizonto}} — [[James Lovelock]]<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=204}}.</ref>.]] La '''Gaja hipotezo''', ankaŭ nomata '''biogeoĥemia hipotezo'''<ref>Lovelock konsideras ambaŭ nomojn ekvivalentaj dum intervjuo : {{artikolo |lingvo=en |verkinto=Lawrence E. Joseph |titolo=James Lovelock, Gaia's grand old man |gazeto=salon.com |dato=17-a de aŭgusto 2000 |url=//www.salon.com/2000/08/17/lovelock/ |alirdato=22-a de junio 2010}}.</ref>, estas debatata [[hipotezo]], unue proponita en [[1970]] de la [[Anglio|angla]] [[klimatologo]] [[James Lovelock]] kunlabore kun la [[Usono|usona]] [[Mikrobiologio|mikrobiologo]] [[Lynn Margulis]] sed ankaŭ prialudita de aliaj scientistoj antaŭ ili, laŭ kiu [[Tero]] estus {{Citaĵo|dinamika fiziologia sistemo inkluzivanta la [[biosfero]]n kiu tenadas nian planedon en harmonio kun la vivo de tri miliardoj da jaroj<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=30}}.</ref>}} La [[Vivo|vivantularo]] sur la Tero tiel konsistigus vastan superorganismon – nomatan « [[Gaja]] », laŭ la nomo de la [[Helena mitologio|greka diino]] personiganta la Teron – kiu plenumas memreguladon de siaj komponantoj por favorigi la vivon. Ekzemplo menciita de Lovelock kiel argumento de lia hipotezo estas la konsisto de la [[Atmosfero (tero)|tera atmosfero]], kiu reguliĝis dum la paso de la jarmilionoj tiamaniere ke ĝi ebligas la disvolviĝon kaj la pluigon de la vivo. La Gaja hipotezo, kiu disvolviĝis al [[Teorioj Gaja|pluraj teorioj]], ripozas sur scienca modelo – anglalingve nomata ''[[:en:Earth system science|Earth system science]]'' (tersistema scienco) – kiu fondiĝas sur pluraj konstatoj ekologiaj, klimatologiaj, geologiaj kaj biologiaj – interalie tra la nocio [[eko-evolucio]] – .<ref>Tamen la Gaja modelo ne tute povas konfuziĝi kun la tersistema scienco, pli vaste agnoskata de la internacia [[sciencista komunumo]]. {{Citaĵo | teksto = La tersistema scienco ne estas strikte ekvivalenta kun la Gaja hipotezo, kvankam ambaŭ fondiĝas sur interdisciplina alro por studi la funkciado de la sistemoj je planeda skalo. La tersistema scienco strebas kompreni la mas- kaj energi-transigoj inter la konstituantoj eroj de la Tera sistemo (biosfero, hidrosfero, geosfero, atmosfero kaj antroposfero), kio ne plene estas sinonimo kun Gaja principo. | origina teksto = Earth system science is not entirely equivalent to the Gaia Hypothesis, although both take an interdisciplinary approach to studying systems operations on a planetary-scale. Earth system science seeks to understand the mass and energy transfers among interacting components of the Earth System (biosphere, hydrophere, geosphere, atmosphere, and anthroposphere), which is not entirely synonymous to the the Gaia principle | lingvo = en }} , en {{harvsp|teksto=Scientists debate Gaia|id=Scientists debate Gaia|p=443}}.</ref> El tio rezultas maltrankviliga prognozo koncerne la estonton de la [[biosfero]], notinde fronte al la defio de la [[klimata ŝanĝo]]. <ref>{{Citaĵo|Se okazos la varmpliiĝo kiun mi antaŭvidas je 6 ĝis 8°C, la civilizo ja povus esti minacata : ni havos amasestingiĝon de la specioj, kaj agrikulturo fariĝos neebla sur granda parto de la terglobo. Nutraĵo fariĝos ne sufiĉe abunda, okazos konfliktoj, kaj la homaro koncentriĝos ĉirkaŭ la polusaj regionoj.}} {{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=126}}.</ref>. La Gaja hipotezo estas disvolvita de [[James Lovelock]] en pluraj verkoj : ''La Aĝoj de Gaja'', (1990), ''La Tero estas vivanta estulo, la Gaja hipotezo'' (1999), ''Gaja. Kuracilo por la planedo'' (2001), ''La venĝo de Gaja'' (2006); ĉi lasta portretas planedon iĝintan neloĝebla por la homoj. Aliaj sciencistoj, inter kiuj [[Lynn Margulis]], plu uzas la Gajan hipotezon, kiu post la verkoj de Lovelock, estas la temo de abunda scienca kaj filozofa literaturo <ref group=notoj>La literaturo temanta pri la Gaja hipotezo plejmulte troviĝas nur en la angla lingvo.</ref>. El la geobioĥemia modelo fontas la geofiziologio, kiu, sekvante la Gajan hipotezon, proponas studi ĉiujn ekzistantajn interagojn ene de la Ter-sistemo. == Difino kaj epistemologia kampo == === Eksperimentoj kaj konstatoj kiuj kondukis al la Gaja hipotezo === {{Ĉefartikolo|Tera ekologio|Hipotezo CLAW}} La modelo de Lovelock naskiĝis el amaso da sciencaj konstatoj el diversaj fakoj precipe inter la jaroj 1965 kaj 2000<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=http://ionesco.sciences-po.fr/scube/gaia/wordpress/?page_id=18|titolo=Kronologia friso sur la retejo de la konferenco de Bruno Latour por la duobla kursaro Sciencoj kaj sociaj sciencoj|titolo-aldono=titolita ''« Cartographie des controverses scientifiques ou techniques »'' (Kartografio de la sciencaj kaj teĥnikaj disputoj)|retejo=ionesco.sciences-po.fr|alirdato=22-a de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101030155751/http://ionesco.sciences-po.fr/scube/gaia/wordpress/?page_id=18|arkivdato=2010-10-30}}.</ref> kies tuto konsistigas tion kion Mitchell Rambler, René Fester kaj [[Lynn Margulis]] nomis « planeda ekologio » (angle : {{lang|en|''Global Ecology''}}<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|unua=Mitchell |lasta=Rambler |kunaŭtoroj=Margulis,Lynn ; Fester, René |antaunomo2=Lynn |nomo2=Margulis |ligilo autoro2=Lynn Margulis|antaunomo3=René |nomo3=Fester|jaro=1989|titolo=Global Ecology: Towards a Science of the Biosphere |loko=Boston |eldoninto=Academic Press|isbn=9780125768900}}.</ref>) Esploroj plu estas kondukitaj ene de diversaj esplorcentroj inter kiuj ''Centre for Ecology and Hydrology'', ''[[Hadley Centre for Climate Prediction and Research]]'' kaj la ''Edinburgh Research Station''. En siaj diversaj verkoj Lovelock citas aron da eksperimentoj kiuj apogas lian Gajan modelon. Jam en 1968, [[Lynn Margulis]] verkis artikolon titolitan ''The Origin of Mitosing Eukaryotic Cells''<ref>{{artikolo|lingvo=en |titolo=On the Origin of Mitosing Cells|gazeto=Journal of Theoretical Biology|numero=14|paĝoj=255-274 |verkinto=Margulis Lynn |ligilo autoro1=Lynn Margulis|jaro=1968}}.</ref> (La origino de mitozantaj eŭkariotaj ĉeloj), kiuj pli poste estas fondonta la [[:fr:théorie endosymbiotique|endosimbiotan teorion]]. Ŝi tiam en ĉi artikolo, kaj pli poste en sia verko, ligas [[fiziologio]]n kun la reguladoj je Tera skalo ; en 1971 ŝi asociiĝas kun Lovelock<ref>{{harvsp|teksto=Stephan Harding, 2006|id=Harding, 2006|p=63}}.</ref> kaj en 1976 la du scientistoj kunverkas artikolon « ''Is Mars a Spaceship, Too?'' » (Ĉu Marso ankaŭ estas kosmoŝipo?) kiu proponas Gajan interpretadon de la [[:fr:Atmosphère de Mars|Marsa atmosfero]] <ref>{{harvsp|teksto=Lynn Margulis kaj James Lovelock, 1976|id=Is Mars a Spaceship, Too?}}.</ref>. [[Dosiero:Dimethyl-sulfide-3D-vdW.png|eta|alt=H3C-S-CH3|Strukturo de la molekulo [[metila sulfido]].]] En 1972, James Lovelock ekvojaĝas sciencesplorcele sur la ŝipo ''Shackleton'' ; lia celo estas mezuri la kvanton da [[metila sulfido]] (DMS) en la atmosfero <ref name="Merzouk">{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=http://archimede.bibl.ulaval.ca/archimede/files/93a617dd-6170-4799-a1f8-b7275b2e45ef/ch01.html|persona nomo=Anissa|familia nomo=Merzouk|jaro=2007|titolo=Contrôle des variations à court terme de la production biologique de diméthylsulfure (DMS) en milieu marin|eldoninto=Université de Laval, Québec|alirdato=22-a de junio 2010}}{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|id=A geophysiologist's thoughts on the natural sulphur cycle|teksto=James Lovelock, 1997}}.</ref> en diversaj lokoj sur la globo. El tio li konkludas ke la maraj organismoj ludas reguligan rolon en la difuzado de la DMS kaj samjare publikigas la unuan artikolon aludante pri la Gaja meĥanismo : ''Gaia as seen through the atmosphere''<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 1972|id=Gaia as seen through the atmosphere}}.</ref> (Gaja kia vidata tra la atmosfero). Kun aliaj sciencistoj – Robert Charlson, Meinrat Andrea kaj Stephen Warren<ref><!--{{artikolo|lingvo=en |verkinto=R. J. Charlson, J. Lovelock, M. O. Andreae, S. G. Warren|autoro1=R. J. Charlson |autoro2=J. Lovelock |autoro3=M. O. Andreae |autoro4=S. G. Warren|jaro=1987|titolo=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate|gazeto=Nature|numero=326|paĝoj=655–661|url=http://www.nature.com/nature/journal/v326/n6114/abs/326655a0.html}}. -->{{citaĵo el la reto |url= http://www.nature.com/nature/journal/v326/n6114/abs/326655a0.html |titolo= Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |titolo-aldono= |alirdato= |persona nomo=R. J.; Lovelock, J.; Andreae, M. O.; Warren, S. G. |familia nomo= Charlson |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= Lovelock, M. O. Andreae, S. G. Warren |gazeto=Nature|numero=326|redaktinto= |dato= 1987 |formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= 655–661 |lingvo=en |arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> – Lovelock antaŭenigas la hipotezon « CLAW » (laŭ la komencliteroj de la nomoj de la aŭtoroj) kiu postulas ke la emisioj de DMS produktitaj de la la mara planktono modifas la lumabsorbadon de la planedo kaj estas implikitaj en la klimata regulado, tra procezo simila al [[albedo]]<ref name="Merzouk"/>{{,}}<ref>Por konciza prezento kun skemo, de la hipotezo CLAW vidu : {{Citaĵo el la reto |lingvo=en |persona nomo=Lucinda |familia nomo=Spokes |url=http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1w1.html |titolo=Is there evidence for this whole Earth control system? The CLAW Hypothesis |dato=2003 |retejo=Environmental Science Published for Everybody Round the Earth |alirdato=26-a de junio 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20041229183238/http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1w1.html |arkivdato=2004-12-29 }}.</ref>. La [[hipotezo CLAW]] estas eksperimente konfirmita de M. O. Andreae en 1978<ref name="Merzouk"/>. Richard Betts el ''[[Hadley Centre for Climate Prediction and Research]]'' montris kiagrade la tropikaj arbaroj sukcesis superi la akvolimigon adaptiĝinte al varma medio, pere de ties reciklado. Betts kaj lia kolego Peter Cox, postulas ke varmpliiĝo je 4°C sufiĉus por igi la amazonian arbaron malkapabla tiun malvarmigan meĥanismon<ref>{{artikolo|lingvo=en|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1693338|titolo=Contrasting simulated past and future responses of the Amazonian forest to atmospheric change|autoro1=Sharon A Cowling |autoro2=Richard A Betts |autoro3=Peter M Cox |autoro4=Virginia J Ettwein |autoro5=Chris D Jones |autoro6=Mark A Maslin |autoro7=Steven A Spall |eldoninto=The Royal Society of London |jaro=2004 |volumo=359 |numero=1443 |paĝoj=539–547 |gazeto=Philosophical transactions B|doi=10.1098/rstb.2003.1427}}. {{Citaĵo el la reto |lingvo=en |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1693338 |titolo=Contrasting simulated past and future responses of the Amazonian forest to atmospheric change |4= |persona nomo=Sharon A |familia nomo=Cowling |autoro1=Sharon A Cowling |kunaŭtoroj=Richard A Betts ,Peter M Cox; Virginia J Ettwein; Chris D Jones; Mark A Maslin; Steven A Spall |autoro2=Richard A Betts |autoro3=Peter M Cox |autoro4=Virginia J Ettwein |autoro5=Chris D Jones |autoro6=Mark A Maslin |autoro7=Steven A Spall |eldoninto=The Royal Society of London |dato=2004 |volumo=359 |numero=1443 |paĝoj=539–547 |gazeto=Philosophical transactions B |doi=10.1098/rstb.2003.1427 |alirdato=2020-04-19 |arkivurl=https://archive.today/20130801122025/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1693338 |arkivdato=2013-08-01 }}</ref>. Andrew Watson kaj [[Tim Lenton]] montris la konservadon de la ĥemia konsisto en la atmosfera miksaĵo, kaj notinde la rolon de [[fosforo]]<ref>{{artikolo |lingvo=en|verkinto= C. Goldblatt,[[Tim Lenton]], A. J. Watson |autoro1=C. Goldblatt |autoro2=[[Tim Lenton]] |autoro3= A. J. Watson |jaro=2006 |titolo=Bistability of atmospheric oxygen and the great oxidation |gazeto=Nature |numero=443 |paĝoj=683-686}}.</ref>. Krome, Peter Liss klarigis kiel Oceanoj estas la biologiaj fontoj de elementoj esencaj por la ĥemio de la biosfero, precipe [[sulfuro]], [[seleno]] kaj [[jodo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.uea.ac.uk/env/people/facstaff/lissp|titolo=Peter Liss : publications|retejo=uea.ac.uk|alirdato=22-a de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101106032900/http://www.uea.ac.uk/env/people/facstaff/lissp|arkivdato=2010-11-06}}.</ref>. === Nova vidpunkto sur la vivo === Laŭ ties subtenantoj la Gaja hopotezo, pli ol geologia klarigo, estas aparta vidpunkto sur la vivo, scienca respondo al la demando pri la vivantularo, koncepto formŝanĝiĝema laŭ la koncerna fako, eĉ ignorata de sciencistaj komunumoj. James Lovelock deklaris : {{Citaĵo|Mi multe legis, esperante trovi en la scienca literaturo plenan difinon de la vivo konsiderata kiel fizika procezo, sur kiu eblus fondi la principojn de eksperimentoj celantaj eltrovi ĝin. (…) Oni estis akumulintaj amason da datenoj pri ĉiuj imageblaj aspektoj de la vivantaj specioj, de la plej eksteraj partoj ĝis la plej internaj. Sed en la vasta enciklopedio de faktoj pri kiuj ni disponis, la koro de la temo (la vivo mem) estis kvazaŭ ignorata<ref name="James Lovelock.p.23">{{harvsp|teksto=James Lovelock, 1999|id=Ltev|p=23}}.</ref>.}} Tiusence la Gaja konceptado heredas de tiuj de [[Alfred James Lotka]] kaj [[Erwin Schrödinger]] (en ''What is Life?'', 1944)<ref name="Jacques Grinevald"/>. La hipotezo ebligas eliĝi el la kutima [[wikt:dikotoma|dikotoma]] kadro [[biotopo|biotopa]]/abiota<ref group=notoj>« Abiota » : eco de medio kie vivo estas neebla </ref> montrante ke la specioj partoprenas en la historio de la medio, kiu reciproke, celus la disvolviĝon de la biosfero : {{Citaĵo| Vivo ne adaptiĝis al inerta mondo estigita de la senviva mano de la ĥemio kaj de la fiziko. Ni vivas en mondo, kiun konstruis niaj prauloj, antikvaj kaj modernaj, konstante plutenita de la nuna bioto en ties tuteco.}} Laŭ filozofia vidpunkto, la Gaja modelo – kiun Grinevald nomas Biosfero-Gaja – parencas al nova [[Jarcento de la Lumoj|kleriga]] filozofio<ref name="Jacques Grinevald">{{harvsp|teksto=Jacques Grinevald, 1990|id=Jacques Grinevald}}.</ref>. Li aldonas ke la specioj ankaŭ sekvas memreguladon al pli da stabileco : {{Citaĵo|Se, en la reala mondo, la aktiveco de iu organismo modifas ties materian medion en direkto kiu favoras ĝin, kaj se konsekvence, ĝi ekhavas pli abundan posteularon, tiu specio kaj la modifo do ambaŭ kreskos ĝis atingi novan stabilan staton.}} Fine : {{Citaĵo|je loka skalo, la adaptado estas rimedo per kiu la organismoj povas supervivi en malfavora medio, sed je planeda skalo, la asocio inter vivo kaj ties medio estas tiel forta, ke la [[Taŭtologio|taŭtologia]] nocio « adaptado » simple estas forigita<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 1990|id=LaG|p=57}}.</ref>.}} Tiusence, la Gaja modelo estas respondo al strikta [[darvinismo]], kiu konsideras la vivon akcidento sen ia ajn rilato kun la medio, laŭ [[Lynn Margulis]]<ref>Lynn Margulis, ''Biologists Can't Define Life'', in {{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=238}}.</ref>. Philippe Bertrand, en ''Les Attracteurs de Gaïa'' (2008) (La Altiristoj de Gaja) priskribas la evoluon de la Tersistemo kiel la instalado de kreskanta komplekseco, kreanta kaj interagiganta plurajn reguladnivelojn (la « altiristoj »), biologiaj kaj ne biologiaj, de la ĉeloj ĝis la tuttera kadro, ĥemia, biogeoĥemia, klimata kaj pezoforta, kaj kie la evoluo per [[natura selektado]] tamen plene ludas sian rolon. === Originoj de la nomo « Gaja » === {{Ĉefartikolo|Gaja}} La hipotezo pri animita Tero (kvankam Lovelock neniam atribuas al ĝi inteligentecon nek emociojn) estas ofte menciata temo en la homa imagpovo, en la literaturo kaj en la sciencaj teorioj. Dum neniu modelo iam estis same preciza kaj argumentita kiel tiu de Lovelock, « eksterskola sciencisto<ref>« ''Peacoks and Spectroscopes : profile of James Lovelock'' », de Lawrence E. Joseph, 1986, en {{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=20}}.</ref> », aliaj aŭtoroj jam proponis vidpunkton sufiĉe proksiman de lia. La personigo de la koncepto fine nur estas heŭristika metaforo kiu precipe plenumas didaktikan celon. Lovelock klarigas : {{Citaĵo|En ĉi tiu verko, mi ofte parolas pri la planeda ekosistemo, Gaja, kiel vivanta […] Kiam mi tion faras, mi ne kaŝas al mi mem ke la vorto « vivanta » estas metafora kaj la Tero ne estas vivanta kiel vi aŭ mi aŭ eĉ bakterio. Samtempe mi insistas ke la Gaja teorio mem estas scienco kaj ne nur metaforo. Mi uzas la vorton « vivanta » kiel inĝeniero diras pri meĥanika sistemo ke ĝi estas vivanta, por distingi ties sintenon kiam ĝi estas ekfunkciigita aŭ haltigita, aŭ ĉe morta punkto.<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2001|id=Gmp|p=6}}.</ref>}} [[Dosiero:Venus von Willendorf 01.jpg|eta|alt=Venuso de Willendorf, ĝenerale konsiderata kiel la unua prahistoria reprezentaĵo de la fekundecodiino| |[[Venuso de Willendorf]], ĝenerale konsiderata kiel la unua prahistoria reprezentaĵo de la [[fekundeco]]diino.]] Ĉi tiu vidpunkto estas tiu de Lovelock en la komenco de lia hipotezo, kiam li devis prizorgi sian bildon ene de la scienca komunumo. De tiam li larĝe personigis ĝin, ĝis etendi la modelon al mistika dimensio aŭ eĉ religia, tamen neniam igante ĝin konscia ento aŭ speco de vivanta dio. Kontraste la [[Gajaj teorioj]], garantie menciinte liajn asertojn, sekvinte lin, disvolvis la ideon ke la Tero havus « konsciencon »<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|unua=Erich|lasta=Jantsch|aŭtoroligilo=Erich Jantsch|titolo=The self-organizing universe|eldoninto=Pergamon Press|jaro=1980|ĉapitro=Antaŭparolo, p. 3}}.</ref>, kaj eĉ ke ĝi estus iaspeca dia estulo, en la tradicio de la [[Nova Epoko|Noveraa]] movado<ref>La ideo pri dieca Tero estis popularigita « de Georges Trevelyan, [[David Spangler]] [kiuj] konsentas kun la teozofo [[Alice Bailey]] por aserti ke la Tero kaj la aliaj planedoj kaj ankaŭ la Suno, estas diecaj aŭ duondiecaj estuloj », en {{Citaĵo el libro|lingvo=en|unua=Wouter|lasta=Hanegraaf|titolo=New Age and Western Culture|eldoninto=Suny Press|jaro=1998|paĝoj=156}}.</ref>. En la helena mitologio Gaja estas la diino de la Tero, patrino de la [[Olimpanoj|dioj]] kaj de la [[Titanoj]], ligita kun la kulto al fekundeco, kaj ankaŭ unu el la plej malnovaj diismaj reprezentoj de la homa historio, ĉar troviĝas statuoj de la Tero-patrino ([[Patrino-diino]]) el la prahistorio ([[Mohenĝo-daro]] kaj [[Harapo]]). La nomon de la hipotezo elektis Lovelock laŭ rekomendo de lia amiko verkisto [[William Golding]]<ref>{{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=30}}.</ref> ; la universaleco de la nomo, ebligita unuflanke de la dissendo de la helena mitologio, kaj la fakto ke cetere la nomo kunportas ideon pri protektado kaj patrineco provizas al la hipotezo taŭgan metaforon<ref>{{Citaĵo|teksto =Mi ne bedaŭras esti elektinta la nomon « Gaja ». Ĉi titolo estis sugestita al mi de William golding,Nobel-premiito pri literaturo kaj aŭtoro de ''[[Lord of the Flies]]''. Gaja elvokas la intuician aspekton de la scienco same kiel la racian aspekton. Ĝi ŝanĝas teorion al persona ĉeesto, pli alirebla al nesciencisto|aŭtoro =James Lovelock|verko =La revenĝo de Gaja}}{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG}}.</ref>. Dekomence Lovelock konsciis pri la graveco provizi universalan kaj tujan metaforon por igi ties entenon popularigebla kaj rivali kun la aliaj agnoskataj modeloj. Kontraste kun tiu pozitiva aspekto, Lovelock ankaŭ parolas pri [[Kalio (diino)|Kalio]], diino kiu reprezentas la detruivan dian aspekton en [[hinduismo]], negativa aspekto de la Tero se ĝi eventuale forigus la homon<ref>{{Citaĵo|origina teksto=Gaia has a destructive side, like Kali| », says Lovelock|teksto=Gaja havas detrueman flankon, kiel Kalio|aŭtoro=James Lovelock }} en {{Citaĵo el la reto |lingvo=en |url=http://www.guardian.co.uk/books/2005/dec/31/featuresreviews.guardianreview13|auteur=Andrew Brown|titolo=Paramedic to the planet|eldoninto=The Guardian|alirdato=27-a de junio 2010|dato=31-a de decembro 2005}}.</ref>. === Gaja kaj darvinismo === {{Vidu ankaŭ|Darvinismo}} Lovelock konservas la teorion de [[Charles Darwin|Darwin]] pri la [[evoluismo]] de la [[specio]]j ene de ties medio<ref>{{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=50 et 58}}.</ref>. La Gaja hipotezo do entenas la konkludojn de la [[natura selektado]], spite kritikon de la angla genetekisto [[Richard Dawkins]] okaze de la unuaj prelegoj de Lovelock. Dawkins konsideras ke oni ne povas atribui al la Tero la evolucion<ref name="The Mocking Memes">{{Citaĵo el libro|lingvo=en|titolo=The Mocking Memes: A Basis for Automated Intelligence|unua=Evan Louis|lasta=Sheehan|eldoninto=AuthorHouse|jaro=2006|isbn=9781425961602|paĝoj=270-279 (ĉapitro ''Intelligence of Gaia'')}}</ref>. Lovelock refutas ĉi tiun argumenton kaj eĉ enigas en sian modelon la « teorion de la [[egoisma geno]] » ellaborita en 1976 de Dawkins<ref group=notoj> La teorio de la [[egoisma geno]] asertas ke la konservado de la geno kaj ne de la individuo estas la celo de la evolucio. Ĉi tiu koncepto profunde influus la nuntempajn biologiajn teoriojn.</ref>. Laŭ li, la Gaja hipotezo tute ne kontraŭdiras la konkludojn de la darvinismo, kies epistemologia objekto estas la vivantularo<ref>{{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=195}}.</ref>. Fakte Lovelock konservas el la [[novdarvinismo]] la ideon ke la rolo de genetiko estas kiel eble plej bone adapti la speciojn al ties medio. Li tiel disvolvas miksan koncepton, tiun de eko-evolucio, kiu difinas la vivanton kiel emerĝanta eco de la ekosistemo ; dum ĉiu specio celas propran intereson, la kombinado de iliaj agoj emas kompensi la efikon de la media ŝanĝiĝo<ref>{{harvsp|teksto=Scientists debate Gaia|id=Scientists debate Gaia|loc=Chapitre ''On the Co-Evolution of Life and Its Environment'' par M. Kooijiman, p. 243-246}}.</ref>. [[Dosiero:Plos wilson.jpg|eta|alt=Edward Osborne Wilson|[[Edward Osborne Wilson]].]] Darwin asertas ke la medio modifas la speciojn, ne inverse, tial Richard Dawkins kontraŭstaras al Lovelock. Dum Dawkins agnoskas la memregulan aspekton de la planedo, li emfazas ke Lovelock forgesis la esencan necesan kondiĉon por difini vivantan estaĵon kaj ties evoluon, kiu estas « la konstanta kontraŭstaro kontraŭ ekstera medio (predoj kaj predantoj), sole kapabla evoluigi ĝin laŭlonge de la tempo tra la bone konata meĥanismo natura evolucio. » Nu la Tero ne havas predanton kaj evoluas en neniu medio ebliganta rivaladon ; sekve la Gaja hipotezo estas misuzo de la modelo natura selektado, kion tamen agnoskas Lovelock. Tamen, kun sia komputika simulomodelo ''[[Daisyworld]]''<ref> {{alilingve|fr|Daisyworld}} (mondo de lekantetoj) estas simpligita komputika modelo, konceptita de Lovelock por bildigi la Gajan hipotezon, simulante kiel kelkaj retroagaj bukloj povas efiki al emo stabiligi klimatan ŝanĝon, simple modifinte la albedon kiu siavice modifas tiun vivantulon.</ref>, Lovelock enigas en sian teorion la vidpunkton de Darwin, kiu jam ne plu estas malkongrua kun liaj postulatoj : « Daisyworld estis elpensita por montri ke la darvina teorio pri evolucio tra natura selektado ne kontraŭas la Gajan teorion, sed estas parto de ĝi.<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=43}}.</ref> » La debato pluis kiam subtenis la Gajan hipotezon la entomologo [[Edward Osborne Wilson]], kiu aliĝis al Lovelock kun sia verko ''The Future of Life'' (La estonto de Vivo). Wilson, kiu ankaŭ proksimas al Dawkins, kaj fondis la {{alilingve|fr|sociobiologion|Sociobiologie|sociobiologio}} ebligis adapti la ekologian modelon de Lovelock al la filogenetika modelo de Darwin <ref group=notoj>Sociobiologio estis popularigita de la usona biologo [[Edward Osborne Wilson]] en lia verko ''Sociobiology: The New Synthesis'' (Sociobiologio : la nova sintezo) aperinta en 1975.</ref>. Dum Wilson asertas deiri de la specioj por diveni inteligentan ekosistemon, Lovelock deiras de la ekosistemo por atingi difini la speciojn kiuj kontribuas en ĝi, sed laŭ Wilson ambaŭ renkontiĝas<ref>{{citaĵo|lingvo=en||origina teksto =My approach tends to be bottom-up. My background is in systematics and biology at the species level. But when I talk about species, I'm talking about the eco-system as well. Gaia can be thought of as a system of ecosystems. We're really talking about the same thing in the end.|teksto=Mia aliro emas estis malsupre-supren. Mia kultura fono lokiĝas en sistematiko kaj biologio je specia nivelo. Sed kiam mi parolas pri specioj, mi ankaŭ estas parolanta pri la ekosistemo. Gaja povas esti konceptita kiel sistemo de ekosistemoj. Fine, ni fakte parolas pri la sama afero.}}, en {{Citaĵo el la reto |lingvo=en |persona nomo=Bryan |familia nomo=Appleyard |titolo=Of ants and men – and saving the world |eldoninto=The Sunday Times |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article648385.ece |paĝoj=1 |dato=24-a de septembro 2006 |alirdato=26 juin 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080829180538/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article648385.ece |arkivdato=2008-08-29 }}</ref>. Tamen konfliktoterenoj plu ekzistas inter la Gaja modelo kaj la teorio de la natura selektado. La precipa koncernas la foresto de [[Reproduktado|reprodukta]] kapablo, kio estas propraĵo de la specioj, kiun Gaja malhavas<ref>{{citaĵo el la reto |lingvo=fr |url=http://www.grit-transversales.net/article.php3?id_article=165 |titolo=La revanche de Gaïa (James Lovelock) |gazeto=Transversales persona nomo=Jean |familia nomo=Zin |dato=6-a de aprilo 2006 }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Gaja kaj sistemiko === {{Vidu ankaŭ|Kibernetiko|Sistemiko}} [[Dosiero:Biosfera sistemo.jpg|eta|La «[[biosfero]]» kiel unu sola sistemo. La « ekosfero », aŭ vivantosistemo lokiĝas en la centro.]] La modelo de Lovelock precize enradikiĝas en sistemiko, teorio kiu siavice naskiĝis el la kibernetiko de [[Norbert Wiener|Wiener]] kaj prezentita de {{alilingve|fr|Joël de Rosnay|Joël de Rosnay}} en {{alilingve|fr|Le Macroscope|Le Macroscope}} (La Makroskopo)<ref group="notoj">{{Citaĵo el libro |lingvo=fr|familia nomo=Joël |persona nomo= de Rosnay|aŭtoroligilo=Joël de Rosnay|titolo=Le Macroscope|eldoninto=Seuil |serio=Point Essais |jaro=1977 |isbn=2-02-002818-2}}.</ref>. Gaja tiel respondas al ĉiuj ecoj esence propraj al [[sistemo]]. Lovelock kaj liaj subtenantoj fakte senĉese prezentas la Teron, ties klimaton kaj ties procezoj, kiel malfermaj sistemoj laŭ la konkludoj de la kibernitiko<ref>{{harvsp|teksto=Scientists debate Gaia|id=Scientists debate Gaia|p=79}}.</ref>, eĉ se iuj procezoj ne estas agnoskataj kiel sistemikaj de kontraŭantoj inter kiuj [[Richard Dawkins]]. La Tero-sistemo fakte posedas tri kibernitikajn karakterizaĵojn : * La « interagado » kiu resendas al ideo de nelinia kaŭzado kaj kiu eniras en la fenomenojn eko-evoluado kaj simbiozo en biologio. La interagado (kiu konfuziĝas kun la koncepto « celeco ») manifestiĝas en la konstanta strebo al stabilaj statoj, interagante kun la biosfero ; * La « tuteco », kiu postulas ke, dum sistemo unue estas aro da elementoj, ĝi ne reduktiĝas al ili, ideo esprimita per la konata formulo : « la tuto estas pli ol la sumo de ties partoj ». La Tero tiel do sintenas kvazaŭ kohera tuto en fermita buklo : « Per la Gaja teorio, mi vidas la Teron kaj la vivon kiun ĝi portas kiel sistemon, kapablan reguligi la temperaturon kaj la konsiston de la supraĵo de la Tero kaj pluteni ĝin tia ke ĝi favoru la ekzistadon de vivantaj organismoj. La memregulado de tiu sistemo estas aktiva procezo kiu funkcias dank' al la energio provizita sen kontraŭparto de la sunradiado<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 1990|id=LaG|p=54}}.</ref>. » ; * La « organizado » estas la centra koncepto por kompreni kio estas sistemo. La organizado estas la aranĝo de tutaĵo laŭ la distribuado de ties elementoj en hierakiajn nivelojn. Interagado kun dinamikaj subordigitaj sistemoj estas plena parto de Gaja : « La plejmulto de la geoĥemiistoj konsideris la atmosferon kiel la fina rezulto de la emisio de planeda gaso, kaj estis konvinkitaj ke la sekvaj reagoj per nebiologiaj procezoj kaŭzis ties nunan staton (…) La vivo nur prunteprenus gasojn de la atmosfero kaj redonis ilin ne ŝanĝitaj<ref name="James Lovelock.p.27">{{harvsp|teksto=James Lovelock, 1999|id=Ltev|p=27}}.</ref>. » Tiun econ demonstras la simulomodelo ''[[Daisyworld]]''<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|titolo=A Missing Link in Cybernetics: Logic and Continuity|serio=International Federation for Systems Research International Series on Systems Science and Engineering|volumo=26|familia nomo=Alex M.|persona nomo= Andrew|eldoninto=Springer |jaro=2009|isbn=9780387751634|paĝoj=76-79|url=//books.google.fr/books?id=aBZ8FG2iUoAC&pg=PA76}}.</ref> ; Tiel do la Gaja hipotezo, post ties agnosko en 2001 dum [[#Konferenco en Amsterdamo en 2001|Konferenco en Amsterdamo]] , fonda subtenfosto de la interfaka ekologia modelo nomata {{alilingve|en|Tersistemoscienco|Earth system science}}<ref>{{artikolo |lingvo=en |gazeto=Journal of theoretical biology |monato=junio |jaro=1998 |doi=10.1006/jtbi.1998.0664 |volum0= 192 |numero=3 |paĝoj=377–391 |verkinto=J. Stephen Lansing, James N. Kremer, Barbara B. Smuts|autoro1=J. Stephen Lansing |autoro2=James N. Kremer |autoro3=Barbara B. Smuts |titolo=System-dependent selection, ecological feedback and the emergence of functional structure in ecosystems |alirdato=22-an de junio 2010 |url=//www.researchgate.net/profile/Barbara_Smuts/publication/23740487_System-Dependent_Selection_Ecological_Feedback_and_the_Emergence_of_Functional_Structure_in_Ecosystems/links/0deec537b74424c3c6000000.pdf}}.</ref>, kiu arigas multajn sciencajn fakojn ĉirkaŭ komuna volo : kompreni, modeligi kaj antaŭdiri la eksaltojn de la Tero, en sistematika aliro<ref>{{harvsp|teksto=''Scientists debate Gaia''|id=Scientists debate Gaia|loc=Antaŭparolo, p. XV}}.</ref>. == Teoriaj antaŭaĵoj == === Filozofaj antaŭaĵoj === Ekde Antikveco, [[Stoikismo|stoikistoj]] konceptis la Universon kiel tuton ordigitan (malnovgreke : [[wikt:κόσμος|κόσμος]], la kosmo) en kio ĉio havas kaŭzon, tiel ke kiu ajn evento nepre kaŭzas precizan okazontan eventon. Por la Helenoj racio estas la kapablo kiu ebligas al ni kompreni tiujn rilatojn de kaŭzo al efiko. Paralele la stoikistoj nomas « Racio » (malnovgreke [[wikt:λόγος|λόγος]] lógos, la parolado, la racio) tiun universalan aranĝon de la Naturo kiu konsistigas tuton kvalifikitan « dieca »<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr |titolo=James Lovelock |dato=2006 |retejo=L'Encyclopédie de L'Agora |url=http://agora.qc.ca/mot.nsf/Dossiers/James_Lovelock |alirdato=3 juil. 2015}}.</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |persona nomo=Jacqueline |familia nomo=Lagrée |url=http://www.lycee-chateaubriand.fr/cru-atala/publications/lagree.htm |titolo=Le naturalisme stoïcien. Conférence prononcée au lycée Chateaubriand de Rennes |dato=2-an de oktobro 2001 |retejo=Lycée Chateaubriand |alirdato=29-an de junio 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100417182329/http://www.lycee-chateaubriand.fr/cru-atala/publications/lagree.htm |arkivdato=2010-04-17 }}.</ref>. Ekde la 18-a jarcento [[Johannes Kepler]] estas la unua sciencisto kiu esprimas la ideon ke la Teron oni povus asimili al ronda kaj unika organismo<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|familia nomo= Kepler|persona nomo=Johannes|aŭtoroligilo=Johannes Kepler|titolo=The harmony of the world|volumo=209|eldoninto=Memoirs of the American Philosophical Society|jaro=1997|isbn=9780871692092|paĝoj=364 (Libro IV)}}.</ref>. Antaŭ li [[Leonardo da Vinci]] komparis la internan funkciadon de la homa korpo kaj la mekanismon de la Tero. Cetere la pensmaniero de Lovelock proksimas tiun de la usona filozofo [[Ralph Waldo Emerson]], kiu volis reloki la Naturon en la metafizikan diskuton. Por Emerson en lia verko {{alilingve|en|Nature (Emerson)}} (1836), la homo fariĝis duon-homo, kiu utiligas la naturon nur per sia kompreno, per la peniga laboro de materiaj fortoj, ĉar ĝi perdis siajn spiritajn fortojn. Laste la literatura ekologio de [[Henry David Thoreau]], pioniro de la konscienco pri la medio laŭ Donald Worster, proponas spiritan rigardon al la Tero, proksiman al tiu de Gaja. En 1851 Thoreau skribis : « la grundo kiun mi tretas ne estas morta kaj inerta maso, ĝi estas korpo, ĝi posedas spiriton, ĝi estas organizita kaj estas influebla de sia propra spirito kaj de la ero de tiu spirito kiu estas en mi. » Li cetere parolas pri « vivanta tero » kaj de « granda kreaĵo »<ref>{{Citaĵo el libro |lingvo=fr |familia nomo=Wortser |persona nomo=Donald |titolo=Les Pionniers de l'écologie : une histoire des idées écologiques |eldoninto=Le sang de la terre |serio=La pensée écologique |loko=Paris |jaro=1992 |isbn=2-86985-054-9 |paĝoj=100}}.</ref>. === Sciencaj antaŭaĵoj === Multnombraj estas la sciencaj metaforoj kiuj asimilas la Teron al vivanta organismo, antaŭ Lovelock<ref>{{Citaĵo el libro |lingvo=fr|familia nomo= Hadot |persona nomo=Pierre|titolo=Le Voile d'Isis : Essai sur l'histoire de l'idée de nature|eldoninto=Gallimard|jaro=2008|isbn=978-2070356546|paĝoj=255}}.</ref>. {{alilingve|de|Friedrich Ratzel}} estas inter la unuaj sciencistoj kiuj parolis pri « Tera organismo », centra koncepto de tio, kion li nomas [[biogeografio]] <ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=fr|unua=Friedrich|lasta=Ratzel|titolo=Géographie politique|eldoninto=Éditions régionales européennes Economica|loko=Paris|jaro=1988|paĝoj=328}}.</ref>. [[Jean-Baptiste Lamarck]] subtenanto de teorio paralela al tiu de [[Charles Darwin]], jam disvolvis la ideon ke la Tero estus organizita kaj interdependanta tuto. La geologo [[James Hutton]] en sia verko fonda por tiu fako, ''The Theory of the Earth'' (La Teorio de la Tero), klarigas en 1875 : {{Citaĵo|lingvo=en|originala teksto I consider the Earth to be a super organism and that its proper study should by physiology|teksto=Mi konsideras la Teron kiel superorganismon kaj ĝia fiziologio devus esti studata<ref>[[James Hutton]] citita en {{Citaĵo el libro |lingvo=en|titolo=The sociology of the environment|eldoninto=Edward Elgar Publishing et The international library of critical writings in sociology|volumo=3|isbn=9781852789022|familia nomo= Redclift |persona nomo=M. R.|kunaŭtoroj=Graham Woodgate|jaro=1995|paĝoj=276}}.</ref>}} La koncepton « [[biosfero]] » proponas la [[geologo]] {{alilingve|fr|Eduard Suess}} en 1875 . [[Thomas Henry Huxley]], subtenanto de Darwin opinias jam en 1877 ke la Tero memregulas sin. La matematikisto {{alilingve|en|Alfred James Lotka|Alfred Lotka}} poste fondas aliron al la dinamiko de la biologiaj populacioj, kiuj batalas por la rego de energiaj resursoj, ĝis ili atingas modli kaj influi sian medion – ideo kiun estas redironta Lovelock tra la koncepto eko-evoluado –. En 1924, la [[Paleontologio|paleontologo]] kaj geologo [[Teilhard de Chardin]] en rilato kun [[Vladimir Vernadskij|Vernadskij]] kaj la filozofo {{alilingve|fr|Édouard Le Roy}}, konceptas la nocion « [[noosfero]] »<ref>{{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=250}}.</ref>, kiun denove mencias Vernadskij : temas pri la aro formita de la interagoj de konsciencoj sur la Tersurfaco, ĝis formi unu solan enton. {{alilingve|en|Lewis Thomas}} konsideras la Teron kiel unika [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]]<ref>En sia verko {{en}} ''The Lives of a Cell'' (La Vivoj de Ĉelo), [[Lewis Thomas]] klarigas : {{citaĵo | teksto = Mi estis provinta pensi pri la Tero kiel speco de organismo, sed ne funkciis. Mi ne povas cerbumi tiamaniere. Estas tro granda, tro kompleksa, kun tro da laborantaj partoj al kiuj mankas videblaj konektoj (…) Sed ne al organismo, al kio ĝi similas, ĝi plej similas ? Sekve, momente kontentige, jen venis al mi : plej similas al unika ĉelo. | origina teksto = I have been trying to think of the earth as a kind of organism, but it is no go. I cannot think of it this way. It is too big, too complex, with too many working parts lacking visible connections (...) If not like an organism, what is it like, what is it most like? Then, satisfactorily for that moment, it came to me: it is most like a single cell. | lingvo = en }}</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=34}}.</ref>. Cetere en 1960 la biologo {{alilingve|en|Eugene Odum}} vidas en la ekosistemoj memregulitajn entojn<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|titolo=Eugene Odum: Ecosystem Ecologist and Environmentalist|familia nomo= Craige|persona nomo=Betty Jean|eldoninto=University of Georgia Press|jaro=2002|isbn=9780820324739|paĝoj=95}}.</ref>. Precipe la teorioj de [[Vladimir Vernadskij]] kaj de {{alilingve|en|Walter Bradford Cannon}} influis la Gajan hipotezon. ==== Vernadskij kaj la ekologiaj tavoloj ==== La nocio « [[biosfero]] » proponita de [[Vladimir Vernadskij]] en 1924 estas la fundamenta koncepta antaŭaĵo<ref group="notoj">{{Citaĵo el libro |lingvo=fr||familia nomo= Vernadskiy |persona nomo=Vladimir Ivanovich|lasta=|titolo=La Biosphère |loko=Paris|eldoninto=Seuil |jaro=2002|serio=Points/Science }}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=237}}.</ref> de la bildo de sistemo fermita sur si mem kaj emante al optimuma memregulado. Fondinto de la moderna geoĥemio, Vernadskij postulas ke vivo esprimiĝas kiel geologia forto kaj konsistigas kosman fenomenon. Laŭ Eileen Crist kaj H. Bruce Rinker, la koncepto biosfero antaŭprezentis la biogeoĥemian modelon<ref>{{harvsp|teksto=''Gaia in Turmoil''|id=Gaia in Turmoil|p=5}}.</ref>. La Gaja modelo kiun li proponas konsistas el pluraj interagantaj tavoloj : la [[litosfero]], kerno el rokoj kaj akvo ; la [[atmosfero]] gasa envolvaĵo konsistanta la aeron ; la [[biosfero]] konsistanta el la vivo ; la [[teknosfero]] kiu rezultas el la homa aktivado kaj fine la [[noosfero]] aŭ pensosfero. La projekto de la Tersistema scienco estas kompreni kiagrade la Tero estas sistemo, en kiu ĉiu el tiuj tavoloj partoprenas en la ĝeneralan meĥanikon. Vernadskij konsideras ke ĉi tiu tuttera fenomeno ne povas esti komprenita ne enkalkulante la agadon de la Vivantularo – ideo kiun Lovelock menciis siavice tra la eko-evoluado<ref name="Jacques Grinevald"/>. ==== Walter Cannon kaj la koncepto homeostazo ==== Prialudita de la franca kuracisto [[Claude Bernard]]<ref>Temas pri la « konstanteco de la medio » de [[Claude Bernard]] citita en {{Citaĵo el libro |lingvo=fr||familia nomo=Grand |persona nomo=Bernard|titolo=Cybernétique de la pensée|jaro=1983|eldoninto=Publibook|paĝoj=219|isbn=9782748308501}}.</ref>, la biologia koncepto [[homeostazo]] kreita de [[Walter Cannon]] (1871-1945), kaj precizigita de {{alilingve|en|W. Ross Ashby}} el du malnovgrekaj vortoj : ὅμοιος (hómoios, « simila »), kaj στάσις, (stásis, « stabileco, staro»), difinas la stabiligon de la statoj kiuj ebligas la biologiajn procezojn de la vivo. En sia fonda verko ''The Wisdom of the Body'', (La Prudento de la Korpo) Cannon difinas homeostazon jene : « La superaj vivantuloj konsistigas malferman sistemon enhavanta multnombrajn rilatojn kun la medio. La ŝanĝiĝoj de la medio ekigas reagojn en la sistemo aŭ rekte afekcias ĝin, atingante internajn perturbojn de la sistemo. Tiaj perturboj normale estas tenitaj en striktaj limoj ĉar aŭtomataj alĝustigoj interne de la sistemo ekagas kaj tiamaniere ampleksaj osciladoj estas evititaj, la internaj kondiĉoj estante tenitaj proksimume konstantaj. »<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|familia nomo= Cannon|persona nomo=Walter|aliaj=Transactions of the Congress of American Physicians and Surgeons|titolo=Jubilee Volume for Charles Richet|jaro=1926|paĝoj=91}} (tiu aserto aperas ankaŭ en ''The Wisdom of the Body'').</ref>. El la biologio, la koncepto eksignifas ĉian emon al ekvilibra stato ene de kibernetika sistemo. Tiu memregulado povas aplikiĝi al ekologio, al la klimato kaj eĉ al la geoĥemiaj cikloj, kaj fontas el multaj interagadoj de la diversaj komponantoj de la koncerna sistemo. La nocio « {{alilingve|fr|elapereco|Émergence}} » tradukas la koncepton homeostazo en la kibernetika kampo<ref>{{Citaĵo el libro |lingvo=fr|titolo=L'écologie et la vulgarisation scientifique: de l'égocitoyen à l'écocitoyen|familia nomo= de Rosnay|persona nomo=Joël|eldoninto=Les Editions Fides|jaro=1994|isbn=9782762117158|paĝoj=17}}.</ref> kaj estas denove menciita en la biogeoĥemia modelo kiel la kapablo por la Tersistemo konservi stabilan temperaturon favoran por la vivo. == Genezo kaj aktualeco de la Gaja hipotezo == {{Ĉefartikolo|James Lovelock}} === De Marso al la Tero === En 1970, Lovelock fondas sian Gajan teorion kiel parton de la pli vasta « Tersistema scienco », fontanta el la esploroj de [[NASA]] en la jaroj 1980-aj, kaj disvolvita de {{Alilingve|fr|David Wilkinson|David Wilkinson (biologiste)}} biologo en la departemento ''Biological and Earth Sciences'' (Biologiaj kaj Teraj Sciencoj)<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|titolo=Fundamental Processes in Ecology: An Earth Systems Approach|familia nomo= Wilkinson|persona nomo=David M.|eldoninto=Oxford University Press|jaro=2007|url=//books.google.fr/books?id=PFGWHyRyzBwC&dq=david+wilkinson+Lovelock&source=gbs_navlinks_s|isbn=9780199229062|paĝoj=140}}.</ref>. Ĉi tiu hipotezo – kiun la ekologo iom post iom fajnigis, unue sola, poste kun kolektivo de sciencistoj el diversaj horizontoj – fontas el [[Geonomio|geonomia]] aliro (eĉ se ties aŭtoroj ne uzis ĉi tiun terminon ankoraŭ ne tre konata en 1969). [[Dosiero:James Lovelock in 2005.jpg|eta|alt=James Lovelock, hejme, en la graflando Kornvalo, en Britio|[[James Lovelock]], hejme, en la graflando [[Kornvalo]], en [[Britio]]]] La koro de la hipotezo de Lovelock estas ke la [[biomaso]] modifas la vivkondiĉojn de la planedo en direkto kiu proksimigas ĝin al siaj propraj bezonoj, tiel igante la planedon pli « gastama ». La Gaja hipotezo ligas tiun nocion « gastamo » al la homeostazo. Li ekaliris tiamaniere dum li kontrakte laboris por [[NASA]]<ref>{{harvsp|teksto=''Scientists debate Gaia''|id=Scientists debate Gaia|loc=p. 2 et p. 177}}.</ref>, por finpretigi instrumentojn kies tasko estas kolekti eventualajn vivspurojn, dum misioj por esplori planedojn de la sunsistemo pere de [[kosmosondilo]]j<ref>{{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|loc=p. 9, 11-13}}.</ref>. Lovelock demandas sin kiel ekstertera estulo ekscius ke estas vivo sur la Tero, kaj li konkludas ke kio plej bone informus ĝin pri la ekzisto de biosfero, estas la atmosfero. Li do proponas analizon de la atmosfero de [[Marso (planedo)|Marso]] kiel rimedo por eltrovi la vivon, subtenante ke, se estus ia vivo « ĝi devus utiligi la atmosferon por el ĝi eltiri la krudajn materiojn kaj elpeli siajn defalaĵojn ; tio atingus modifi ties konsiston. »<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=39}}.</ref> Lia unua artikolo ''Life Detection by Atmospheric Analysis'', (Viveltrovo per analizo de la atmosfero) kun D. R. Hitchcock, aperis en 1967 en la revuo de [[Carl Sagan]], ''[[Icarus (revuo)|Icarus]]''<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock et D. R. Hitchcock, 1967|id=Life Detection by Atmospheric Analysis|p=}}.</ref>. Liaj konkludoj estas senapelaciaj : Marso ne povis esti gastiginta la vivon ĉar ĝia atmosfero montras neniun spuron de regulado elvenante el organismoj. Pro tiu konceptado li estis celo de [[ostracismo]] en la scienca medio de NASA. La konceptado de Lovelock influas la protokolojn sekvitajn en la fako [[ekzobiologio]]. Pluraj antaŭdiroj de la Gaja hipotezo fakte kondukis al « signifoplenaj planedaj malkovroj »<ref>{{harvsp|id=Brent Franklin Bauman, 1998|teksto=Brent Franklin Bauman, 1998|p=10-11}}.</ref>. Lovelock poste persone interesiĝis pri la temo vivkontinueco. Fakte ĝi daŭris malgraŭ pliiĝo de la suna lumeco je 30 % depost la formiĝo de la Tero. La tuta planeda temperaturo do ne multe variis pro regulado kiu restas eksplikenda : « tiuj cerbumadoj kondukis min konjekti ke la vivantaj estuloj reguligas la klimaton kaj la ĥemion de la atmosfero por propra intereso<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=40}}.</ref>. Sekve Lovelock laboris kun la eminenta usona biologo [[Lynn Margulis]] ; ambaŭ kune verkis en 1974 unuan sciencan artikolon kiu fondas la geobioĥemian modelon kun titolo « ''{{lang|en|Biological modulation of the Earth's atmosphere}}'' »<ref>{{harvsp|teksto=Lynn Margulis et James Lovelock, 1974|id=Margulis et Lovelock, 1974}}.</ref> (Biologia modulado de la Teratmosfero). En ĉi artikolo ili studis la ideon laŭ kiu la konsisto de la Tera atmosfero, ties temperaturo kaj [[pH (kemia parametro)|hidrogena potenco]] estas reguligitaj de la vivantaj organismoj kun la celo optimumigi iliajn reproduktadojn. La aŭtoroj montras ke la Tero estas aktiva kontrolsistemo kapabla plutenadi la planedon en homeostazo<ref>« ''The Plankton-Climate Connection'' », (La plankton-klimata konekto) de Monastersky, 1987, in {{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=25}}.</ref>. Sekve Lovelock esploradis geobioĥemion ; kadre de oceanologia studprogramo, el kiu fontas la hipotezo CLAW, li malkovras la naturajn molekulajn portantojn de la elementoj [[sulfuro]] kaj [[jodo]] : la [[metila sulfido]] kaj [[metila jodido]], kiuj fariĝis fundamenta briko de lia teorio<ref>« ''The Plankton-Climate Connection'' », (La plankton-klimata konekto) de Monastersky, 1987, in {{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=26}}.</ref>. Fine en artikoloserio li ekzamenis kiel la Gaja hipotezo kongruas kun la konkludoj de la natura selektado. Nur malmultaj fakuloj bonvenigis lin kaj Lovelock frontis [[Richard Dawkins]], internacia defendanto de la darvina teorio pri evolucio. Li tamen sukcesis interkonsenti kun la fakulo pri natura selektado pri la nekongrueco de lia modelo kun la darvinaj kanonoj. « Ĉar mi ne dubis pri Darwin, io certe misis en la Gaja hipotezo<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=41}}.</ref> », li diris tiel ekdubante pri sia laborhipotezo. En 1981 Lovelock disiĝas de la antaŭaj modeloj (krom de tiu de Vernadskij) kiuj konsideras ke la biosfero mem regulas sin, kaj li konformigis sian hipotezon kun la darvinaj postulatoj, helpante sin de la komputika simulado ''[[Daisyworld]]''. === De la metila sulfido al la komputika modelo ''Daisyworld'' === {{Ĉefartikolo|Daisyworld|Metila sulfido}} La laborhipotezon de Lovelock oni povas resumi jene : la tuto de la geologia kaj biologia sistemo reguliĝas, tra kompleksa reto de interagadoj kaj retroagadoj. La subtileco de tia reto subkomprenigas grandan nombron da ĥemiaj parametroj. [[Dosiero:Schema DMS.png|eta|upright=1.5|Skemo de la metila sulfido en la oceanoj laŭ la [[hipotezo CLAW]] <ref group="notoj">Priskribo de la skemo de la metila sulfido en la oceanoj laŭ la [[hipotezo CLAW]] :<br /> # La algoj produktas dimetilsulfonioproponiaton (DMSP flave) por konservi osmozan ekvilibron kun la mara akvo. Ĝi evoluas al DMSP d (« d » por difektita ; oranĝkolore) de la bakteria agado. # En la maro la DMSP reagas kaj estas detruita, kaj formas metilan sulfidon (DMS ruĝe). # Parto de tiu DMS – oni ne precize scias kiom da – eniĝas en la atmosferon per ventolado. # La cetero estas konsumita de la bakterioj aŭ detruita de la sunaj radioj kiuj transformas ĝin al metila sulfoksido (DMSO rozkolore)</ref> — [[:Dosiero:Schema DMS.png|Pligrandigu ĉi bildon por legi la priskribojn]].]] En 1986, en [[Seattle]], Lovelock, Robert Charlson, M. O. Andreae et Steven Warren malkovras ke la formado de la nuboj, kaj konsekvence la klimato, dependas de la metila sulfido – DMS – produktita de la algoj {{alilingve|fr|kokolitoforoj|Prymnesiophyceae}} el la oceana [[fitoplanktono]]. Tiuj algoj partoprenas en la [[karbono-ciklo]]. La metila sulfido produktita de tiuj algoj oksidiĝas en la atmosfero kaj konsistigas la {{alilingve|fr|kondensokernojn||Noyau de condensation|kondensokerno}}) de la nuboj. La metila sulfido do ludas fundamentan rolon en la formado de la nuba kovrilo de la regionoj situantaj super la oceanoj kaj pretere en la varmekvilibro. Same okazas kun la [[metila jodido]]<ref>James Lovelock, « Reflexions on Gaia » en Stephen Henry Schneider k.a.. (dir.), ''Scientists Debate Gaia. The Next Century'', 2004, p. 3</ref>. En tio Lovelock vidas unu el regulmeĥanismoj de Gaja, la retroagadon per kiu algoj kaj nuboj estas kunligitaj ; pro tiu malkovro li ricevis en 1988 la premion Norbert Gerbier de la komunumo de la klimatologoj<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.wmo.int/pages/about/awards/winners_mumm_en.html|titolo=Winners of the Norbert Gerbier-MUMM International Award|retejo=World Meteorological Organization|alirdato=22 juin 2010}}.</ref>. Tiu meĥanismo donis al li la ideon de elementa modelo de Gaja, per komputika simulado baziĝanta sur malmultaj parametroj. Lovelock verkis unuan artikolon kun epistemologia dimensio pri la Gaja hipotezo en 1989 kun titolo ''Geophysiology, the science of Gaia''<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 1989|id=Geophysiology, the science of Gaia||p=}}.</ref> (Geofiziologio, la scienco de Gaja) sed li bezonis pruvi sian modelon per eksperimentoj. [[Dosiero:Daisyworld-gbooth-swingdaisyball.png|eta|alt=Ekzemploj de kurboj kalkulitaj per la komputika modelo Daisyworld|Ekzemploj de kurboj kalkulitaj per la komputika modelo [[Daisyworld]]. <br /> '''Supre''' : proporcio de la mondo kovrita de lekantetoj (la kurbo prezentas plataĵon je 0,7, violkolore). Ĉi tiu ekzemplo estas pli kompleksa ol la simpla modelo, ĉar ĝi ankaŭ implikas aliajn populaciojn kiaj koniferojn, la akvon (la kurbo prezentas maksimumon je 0,2, blue) kaj la nubojn (supreniĝanta kurbo, blanke).<br /> '''Malsupre''': averaĝa temperaturo laŭ la suna lumeco, kaze de sekega grundo (regule supreniĝanta kurbo, brune) kaj tiu de mondo kie vivas du populacioj de lekantetoj (kurbo kun plataĵo, violkolore).]] En 1983 do kun la usona geoĥemiisto {{alilingve|en|Andrew Watson|Andrew Watson (scientist)}} li realigas komputikan simuladon celanta pruvi simplan memregulan meĥanismon : tiun de la Tera temperaturo, en kiu rolas la vegetaĵoj. Liajn konkludojn li samjare publikigas en la revuo ''Telus''<ref>{{harvsp|teksto=Andrew Watson et James Lovelock, 1983|id=Andrew Watson et James Lovelock, 1983}}.</ref>. Tiu komputika modelo nomita ''Daisyworld'' (« lekantetomondo » en la angla), utiligas simplan sistemon en kiu rolas tri variabloj : la suna lumeco kaj la areoj kovritaj de lekantetoj respektive nigraj kaj blankaj, kiuj prosperas en temperaturo super 5°C kaj ne plu povas kreski super 40°C. Li montras ke la ekvilibro inter populacioj de lekantetoj kiuj estigas la albedon, emas plutenadi la temperaturon konstanta kiam la suna lumeco varias : la biosfero utilas kiel homeostaza agento<ref>{{citaĵo|lingvo=en|origina teksto=The fractions of daisies and bare ground present on the planet gives a changing albedo that regulates the planet's temperature. These simple positive feedbacks from the organisms stabilize the Daisyworld's temperature despite a steadily increasing quantity of insolation.|teksto=La frakcioj de lekantetoj kaj de nuda grundo sur la planedo estigas ŝanĝiĝeman albedon kiu reguligas la planedan temperaturon. Tiuj simplaj pozitivaj retroagoj de la organismoj stabilizas la temperaturon de la lekantetomondo spite kreskanta suna lumeco.}}, en {{Citaĵo el libro|lingvo=en|familia nomo= Wittwer|persona nomo= Mark|titolo=Daisyworld modeling and feedback mechanisms|eldoninto=Environmental Engineering Project|paĝoj=8}}.</ref>. En dua versio de la modelo Lovelock kaj {{alilingve|fr|Lee Kump}}<ref name="Lovelock,Kump">{{harvsp|teksto=James Lovelock et Lee Kump, 1994|id=James Lovelock et Lee Kump, 1994}}.</ref>, en 1993 kaj en 1994 pruvas ke la darvinismo kongruas kun ilia komputika modelo<ref name="Lovelock,Kump"/> ĉar la lekantetajn populaciojn regas la leĝoj de la natura selektado. Alia simulado nomita ''Damworld'' (« baraĵmondo ») tiel ebligas al W. D Hamilton kaj Peter Henderson, en 1999, roligi tri speciojn da animaloj<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|titolo=Daisyworld et Damworld|url=http://ionesco.sciences-po.fr/scube/gaia/wordpress/?page_id=66|retejo=ionesco.sciences-po.fr|alirdato=9-an de julio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101031035309/http://ionesco.sciences-po.fr/scube/gaia/wordpress/?page_id=66|arkivdato=2010-10-31}}.</ref>. Dank al ''Daisyworld'' la esploroj progresas kaj multaj programaraj versioj aperis<ref group="notoj">La simulado ''Daisyworld'' inspiris la dinamikan vegetaĵomodelon « TRIFFID » (akronimo por {{lang|en|''Top-down Representation of Interactive Foliage and Flora Including Dynamics''}} Desupremalsuprena Reprezentado de Interaga Foliaro kaj Flaŭro Inkludante Dinamikojn), inventita de Peter M. Cox en 1998, kiu eniĝas en la kalkulon de la angla klimata modelo de la Tercentro de Hadley.</ref>. Du biologoj [[John Maynard Smith]] kaj [[William Donald Hamilton|William Hamilton]] fakte poste konfirmis la konkludojn de {{alilingve|en|Tim Lenton}}<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.uea.ac.uk/env/people/facstaff/lentont|titolo=Tim Lenton (biografia slipo kaj verkoj)|retejo=University of East Anglia|alirdato=22 juin 2010}}.</ref> kiam ĉi lasta publikigis en 1998 en gazeto ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'' artikolon titolitan « ''Gaïa and natural selection'' »<ref>{{harvsp|teksto=Tim Lenton, 1998|id=Lenton, 1998|p=439-447}}.</ref> (Gaja kaj natura selektado) en kiu li sukcese aldonis ĥemiajn faktorojn (oksigeno kaj fosfato) kaj variablojn de adaptado laŭ la natura selektado<ref>{{harvsp|teksto=Stephan Harding, 2006|id=Harding, 2006|p=171-172}}.</ref>. [[William Donald Hamilton|William Hamilton]] poste kunverkas kun [[Tim Lenton]] artikolon : « ''Spores and Gaïa'' » (Sporoj kaj Gaja) kiu kunligas oceanon, algojn kaj klimaton. Laŭ la aŭtoroj la simulmodelo de Lovelock estas vera revolucio kaj Hamilton tiam lanĉas la debaton en kiun enskribiĝas la Gaja hipotezo ; dum televidelsendo en 1999 li klarigis : « Same kiel la observaĵoj de Koperniko bezonis iun Neŭtonon por klarigi ilin, ni nun bezonas alian Neŭtonon por klarigi kiel la darvina evolucio kondukas al loĝebla panedo<ref>William Hamilton, citita en {{harvsp|teksto=Lovelock, 2003|id=Lovelock, 2003|p=}}.</ref> ». La ekologo {{alilingve|fr|Stephan Harding}}<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.schumachercollege.org.uk/staff/stephan-harding|titolo=Stephan Harding (biographie et travaux)|retejo=Schumacher College|alirdato=22-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100611173218/http://www.schumachercollege.org.uk/staff/stephan-harding|arkivdato=2010-06-11}}.</ref> plifortigis la simuladon de Lovelock kaj Watson modeligante plenajn ekosistemojn, enkalkulante interalie la [[Manĝoreto|nutrajn ĉenojn]]. Liajn konkludojn li publikigis en sia artikolo « ''Food web complexity enhances community stability and climate regulation in a geophysiological model'' »<ref>{{harvsp|id=Harding, 2002|teksto=Stephan Harding, 2002}}.</ref> (Manĝoreta komplekseco pliigas komunuman stabilecon kaj klimatreguligon en geofiziologia modelo). Harding konsideras ke la [[biosfero]] strebas memreguligi sin per kiu ajn rimedo<ref>{{harvsp|teksto=''Scientists debate Gaia''|id=Scientists debate Gaia|p=256-265}}.</ref>, uzante la naturan selektadon ; ĉi tiu tezo estas la centro de lia argumentado en ''Animate earth: science, intuition and Gaia'' (2006, Animita Tero : scienco, intuicio kaj Gaja). === Internacia agnosko : la konferencoj === ==== Konferenco Chapman en San Diego en 1988 ==== Dum la du konferencoj Chapman sub la patroneco de {{lang|en|''American Geophysical Union''}} (AGU) Lovelock publike prezentis antaŭ koncernita sciencista komunumo sian hipotezon<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.agu.org/meetings/chapman/chapman_archive/cc00bcall.html|retejo=American Geophysical Union|titolo=''General Information. Chapman Conference on the Gaia Hypothesis. University of Valencia. Valencia, Spain. June 19-23, 2000''|alirdato=26-an de junio 2010|arkivurl=https://archive.is/20120604135856/www.agu.org/meetings/chapman/chapman_archive/cc00bcall.html|arkivdato=2012-06-04}}.</ref>. En la konferenco en 1988 en San Diego difino de la hipotezo estas proponita<ref>La Gaja hipotezo estas « teorio aplikita al evoluanta sistemo konsistanta el organismoj vivantaj sur la Tero kaj materialo konsistiganta ties medion, la du komponantoj estante kunligitaj kaj nedivideblaj. »</ref> ; krome [[James Kirchner]] proponas sian epistemologian disdividon. Laŭ li oni povas distingi kvin « subteriojn » : Gaja influa, kunevolua, homeostaza, teleologia, optimumiga kiujn li kunigas en du Gajajn : {{lang|en|''weak Gaïa''}} kaj {{lang|en|''strong Gaïa''}}<ref>{{harvsp|teksto=''Scientists debate Gaia''|id=Scientists debate Gaia|p=39}}.</ref> (malforta Gaja kaj forta Gaja). Multaj partoprenantoj en la konferenco kaj eĉ iuj kritikantoj tiam agnoskis « la inĝeniecon de nova rigardo sur la planedo kiun konsistigas la Gaja modelo »<ref>« ''What Gaia Hath Wrought'' », (Kion Gaja prilaboris) de Francesca Lyman, 1989, en {{harvsp|teksto=Connie C. Barlow|id=FGsg|p=30}}.</ref> kaj la esprimo « Gaja teorio » ekanstataŭas la esprimon « Gaja hipotezo ». ==== Konferenco Chapman en Valencio en 2000 ==== Dua konferenco Chapman okazas la 19-an kaj 23-an de junio 2000 en Valencio en Hispanio. La tri pritraktitaj temoj celas firmigi la hipotezon. Oni ekzamenas « Gaja tra la tempo », « La rolo de la vivantularo en la regulado de la biogeoĥemiaj cikloj kaj de la klimato » kaj « Kiel regi la kompleksecon kaj la retroagajn meĥanismojn de la Tersistemo ». La libro {{harvsp|teksto=''Scientists debate Gaia''|id=Scientists debate Gaia}} (2004) direktita de {{alilingve|en|Stephen Schneider}} kunigas ĉiujn intervenojn. ==== Konferenco en Amsterdamo en 2001 ==== En julio 2001, dum la konferenco en Amsterdamo, titolita « ''Challenges of a Changing Earth: Global Change Open Science Conference'' » (Defioj de Ŝanĝanta Tero : Malfermscienca Konferenco pri Tuttera Ŝanĝiĝo), en kiu partoprenas la kvar ĉefaj esplororganizaĵoj pri la Tuttera Ŝanĝiĝo, la teorio de Lovelock estis konsekrita en scienca medio<ref name="Encyclopedia of world environmental history">{{Citaĵo el libro|lingvo=en|titolo=Encyclopedia of world environmental history|subtitolo=Gaia Theory|volumo=3|paĝoj=569-570|familia nomo= Krech|persona nomo= Shepard|aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=McNeill, John Robert ; Merchant, Carolyn |eldoninto=Routledge|jaro=2004|isbn=9780415937344}}.</ref>. Fakte pli ol mil delegitoj tiam subskribis komunan deklaracion kies ĉefartikolo asertas : « la Tersistemo sintenas kiel unika memregulita sistemo, konsistanta el fizikaj ĥemiaj biologiaj kaj homaj elementoj »<ref name="UNED">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.grida.no/news/press/2187.aspx|titolo=The Amsterdam Declaration on Global Change (raporto al la Gazetaro)|retejo=UNED|alirdato=22-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101229114351/http://www.grida.no/news/press/2187.aspx|arkivdato=2010-12-29}}.</ref>. la Gaja hipotezo tiel « emancipiĝas », klarigas Lovelock en ''La Revenĝo de Gaja''. Biologoj kaj geologoj akordiĝas pri la esenco kaj la delegitoj konkludas pri la neceso kunfandi la fakojn en unikan kaj koheran aliron, en novan sistemon por tuttera mediscienco<ref name="UNED"/> : la {{alilingve|en|Tersistemoscienco|Earth system science}} al kiu aspiris Lovelock ekde la komenco de siaj esploroj. ==== Konferenco en Arlingtono en 2006 ==== Kvara konferenco, okazis en oktobro 2006 en Arlingtono, sponsorita de la Aŭtoritato de la Regiona Parko de Norda Virginio<ref>Northern Virginia Regional Park Authority (NVRPA)</ref> (NVRPA). Martin Ogle, Ĉefnaturalisto ĉe NVRPA, kaj delonge proponanto de la Gaja hipotezo organizis la eventon. [[Lynn Margulis]], distingita universitata profesoro en la fako pri geosciencoj en la [[Universitato de Masaĉuseco ĉe Amherst]] kaj delonge subtenanto de la Gaja hipotezo estis eminenta preleganto. La konferenco titolita : ''Gaia Theory : Model and Metaphor for the XXI^e Century'', (Gaja Teorio : Modelo kaj Metaforo por la dudekunua Jarcento) sur la kampuso de la Universitato George Mason kunigis multajn fakulojn : {{alilingve|fr|Tyler Volk}}, Dr Donald Aitken, Dr [[Thomas Lovejoy]], Robert Correll, J. Baird Callicott<ref>Tyler Volk, kundirektoro de la Programo en Ter- kaj Medi-scienco en la Universitato de Nova-Jorko ; Dr. Donald Aitken, Estro de Donald Aitken Associates; Dr. Thomas Lovejoy, Prezidanto de la Centro Heinz por Scienco, Ekonomio kaj Medio; Robert Correll, emerita membro, Programo pro Atmosfera Politiko, Usona Meteorologia Societo kaj J. Baird Callicott, eminenta media etikisto</ref>. La ĉefa cerbumakso estis la alporto de la Gaja hipotezo pro la kompreno de la [[Tutmonda varmiĝo|klimata varmiĝo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|retejo=gaiatheory.org|url=http://www.gaiatheory.org/background.htm|titolo=Conference background|alirdato=28-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100627120156/http://www.gaiatheory.org/background.htm|arkivdato=2010-06-27}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|teksto=''Gaia in Turmoil''|id=Gaia in Turmoil|p=xvii.}}</ref>. === La geofiziologio === Fondita en 1996 en Oksfordo de {{alilingve|fr|Peter Westbroek}}, la Societo pri geofiziologio plilongigas la biogeoĥemian modelon, sub alia nomo ol tiu de « Gaja » kaj konsistigas « la studkampon de la interagoj inter la vivo kaj la cetero de la Tero »<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|auteur=C. Lévêque|titolo=Ecology from ecosystem to biosphere|paĝoj=357|url=//books.google.fr/books?id=-h3AFlmGS_kC&dq=ecology+Lovelock&source=gbs_navlinks_s-éditeur=Science Publishers|jaro=2003|isbn=9781578082940}}.</ref>. Laŭ Westbroek la geofiziologio « esta alia vorto por la ideo Gaja proponita de Lovelock, sed ni forigis la vorton Gaja, ĉar ĝi estas kaptita de la noveraa movado, kaj ĝi estas infektita por la scienco »<ref name="Kempf">{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|persona nomo=Hervé|familia nomo=Kempf|titolo=Peter Westbroek : « la terre est-elle un superorganisme ? »|url=http://www.larecherche.fr/content/recherche/article?id=20581|retejo=La Recherche|dato=Februaro 1997|numero=295|alirdato=29-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081206033400/http://www.larecherche.fr/content/recherche/article?id=20581|arkivdato=2008-12-06}}.</ref>. Inventita en la 19-a jarcento de [[James Hutton]] ĉi tiu fako kombinas diversajn alirojn : genetiko, biologio, sistemiko, klimatologio, kaj ankaŭ biogeoĥemio, kaj celas interalie batali kontraŭ la scienca septado, sed ankaŭ kontraŭ la {{alilingve|fr|dogmatismo|dogmatisme}} kaj la {{alilingve|fr|obskurismo|Obscurantisme}}<ref>{{harvsp|teksto=Peter Westbroek, 2001|id=Peter Westbroek, 2001|p=15}}.</ref>. Ekzemple, la rolo kiel geofiziologia agento de la algo {{alilingve|fr|Emiliania huxleyi|Emiliania huxleyi}}, rivelas kompleksan sistemon, « plej grandan ekzistantan vivantan organismon »<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo=en|titolo=Green space, green time: the way of science|aliaj=Geophysiology and the Revival of Gaia|familia nomo= Barlow|persona nomo=Connie C.|paĝoj=159-161|eldoninto=Springer|jaro=1997|isbn=9780387947945}}.</ref>. [[Dosiero:Lynn Margulis.jpg|eta|alt=Lynn Margulis (portreto)|[[Lynn Margulis]], kiu kunlaboras kun Lovelock de [[1971]].]] La esploroj en la fako geofiziologio estas multnombraj kaj arigas fakulojn kiuj jam kunlaboris kun Lovelock kaj novajn spertulojn<ref>Vidu la bbibliografion en la fino de la artikolo de {{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=James Lovelock, 2008|p=8}}.</ref> [[Tyler Volk]] kaj D. Schwartzman por la bioastronomia aliro (tra la nocio de [[loĝebla zono]]) A.S. McMenamin Mark kaj L.S Diane McMenamin por la studo de la mara vivo, Michael Woodley por la ligilo inter natura selektado kaj ekosistemo, Axel Kleidon por la rilato inter homeostazo kaj entropio ene de la duopo bioto-klimato, kaj G. Evelyn Hutchinson por la procezo regulado de la biosfero. == La modelo de Lovelock == === Heŭristika metaforo === Dekomence Lovelock konsciis pri la nescienca dimensio de la nomo donita al lia hipotezo pri memregulado je tuttera nivelo. Tamen lia celo antaŭ ĉio estas pedagogia, dank'al heŭristika metaforo<ref name="Kirchner,1990">{{artikolo|lingvo=en|titolo=Gaia metaphor unfalsifiable|verkinto=James Kirchner|gazeto=Nature|numero=345|url=http://seismo.berkeley.edu/~kirchner/reprints/1990_8_Gaia_metaphor.pdf|komputika formato=pdf|paĝoj=470-480|dato=7-an de junio 1990}} (temas pri letero skribita por revuo ''Nature'').</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el libro |lingvo=fr|familia nomo= Drouin |persona nomo=Jean-Marc|titolo=L'Écologie et son histoire|eldoninto=Flammarion|serio=Champs|paĝoj=147}}.</ref> : « Nur konsiderante nian planedon kiel vivantan enton ni povas kompreni (eble unuafoje) kial agrikulturo havas erodan efikon sur la vivanta teksaĵo de ties epidermo kaj kial la polucio toksas ĝin same kiel nin »<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=12-13}}.</ref>. La modelo de Lovelock estas heŭristika ĉar ĝi vokas al kunfandiĝo de fakoj ĝis tiam septitaj (unuflanke biologio, aliflanke geologio) kaj ankaŭ al la aneksado de pli novaj sciencoj inter kiuj genetiko kaj ekologio, kaj eĉ politiko<ref>[[Václav Havel]] vokis al agnosko de la Gaja hipotezo. Vidu {{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=http://www.france24.com/fr/20080822-talk-paris-vaclav-havel-president-republique-tcheque-poesie|titolo=Interview sur France24|retejo=france24.com|alirdato=22-an de junio 2010}}, {{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=http://gaianation.net/org/vaclav.html|titolo=Vaclav Havel alors président de la République tchèque, conférence à l'Independence Hall, Philadelphie, 4 juillet 1994|retejo=gaianation.net|alirdato=22-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110102161440/http://gaianation.net/org/vaclav.html|arkivdato=2011-01-02}}, {{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=http://www.cts.cuni.cz/conf98/vhavel.htm|titolo=allocution au Forum 2000, le 4 septembre 1997|retejo=|alirdato=22-an de junio 2010}} kaj {{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=http://www.wto.org/french/news_f/sppl_f/sppl54_f.htm|titolo=M. Lamy appelle à un soutien du chapitre environnemental du Cycle de Doha|retejo=Site de l'OMC|alirdato=22-an de junio 2010}}.</ref>. Lovelock tiel vidis en la konferenco en Amsterdamo en 2001 unuan pozitivan paŝon al sintezo de la Ter- kaj viv-sciencoj, centrigita sur la planedo kiel memreguliga sistemo. === Spiritualisma analogio === [[Dosiero:CO2 pump hg-fr.svg|eta|alt=Klariga skemo de la karbona ciklo|La naturaj cikloj (ĉi tie la [[karbono-ciklo]]) pruvas la ekzistadon de reguligaj meĥanismoj kie vivantuloj kaj geologio kunagas por stabiligi ties parametrojn.]] La metaforo de memreguliga Tero povas konduki al religiaj devojiĝoj, kaj eĉ al scienca naiveco, notinde pri la demando de la civila atomenergio kiun Lovelock subtenas<ref name="Le Monde 2004">{{Citaĵo|lingvo=fr|origina teksto=On reste confondu devant la naïveté de tels propos qui détournent des vraies questions auxquelles l'humanité va se trouver confrontée. L'obscurantisme n'est pas toujours du côté que l'on croit. James Lovelock nous en apporte tristement une nouvelle preuve.|teksto=Oni restas konfuzita antaŭ la naiveco de tiaj paroloj kiuj elvojigas el la veraj demandoj al kiuj la homaro estas konfontota. La obskurismo ne ĉiam troviĝas en la flanko kiun oni supozus. James Lovelock bedaŭrinde alportas novan pruvon de tio.}} konkludis la aŭtoroj de {{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=http://www.archi.fr/docaue/bdd/annexes/annexesCAUE59/D4253.htm|titolo=Lovelock, irréalisme et reniement|persona nomo=Benjamin|familia nomo=Dessus|kunaŭtoroj=Massiah, Gustave ; van Ypersele, Jean-Pascal|autoro1=Benjamin Dessus|autoro2=Gustave Massiah|autoro3=Jean-Pascal van Ypersele|gazeto=Le Monde|dato=10-an de junio 2004}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Fakte la analogio uzata de Lovelock ankras lian koncepton en spiritualisma paradigmo kaj la simpleco de la bildo ofte estis temo de kritiko pri la metodo<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://geowords.com/histbookpdf/a03.pdf|titolo=Gaia metaphor|persona nomo=Hugh|familia nomo=Rance|aŭtoro=Hugh Rance|retejo=Science and Historical Geology|alirdato=22-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210412234353/http://geowords.com/histbookpdf/a03.pdf|arkivdato=2021-04-12}}.</ref>. Sed ĉefe Anne Primavesi montris en ''Gaia's Gift''<ref group="notoj">{{Citaĵo el libro|lingvo=en|familia nomo= Primavesi |persona nomo=Anne |aŭtoro=Anne Primavesi|titolo=Gaia's Gift|eldoninto=Taylor & Francis|jaro=2007}}.</ref> (La donaco de Gaja) la ligilon inter religia kredo kaj Gaja ekologio, ligilon al kiu Lovelock aspiras kaj kiun li aplikas al si mem, en sia vivmaniero, hejme en Britio. Tio al kio li aspiras estas renovigo de la mistika sento al la Tero-Patrino, kontraste kun la nunaj materiismaj kredoj, laŭ li ripozantaj « sur sama soklo de religiaj kaj humanismaj kredoj : Tero estas destinita esti ekspluatita por la bono de la homaro »<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=14}}.</ref>, kaj kiun favorigadis la judeokristana kulturo<ref group=notoj>''[[Genezo]]'', 28 : {{Citaĵo|Dio benis ilin kaj Dio diris al ili : Estu fekundaj, multiĝu, plenigu la Teron kaj submetu ĝin ; kaj regu super la fiŝoj en la maro, super la birdoj en la ĉielo, kaj super ĉiu animalo kiu moviĝas sur la Tero.}} Lovelock konsideras tiujn vortojn el la Genezo la materiisma aksiomo mem.</ref>. == Socia konstato == === Filozofia renovigo === La biogeoĥemia modelo estas scienca volo kunfandigi la fakojn por ĉirkaŭi la Ter-sistemon, sed ĝi ankaŭ estas konstato kaj prognozo por la monda civilizo ; Lovelock klarigas : « Nia civilizo troviĝas en la situacio de ulo kiun narkotaĵo estas mortigonta, ĉu ĝi daŭrigus, ĉu ĝi subite ĉesus konsumi da ĝi »<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=18}}.</ref> . Li fakte konsideras la homan naturon {{alilingve|fr|skizoida|Trouble de la personnalité schizoïde|skizoido}} simile al la kazo de [[D-ro Jekyll kaj S-ro Hyde]] de [[Robert Louis Stevenson|Stevenson]]. Komence scienca, la modelo de Lovelock fariĝas batala ĉar li donas impulson al la movado por {{alilingve|fr|profunda ekologio|écologie profonde}} kiu vokas por renoviĝo spirita sed ankaŭ racia fronte al la medio<ref>{{artikolo|lingvo=en|auteur=Stephan Harding|jaro=1997|titolo=What is Deep Ecology?|gazeto=Resurgence|numero=185|paĝoj=14-17|lurl=http://www.morning-earth.org/DE6103/Read%20DE/Harding,%20What%20is%20DE.pdf|formato=pdf}}.</ref>. Multnombraj estas la filozofiaj referencoj en la verkoj de Lovelock. Li citas John Gray, kiu en ''Straw Dogs : Thoughts on Humans and Other Animals'' (2003 Pajlohundoj : Pensoj pri Homoj kaj aliaj Animaloj), analizas la konsekvencojn de la demografio kiel la ĉefa faktoro de la memdetruemo de la homaro. Lovelock ankaŭ citas la filozofon {{alilingve|en|Mary Midgley}}, kiu, en ''Science and Poetry''<ref group="notoj">{{Citaĵo el libro|lingvo=en|familia nomo= Midgey |persona nomo=Mary|titolo=Science And Poetry|eldoninto=Routledge|jaro=2001|isbn=0415378486}}.</ref> (2001 Scienco kaj Poezio), avertas kontraŭ la reduktismo de la scienca penso, modelo kontraŭa al la Gaja hipotezo. La disigo de la spirito disde la korpo ekita ekde [[René Descartes]] laŭ Lovelock kondukis al redukta vidpunkto de la mondo kaj de tie al ties ekspluatado. Por Lovelock estas urĝe repensi la signifon de la homo en la Naturo, alikaze ĝi povus detrui nin, reage al nia detrua aktivado. La « pasio por la urbo » tiel estas absurdaĵo kiu kondukis la homon forgesi sian medion. La mondaj ekologiaj reformoj kaj planoj ankaŭ estas rezignaciaj solvoj : la mito pri [[daŭripova disvolviĝo]] kaj alternativaj energifontoj estas ideologioj kiuj ebligas forpuŝi la problemon laŭ Lovelock kaj Margulis, ĉar la problemo restas nia kapablo adapti niajn bezonojn al nia medio, kaj ne submeti la medion al niaj bezonoj. Agnoski ĉi tiun minacon estas la sola afero kiu povas mobilizi la homon ; li klarigas : « tiom longe kiam reala kaj tuja danĝero ne estas perceptita, la tribo ne unuanime kunagas »<ref name="James Lovelock.p.23"/>. === Kritiko de la demografia kreskado === [[Dosiero:Fires and Deforestation on the Amazon Frontier, Rondonia, Brazil - August 12, 2007.jpg|eta|alt=La senarbarigo detruas la naturajn reguligajn meĥanismojn (elsatelita vido de senarbarigo en Brazilo|La [[senarbarigo]] detruas la naturajn reguligajn meĥanismojn]] Por Lovelock – kontraste kun la komuna penso – la ĉefa problemo estas la [[troloĝiĝo]], kaŭzo de la polucio kaj de la troekspluatado de la naturaj resursoj<ref name="P.M.Deschamps">{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|familia nomo=Deschamps|persona nomo=Pascale-Marie|aŭtoro=Pascale-Marie Deschamps|titolo=James Lovelock, « L'idéologie des écologistes nuit à la santé de la terre » (James Lovelock, « la ideologio de la ekologiistoj malutilas al la sano de la Tero)|retejo=Enjeux|dato=Mai 2007|url=http://www.generation-ecologie.asso.fr/ge/petitions/lovelock_0.pdf|formato=pdf|alirdato=29-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081113103556/http://www.generation-ecologie.asso.fr/ge/petitions/lovelock_0.pdf|arkivdato=2008-11-13}}.</ref> : « La aferoj kiujn ni faras al la planedo ne estas agresivaj kaj ankaŭ ne prezentas geofiziologian minacon, tiom longe kiam ni ne faras ilin grandskale. Se sur la Tero estus nur kvincent milionoj da homoj, kvazaŭ nenio el tio, kion ni nun faras al la medio, perturbus Gajan. […] ne temas pri nura demando pri troa loĝantaro ; forta loĝdenseco kaŭzus malpli da perturboj en la mezvarmaj regionoj de la norda hemisfero ol en la malsekaj Tropikaj regionoj<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 1990|id=LaG|p=214}}.</ref>. » La antropizado fine povas estis resumita al troloĝiĝo kiu detruas la naturajn meĥanismojn de negativa retroagado, kondukante al malreguligo de la Tero : « Slogano kia "la nura polucio estas la loĝantaro" nomas nevenkeblan realaĵon. Polucio ĉiam estas afero pri kvanto. En la natura stato ne estas polucio. […] Neniu el la ekologiaj perturboj al kiuj ni estas nun konfrontitaj – la detruo de la tropikaj arbaroj, la difekto de la grundoj kaj de la oceanoj, la tre baldaŭ okazonta minaca varmiĝo de la planedo, la malpliigo de la ozontavolo, la acidaj pluvoj – ne konsistigus percepteblan problemon se la homa loĝantaro de la Tero estus kvincent milionoj<ref> Lovelock aldonas : « Eĉ kun miliardo da homoj ankaŭ eblus limigi tiujn poluciojn. Sed pro nia nombro – preskaŭ sep miliardoj – kaj pro nia nuna vivmaniero, ili estas neelteneblaj. Se nenio estas provita por limigi ilin, ili mortigos grandan nombron da homoj kaj da aliaj specioj, kaj modifos la planedon en nerenversebla maniero » {{harvsp|teksto=James Lovelock, 2001|id=Gmp|p=155}}.</ref>. » La kontraŭantoj de Lovelock nomis lin [[novmaltusismo|novmaltusisto]] ĉar li proponas revivigi batalrimedojn kontraŭ troloĝiĝo aŭ reguligon de la naskiĝoj<ref>{{citaĵo|lingvo=en|origina teksto=Another related contentious issue is whether our planet is overpopulated with humans, making Malthus more relevant than ever in explaining our environmental crisis. James Lovelock has reiterated his long-standing neo-Malthusian views in ''Revenge of Gaia''.|teksto=Alia rilata konflikta temo estas ĉu nia planedo estas trolaĝata de homoj, igante Maltuson pli trafa ol iam ajn por ekspliki nian median krizon. James Lovelock rediris sian delongan neomaltusisman vidpunkton en ''Revenĝo de Gaja''.}}, en {{Citaĵo el la reto|familia nomo=Schwartzman|persona nomo=David|aŭtoro=David Schwartzman|titolo=Is Gaia a Theory, Hypothesis, or a Vision?|lingvo=en|url=http://clogic.eserver.org/2009/Schwartzman.pdf|formato=pdf|date=1999|alirdato=2020-04-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110519163456/http://clogic.eserver.org/2009/Schwartzman.pdf|arkivdato=2011-05-19}}.</ref>, tamen neniam apogante [[eŭgeniko]]n<ref>{{Citaĵo|Fariĝinte avataro de longa sinsekvo de neomaltusistoj, Lovelock asertas ke la loĝantara kresko estas la radiko de nia problemo. (…) Li sopiras pri la mondo de 1800 « kiam ni estis nur unu miliardo », kaj antaŭdiras ke nia nuna nombro ne estas « vivebla » kaj postulas « retiriĝon », t. e. drastan reduktadon. Tio ankaŭ estas la spirito de la profunda ekologio kiu post [[Arne Næss]], vidas la ekologian krizon ĉefe la konsekvenco de troloĝiĝo. (...) }}, eltirita el : {{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.newoxfordreview.org/reviews.jsp?did=0608-gardiner|titolo=Human Sacrifice on the Altar of Gaia|dato=Junio 2008|familia nomo=Barbeau Gardiner|persona nomo=Anne|aŭtoro=Anne Barbeau Gardiner|retejo=New Oxford Review|alirdato=22-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101217032534/http://www.newoxfordreview.org/reviews.jsp?did=0608-gardiner|arkivdato=2010-12-17}}.</ref>. === Kritiko de la politika ekologio === La Gaja modelo radike kontraŭas la nunajn politikajn ekologiajn tendencojn : « La ekologiistaj batalantoj, la Eklezioj, la politikistoj kaj la sciencistoj ĉiuj zorgas pri la damaĝoj kaŭzitaj al la medio. Sed ili precipe zorgas por la bonfarto de la homaro », klarigis Lovelock kiu skurĝas la ekologiistajn movadojn, kiujn li akuzas ke ili pluigas naivan [[antropocentrismo]]n<ref name="ReferenceA">{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2001|id=Gmp|p=17}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|teksto=''Gaia in Turmoil''|id=Gaia in Turmoil|p=207-208}}.</ref>. Li akuzas ilin ke ili ne konsideras la problemon je ties ĝusta scienca dimensio, kaj subteni vidpunktojn laŭ li sen raciaj fundamentoj, kiaj polucio per radioaktiveco, la efiko de la renovigeblaj energifontoj, kaj fine la loko de la civila atomenergio. « La ideologio de la ekologiistoj malutilas al la sano de la Tero » li diris<ref name="P.M.Deschamps"/>. Lovelock pleje akuzas la politikan ekologion ke ĝi plu lokas la homon centre de la zorgoj ligitaj al klimata varmiĝo. La pozicio de Lovelock kaj de liaj subtenantoj ebligis al pronukleaj ekologiistaj movadoj inter kiuj la kolektivo {{lang|en|''Environmentalists For Nuclear Energy''}} establi siajn agojn sur sciencan bazon<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|retejo=ionesco.sciences-po.fr|titolo=Les associations écologistes|url=http://ionesco.sciences-po.fr/scube/gaia/wordpress/?page_id=22|alirdato=28-an de junio 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101031035420/http://ionesco.sciences-po.fr/scube/gaia/wordpress/?page_id=22|arkivdato=2010-10-31}}.</ref>. == La funkciado de Gaja == === Ekzisto de fizikaj trudoj === Lovelock precizigas, ke eĉ antaŭ ol kompreni la funkciadon de la Gajasistemo, necesas ekkapti la fakton, ke la Tero estas submetita al aro da pure fizikaj limigoj kaj trudoj. [[Dosiero:AYool WOA surf O2.png|eta|alt=Mondmapo prezentanta la oksigenon dissolvitan en la akvo (fonto : ''World Ocean Atlas 2001'')|Mondmapo prezentanta la [[oksigeno]]n dissolvitan en la akvo <ref>(fonto : ''World Ocean Atlas 2001'')</ref>]] Ekzemple la biologiaj populacioj obeas limigajn regulojn sen kiuj la vivo havus eksponencialan kreskadon, malebligante ĉian homeostazan reguladon. Same estas je la geoĥemiaj cikloj kaj aliaj « Gajaj » agentoj. Lovelock parolas pri « tutteraj parametroj » kaj citas la klimaton, la konsiston de la atmosfero, kaj de la oceanoj, la suna lumeco, la ecoj de la akvo, la geoterma forto, ktp. Tamen tiuj mediaj trudoj dependas de la toleremo de la organismoj mem ; ekzemple estas minuma, maksimuma kaj optimuma temperaturoj por la multiĝo de ĉiuj vivantaj specioj (krom kelkaj [[ekstremofilo|ekstremofilaj]] specioj). Tiu konstato ankaŭ validas por la acideco, la saleco, la procento de oksigeno en la aero kaj en la akvo. « Konsekvence la organismoj devas vivi ene de limoj fiksitaj de le ecoj de sia medio »<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=47}}.</ref>. Fakte Lovelock demonstras ke la vivo precipe prosperas inter 25 kaj 35°C. La formado de la supraĵa tavolo ankaŭ estas forta trudo por la oceana vivo : la ecoj de la akvo limigas la multiĝon de la specioj preter difinita denseco. La saleco de la akvo ankaŭ estas truda parametro<ref name="Bertrand284">{{harvsp|teksto=Philippe Bertrand, 2008|id=Philippe Bertrand, 2008|p=284}}.</ref> : salproporcio super al 8 % kaŭzas la morton de la organismo. Sume tiuj fizikaj limoj truditaj de la ecoj de la akvo efikas sur la kreskado de la vivantuloj kaj establas la rilatojn inter kreskado, temperaturo kaj dissemo de la vivo sur la Tero<ref>{{harvsp|teksto=James Lovelock, 2008|id=LrG|p=52}}.</ref>. La rego de la temperaturo far la sistemo pere de kvar identigitaj procezoj estas por Lovelock la unuan pruvon de emo al ekvilibro favora al la vivo<ref>{{harvsp|teksto=''Scientists debate Gaia''|id=Scientists debate Gaia|p=264}}.</ref>. Sed la daŭreco de stabila ĥemia konsisto ankaŭ gravas. La konkludoj de Andrew Watson kaj [[Tim Lenton]] montris la meĥanismojn, kiuj reguligas la atmosferan oksigenon, ebligitajn pro la rolo de fosforo<ref>{{artikolo|lingvo=en|verkinto=Tim Lenton, Andrew Watson|autoro1=Tim Lenton|autoro2=Andrew Watson|titolo=Regulation of nitrate, phosphate and oxygen in the oceans|gazeto=Global biogeochemical cycle|jaro=2000|volumo=14|paĝoj=225–248|url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2000/1999GB900065.shtml}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. La roloj de seleno sulfuro kaj jodo ankaŭ estןs fundamentaj por ĉirkaŭi la temon. La verko de [[Lee Kump]], James Kasting kaj Robert Crane, ''The Earth System'' (La Tersistemo) , provizas la staton de la nunaj scioj pri la kompleksaj ligiloj kiuj kunigas la algojn, la produktadon de gasa sulfuro, la atmosferan ĥemion, la fizikon de la nuboj kaj la klimaton<ref group="notoj">{{Citaĵo el libro|lingvo=en|familia nomo= Kump |persona nomo= Lee |aŭtoroligilo= Lee Kump |kunaŭtoroj=J. F. Kasting ; R. G. Crane |autoro1=[[Lee Kump]]|autoro2=J. F. Kasting|autoro3=R. G. Crane|titolo=The Earth System|eldoninto=Pearson Publishing|loko=New Jersey|jaro=2008}}</ref>. === La pozitivaj retroagoj === La komputika modelo ''[[Daisyworld]]'' ebligis al Lovelock kaj Lee Kump antaŭenmeti fenomenon, aŭtomata regulado, malfacile ĉirkaŭeblan : la pozitivaj retroagoj (angle : {{lang|en|''positive feedback loop''}}). Fakte la modelo montras ke en scenaro en kiu la propra ekosistemo de la algoj suferas atakon, fluktuadoj pliiĝas pro pozitiva retroagado – eventuale subita plialtiĝo de la averaĝa temperaturo. Lovelock opinias ke ĉia alporto de varmo, kia ajn estu ties fonto, estas pliigita, sen ke iu ajn forto kontraŭsatras ĝin ; la temperaturo ludas do fundamentan dinamikan rolon, aldone al ties rolo por diagnozi la staton de la tuttera sistemo. La pozitivaj retroagoj pliaĉigas sistemon, malhelpante stabiliĝon, kontraste de negativaj retroagoj kiuj emas kontraŭekvilibri la unuajn. [[Dosiero:North Pole Sea Ice 1990-1999.ogv|eta|alt=Animado montranta la evoluon de la norda polusa glacikaloto|La albedo, notinde tiu de la norda polusa glacikaloto partoprenas en la regulado de la temperaturo ligita al suna radiado.]] Lovelock listigis ses pozitivajn retroagojn – aŭ anti-Gajajn laŭ la terminologio de [[James Kirchner]]<ref>{{citaĵo|lingvo=en|origina teksto=(...) in the Gaia literature, mechanisms linking organisms to their environment are generally termed ‘Gaian' only if they create negative feedbacks, and only if they are beneficial to the organisms involved, or to the biota as a whole. Positive feedbacks, or those that seem detrimental, are typically referred to as ‘non-Gaian' or ‘anti-Gaian' mechanisms|teksto= (…) en la Gaja literaturo, meĥanismoj kiuj ligas organismojn al ties medio estas ĝenerale nomataj "Gajaj" nur se ili kreas negativajn retroagojn, kaj nur se li estis profitigaj al la koncernaj organismoj, auŭ al la bioto kiel tuto. Pozitivaj retroagoj, aŭ tiuj kiuj ŝajnas malprofitaj, tipe estas prialuditaj kiel "ne Gajaj" aŭ "antiGajaj" meĥanismoj}}, en {{artikolo|lingvo=en||verkinto=James Kirchner|titolo=The Gaia Hypothesis : Fact, Theory, and Wishful Thinking|url=http://www.religionandnature.com/ern/sample/Lovelock--GaianPilgrimage.pdf|formato=pdf|gazeto=Climatic Change|numero=52|paĝoj=391–408|jaro=2002}}.</ref>– funkciantajn sur la Tero<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=http://www.climateandfuel.com/pages/past.htm|titolo=Feedback systems|retejo=Climateandfuel|alirdato=28 juin 2010}}.</ref> : # la [[albedo]] de la glacio : la fandiĝo de la neĝa kovra tavolo siavice kaŭzas plivarmiĝon kiu akceligas la procezon. Lovelock tiel citas la efikon Budyko, laŭ la nomo de la rusa geofizikisto {{alilingve|fr|Miĥail Budijko|Mikhaïl Boudyko}}<ref group="notoj">{{artikolo|lingvo=en|verkinto=Mikhail Budyko|titolo=The effect of solar radiation variations on the climate of the Earth|jaro=1969|gazeto=Tellus|numero=21|paĝoj=611–619}}.</ref> kiu malkovris ties econ. [[Tyler Volk]] studis la rolon de la glacitavoloj en procezo planeda malvarmiĝo; # la sorborapideco de la [[karbona dioksido]] kaj la generado de maraj stratusoj, blankaj oceanaj nuboj kun forta reflekta povo. Ĉiu pliiĝo sen kompenso kondukas al neeblo reguligi la sistemon; # la malapero de tropikaj arbarareoj, kaŭzita de la plialtiĝo de la tuttera temperaturo, kaj endanĝerigas la malvarmigan meĥanismon de la kontinentoj; # la pliigo de borealaj arbarareoj en Siberio kaj Kanado, kiuj male sorbas varmon pro ties malhela koloro; # la ellaso de [[karbona dioksido]] ([[Tyler Volk]]<ref>{{harvsp|teksto=Tyler Volk, 2008|id=Tyler Volk, 2008}}.</ref>) kaj de la [[metano]] (Keith A. Kvenvolden kaj Bruce W. Rogers<ref>{{harvsp|teksto=Keith A. Kvenvolden kaj Bruce W. Rogers, 2003|id=Keith A. Kvenvolden kaj Bruce W. Rogers, 2003}}.</ref>) en la atmosfero post la malapero de la ekosistemoj propraj al la arbaroj kaj algoj; # la ellaso de stokoj de metano ([[Forceja efiko|forcejefika]] gaso dudekoble pli potenca ol la karbona dioksido) enfermitaj en la {{alilingve|fr|klatratoj|clathrate|klatrato}} de la glacikristaloj; Aliaj ekzistas; Lovel opinias ke iuj pozitivaj retroagaj meĥanismoj ankoraŭ estas malkovrendaj. La rapideco de la planeda varmiĝo nuntempe demonstras pozitivan retroagon. Ankaŭ nature ekzistas {{alilingve|fr|karbonputoj|Puits de carbone}} kiuj dissolvas la karboan dioksidon en la pluvakvon, sed la procezo povas atingi danĝeran pozitivan retraoagon; Lovelock ankaŭ mencias la tropikajn tempestojn kiuj ebligas al la algoj prosperi. === La reguliga meĥanismo === ==== La biosfero : rezulto de ekoevoluo ==== {{Ĉefartikolo|Ekoevoluo}} [[Dosiero:Centrifugal governor.png|eta|alt=Kugloregulilo de James Watt (teĥnika desegno)|La kugloregulilo de [[James Watt]] demonstras la simpecon de la reguligaj meĥanismoj]] Lovelock konstante insistas sur la fakto ke la reguligmeĥanismo posedas du kompementajn kaj nedisigeblajn flankojn: unuflanke la geofizika evoluo kaj aliflanke la biologia evolucio. La regulado tiel do estas la produkto de tiu duobla evolucio, aŭ « {{alilingve|fr|ekoevoluo|éco-évolution}}». La kazo de la [[nitrogeno]] estas ekzemplodona laŭ Philippe Bertrand<ref name="Bertrand284"/>, same kiel tiu de la diverseco de la koncentritecoj de karbona dioksido en la atmosfero, vera « spirado de la Tero » malkovrita de la biogeoĥemia modelo<ref name="Jacques Grinevald"/>. Celante enkalkuli ambaŭ kampojn – la geologian kaj la biologian – Lovelock preferas klarigi ke evoluas la [[Ekologia niĉo|ekologiaj niĉoj]] kaj ke la vivantaj organismoj negocas okupon de ili. Cetere tia meĥanismo ofte eskapas el scienca eksperimentado : nur la intuicio ebligas ekkompreni ĝin. Se oni povas prilumigi tutterajn funkciadojn, oni ne povas esperi precizan bildon – klarigas Lovelock sed ankaŭ Joël de Rosnay, unu el teoriistoj de la [[Sistemiko]] — ĉar la sistemo evoluas kaj redisdonas la meĥanismojn kaj ĉar ĝi estas elapereco. {{Tradukita | lingvo =fr | artikolo =Hypothèse Gaïa | revizio =169789875 }} == Notoj kaj referencoj == === Notoj === <references group="notoj"/> === Referencoj === {{Referencoj}} == Bibliografio == === Libroj === * {{citaĵo el libro |familia nomo= Lovelock |persona nomo= James |aŭtoroligilo= James Lovelock |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= La Revanche de Gaïa |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= 11 cm × 18 cm (poŝlibro) |eldono= |serio= J'ai Lu Essai 8579|volumo= |dato= |jaro=2008 |monato= |eldoninto= J'ai Lu |loko= Parizo |lingvo=fr |isbn= 2290007080 |oclc= |doi= |id=LrG |paĝoj=256 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }} * {{citaĵo el libro |familia nomo=Lovelock |persona nomo=James |aŭtoroligilo= James Lovelock |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= La Terre est un être vivant, l'Gaja hipotezo |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |eldono= |serio=Champs |volumo= |dato= |jaro=1999 |monato= |eldoninto= Flammarion |loko=Parizo |lingvo=fr|isbn= 2080812831 |oclc= |doi= |id=Ltev |paĝoj=192 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }} === Artikoloj === * {{Citaĵo el la reto|id=Jacques Grinevald|persona nomo=Jacques|familia nomo=Grinevald|titolo=L'effet de serre de la biosphère. De la révolution thermo-industrielle à l'écologie globale|eldoninto=SEBES|jaro=1990|url=http://www.unige.ch/sebes/textes/1990/1990Grinevald.html|retejo=Retejo de la Universitato de Ĝenevo|alirdato=2020-04-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110912110404/http://www.unige.ch/sebes/textes/1990/1990Grinevald.html|arkivdato=2011-09-12}} * {{artikolo|lingvo=en|id=A geophysiologist's thoughts on the natural sulphur cycle|titolo=A geophysiologist's thoughts on the natural sulphur cycle|verkinto=James Lovelock|eldoninto=Green College, University of Oxford Press|jaro=1997|url=//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1691923/pdf/NPFHRLRLDVU4C0CY_352_143.pdf|formato=pdf|gazeto= Philosophical Transactions: Biological Sciences}} * {{artikolo|lingvo=en|id=Is Mars a Spaceship, Too?|verkinto=[[Lynn Margulis|Margulis, Lynn]] ; [[James Lovelock|Lovelock, James]]|autoro2=[[James Lovelock]]|jaro=1976|titolo=Is Mars a Spaceship, Too?|gazeto=Natural History|volumo=85|paĝoj=86-90}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Evoluismo]] [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Sistema teorio]] [[Kategorio:Hipotezoj]] 9l88xsoym28ns16iurijmlnsetnkg0a 0 693804 9441406 9408641 2026-07-29T16:44:13Z Sj1mor 12103 9441406 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} {{Informkesto bikŝuo | nomo = Matthieu Ricard | aliaj nomoj = | titoloj = | lingvo = [[Franca lingvo|Franca]] | konata kiel = | dosiero = Portrait_de_Matthieu_Ricard.jpg | grandeco de dosiero = eta | priskribo = Matthieu Ricard en [[2017]] en [[Nepalo]] | sanskrita nomo = | palia nomo = | bengala nomo = | sinhala nomo = | ĉina nomo = | japana nomo = | korea nomo = | mongola nomo = | tibeta nomo = | birma nomo = | taja nomo = | kmera nomo = | vjetnama nomo = | skolo = Njingmapa | instruisto = Kangyur Rinpoche, Dilgo Khyentse Rinpoche | disĉiploj = | verkoj = | filo de = | varno = | naskiĝo = 15-a de februaro 1946 | morto = }} '''Matthieu RICARD''' (naskiĝis la {{naskiĝdato|1946|02|15}} en [[Aix-les-Bains]], [[Francio]]) estas franca [[Tibeta budhismo|tibetbudhana]] [[bikŝuo]], [[fotisto]], [[aŭtoro]], [[tradukisto]] kaj [[Genetiko|genetikisto]]. Li ĉefe loĝas en la monaĥejo [[Monaĥejo Ŝeŝen|Ŝeŝen]] de [[Katmanduo]] ([[Nepalo]]). <br /> Tradukisto el la [[Tibeta lingvo|tibeta]] al la [[Franca lingvo|franca]] kaj la [[Angla lingvo|angla]], li estas ekde [[1989]] la oficiala tradukisto de la [[Dalai-lamao]] por la franca. <br /> En [[2000]], li kunfondis la karitatan organizaĵon [[Karuna-Shechen]]. Li samjare aniĝis al la [[Instituto Spirito kaj Vivo]], asocio kiu celas alproksimigi sciencon kaj [[budhismo]]n. == Biografio == === Familio === Matthieu Ricard estas la filo de la [[Pentrado|pentristo]] [[Yahne Le Toumelin]] kaj de la [[Filozofo|filozofo]], aŭtoro, ĵurnalisto kaj [[Franca Akademio|akademiano]] [[Jean-François Revel]] (nasknome Jean-François Ricard).<br /> Li ankaŭ estas la frato de la poeto kaj aŭtoro [[Ève Ricard]] kaj la duonfrato de la alt-ŝtatoficisto [[Nicolas Revel]]. === Vivovojo === ==== Spiriteco ==== Matthieu Ricard studadis en la prestiĝa liceo Janson-de-Sailly ([[Parizo]]). Li malkovris la [[spiriteco]]n tra la verkaro de [[René Guénon]] dank'al sia onklo. Li ekde tiam provis pasi el teorio al praktikeco<ref> Matthieu Ricard, ''Le Moine et le Philosophe'', Eldono. Pocket, 1999, p. 20-21.</ref><ref>Xavier Accart, ''René Guénon ou le renversement des clartés : Influence d'un métaphysicien sur la vie littéraire et intellectuelle française (1920-1970)'', Paris, Archè EDIDIT, 2005, p. 1085.</ref>.<br /> Li unuafoje vojaĝis en [[Barato]] en [[1967]], kaj tie renkontis [[bikŝuo]]jn el kiuj sia estonta majstro [[Kangjur Rinpoĉe]]<ref name="Video Pardonnez-moi" > (franclingve) '''(video)''' [https://www.rts.ch/play/tv/pardonnez-moi/video/matthieu-ricard?id=6087818&station=a9e7621504c6959e35c3ecbe7f6bed0446cdf8da Pardonu min – Matthieu Ricard] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.rts.ch%2Fplay%2Ftv%2Fpardonnez-moi%2Fvideo%2Fmatthieu-ricard%3Fid%3D6087818%26station%3Da9e7621504c6959e35c3ecbe7f6bed0446cdf8da arkivo] : tsr.ch – televida intervjuo de Matthieu Ricard, de Darius Rochebin. Televidaĵo « Pardonnez-moi » de la 29a de majo 2011. TSR, 29a de majo 2011. Daŭro : 30:13 min.</ref>. Post lia genetika tezo ĉe [[Instituto Pasteur]], gvidita de la [[Nobel-premio|Nobel-premiito]] [[François Jacob]], li decidis transloĝiĝi al [[Himalajo]], kie li vivas de [[1972]], meditante, studante kaj praktikante la [[Tibeta budhismo|Tibetan Budhismon]] ĉe gravaj {{J|spirita majstro}}: Kangjur Rinpoĉe poste [[Dilgo Khjentse Rinpoĉe]]<ref>(franclingve) Matthieu Ricard, ''Himalaja spertaĵo'', artikolo publikigita en [[National Geographic]], Francio, januaro 2008, N° 100, p. 7</ref>.Li rakontas: ''"Kiam mi forlasis la Instituton Pasteur en 1972, mi estis ŝparinta la proksimumaĵon de ses monatoj da salajro, tio kio helpis min vivi dekkvin jarojn surloke. Tiam, mi vivis po tri dek eŭroj por monato, farante nenion alian krom mediti."''<ref>(franclingve) « Matthieu Ricard, vojo de konstruanta monaĥo », L'Express.fr,‎ 3a de decembro 2011 ([https://www.lexpress.fr/actualite/societe/religion/matthieu-ricard-itineraire-d-un-moine-batisseur_1056175.html legi rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200606124637/https://www.lexpress.fr/actualite/societe/religion/matthieu-ricard-itineraire-d-un-moine-batisseur_1056175.html |date=2020-06-06 }} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lexpress.fr%2Factualite%2Fsociete%2Freligion%2Fmatthieu-ricard-itineraire-d-un-moine-batisseur_1056175.html arkivo], konsultita la 8-an de oktobro 2018)</ref>.<br /> Li iĝis monaĥo en [[1979]]<ref name="Video Pardonnez-moi" ></ref><ref>Matthieu Ricard, ''Une expérience himalayenne'', p. 10</ref>. En [[1980]], dank'al [[Dilgo Khyentse Rinpoche]], li renkontiĝis unuafoje kun la [[Tenzin Gyatso|Dalai-Lamao]] kaj iĝis lia tradukisto al la [[franca lingvo]] en [[1989]]<ref name="Video Pardonnez-moi" ></ref><ref>Matthieu Ricard, ''Une expérience himalayenne'', p. 8</ref>.<br /> Li estas la aŭtoro, kune kun sia patro, de dialogo, ''Le Moine et le philosophe'' (''La monaĥo kaj la filozofo''), premiita kaj tradukita al 23 lingvoj, dank'al kiu li famiĝis, kaj kune kun la [[Astrofiziko|astrofizikisto]] [[Trinh Xuan Thuan]] en [[2000]] de ''L'infini dans la paume de la main'' (''La infinito ĉe la manplato''). Li verkis ankaŭ ''Plaidoyer pour le bonheur'' (''Pledo por feliĉo'') (2003), la spiritecan fabelon ''La Citadelle des Neiges'' (''La citadelo de la neĝoj'') (2005), de ''L'art de la méditation'' (''La arto de la meditado'') (2008), de ''Plaidoyer pour l'altruisme'' (''Pledo por malegoismo'') (2013), de ''Plaidoyer pour les animaux'' (''Pledo por la bestoj'') (2014). Li kunverkis kun siaj amikoj la [[Psikologio|psikologiisto]] [[Christophe André]] kaj la [[filozofo]] [[Alexandre Jollien]] ''Trois amis en quête de sagesse '' (''Tri amikoj serĉantaj saĝecon'') (2016) kaj ''À nous la liberté!'' (''La libereco estas por ni!'') (2019).<br /> Li ankaŭ tradukis el la [[tibeta lingvo]] multajn verkaĵojn. ==== Engaĝiĝo en organizaĵoj ==== Li dediĉas ĉiujn siajn kopirajtojn al la bonfara asocio [[Karuna-Shechen]] kiun li kunfondis en [[2000]], kiu aktivas en [[Barato]], [[Nepalo]] kaj [[Tibeto]] por sano, edukado, komunuma daŭripova disvolviĝo kaj povigo de virinoj<ref>(franclingve) « Matthieu Ricard: « Kio ne estas donita, tio estas perdita » », [[Le Temps]],‎ decembro 2017 ([https://www.letemps.ch/societe/matthieu-ricard-nest-donne-perdu legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.letemps.ch%2Fsociete%2Fmatthieu-ricard-nest-donne-perdu arkivo], konsultita la 25-an de septembro 2018)</ref><ref name="Video Pardonnez-moi" ></ref>.<br /> En [[2000]], li aniĝis al la [[Instituto Spirito kaj Vivo]], fondita de la [[Neŭroscienco|neŭrosciencisto]] [[Francisco Varela]], kiu faciligas renkontojn inter [[scienco]]j kaj [[budhismo]]. Li tiel partoprenis al esploroj pri influo de longtempa trejnado de la menso al la cerbo. Ĉi-tiuj esploroj kunlaborigis lin kun institucioj el multaj landoj: * En [[Usono]]: la [[Universitato de Viskonsino en Madisono]], la [[Universitato Princeton]], la [[Universitato de Kalifornio en Berkeley]] * En [[Germanio]]: la [[Max Planck Societo]] en [[Leipzig]] * En [[Belgio]]: la [[Universitato de Lieĝo]] * En [[Francio]]: la [[Institut national de la santé et de la recherche médicale|INSERM]] en [[Liono]] kaj [[Caen]]<ref name="Video Pardonnez-moi" ></ref><ref>Matthieu Ricard, ''Une expérience himalayenne'', p. 17</ref><br /> Matthieu Ricard ankaŭ engaĝiĝis por protektado de naturmedio. Li estas amiko de [[Jane Goodall]].<br /><br /> ==== Fotarto ==== Matthieu Ricard komencis fotadi kiam 13-jaraĝa<ref name="État d'esprit" >"[https://www.franceinter.fr/emissions/etat-d-esprit/etat-d-esprit-08-janvier-2017 L'état d'esprit de Matthieu Ricard]" [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.franceinter.fr%2Femissions%2Fetat-d-esprit%2Fetat-d-esprit-08-janvier-2017 arkivo], [[France Inter]], la 8-a de januaro 2017 (konsultita la 20-an de septembro 2018)</ref>. ''"Mi komencis la fotarton tre junaĝe. Mi ne estis urba infano kaj ĉiam pli bonfartis en naturo. Proksimume 15-jaraĝe, mi estis gvidata de André Fatras, pioniro de la pribesta fotarto en Francio. Mi ankaŭ bonŝancis 18-jaraĝe renkonti [[Henri Cartier-Bresson]]. Mi poste daŭrigis la lernadon memsperte. Post loĝiĝo en Himalajo, en 1972, mi fotis miajn spiritajn majstrojn kaj la ĉirkaŭaĵon, kie ili vivas. Mia celo estis komuniki la belecon, la fortecon kaj la profundecon de ilia mensa universo. Mi esperas uzi fotarton kiel fonto de espero, por refidigi al homa naturo kaj revivigi nian miron pri la belegoj de la naturo."''<ref>« "[https://www.huffingtonpost.fr/matthieu-ricard/une-photo-reussie-est-une-image-que-l-on-ne-se-lasse-pas-de-contempler-et-qui-procure-un-sentiment-d-elevation_a_23477826/ Sukcesita foto estas bildo pri kiu oni ne tediĝas kontempli kaj kiu havigas senton de leviĝo]" », Le Huffington Post,‎ 21-a de julio 2018 ( [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.huffingtonpost.fr%2Fmatthieu-ricard%2Fune-photo-reussie-est-une-image-que-l-on-ne-se-lasse-pas-de-contempler-et-qui-procure-un-sentiment-d-elevation_a_23477826%2F arkivo], konsultita la 18-an de septembro 2018)</ref><br /> Li de 50 jaroj fotas spiritajn majstrojn, monaĥejojn, pejzaĝojn, homojn kaj artaĵojn de [[Nepalo]], [[Buthano]] kaj [[Tibeto]], kaj publikigis multajn fotartajn librojn. Liaj fotoj ankaŭ estis publikigitaj en ĵurnaloj el kiuj [[National Geographic]], [[Géo]], [[L'Express]], [[Le Figaro]] kaj ekspoziciataj en muzeoj, festivaloj aŭ galerioj. == Ordenoj == Matthieu Ricard estas ordenita de [[Nacia Ordeno de Merito (Francio)|Nacia Ordeno de Merito]] de la prezidento [[François Mitterrand]] pro siaj homhelpaj agadoj celantaj la antaŭsavadon de la kultura heredaĵo en Himalajo<ref name="État d'esprit" ></ref><ref>« [https://www.unige.ch/actualites/archives/2007/ricard/ Du prelegoj de Matthieu Ricard en l’UNIGE] » [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.unige.ch%2Factualites%2Farchives%2F2007%2Fricard%2F arkivo], sur www.unige.ch, 2007 (konsultita la 20-an de septembro 2018)</ref>.<br /> Li ankaŭ estas ordenita de [[Honora legio]] en [[2016]]<ref>Manon Quérouil-Bruneel, « Matthieu Ricard, monaĥo en la nuboj », Le Figaro Magazine, semajno de la 6-a de oktobro 2017, p. 62-70.</ref><ref>« [https://www.ledauphine.com/france-monde/2016/07/14/legion-d-honneur-qui-sont-les-promus-du-14-juillet Honora legio: kiuj estas la premiitoj de la 14-a de julio?] » [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ledauphine.com%2Ffrance-monde%2F2016%2F07%2F14%2Flegion-d-honneur-qui-sont-les-promus-du-14-juillet arkivo] (konsultita la 20-an de septembro 2018)</ref>. == Verkaro == === Spiritecaj kaj filozofaj libroj === * ''Les Migrations Animales'', Paris, Robert Laffont, «Collection Jeune Science», 1968. * ''Le Moine et le Philosophe'' (kun sia patro [[Jean-François Revel]]), Eldonoj Nil, 1997, Eldonoj Pocket, 1999. * ''L'Infini dans la paume de la main'' (kun [[Trinh Xuan Thuan]]), Eldonoj Nil 2000, Eldonoj Pocket, 2001 * ''Paroles du Dalaï-Lama'' (avec Marc de Smedt), [[Albin Michel (eldonejo)|Albin Michel]], 2003. * ''Plaidoyer pour le bonheur'', Eldonoj Nil, 2003, Eldonoj Pocket, 2004. * ''La citadelle des neiges'', Eldonoj Nil, 2005, Eldonoj Pocket, 2006. * ''Kalachakra : un mandala pour la paix'' (kun Sofia Stril-Rever kaj Manuel Bauer), La Martinière, 2008. * ''L'art de la méditation'', Eldonoj Nil, 2008, Eldonoj Pocket, 2010. * ''Chemins spirituels: petite anthologie des plus beaux textes tibétains'', Eldonoj Nil, 2010, Eldonoj Pocket, 2011. * ''Psychologie positive: le bonheur dans tous ses états'', komuna verkaĵo, Eldonoj Jouvence, 2011. * ''Un nouveau monde en marche'', Eldonoj Yves Michel, 2012, komuna verkaĵo. * ''Se changer, changer le monde,'' (kun [[Christophe André]], [[Jon Kabat-Zinn|John Kabat-Zinn]] kaj [[Pierre Rabhi]]), L'Iconoclaste-Allary Eldonoj, 2013. * ''Solitudes I et II'' (kun Vincent Munier), Eldonoj Kobalann, 2013. * ''Plaidoyer pour l'altruisme'', Eldonoj Nil, 2013, Eldonoj Pocket, 2014. * ''Plaidoyer pour les animaux'', Allary Eldonoj, 2014, Eldonoj Pocket, 2015. * ''Vers une société altruiste'', Allary Eldonoj, 2015, Eldonoj Pocket, 2016. * ''Trois amis en quête de sagesse'' kun [[Christophe André]] kaj [[Alexandre Jollien]], L'Iconoclaste-Allary Eldonoj, 2016, Eldonoj J'ai Lu, 2018. * ''Cerveau et méditation : dialogue entre le bouddhisme et les neurosciences'' (kun [[Wolf Singer]]), prefaco [[Christophe André]] ; traduko Carisse Busquet, Allary Eldonoj, 2017, Eldonoj. Pocket, 2018. * ''Transmettre'' (kun Céline Alvarez, Christophe André, Catherine Gueguen, Ilios Kotsou), L'Iconoclaste-Allary Eldonoj, 2017. * ''Pouvoir et altruisme'' (komuna verkaĵo kun la [[Dalai-Lamao]]), Allary Eldonoj, 2018. * '' 10 contes tibétains pour cultiver la compassion'' (kun Lamao Lhakpa Jéshé), Eldonoj Hachette, 2018. * '' À nous la liberté'', kun [[Christophe André]] kaj [[Alexandre Jollien]], L'Iconoclaste-Allary Eldonoj, 2019 * ''Prendre soin de la vie, de soi, des autres et de la nature'' (kun [[Christophe André]], Gauthier Chapelle, [[Alexandre Jollien]], Ilios Kotsou, Steven Laureys, Caroline Lesire, Luc Schuiten, Rébecca Shankland, Suzanne Tartière), L'Iconoclaste-Allary Eldonoj, 2019. * ''Ensemble vers la paix'', Véronique Francou, Saint-Léger Eldonoj, 2019 * ''L'abécédaire de la sagesse'', kun [[Christophe André]] kaj [[Alexandre Jollien]], Eld. L'Iconoclaste-Allary 2020. === Fotartaj libroj === * ''L'Esprit du Tibet'', [[Le Seuil (eldonejo)|Le Seuil]], 1996 (ilustrita eldono). * ''Moines danseurs du Tibet'', El. Albin Michel, 1999. * ''Dalai Lama : Voyage pour la paix'' (kun Christian Schmidt kaj Manuel Bauer), El. de la Martinière, 2005. * ''Himalaya bouddhiste'' (kun Olivier Föllmi kaj Danielle Föllmi), El. La Martinière, 2002, El. petit format, 2008. * ''Tibet, regards de compassion'', El. La Martinière, 2006. * ''Un voyage immobile : L'Himalaya vu d'un ermitage'', El. La Martinière, 2007. * ''Bhoutan, terre de sérénité'', El. La Martinière, 2008. * ''108 sourires'', El. La Martinière, 2011. * ''Hymne à la Beauté'', El. La Martinière, 2015. * ''Visages de Paix, Terres de Sérénité,'' El. La Martinière, 2015. * ''Un demi-siècle dans l'Himalaya'', El. La Martinière, 2017. * ''Émerveillement'', El. La Martinière, 2019 {{Portalo|Budhismo}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ricard, Matthieu}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Aix-les-Bains]] [[Kategorio:Budhismo]] [[Kategorio:Tibetaj budhanoj]] [[Kategorio:Budhismaj monaĥoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj fotistoj]] [[Kategorio:Tibetologoj]] [[Kategorio:Tradukistoj]] [[Kategorio:Vegetaranoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] rruhmcmcxzfll3yesf1l8amwvm890cg 0 713460 9441541 8121754 2026-07-29T23:18:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = András Bragyova |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |loko de morto = nekonata }} '''[[Andreo|András]] Bragyova''' [andrAŝ bradjova], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bragyova András''' estis [[Hungario|hungara]] konstitucia [[juĝisto]], altlerneja [[instruisto]]. András Bragyova<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://hunconcourt.hu/kereses?keywords=bragyova+andr%C3%A1s |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210114213435/https://hunconcourt.hu/kereses?keywords=bragyova+andr%C3%A1s |arkivdato=2021-01-14 }}</ref> naskiĝis la {{daton|1|marto|1950}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|4|novembro|2020}}. == Biografio == András Bragyova maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1968]], poste li estis [[presisto]] ne havanta universitatan akcepton. Li akiris [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1975]]. Li havis juran [[posteno]]n en banko (1975-1977), poste en akademia jura [[instituto]]. Tiutempe li plulernis en juraj akademioj en [[Strasbourg]] (1978–1979) kaj [[Hago]] (1980). Li ankaŭ instruis ekde 1984 en [[Universitato de Miskolc]], kie li habilitiĝis en [[2001]], en la sekva jaro li estis katedrestro (2002-2005) kaj [[profesoro]]. Li ankaŭ instruis en la [[Mez-Eŭropa Universitato]] inter 1994 kaj 2004. Li kandidatiĝis en [[1988]], doktoriĝis en [[2003]] antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Inter [[2005]]-[[2014]] li estis konstitucia juĝisto. == Elektitaj kontribuoj == * ''A jogerő a polgári eljárásban'' (premiita, 1974) * ''A köztársasági elnök a parlamentáris rendszerekben'' (kunaŭtoro, 1988) * ''Az alkotmánybíráskodás elmélete'' (1994) * ''Constitution and Freedom. The Constitutional Concept of Freedom'' (2005) * ''Az alkotmányjogi panasz fogalma'' (2008) == Fontoj == * [https://jog.tk.hu/hirek/2020/11/elhunyt-bragyova-andras hungarlingva biografio kun fotoj] * [https://www.alkotmanybirosag.hu/kozlemeny/elhunyt-bragyova-andras-az-alkotmanybirosag-volt-tagja hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210114190859/https://www.alkotmanybirosag.hu/kozlemeny/elhunyt-bragyova-andras-az-alkotmanybirosag-volt-tagja |date=2021-01-14 }} * [https://web.archive.org/web/20091030133923/http://www.uni-miskolc.hu/~wwwallin/alkotmany/baeletr.htm hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bragyova Andras}} [[Kategorio:Hungaraj konstituciaj juĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] i7fdozoq2nxmlhpc3r30lu8ferxxgyd 0 722840 9441552 9367223 2026-07-30T00:58:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441552 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nacieco = Hungaro [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|25px|border]] }} '''András KEPES''' dr-o. (prononco:[andraas kepeŝ]) ([[Budapest]], [[11an de oktobro]] [[1948]] -) hungara verkisto, ĵurnalisto, televida programisto, universitata profesoro. == Biografio == === Kvalifikoj === Li plenumis siajn bazajn kaj mezlernejajn lernejojn en [[Budapeŝto]], [[Bejruto]] kaj [[Bonaero]]. Li studentiĝis ĉe la ''Fakultato de Artoj'' de [[Scienca Universitato Loránd Eötvös|Universitato Eötvös Loránd]] en [[1973]] kun diplomo pri hungara [[estetiko]]. Li kompletigis siajn postdiplomulan studojn en [[Usono]] en la [[Sirakuza Universitato]] ([[1979]]) kaj, post gajnado de la ''Internacia Kunularo John S. Knight de la Universitato Stanford'' en Stanford (1985–1986). Li doktoriĝis kaj rajtigis doktorecojn ĉe la ''Budapeŝta Universitato de Teatro kaj Kinartoj'' (2004). === Ĵurnalisto === Liaj unuaj artikoloj aperis en la aĝo de 17 jaroj. Diplomiĝinte ĉe la universitato, li laboris por la [[Hungara Radio]] de [[1973]] kiel dungito, poste kiel estro de la kultura sekcio. Lia nomo rilatas al la lanĉo de la kultura revuo ''Gondolatjel'', kaj li redaktis interalie la artkritikan serion ''Ni vidis kaj aŭdis''. === Edukado === En ''[[Programo Fulbright|Fulbright]]'' komencis sian instruistan karieron kiel esplorinstruisto en [[Universitato de Novjorko|Novjorka Universitato]] (N.Y.U.) (1986-1987) kaj poste prelegis en aliaj usonaj universitatoj. Li uzis sian internacian sperton pri amaskomunikila edukado unue kiel docento ĉe la ''Teatro kaj Filma Arto'' (1987-1989) kaj poste kiel honora altlerneja instruisto ĉe la ''Dániel Berzsenyi Altlernejo'' en [[Szombathely]] (2004-2008). === Familio === Lia edzino estas ''Mária Dettai'' ekde 2000, liaj iamaj edzinoj ''Zsuzsanna Mester'' (1969–1986) kaj ''Lili Messmer'' (1987-1999). Patro de ses infanoj: Júlia (1974), Borbála (1975), Rozi (1990), Kata (1998), Lujza (2005), Lukács. == Libroj == Li eldonas librojn regule ekde la mezo de la 1980-aj jaroj, kaj precipe de kiam li retiriĝis de televida programado, lia laboro pli kaj pli fokusiĝis al verkado. Liaj unuaj verkoj baziĝis ĉefe sur liaj radiaj kaj televidaj raportaj turneoj kaj konversacioj. === Verkoj === * {{Citaĵo el libro|titolo=A boldog hülye és az okos depressziós|jaro=2020|eldoninto=Libri|identigilo={{ISBN|9789634338086}}}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Istenek és emberek|jaro=2018|eldoninto=Libri|identigilo={{ISBN|9789634335061}}}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Tövispuszta|jaro=2017|eldono=átdolgozott kiadás|eldoninto=Libri|identigilo={{ISBN|9789634331667}}}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Világkép|jaro=2017|eldono=bővített kiadás|eldoninto=Libri|identigilo={{ISBN|9789634332008}}}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Világkép|jaro=2016|eldoninto=Libri|identigilo={{ISBN|9789633106709}}}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Tövispuszta|jaro=2011|eldoninto=Ulpius-ház|identigilo={{ISBN|9789632544809}}}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Matt a férfiaknak!|jaro=2008|eldoninto=Alexandra|identigilo={{ISBN|9789633687420}}}} * {{cite book |author= |authorlink= |title= Könyv-jelző |subtitle= Kepes András válogatása a XX. századi világirodalomból |editor= |publisher= Park |year= 2002 |edition= |id= {{ISBN|9635306350}} }} * {{cite book |author= |authorlink= |title= Könyv-jelző |subtitle= Kepes András válogatása fiatal magyar írók novelláiból |editor= |publisher= Park |year= 2002 |edition= |id= {{ISBN|0809000161823}} }} * {{cite book |author= |authorlink= |title= Könyv-jelző |subtitle= Kepes András válogatása a magyar novellairodalomból |editor= |publisher= Park |year= 2001 |edition= |id= {{ISBN|9635305176}} }} * {{cite book |author= |authorlink= |title= Kepes Krónika |subtitle= Beszélgetések |editor= |publisher= Park |year= 2001 |edition= |id= {{ISBN|963530482X}} }} * {{cite book |author= |authorlink= |title= Kepes Krónika |subtitle= Történetek |editor= |publisher= Park |year= 2000 |edition= |id= {{ISBN|9635305931}} }} * {{cite book |author= |authorlink= |title= Kepes Krónika |subtitle= Beszélgetések |editor= |publisher= Park |year= 1999 |edition= |id= {{ISBN|963530482X}} }} * {{cite book |author= |authorlink= |title= Szerencsés útjaim |subtitle= Riportok, interjúk, tudósítások|editor= |publisher= Múzsák Közművelődési |year= 1986 |edition= |id= {{ISBN|963530482X}} }} == Gravaj televidaj programoj == * Apropó (1991–1998), Magyar Televízió - MTV * Desszert (1994–1998) * Kepes (1998), TV2 * Oázis (2000), Magyar Televízió * Könyv-jelző (2002), RTL Klub * Desszert (2005), RTL Klub * Világfalu (2005), RTL Klub * Különös történetek (2008), Magyar Televízió == Distingoj == * Táncsics Mihály-premio (1991) * Joseph Pulitzer-memorpremio (1994) * A Magyar Érdemrend tisztikeresztje Premio (1998) * Prima Primissima Premio (2011) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20120101130847/http://www.bkf.hu/foiskolankrol/723/kommunikacios-es-muveszeti-kar.html Budapesti Kommunikációs és Művészeti Főiskola honlapja] * [https://www.artmagazin.hu/archive/872 A fény embere] == Traduko == {{Tradukita|hu|Kepes András|revizio = 23683812}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.facebook.com/Kepes-Andr%C3%A1s-hivatalos-oldala-189632431107482/ Kepes András hivatalos Facebook-oldala] * Kepes András: Világkép (Libri Könyvkiadó, Budapest, 2016) * [http://noklapja.nlcafe.hu/noklapja/2016/11/02/vegso-soron-vegig-egy-mazlista-bolcsesznek-tartottam-magam-cimlapinterju-kepes-andrassal/ Interjú a Nők Lapjában] * [https://web.archive.org/web/20170404044551/http://www.haon.hu/kepes-andras-minden-kultura-a-sajat-valsagaval-kuzd/3246661 Interjú a Hajdú Online portálon] * [http://magyarnarancs.hu/konyv/most-mar-feltunk-eleget-101745 Interjú a Magyar Narancsban] * [http://hvg.hu/kultura/20161010_Kepes_Andras_interju_eletrajz_konyvek_musorok_Vilagkep_menekultvalsag_csalad Menekültválság, interjú a HVG-ben, 2016] * [http://hvg.hu/kultura/20140613_Kepesinterju Interjú a HVG-ben, 2014] * [http://www.kepes.hu/sajtoarchivum/104-kepes-andras-a-parkapcsolatert-dolgozni-kell.html A párkapcsolatért dolgozni kell – interjú] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211206224815/http://kepes.hu/sajtoarchivum/104-kepes-andras-a-parkapcsolatert-dolgozni-kell.html |date=2021-12-06 }} * [http://www.kepes.hu/sajtoarchivum/101-aki-az-elte-btk-rol-jarta-be-a-magyar-mediat-es-a-vilagot.html Elteonline interjú, 2012]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.origo.hu/teve/20081002-kulonos-tortenetek-cimmel-indul-kepes-uj-musora-mtvn.html Különös történetek – interjú, 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210424042353/https://www.origo.hu/teve/20081002-kulonos-tortenetek-cimmel-indul-kepes-uj-musora-mtvn.html |date=2021-04-24 }} * [http://www.kepes.hu/sajtoarchivum/92.html Kepes, a bölcsész. Trefort-kert, 2009]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kepes.hu/sajtoarchivum/30-readers-digest-2005-szeptember.html Reader's Digest interjú, 2005]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mediapedia.hu/kepes-andras Kepes András Médiapédia oldala] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kepes, András}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] 36q53sbv0tbob76kl906fn9cm7ee9wi 0 723556 9441348 8474787 2026-07-29T15:24:56Z Ceancata 20778 9441348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Keiko Fujimori''' ([[Limo]], [[25-a de majo]] de [[1975]]) estas komerca kaj [[Politikisto|politika]] administranto [[Peruo|perua]] kaj la nuna prezidanto de Peruo ekde la 28-an de julio 2026. Fujimori funkciis kiel Unua Damo de Peruo de 1994 ĝis 2000 kaj Kongresanino por Metropola [[Lima]] de 2006 ĝis 2011. Kiel filino de eksprezidento [[Alberto Fujimori]] kaj eksa prezidentedzino [[Susana Higuchi]], la protokola titolo de lia patrino inter 1994 kaj 2000. Ekde 2010 ŝi prezidas [[Fuerza Popular]], [[politika partio]] reprezentanta [[fujimorismo]]n. Ŝi malsukcese klopodis fariĝi prezidanto en la elektoj de 2011 kaj 2016, ambaŭfoje venkitaj per mallarĝa rando en la dua voĉdona rondo. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.cidob.org/content/pdf/51272 Biografio ĉe Fondaĵo CIDOB] {{es}} * [https://historia-biografia.com/keiko-fujimori/ Biografio ĉe Historia-biografia.com] {{es}} * [http://www4.congreso.gob.pe/congresista/2006/kfujimori/_cargos.asp Oficiala retejo de lia periodo 2006-2011 en la Kongreso de la Respubliko Peruo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210422040518/http://www4.congreso.gob.pe/congresista/2006/kfujimori/_cargos.asp |date=2021-04-22 }} {{es}} {{Sinsekvo |titolo= Prezidento de Peruo |dosiero=Flago-de-Peruo.svg |periodo=2026- |antaŭ=[[José María Balcázar]] |post= nuna }} {{projektoj|n=Kategorio:Keiko Fujimori}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fujimori, Keiko}} [[Kategorio:Limanoj]] [[Kategorio:Peruaj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Peruo]] [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj]] ofqh4laaaxevyb05vfqtifkrkm29jdz 0 726626 9441568 9295769 2026-07-30T04:46:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441568 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Angelique ROCKAS''' estas [[aktorino]], produktorino kaj aktivulo. Ŝi naskiĝis en [[Sudafriko]] de grekaj gepatroj. Ŝi fondis la Internaciisman Teatron en Londono en 1981 por prezenti grandajn eŭropajn klasikaĵojn kun multetnaj rolantaroj; inter liaj teatroprezentoj estis 'La Balkono' de [[Jean Genet]], 'Patrino Kuraĝo kaj Ŝiaj Infanoj' de [[Bertoldt Brecht]], 'Liola' de [[Pirandello]], kaj 'La Tendaro' de Griselda Gambaro, en kiu ŝi mem ludis Emma la torturita artisto kun granda aklamo. Aliaj bonegaj scenejaj partoj estas Lordino Makbeto, Fraŭlino Julie, kaj Medea ĉe Theatro Technis. Filmaj partoj: Henrietta en 'La sorĉistinoj' de Nic Roeg, 'Outland' kaj ''Oh Babylon'' reĝisorita de Costas Ferris. En greka televido ŝi ludis sinjorinon Ortiki en 'Emmones Idees'. == Referencoj == * VIAF [https://viaf.org/viaf/9150807227218860228] * Hellenism Net Interview: Angelique Rockas [https://hellenism.net/greece/famous-greeks/interviews/angelique-rockas/] * University of Witwatersrand [https://en.unionpedia.org/i/University_of_the_Witwatersrand#Angelique_Rockas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210410194635/https://en.unionpedia.org/i/University_of_the_Witwatersrand#Angelique_Rockas |date=2021-04-10 }} * Angelique Rockas Esat [https://esat.sun.ac.za/index.php/Angelique_Rockas] * Vogue Mexico & Latin America Interview [https://archive.org/details/VogueMexcoCoverJuly1992] English Text [https://archive.org/details/VogueMexicoInterviewAngeliqueRockasJuly1992] * British Library Archive :Angelique Rockas [http://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?docId=IAMS032-003377398&fn=permalink&vid=IAMS_VU2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220308201331/https://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?docId=IAMS032-003377398&fn=permalink&vid=IAMS_VU2 |date=2022-03-08 }} * DNB [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D1142392406] * The South African Interview [https://web.archive.org/web/20160624022054/http://www.thesouthafrican.com/angelique-rockas-bold-theatre-pioneer/] * Angelique Rockas en Rotten Tomatoes [https://www.rottentomatoes.com/celebrity/angelique_rockas] * Angelique /Angeliki Rockas Classical Greek Drama [http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/people/3272] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171021005515/http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/people/3272 |date=2017-10-21 }} * Medea Pressfile [https://archive.org/details/timesreviewofmedeajpg/Ned%20Chaillet%20Medea%20The%20Times%20Review%2021%20Jan%201982%20pg%2013.png] * Library of Congress [https://id.loc.gov/authorities/names/nb2017020404.html] * Academia.edu Angelique Rockas [https://independent.academia.edu/AngeliqueRockas] * Angelique Rockas Theatricalia [https://theatricalia.com/person/200e/angelique-rockas] * Medea performance [http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/sources/16126] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210723205032/http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/sources/16126 |date=2021-07-23 }} * Miss Julie PressFile [https://archive.org/details/profoundconflictreviewbyjostanleyinmorningstarofmissjulie2feb1984_202001/Stage%20Media%20review%20of%20Miss%20Julie%202%20Feb%201984.jpg] * Hispana biblioteko [http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX56909] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210527114345/http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX56909 |date=2021-05-27 }} * ISNI [http://www.isni.org/000000046354328]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == * IMDB https://www.imdb.com/name/nm0734214/ * BFI  http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bb0051629 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rockas, Angelique}} [[Kategorio:Sudafrikaj aktoroj]] dyjgpkl43jq6grx6kv46rfkw154syez 0 728399 9441549 7938604 2026-07-29T23:36:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''András Csaba NEMES''' ([[Kluĵo]], [[3-a de oktobro]], [[1968]]) estas hungara skulptisto kaj grafika artisto el Transilvanio. == Kariero == Li diplomiĝis pri desegnado kaj arthistorio en sia hejmurbo, kaj en 2013 li diplomiĝis kiel skulptisto ĉe la Belarta Universitato kaj Dezajno en Kluĵo. Dum unu jaro li estis desegninstruisto kaj prizorganto ĉe la Reformita Kolegio en Kluĵo. Li estas nuntempe sendependa skulptisto. == Ekspozicioj == * [https://www.facebook.com/zilahi.nono/media_set?set=a.2669651703280089&type=3 Online ekspozicio], 2020 * Kluĵo, 2019 * Kluĵo, 2018 * Jebucu/Zsobok, 2018 == Galerio == <gallery> File:Nemes András Csaba Titok 2018.jpg|<center>Sekreta, 2018</center> File:Nemes András Csaba A CSEND hangja 2019.jpg|<center>Sono de silento, 2019</center> File:Nemes András Csaba Kör 2020.jpg|<center>Cirklo, 2020</center> File:Nemes András Csaba Várakozás 2020.jpg|<center>Atendante, 2020</center> File:Nemes András Csaba Szabadság 2020.jpg|<center>Libereco, 2020</center> </gallery> == Fonto == * ({{en}}) [http://www.nemescsaba.de Arts Nemes András Csaba] * ({{hu}}) Bonczidai Éva: A mindennapjaink lakói – Nemes András Csaba műveiről, ''Helyőrség'', 2020. augusztus 25. [https://helyorseg.ma/rovat/kepzomuveszet/bonczidai-eva-a-mindennapjaink-lakoi-n-nemes-andras-csaba-muveirol Interreta aliro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210612103321/https://helyorseg.ma/rovat/kepzomuveszet/bonczidai-eva-a-mindennapjaink-lakoi-n-nemes-andras-csaba-muveirol |date=2021-06-12 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj|Nemes András Csaba]] r4rm24qyytuq0ufk9dziu1fyhyyydli 0 730019 9441707 9213188 2026-07-30T08:06:50Z Moldur 2507 9441707 wikitext text/x-wiki '''Timo''' [timo] estas finna vira nomo. Ĝi estas tre ofta nomo de finnaj viroj naskiĝintaj proksimume en 1950–1975. Ĝi estas mallonga versio de nomo Timoteus. == Konataj finnaj Timoj == * [[Timo Harakka]], politikisto * [[Timo Kalli]], politikisto * [[Timo Kallinen]], aktoro * [[Timo Kelaranta]], fotisto * [[Timo Koivisto]], politikisto * [[Timo Parvela]], verkisto * [[Timo Rautiainen & Trio Niskalaukaus|Timo Rautiainen]], kantisto * [[Timo Sajavaara]], fizikisto * [[Timo Soini]], politikisto * [[Timo Väänänen]], kantelo-ludisto kaj esperantisto. == Fikciaj Timoj == * Timo, la tria plej maljuna el [[sep fratoj]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] lq4yebu0jri400mlso3jk5bpznu92b3 0 737516 9441794 7772880 2026-07-30T11:18:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441794 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Antal Plesz |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Antonio|Antal]] Plesz''' [ples], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Plesz Antal''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], membro de Hungara Arta Akademio (2000-2014). Antal Plesz<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/results/-/results/8ed8158a-77eb-46be-90b7-199f80da07ef/solr#/displayResult</ref> naskiĝis la {{daton|19|majo|1930}} en [[Sásd]], li mortis la {{daton|12|januaro|2014}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Antal Plesz frekventis [[gimnazio]]n en [[Dombóvár]], poste konstruan lernejon en pli alta grado en [[Pécs]]. Li estis simpla laboristo en la jaroj 1948 kaj 1949, poste 2 jarojn teknikisto en [[Komló]]. Li akiris arkitektan [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Konstrua Trafika Teknikuniversitato]] en [[1956]], post 4 jaroj ankaŭ majstran diplomon. Post la diplomo li laboris en pluraj konstruadoj en [[Baranya]]. Inter 1964-1976 li laboris en ŝtata arkitekta ateliero en [[Miskolc]], pli poste en pluraj ŝtataj lokoj kaj li ankaŭ instruis inter 1970–1984. Depost fino de la [[socialismo]] (1990) li estis privata arkitekto. Li ricevis [[premio]]jn inter 1975-2009. Li edziĝis en 1965. == Liaj kreitaj konstruaĵoj (elekto) == * teretaĝaj loĝdomoj por ministoj en Komló, [[Zirc]] (1956–1957) * oficejo por nafta oficejo en [[Nagylengyel]] (1962) * hotelo en Miskolc (1964–1976) * ĉirkaŭaĵo de [[Stacidomo Nyugati]] (1978–1980) * restaŭrado de amfiteatro de [[Aquincum]] (2000) == Liaj kontribuoj (elekto) == * ''A vidéki sajátházépítés vizsgálata'' (kunlaboranto, 1951–1956) * ''Gépgyárak tervezése'' * ''Vallomások'' (2004) == Fontoj == * [https://www.mma.hu/muveszeti-hirek/-/event/10180/elhunyt-plesz-antal-epite-1 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210906091716/https://www.mma.hu/muveszeti-hirek/-/event/10180/elhunyt-plesz-antal-epite-1 |date=2021-09-06 }} * [http://www.szimamiskolc.hu/index.php?menu=2&page=1&id=61 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210906091716/http://www.szimamiskolc.hu/index.php?menu=2&page=1&id=61 |date=2021-09-06 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Plesz Antal}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} csqx2mdf6gqwilbobdwz8ku4d7p9sag 0 741521 9441734 7321378 2026-07-30T09:22:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kREM}} | nomo = Anse-à-l'Orme | dua nomo = {{Montreala metroo|REM}} | bildo = | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Stacio ''Anse-à-l'Orme'' | lando = Kanado | urbo = [[Sainte-Anne-de-Bellevue]] | situo = | latitudo = 45.42974 | longitudo = -73.917502 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 1 | trakoj = 1 | zono = | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = [[2024]] | fermo = | arkitekto = | proprietulo = | trafikanto = CDPQ Infra | kodo = | linio = Anse-à-l'Orme | linikoloro = {{Montreala metroo|krem}} | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Anse-à-l'Orme''' estas planita stacio de [[Réseau express métropolitain]], situanta en [[Sainte-Anne-de-Bellevue]]. [[Dosiero:Stations REM.png|450px|centra|eta|Planitaj stacioj de REM]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Réseau express métropolitain]] * [[Metroo de Montrealo]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] * [[Exo (Montrealo)]] * [[Stacioj de exo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo|https://rem.info/}} (REM) * [https://rem.info/en/stations/anse-a-lorme REM: Anse-à-l'Orme] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211020062347/https://rem.info/en/stations/anse-a-lorme |date=2021-10-20 }} {{Stacioj de REM}} {{DEFAŬLTORDIGO:Anse-a-l'Orme (REM)}} [[Kategorio:Stacioj de REM]] 9i5o7w901sjjqhe799j6qk8mw7ftye6 0 743353 9441333 9404629 2026-07-29T15:02:34Z Sj1mor 12103 9441333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Salvatore GARAU''' (naskiĝis la {{daton|10|oktobro|1953}}) estas [[Italio|itala]] [[skulptisto]] kaj [[pentristo]]. Liaj verkoj temas pri la protektado de la [[medio]], la kulturo kaj la socia [[etiko]]. ''[[Di tanto mare]]'' estis ekspozicio starigita en Oristano fare de [[Michelangelo Pistoletto]] kun Salvatore Garau inter junio 2009 kaj aŭgusto 2009. Ĝi estas konsiderata baza ekspozicio por la evoluo de la skulptaĵoj de Garau, en kiu oni intencis impliki la spektanton farante lin protagonisto de la verko kaj stimulante lin produkti siajn proprajn perceptojn. Ĉe aŭkcio la pentraĵo de Garau "Purpura kadro kun verda dikta ordo", akrilo sur kanvaso, cm. 60×60, el 2015, vendita kontraŭ 11.130 eŭroj, denove superas verkon de Maurizio Cattelan (dua kun "Peep show 85", vendita kontraŭ 6.700 eŭroj).<ref> L'Incontro (28-a de aprilo 2022) [https: //www.lincontro.news/dipinto-di-salvatore-garau-top-lot-allultima-asta-italiana-di-contemporary-art/]. ''Dipinto di Salvatore Garau supra loto all'ultima asta italiana di contemporary art''. Prenite la 20-an de junio 2023</ref> Garau estis la artisto plej sekvita fare de la amaskomunikilaro tutmonde. == Pentra stilo == Post akademia kaj figura komenco, la artisto disvolvis evokan, pasian kaj romantikan lingvon, bazitan sur "fluida" stilo kie digaĵoj, kolonoj kaj tuboj desegnitaj per grafito ofte estas centrigitaj en la kompozicio. Komence, li plejparte dediĉis sin al nigraj kaj blankaj verkoj.<ref>Crispolti|p. 243, eld. Pirovano.</ref> == Verkoj en Muzeoj == Garau'n verkoj troviĝas en pluraj muzeoj: * [[Gallerie d'Italia - Milano]] en [[Milano]]<ref>Karto de verkoj, [http://progettocultura.prod.h-art.it/it/opere/scultura-che-lancia-lucciole-segnali-di-pioggia ligilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160824150540/http://progettocultura.prod.h-art.it/it/opere/scultura-che-lancia-lucciole-segnali-di-pioggia |date=2016-08-24 }}</ref> * [[Muzeo de Moderna Arto de Saint-Étienne]] en [[Francio]]<ref>Permanent kolekto, [https://mamc.saint-etienne.fr/fr/collections?combine=Salvatore+Garau&field_type_oeuvre_target_id=All ligilo]</ref> * [[Farnesina-Kolekto]], Muzea Kolekto de la Itala Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj<ref>Farnesina-Kolekto, mapo de verkoj, Itala Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, p. 124, [https://collezionefarnesina.esteri.it/collezionefarnesina/resource/doc/2021/02/collezione_farnesina_ii_piano.pdf ligilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210509204250/https://collezionefarnesina.esteri.it/collezionefarnesina/resource/doc/2021/02/collezione_farnesina_ii_piano.pdf |date=2021-05-09 }}</ref> * [[Itala Ambasado, Seulo]], Sud-Koreio * [[Itala Ambasado, Brasílio]], Brazilo<ref>Brasilien - Ambasado kaj Itala Instituto en Brasílio organizas Personan Ekspozicion de Salvatore Garau, [https://www.esteri.it/mae/it/sala_stampa/archivionotizie/approfondimenti/brasile-aambasciata-e-istituto.html ligilo]</ref> * [[Muzeo de la Dudeka Jarcento]], Civika Muzeo de Nuna Arto en Milano<ref>Matino-Mascheroni, p. 383, [milano ligilo]</ref> * PAC - [[Pavilono de Nuna Arto en Milano]]<ref>Salvatore Garau: Rosso Wagner, [http://www.cittametropolitana.mi.it/cultura/manifestazioni/oberdan/rosso_wagner_salvatore_garau/biografia_artista ligilo]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Le Stelline-Fondaĵo]], Milano<ref>Permanent kolekto, [http://www.stelline.it/it/la-fondazione/home/collezione-permanente/collezione-permanente.html ligilo]</ref> * Eksterhejmoma Muzeo de Nuna Arto en [[Maglione (Italio)|Maglione]]<ref>Mapo de verkoj, [http://www.macam.org/map.pdf ligilo]</ref> * [[Civika Galerio de Modeno]]<ref>Battistini-Deggiovanni, pp. 16, 134, 218, [modena ligilo]</ref> * Banco di Sardegna Muzeo<ref>Ankaŭ en Sassari malfermiĝas artaĵkolektoj de institucioj al la publiko, [http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2011/10/02/news/invito-a-palazzo-banche-come-musei-per-un-giorno-1.3550278 ligilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160205071528/http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2011/10/02/news/invito-a-palazzo-banche-come-musei-per-un-giorno-1.3550278 |date=2016-02-05 }}</ref> * MAPP - Paolo Pini Arto Muzeo * Banca di Sassari Kolekto * Ars-Kolekto, Sardinia Fonduso<ref>Salvatore Garau, [https://ars.fondazionedisardegna.it/artista/57/garau ligilo]</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Lóránd Hegyi, Rosso Wagner - Wagner Red - Garau Salvatore, Ed. Corraini, 2015, ISBN 9788875704773 * Luciano Caramel, ''Dopo il concettuale'', Mazzotta, 1986. * Enrico Crispolti, ''La pittura in Italia. Il Novecento/3. Le ultime ricerche'', edited by Carlo Pirovano, Electa, 1994, ISBN 88-435-4840-9. * Enrico Crispolti, ''Que bien resistes'', Charta, 1994. * Maria Giovanna Battistini kaj Piero Deggiovanni (eldonita de), ''Raccolta del disegno contemporaneo: catalogo generale'', Modena, Nuova Alfa, 1994, ISBN 8877794003. * Lucia Matino, Silvia Mascheroni, ''Civico museo d'arte contemporanea'', Electa, 1994, ISBN 8843557009. * Lóránd Hegyi, ''Salvatore Garau. Photogrammes avec horizon'', Mondadori Electa, 2009, ISBN 8837069995. == Links == * [[Condotta (Garau)]] == Eksteraj ligiloj == * {{it}} Beni Culturali [https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/7c060-00010/?view=autori&offset=0&hid=43392&sort=sort_int "Paesaggio con titolo", 1999, Salvatore Garau] {{Vikicitaro}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Garau, Salvatore}} [[Kategorio:Italaj pentristoj|Garau]] 2l30pfr8lyzf7uysjvb0cqfostrm6s4 0 744021 9441321 8069771 2026-07-29T14:35:57Z Sj1mor 12103 9441321 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Budhismo}} '''Skandha''' (en [[sanskrito]], el kio ''skanda'' aŭ ''skando'', aŭ en [[palia lingvo]] '''khandha''', el kio ''kanda'' aŭ ''kando'') signifas "amason, agregaĵon, kolekton, grupigon".<ref name="DavidsStede1921p232">Thomas William Rhys Davids; William Stede (1921). [https://books.google.es/books?id=0Guw2CnxiucC&redir_esc=y Pali-English Dictionary.] Motilal Banarsidass. pp. 232–234. ISBN 978-81-208-1144-7.</ref> En [[Budhismo]], ĝi referencas al la '''kvin agregaĵoj de aliĝo''' ({{transl|pi|Pañcupādānakkhandhā}}), nome la kvin materialaj kaj mensaj faktoroj kiuj partoprenas en la starigo de aspiro kaj aliĝo. Ili estas klarifigitaj ankaŭ kiel la kvin faktoroj kiuj konstitutas kaj klarigas senteblan estaĵon kiel persono kaj personeco,<ref>{{cite book|author1=Robert E. Buswell Jr. |author2=Donald S. Lopez Jr. |title=The Princeton Dictionary of Buddhism |url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ |year=2013|publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-4805-8 |pages=708, 721–723, 827–828 }}</ref>{{sfn|Harvey|2013|p=55}}<ref name="Emmanuel2015skandhas">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=P_lmCgAAQBAJ|titolo=A Companion to Buddhist Philosophy|aŭtoro=Steven M. Emmanuel|jaro=2015|eldoninto=John Wiley & Sons|ISBN=978-1-119-14466-3|paĝoj=193, 232–233, 421–425}}</ref> sed tio estas posta interpretado reage al la "sarvastivada" [[esencismo]]. En la [[Teravado|teravada]] tradicio, [[sufero]] starigas kiam oni identigas sin kun aliĝo al la agregaĵo. Tiu sufero estas [[Nirvano|nuligita]] per rezigno de ligoj al agregaĵoj. La [[Mahajano|Mahajana]] tradicio asertas, ke la naturo de ĉiuj agregaĵoj estas esence malplena de sendependata ekzistado. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Budhismaj filozofiaj konceptoj]] [[Kategorio:Hinduismaj filozofiaj konceptoj]] [[Kategorio:Palia lingvo]] [[Kategorio:Sanskritaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:Metafilozofio]] aywjljrxk8szx1b7nmf01dgzgsdl20z 0 745865 9441516 8391830 2026-07-29T21:20:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Andrea HAUGEN''' (antaŭ edziĝo '''Andrea Meyer'''; 1969 – 13a de Oktobro 2021),<ref>{{Cite web|url=https://www.vg.no/i/8QR7PG|title=Disse ble drept på Kongsberg|website=www.vg.no|accessdate=17a de Oktobro 2021}}</ref> ankaŭ konata sub siaj [[kaŝnomo]]j '''Andréa Nebel''', '''Nebel''' kaj '''Nebelhexë''', estis germana muzikistino, verkistino, aktorino kaj pozistino. == Muziko == Laŭ siaj vortoj, ŝi estis influita de [[Cocteau Twins]], [[Kate Bush]] kaj la Benediktanaj Monaĥoj de Santo Domingo de Silos. Ekde 2003 ŝi publikigis sian muzikon sub la nomo '''Nebelhexë'''. == Verkoj == Andrea Haugen verkis filmajn scenarojn, kaj terurajn kaj satirajn. Ŝi komencis verki en 1995.<ref name="myspace.com">[http://www.myspace.com/nebelhexe Nebelhexë artist page on Myspace]</ref> Ŝi estis [[pagano]] kaj publike kritikis tion, kion ŝi rigardis kiel [[Patriarkeco|patriarkaj]] religioj, kiuj subpremas internan naturon de homoj. Ŝi verkis libron pri ĝermana [[spiriteco]] kaj [[Nord-ĝermana mitologio|mitologio]], ''"The Ancient Fires of Midgard"'' ([[Esperanto|Esperante]] "La antikvaj fajroj de [[Midgard]]").<ref>[http://castleofvampiria.com/interviews.item.php?id=000005 Nebelhexë] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180615004425/http://castleofvampiria.com/interviews.item.php?id=000005 |date=2018-06-15 }}, castleofvampiria.com</ref> Multe da ŝiaj sociaj kritikaj komentoj estis presitaj en alternativaj magazinoj kaj ankaŭ en norvegaj gazetoj kaj magazinoj. Ŝi verkis gotikan kaj [[Superrealismo|superrealisman]] poezion. Ŝi publikigis [[Vorto Parolata|deklamadan]] [[Kompakta disko|K-diskon]] kune kun sian poezian antologion ''"The Dark Side of Dreaming"'' ([[Esperanto|Esperante]] "La malluma flanko de sonĝado").<ref name="myspace.com" /> == Privata vivo == Andrea Haugen havis filinon, Alva, kun ŝia eksedzo [[Samoth|Tomas Haugen]].<ref>[myspace.com/nebelhexe_personal oral history, interview Nebelhexe]</ref> Ŝi loĝis en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj [[Norvegio]].<ref>[myspace.com/nebelhexe_personal Life Mag interview Nebelhexe]</ref> La 13-an de oktobro 2021, Andrea Haugen estis murdita kune kun kvar aliaj personoj dum la atako de [[Kongsberg]].<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/emperor-guitarists-ex-wife-among-five-people-killed-in-norway-bow-and-arrow-attack/|title=EMPEROR Guitarist's Ex-Wife Among Five People Killed In Norway Bow-And-Arrow Attack|date=16a de Oktobro 2021|website=BLABBERMOUTH.NET|accessdate=17a de Oktobro 2021}}</ref> == Diskaro == === Aghast === * ''Hexerei im Zwielicht der Finsternis'', [[Kompakta disko|KD]]/PD 1995 === Hagalaz' Runedance === * ''When the Trees Were Silenced'', vinila [[unuopaĵo]] 1996 * ''The Winds That Sang of Midgard’s Fate'', KD 1998 * ''Urd – That Which Was'', MCD/Picture disc 1999 * ''On Wings of Rapture'', KD [[unuopaĵo]] 2000 * ''Volven'', KD/[[Gramofondisko|vinila disko]]/Picture disc 2000 * ''Frigga’s Web'', KD/vinila disko 2002 === Nebelhexë === * ''Laguz – Within the Lake'', KD 2004 * ''Essensual'', KD 2006 * ''Dead Waters'', KD 2009 * ''Don't Kill The Animals, [[muzikalbumeto]], 2009, kun usona muzikisto [[Jarboe]] === Andréa Nebel === * ''The Dark Side Of Dreaming'', KD 2011 === Aghast Manor === * ''Gaslights'', KD 2012 * ''Penetrate'', KD 2013 === Kiel gastomuzikisto === * Cradle of Filth – ''The Principle of Evil Made Flesh'' 1994 (menciita kiel '''Andrea Meyer'''). * Satyricon – ''Nemesis Divina'' 1996 == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * ''Understanding the Northern Myths and Traditions'' (2000) * ''Dark Side of Dreaming – poems and short stories'' * ''Walking With The Night – a book of shadows'' * ''Feed My Shadow Nature'' * ''Simply Exceptional'' * ''The Shadow Of Eloise'' * ''The Neighbour'' * ''The Body In The Skeleton House'' * ''Behind Church Walls'' * ''Das Erbe der Familie Rimbaud'' == Vidu ankaŭ == * [[Novpagana muziko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20100420112722/http://www.andreanebel.com/ retejo de Nebelhexë] * [http://www.myspace.com/nebelhexe Oficiala loko ĉe myspace] * Tiu ĉi artikolo estas tradukita el la angla Vikipedio. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haugen, Andrea}} [[Kategorio:Germanaj muzikistoj]] nkag0rjwseu6z5oe60lravwu4kkt7o6 0 746286 9441704 9396481 2026-07-30T07:57:06Z Sj1mor 12103 9441704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''{{PAĜONOMO}}''' - naskiĝis la 6-an de decembro 1941 en [[Fort Wayne]] - estas [[usono|usona]] [[artisto]], skulptisto, fotisto kaj desegnisto. Li ĝenerale perceptiĝas kiel ano de [[koncepta arto]]. <!-- == Referencoj == {{referencoj}} --> {{projektoj}} {{ĝermeto|artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nauman}} [[Kategorio:Usonaj artistoj]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj]] 4zzpkt4d5rmfwjjarz2ckrdbl45j182 0 751126 9441743 9363948 2026-07-30T09:26:25Z Sj1mor 12103 9441743 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align="right" width="20%" |+ '''Profunda ekologio kaj dominanta paradigmo''' |- | '''Profunda ekologio''': * Ekvilibro inter ser homa<br />kaj naturo. * Limo de naturaj rimedoj,<br />propono de unu scienco integra kaj malfermita. * Revizio de la paŭtoj<br />de la ekonomia kresko * Sobra diskurso, pli da kontakto<br />kun aliaj formoj de konsumo kaj interŝanĝo. * Homo en la servo por la tero. '''Dominanta paradigmo''': * La naturo kiel obstaklo<br />al progreso. * Dominanta scienco, prioritato<br />al homa racio. * Senlima kresko kiel<br />stato de bonfarto. * Konsumentismo * La tero en la servo de la homo. |}[[Dosiero:Arnenass28aug2003.jpg|eta|300x300px| Arne Næss|maldekstra]] '''Profunda ekologio''' (angle ''Deep Ecology)'' estas unu el la branĉoj de ekologia filozofio sub la [[verda ideologio]]. Kvankam la norvega filozofo [[Arne Naess]]<ref>(en) [[Arne Naess|Naess, Arne]]. ''The shallow and the deep, long-range ecology movement. A summary'' in: Inquiry. London: Routledge (1973), 16 volumoj, 1-a ĉapitro, paĝoj 95-100.</ref> estas ĝenerale konsiderata la fondinto de profunda ekologio, la libro laŭ kiu la profunda ekologio estis nomita estas "Deep Ecology" de Bill Devall kaj Georg Sessions (1986). La celo de profunda ekologio estas establi kaj unuigi reprezentantojn de malsamaj mondkonceptoj kun teoria kadro kiu estas akceptebla por ĉiuj por ekagi surbaze de ĝi. Unu el la plej konataj versioj de la Deep Ecology Platform estis evoluigita en majo 1995 fare de partoprenantoj en kurso pri profunda ekologio en la [[Schumacher College]], angla ekologia lernejo. Estas ankaŭ pli fruaj kaj iomete malsamaj versioj de ĉi tiu platformo. == Tezoj == Ĝi konsistas el ok tezoj  . # Ĉio, kio vivas, havas valoron en si mem , sendepende de ĝia utileco al homoj. # La [[Biodiverseco-riĉaĵejo|riĉeco kaj diverseco de la naturo]] kontribuas al la bonfarto de la vivo kaj havas sendependan valoron. # Homoj ne havas la rajton redukti la riĉecon kaj diversecon de vivo, krom por siaj propraj esencaj bezonoj kaj en respondeca maniero. # La efiko de homoj sur la mondo estas tro granda kaj rapide plimalboniĝas. # La ŝlosilaj elementoj de ĉi tiu efiko estas la vivstiloj kaj abundo de homoj. # La vivo, inkluzive de kultura diverseco, povas prosperi nur se homoj malpliigas sian influon. # Tial la bazaj ideologiaj, politikaj, ekonomiaj kaj teknologiaj strukturoj devas ŝanĝiĝi. # Tiuj, kiuj ampleksas la principojn de rezigno, havas la devon partopreni fari la necesajn ŝanĝojn en paca kaj demokratia maniero. == Lingva ekologio kaj profunda ekologio == ''"Il Manifesto de la terra''" - '''Manifesto de la tero''' <ref>(it-eo) D. Astori, L. Mazzoni Benoni, ''[https://www.libreriauniversitaria.it/manifesto-terra-ecologia-profonda-ecologia/libro/9788832158212 Il manifesto per la Terra. Ecologia profonda ed ecologia linguistica (La manifesto por la Tero]. Profunda ekologio kaj lingva ekologio),'' 110 paĝoj, 2021, eld. Athenaeum Edizioni Universitarie, ISBN 8832158213</ref> (dulingva eldono it-eo) de Davide Astori kaj Luciano Mazzoni Benoni temas pri profunda ekologio kaj lingva ekololgio. Ted Mosquin kaj Stan Rowe, kanadaj akademianoj pri biologia diverseco kaj ekologio, publikigis en 2014 unu el la bazaj dokumentoj de la profunda ekologio. Profunda ekologio estas pensmovado tute ekster kaj preter ĉiuj naciaj kaj lingvaj limoj. Ekzistas lingvo trans ĉiuj limoj: Esperanto. La traduko al Esperanto de baza dokumento pri la profunda ekologio kaj de la Platformo de Naess kaj Sessions, havas signifon kiu preterpasas la simplan lingvan tradukon. La elstara punkto de la Manifesto estas - en la ĝeneralaj premisoj - 'Malsukcesis la 10.000-jara eksperimento de la homaro por adopti vivmanieron koste de la naturo kaj kiu kulminas en ekonomia tutmondiĝo'<ref>(it, eo) el la antaŭparolo de Guido Dalla Casa</ref>. == Eminentaj reprezentantoj de profunda ekologio (elekto) == * [[Fritjof Capra]] * [[Terence McKenna]] * Arne Næss * Bill Devall * George Sessions * [[Theodore Roszak]] * Ralph Metzner * Dolores LaChapelle * [[Leonardo Boff]] == Kritiko == Koncerne la profundan ekologion precipe [[Murray Bookchin]] emfazas sian malsaman vizion de la rilatoj inter la homoj kaj la natura mondo: dum la profunda ekologio adoptas biocentran perspektivon, laŭ kiu ĉiuj vivantaj organismoj havas egalan valoron kaj gravecon, Laŭ Bookchin, la profunda ekologio ne kapablas kompreni la aŭtentikajn radikojn de la ekologia krizo, konsiderante la tutan homaron kiel kulpan de la ekologia katastrofo kaj esperante pri demografia kontrolpolitiko nekongrua kun la "humanisma" vizio de Bookchin. Ramachandra Guha kaj Joan Martinez Alier kritikas kvar difinajn karakterizaĵojn de profunda ekologio. Unue, ĉar profundaj ekologiistoj opinias, ke mediaj movadoj devas transiri de antropocentra al ekocentra aliro, ili ne rekonas la du plej fundamentajn mediajn krizojn, kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ: 1) trokonsumado en la tutmonda nordo kaj 2) kreskanta [[militizado]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Gaja hipotezo]] * [[Tutmonda varmiĝo]] * [[Poluo|Poluado]] * [[Naturprotektismo]] * [[Dezertiĝado]] * [[Ekosofio]] * [[Formortintaj bestoj]] * [[Klimata ŝanĝo]] * [[Daŭripova disvolviĝo]] * [[Ozontavola detruo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.centerfordeepecology.org/ La Centro por Profunda Ekologio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130601181345/http://centerfordeepecology.org/ |date=2013-06-01 }} * [https://web.archive.org/web/20080630041351/http://www.deepecology.org/movement.htm Deep Ecology Movement], Alan Drengson, Fundamento por Profunda Ekologio. * [http://www.cep.unt.edu/enethics.html Revuo pri Media Etiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190210010404/http://www.cep.unt.edu/enethics.html |date=2019-02-10 }} * [http://www.thegreatstory.org/ La Granda Rakonto] * [https://web.archive.org/web/20080220163413/http://gaia.iinet.net.au/ Fondaĵo Gaia] * [http://www.unitedearth.com.au/deepecology.html Unuiĝinta Tero: ''Profunda Ekologio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130410211725/http://www.unitedearth.com.au/deepecology.html |date=2013-04-10 }} Versio de la originala paĝo arkivita la 10-an de aprilo 2013 (angle ) * [http://www.nancho.net/advisors/anaes.html Arne Naess: ''Profunda Ekologio''] {{en}} [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Socio]] 11plblhlaaygzn5xu4ryyszm1a7yau2 0 755650 9441245 9440802 2026-07-29T12:56:40Z ThomasPusch 1869 9441245 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Fremont}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Fremont |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= [[Cañon City]] |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} [[dosiero:Robison Mansion.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Robison'' en [[Cañon City]]}}]] [[dosiero:Samuel H. Atwater House.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|vilao ''Atwater'' same en [[Cañon City]]}}]] La '''kantono Fremont''' - [[angle]] ''Fremont County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]], kiu nomatas laŭ [[John C. Frémont]] (1813-1890), [[Usono|usona]] [[politikisto]]. Ĝia administra centro estas la urbo [[Cañon City]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> [[dosiero:Canon City Colorado Old Carnegie Library.jpg|eta|centra|280ra|{{centre|la malnova urba [[biblioteko]] ''[[Bibliotekoj Carnegie|Carnegie]]''}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fremont}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] iar0r9pkhvudwavqznzdnmxvfi62zq4 10 757466 9441255 9440385 2026-07-29T13:08:05Z ThomasPusch 1869 Ankoraŭ venos kvar pliaj: Cheyenne, Delta, El Paso kaj Elbert 9441255 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:flag of Colorado.svg|40px]] |titolo=[[kantonoj de Usono|kantonoj]] de [[Koloradio]] |nomo = kantonoj de Koloradio |listo1= [[kantono Adams (Koloradio)|Adams]] {{!}} [[kantono Alamosa|Alamosa]] {{!}} [[kantono Arapahoe|Arapahoe]] {{!}} [[kantono Archuleta|Archuleta]] {{!}} [[kantono Baca|Baca]] {{!}} [[kantono Bent|Bent]] {{!}} [[kantono Boulder|Boulder]] {{!}} [[kantono Chaffee|Chaffee]] {{!}} [[Kantono Cheyenne (Koloradio)|Cheyenne ]] {{!}} [[kantono Clear Creek|Clear Creek]] {{!}} [[kantono Conejos|Conejos]] {{!}} [[kantono Costilla|Costilla]] {{!}} [[kantono Crowley|Crowley]] {{!}} [[Kantono Custer (Koloradio)|Custer]] {{!}} [[Kantono Delta (Koloradio)|Delta]] {{!}} [[Kantono Dolores|Dolores]] {{!}} [[Kantono Douglas (Koloradio)|Douglas]] {{!}} [[Kantono Eagle|Eagle]] {{!}} [[Kantono El Paso (Koloradio)|El Paso]] {{!}} [[Kantono Elbert (Koloradio)|Elbert ]] {{!}} [[kantono Fremont (Koloradio)|Fremont ]] {{!}} [[Kantono Garfield (Koloradio)|Garfield]] {{!}} [[Kantono Gilpin|Gilpin]] {{!}} [[kantono Grand (Koloradio)|Grand]] {{!}} [[kantono Gunnison|Gunnison]] {{!}} [[kantono Hinsdale|Hinsdale]] {{!}} [[kantono Huerfano|Huerfano]] {{!}} [[kantono Jackson (Koloradio)|Jackson]] {{!}} [[kantono Jefferson (Koloradio)|Jefferson]] {{!}} [[kantono Kit Carson|Kit Carson]] {{!}} [[Kantono Lake (Koloradio)|Lake]] {{!}} [[kantono Larimer|Larimer]] {{!}} [[kantono Las Animas|Las Animas]] {{!}} [[kantono Lincoln (Koloradio)|Lincoln]] {{!}} [[kantono Mesa|Mesa]] {{!}} [[kantono Moffat|Moffat]] {{!}} [[kantono Montezuma|Montezuma]] {{!}} [[kantono Montrose|Montrose]] {{!}} [[kantono Morgan (Koloradio)|Morgan]] {{!}} [[kantono Otero (Koloradio)|Otero]] [[kantono Ouray|Ouray]] {{!}}{{!}} [[kantono Park (Koloradio)|Park]] {{!}} [[kantono Pitkin|Pitkin]] {{!}} [[kantono Prowers|Prowers]] {{!}} [[kantono Pueblo|Pueblo]] {{!}} [[kantono Rio Blanco|Rio Blanco]] {{!}} [[kantono Rio Grande|Rio Grande]] {{!}} [[kantono Routt|Routt]] {{!}} [[kantono Saguache|Saguache]] {{!}} [[kantono San Juan (Koloradio)|San Juan]] {{!}} [[kantono San Miguel (Koloradio)|San Miguel]] {{!}} [[Kantono Sedgwick (Koloradio)|Sedgwick]] {{!}} [[Kantono Teller|Teller]] {{!}} [[kantono Washington (Koloradio)|Washington]] {{!}} [[kantono Weld|Weld]] {{!}} [[kantono Yuma (Koloradio)|Yuma]] - ampleksigota kiam estos novaj tekstoj }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Usono|Koloradio]] [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio| ]] </noinclude> env0e8wtw0gz540vuexckfr05pyq0kw 0 765783 9441524 8728828 2026-07-29T22:28:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441524 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto|fono=muzikgrupo|dosiero=Boombox-gdansk-nnastazja-IMG 6289-5.jpg|deveno=[[Ukrainio]] |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Andrij Volodimiroviĉ Ĥlivnjuk''' ({{lang-uk|Андрій Володимирович Хливнюк}}; naskiĝis {{naskiĝdato|1973|12|31}} en [[Ĉerkaso]] ([[Sovetunio]]) estas [[Ukrainio|ukrainia]] muzikisto, kantisto kaj verkisto. Li estas la kantisto kaj gvidanto de la grupo de [[BoomBox]]<ref>[https://www.vilaweb.cat/noticies/la-historia-dandriy-khlyvnyuk-el-raper-mes-famos-ducraina-que-sha-enrolat-a-lexercit/ La història d’Andriy Khlyvnyuk, el raper més famós d’Ucraïna que s’ha enrolat a l’exèrcit]</ref> kiu havas grandan popularecon en Ukrainio kaj Rusio<ref>[http://lavinamusic.com/index.php?option=com_content&view=article&id=101&Itemid=97&lang=ua#]()</ref>. En 2022, post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|rusia invado de Ukrainio]], li aliĝis al la Ukraina Teritoria Defenda Forto. Tiam aperis en la reto video, kie Ĥlivnjuk kantis la ukrainan popolkanton [[Hej, en herbejo ruĝa viburno]], kiu fariĝis ŝlagro en sociaj retoj. Poste, la sudafrika muzikisto The Kiffness ankaŭ subtenis la ukrainan popolon en la milito kontraŭ la rusia armeo kaj registris remiksaĵon de tiu ĉi kanto farita de Ĥlivnjuk.<ref>[https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/the-kiffness-viral-video-ukrainian-folk-song/ The Kiffness goes viral! Check out his Ukrainian folk song [video<nowiki>]</nowiki>] ''The South African'', 7-a de marto 2022</ref> La 26-an de marto 2022 la grupo de Ĥlivnjuk estis mortige pafita, perdante du ŝarĝaŭtojn kaj Ĥlivnjuk ricevante vundon al la vizaĝo. Li transoficiĝis de la Teritoriaj Defendtrupoj al servado en la Nacia Polico de Ukrainio.<ref>[https://telegraf.com.ua/lifestyle/2022-03-26/5700608-lider-gruppy-bumboks-ranen-vremya-minometnogo-obstrela-foto Лидер группы "Бумбокс" ранен во время минометного обстрела: фото], ''Телеграф'', 26-a de marto 2022</ref>. [[David Gilmour]] uzis la ''a capella''-n registradon de Ĥlivnjuk de "[[Hej, en herbejo ruĝa viburno]]" ({{lang-uk|Ой у лузі червона калина}})<ref>[https://suspilne.media/212308-lider-bumboks-spivae-oj-u-luzi-cervona-kalina/ Лідер "Бумбокс" співає "Ой, у лузі червона калина"] ''Суспільне | Новини '', 28-a de februaro 2022</ref> sur la unuopaĵo de aprilo 2022 de [[Pink Floyd]] "Hey, Hey, Rise Up!" en subteno de Ukrainio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Muziko}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĥlivnjuk, Andrij}} [[Kategorio:Tenoroj]] [[Kategorio:Ukrainaj kantistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj militistoj]] rsjmgz3hf6hsiilbd7vetf02yjwrn66 0 766922 9441437 9425079 2026-07-29T18:08:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441437 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Amélie-Julie CANDEILLE''' (nokto de 30/31 julio [[1767]], [[Paroĥo|paroko]] de [[Preĝejo Saint-Sulpice de Parizo|Sankta-Sulpice]], Parizo – la [[4-an de februaro]] [[1834]], Parizo) estis francino de flandra deveno, kiu elstaris sur pluraj flankoj de la pariza muzika vivo kaj estis unu el la plej sukcesaj komponistinoj en la tempo de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Ŝi distingiĝis kiel kantisto, aktorino, harpisto, pianisto, kantverkisto, dramisto, komikulo, tekstaŭtoro. == Vivo == {{Virinoj en muziko|107}}<ref>Esperanta Retradio "[http://esperantaretradio.blogspot.com/2022/04/virinoj-en-muziko-107.html?view=flipcard Virinoj en muziko" numero 107] </ref> [[Dosiero:Amélie-Julie_Candeille.jpg|eta|Candeille rolulas en "''Catherine, ou la Belle fermière"'' sur la scenejo de la Théâtre-Français en 1792]]Amélie-Julie Candeille, kiel multaj virinaj muzikistoj de sia tempo, venis de muzika familio. Ŝia patro, Pierre-Joseph Candeille (1744–1827) estis komponisto, aktoro, operkantisto, reĝisoro <ref>[[François-Joseph Fétis]], ''Biographie universelle des musiciens''</ref>, kaj la bazinstruisto de sia filino. Amélie-Julie prezentiĝis grandskale kiel [[mirinfano]] en [[Ĉambra orkestro|ĉambraj orkestroj]]. En la aĝo de 7 jaroj, ŝi ludis en [[koncerto]] antaŭ la [[Reĝo de Francio|franca reĝo]], kaj laŭdire, ludis en koncerto kun la adoleskanto [[Mozart]]; antaŭ la aĝo de 13 ŝi aperis publike kiel kantisto, pianisto, kaj harpisto; en la aĝo de 15 ŝi debutis ĉe la ''[[Académie royale de Musique]]''; je sia 16 jaraĝo ŝi debutis ĉe [[fortepiano]] en la ''Concert Spirituel''. Tiam ŝi jam komponis [[Sonato|sonatojn]], [[Romanco (muziko)|romancojn]], kaj [[Ario|ariojn]] por [[klaviceno]] kaj piano; kiam ŝi aĝis 17 ŝi jam premieris konĉerton kiun ŝi mem komponis. Malgraŭ ke siaj kolegoj de la ''[[Comédie française|Comédie-Française]]'' konsideris ŝin nur kiel unu el la [[Kortegano|korteganinoj]] de [[Versailles]], Amélie-Julie Candeille aliĝis al tiuj aktoroj kiuj bonvenigis la [[Franca revolucio de 1789|Francan Revolucion en 1789]]. En tiu ĉi jaro, kiel preteksto por konfrontiĝo, la klubo “Amikoj de nigruloj” (''Amis des Noirs''), invitis ŝin, kaj ŝi akceptis ludi la rolon de la juna [[Sklaveco|sklavino]] ''Mirza'' en “la feliĉa ŝiprompiĝo” (''L'heureux naufrage'') (1789), triakta teatraĵo de [[Olympe de Gouges]] denuncanta la vivkondiĉojn de sklavoj en [[francaj kolonioj]] <ref>Jean-Claude Fabre de l'Aude [fr], ''Mémoires d'un pair de France'', I, 197–201</ref>. Instigitaj de Viotti kaj Cramer ŝi lasis la ''Comédie-Française'' kaj vojaĝis por oferti koncertojn en [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj [[Anglio]]. Dum tiuj vojaĝoj ŝi komponis siajn unuajn pecojn de drama muziko (1789). Post sia reveno al Parizo, Julie Candeille estis stelo de la salonoj de la klubo “Amikoj de nigruloj” kaj verŝajne de la salonoj de Mme de Lameth kiun ankaŭ vizitis [[Robespierre]]. Laŭdire Julie Candeille estis tiam tre proksima al [[:en:Pierre_Victurnien_Vergniaud|Vergniaud]], kiu fariĝis brila [[oratoro]] por ''la [[Ĝirondano|Girondins]]''. La Revolucio vere relanĉis ŝian karieron, ŝi revenis al la scenejo aliĝante al la ''Théâtre de la République'' (1790). Ŝi premieris sian plej faman [[Opero|operon]], la triaktan lirikan komedion “Catherine, aŭ La bela farmisto” (''Catherine, ou La belle fermière'') (1792). Ŝi mem verkis la tekston kaj la muzikon por la opero kaj ludis la ĉefrolon. Ĝi estis unue prezentita dum la proceso de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Lodoviko la 16-a]], kaj ĝi estis ripetita pli ol 150 fojojn en la venontaj 35 jaroj kaj ricevis iun internacian rekonon. Ĝi motivis multajn eldonojn de aranĝoj de la arioj kun [[harpo]] aŭ pianakompano <ref>"La justification de Julie Candeille en réponse à Audiffret. Notice historique sur Julie Candeille" (extract from Michaud's ''Dictionnaire'')</ref>. Malgraŭ sia populareco, kaj pro siaj Girondin-simpatioj, Julie Candeille estis objekto de plendo kaj serĉo en sia loĝejo fare de la aŭtoritatoj (1793). [[Deputito (Francio)|Deputito]] sukcesis eviti ke ŝi estu arestita <ref>[[Julien de Toulouse]], ''Encore un mot àmes détracteurs. Compte rendu de ma fortune'', Paris, l'an III.</ref>. Estas dirite ke jarojn poste ŝi gajnis por sia edzo la komision por konstrui la [[Kaleŝo|kaleŝon]] de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] por lia [[kronado]] <ref>Ĉi tiu kaleŝo estis mirindaĵo de teknologio de la Unua Franca Imperio kaj poste venis en la kolekton de [[Madame Tussauds]] en Londono, kie ĝi estis detruita en fajro en 1925.</ref>, kaj en 1803, Candeille aranĝis ke Napoleono kaj lia edzino estu akceptitaj en [[Bruselo]]; ŝi ankaŭ profitis de [[pensio]] de la nova imperiestrino [[Maria Luisa de Burbono-Parmo|Maria Luisa]]. Ŝia dua opero estis iomete skandala verskomedio titolita “La Bayadère aŭ la francoj en Surat” (''La Bayadère ou le Français à Surate''). Ankaŭ en tiu ĉi ŝi ludis la titolrolon, sed ĝi ne estis tiel sukcesa kiel ŝi esperis. Nuntempaj diskutoj pri ŝia muziko elstarigas la superecon de [[melodio]] kaj la uzon de simplaj [[Harmonio (muziko)|harmonioj]] uzitaj en ĉiuj ŝiaj verkoj. Ŝi komponis en la stilo de Grétry, kiun ŝi tre admiris. Ŝiaj klavarverkoj, kiujn ŝi komponis por siaj personaj prezentoj estas virtuozaj; ŝiaj pluvivaj muzikaj verkoj inkludas klavarkonĉerton, tri klavarsonatojn (kelkaj kun violonakompano), kaj piandueton. Multaj aliaj verkoj estas perditaj, inkluzive de klavarsonatoj, [[Dueto|duetoj]], [[Fantazio (muziko)|fantaziaĵoj]], kaj kromaj varioj. Tiu rimarkinda kaj kreiva virino verkis ankaŭ ok teatraĵojn, kvankam nur unu postvivis la ruinojn de la tempo.[[Dosiero:Julie_Candeille.jpg|eta|Candeille ĉ. 1810, gravuraĵo fare de Coeuré laŭ la tekniko de [[Pierre-Paul Prud'hon]]]] == Verkoj == === Literaturo === Candeille estis ofte kritikita por ŝia vanteco kaj ŝiaj stadiaj laboroj ricevis multajn malfavorajn reviziojn en la Parizaj paperoj. Candeille kunmetis totalon de 8 laboroj por stadio, nur unu el kiu (Catherine, ou La Belle fermière) estas extant. * ''Catherine, ou la Belle fermière'', Parizo, jaro 2. * ''La Bayadère, ou le Français à Surate'', Parizo, jaro 3. * ''Ida, ou l'orpheline de Berlino'', teatraĵo en tri aktoj. * ''Louise, ou la réconciliation.'' * ''Lydie, ou les mariages manqués'', Parizo, 1809. * ''Bathilde, reine des Francs'', Parizo, 1814. * ''Vers sur la bonté''. * ''Pravigo de Julie Candeille en réponse à Audiffret''. * ''Memoraĵoj de'' ''[[Brajtono|Brighton]]'', ''[[Londono|Londres]]'' ''et Pariso'', Parizo, 1818. * ''Agnès de France, ou le douzième siècle'', Parizo, 1821. === Muziko === * Tri sonatoj por [[klaviceno]], kun violona akompano. * Konĉerto por piano kaj ŝnuroj. * Du granda-sonatoj por piano, opus 8 (sub la nomo Julie Simons). * Fantaisie por piano (dediĉita al Mme Rivière). * Nocturne por piano (fantaisie n. 5, Op. 11). == Bibliografio == * Goertzen, Valerie Woodring. "The Eighteenth Century." In ''From Convent to Concert Hall: A Guide to Women Composers'', ed. [[Sylvia Glickman]] and Martha Furman Schleifer, 91–152. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2003. * Letzter, Jacqueline and Adelson, Robert. ''Women Writing Opera: Creativity and Controversy in the Age of the French Revolution''. Berkeley: University of California Press, 2001. * Neuls-Bates, Carol. ''Women in Music: An Anthology of Source Readings from the Middle Ages to the Present.'' Boston: Northeastern University Press, 1996. * [[Rushton, Julian]], et al.: "Candeille, Julie", ''[[Grove Music Online]]'' (Accessed 14 February 2007) * Sadie, Julie Anne. "Musiciennes of the Ancien Régime." In ''Women Making Music: the Western Art Tradition, 1150–1950'', ed. Jane Bowers and Judith Tick, 91–223. Chicago: University of Illinois Press, 1987. * Biography of [[Anne-Louis Girodet de Roussy-Trioson|Anne-Louis Girodet]] and Amélie-Julie Candeille, Bibliothèque nationale, département des manuscrits. * [[Joseph François Michaud|Michaud]], ''Dictionnaire biographique'' (article on Candeille). * [[Arthur Pougin]], ''Une charmeuse, Julie Candeille'', Le Ménestrel, 7.10.1833. * Th. Casevitz, "Une actrice femme de lettres au XVIIIe siècle, Julie Candeille", ''Revue hebdomadaire'', Paris, October 1923. * Jean Stern, "Le mari de Mlle Lange", ''Revue des questions historiques'', vol. 176. == Ikonografio == * Olivier Blanc, ''Portraits de femmes, Artistes et modèles à l'époque de Marie-Antoinette'', Paris, Didier Carpentier, 2006. == Diskografio == * ''Mostly Romantic Music by Women Composers.'' Sonata no. 1. [[Selma Epstein]], piano. Chromattica (1987). 1 Sound cassette. * ''Women Composers: an International Sampler.'' Grande Sonata no. 1. Selma Epstein, piano. Chromattica (1988). 1 Sound cassette. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (en la franca) [https://web.archive.org/web/20071007125210/http://cesar.org.uk/cesar2/people/people.php?fct=edit&person_UOID=200033 18th century productions of her plays], cesar.org.uk {{IMSLP|id=Candeille%2C_Julie|cname=Candeille}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Candeille, Amélie-Julie }} [[Kategorio:Francaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Francaj operkomponistoj]] l5aa0tqiggqdpq7j8vks0eue3ozzxwc 0 777434 9441555 7657425 2026-07-30T02:26:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441555 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = András Rajnai |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Riegelmann András }} '''[[Andreo|András]] Rajnai''' [andrAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Rajnai András''' estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]], [[scenaristo]]. Lia origina familia nomo estis ''Riegelmann''. András Riegelmann<ref>https://www.imdb.com/name/nm1635730/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM122508</ref> naskiĝis la {{daton|7|julio|1934}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|28|januaro|2004}} en Budapeŝto. == Biografio == András Rajnai inter 1952–1958 estis [[ĵurnalisto]] kaj ankaŭ poemadis. Inter [[1958]]–[[1996]] lia laborejo estis la [[Hungara Televizio]], dum en [[1965]] li akiris [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. En 1974 en la televizio establis esploran grupon, kiu iĝis branĉo pri [[video]]j en 1982. Li ricevis kelkajn [[premio]]jn. Li edziĝis en 1959, lia [[edzino]] naskis [[filo]]n en 1968. == Liaj televidaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto) == * ''Pirx kalandjai'' (serio, 5 epizodoj, 1973) - ankaŭ scenaristo * ''A nagy Romulus'' (1984) * ''Szindbád nyolcadik utazása'' (serio, 12 epizodoj, 1989) * ''Szent Gellért legendája'' (1994) - ankaŭ scenaristo == Liaj scenarlibroj (elekto) == * ''Gulliver a törpék országában'' (1974) * ''A világkagyló mítosza'' (1982) == Liaj kontribuoj == * ''Az elektronikus művészet és a sci-fi'' (1974) * ''Sugarakból teremtett világ: A virtuális valóság kutatása a televízióban'' (1998) * ''A műsorötlettől a képernyőig'' (televida lernolibro, 1999) == Fontoj == * [http://www.tvmt.hu/Rajnai%20Andr%C3%A1s.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028210536/http://www.tvmt.hu/Rajnai%20Andr%C3%A1s.htm |date=2021-10-28 }} * [http://www.hitchcock.hu/filmes/hunhorror/Rajnai/rajnai_andras.htm hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.mafab.hu/people/andras-rajnai-1546839.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.tvmt.hu/Rajnai%20Andr%C3%A1s.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028210536/http://www.tvmt.hu/Rajnai%20Andr%C3%A1s.htm |date=2021-10-28 }} * [https://port.hu/adatlap/szemely/rajnai-andras/person-22619 filmoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rajnai Andras}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} tjwjhwgkwo9gygecr1ybdf3vhpd5xif 0 801038 9441761 9436881 2026-07-30T10:15:35Z Sj1mor 12103 9441761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo_priskribo = | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}]], [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} }} <!--[[Dosiero:International_Council_on_Archives_logo.png|alternative=International Council on Archives|eta|International Council on Archives]]--> La '''Internacia Konsilio de Arkivoj''' ({{l-en|International Council on Archives}}, mallongigita '''ICA,''' {{Lang-fr|Conseil international des archives}}, '''CIA''') estas internacia [[Ne-registara organizaĵo|ne-registara organizo]] kies celo estas antaŭenigi internacian kunlaboron por la uzo, evoluigo kaj konservado de [[Arkivo|arkivoj]] tutmonde. Unu el ĝiaj ĉefaj agadoj estas disvastigi publikan konscion pri graveco de arĥivoj. ICA reprezentas la interesojn de arkivaj institucioj kaj arkivistoj tutmonde. Ĝi proksime kunlaboras kun aliaj interregistaraj organizaĵoj kiel [[Unesko|UNESKO]] kaj [[Internacia Centro por la Studo de Konservado kaj Restarigo de Kulturaj Propraĵoj|ICCROM]], same kiel kun aliaj [[Ne-registara organizaĵo|NRO]]-oj. == Historio == La organizo estis establita en 1948 kun la helpo de Charles Samaran kiu estis la direktoro de la Naciaj Arkivoj de [[Francio]]. La konsilio kunigas diversajn internaciajn organizaĵojn por historia konservado kaj dokumentado. == Membreco == En 2009 ICA havis pli ol 1,400 instituciajn membrojn de 190 landoj. Krome, 200 individuaj arkivistoj kaj ''dokumentadministrantoj'' estas membroj.Membreco estas malfermita al naciaj kaj internaciaj organizaĵoj, profesiaj grupoj kaj individuoj<ref>(en) ''[https://www.ica.org/en/timeline-international-council-archives A timeline of the International Council on Archives | International Council on Archives] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180611114804/https://www.ica.org/en/timeline-international-council-archives |date=2018-06-11 }}'' (Templinio de la Internacia provizo pri Arkivoj | Internacia pri Arkivoj). www.ica.org. Alirita la 9-an de majo 2017. Arkivita de la originalo, la 14-an de majo 2017.</ref>. Inter la membro-organizoj troviĝas interalie ''Arxivers sense Fronteres'' (Arkivoj sen Landlimoj). La Internacia Konsilio pri Arkivoj konservas proksiman partnerecon kun [[Unesko|UNESKO]] kaj estas fondinta membro de ''[[Internacia Komitato de Blua Ŝildo|Blue Shield International]]'', bazita en ''Den Haag'' ([[Hago]]), kiu laboras por protekti la [[Monda heredaĵo de Unesko|mondan kulturan heredaĵon]] minacatan de milito kaj naturaj katastrofoj<ref>(en) Kontaktpaĝo de la Blue Shield International, la 24-an de februaro 2015. [http://www.ancbs.org/cms/en/contact Arkivita de la originalo], la 12-a de novembro 2018. Alirita, la 24-an de februaro 2015.</ref>. La ICA eldonas revuon, ''*Comma*'' , kiu aperas unu- aŭ dufoje jare kaj inkluzivas materialon en la lingvoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj ankaŭ en la [[Germana lingvo|germana]]. == Organiza strukturo == La Internacia Konsilio pri Arkivoj estas dividita en 13 regionajn sekciojn interalie'EURBICA (European Regional Branch), eŭroipa sekcio de ICA. La planado kaj administrado de la programoj de la CIA estas ekzamenataj ĉe la Internacia Kongreso de Arkivoj, kiu okazas ĉiujn kvar jarojn, kaj ĉe la Internacia Konferenco de la Ronda Tablo pri Arkivoj (CITRA), kiu estas kunvokata ĉiujare por diskuti temojn de profesia intereso. == Misio-deklaro == La ICA estas neŭtrala, neregistara organizaĵo, financata de siaj membroj, kaj funkcias per la agadoj de ĉi tiu diversa membraro. Dum pli ol sesdek jaroj, la ICA kunigis arkivajn instituciojn kaj praktikistojn tutmonde pledantaj por bona arkiva administrado kaj fizika protektado de registrita heredaĵo, por disvolvi aŭtoritatajn normojn kaj plej bonajn praktikojn, kaj por instigi dialogon, interŝanĝon kaj pludoni de ĉi tiu scio kaj kompetenteco trans landlimojn"  . == Universala Deklaracio pri Arkivoj == En 2008 okazis en Kuala Lumpur, Malajzio, internacia konferenco de CIA kie la CIA konsentis pri deklaro en kiu ĝi establis la strategian direkton, kiun la organizo sekvu en la sekvaj dek jaroj, bazita sur tradiciaj strategioj, sed ankaŭ sur pli novigaj politikoj, fokusiantaj, ekzemple, la administradon de elektronikaj dokumentoj aŭ la trejnadon de profesiuloj en la uzo kaj regadon de novaj teknologioj. === Traduko al Esperanto === Esperantistoj-arkivistoj aktive partoprenis en la politiko kaj agadoj de CIA. [[Rubèn Fernández Asensio]] (Rubeno) tradukis la Universalan Deklaracion de Arkivoj al Esperanto, [[Heroldo Komunikas|HeKo]] 884 3-C, la 21-an de aŭgusto 2025<ref>(eo) [https://esperantio.net/heko/publikigita-la-esperanta-traduko-de-la-universala-deklaracio-de-arkivoj Publikigita la esperanta traduko de la Universala Deklaracio de Arkivo]j, [[HeKo]] 884 3-C, la 21-an de aŭgusto 2025.</ref>. * [https://www.ica.org/app/uploads/2025/08/Esperanto-%E2%80%93-Universal-Declaration-on-Archives-UDA.pdf Universala Deklaracio pri Arkivoj] (mallongigite UDA), ''International Council on Archives'' ''(ICA)'', aŭgusto 2025. === Kritiko === Analizinte la unuan frazon de la Deklaracio de Arkivoj, pruveblas kiel la internacia arĥivistika terminologio estas multe pli artefarita ol Esperanto mem, ĉar ĝi ne spegulas veran uzadon kaj kiel malfacilas ne nur internacia sed ankaŭ interfaka komunikado. == Internacia Normo Arkiva Priskribo - ISAD (G) == En [[1993]], la Internacia Konsilio pri Arkivoj aprobis la unuan skizon de ISAD(G) (Internacia Normo Arkiva Priskribo), celita iĝi normo por la elementoj inkluzivendaj en [[inventaro]] de retroviloj por arkivaj dokumentoj kreitaj de entreprenoj, individuoj kaj familioj. Reviziita versio, konata kiel ISAD(G)2, estis publikigita en 2000.{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Arkivo]] == Eksteraj ligiloj == * (en, fr) [https://www.ica.org/ Oficiala retejo de la Internacia Konsilio pri Arkivoj]: ica.org * (eo) [https://www.ica.org/app/uploads/2025/08/Esperanto-%E2%80%93-Universal-Declaration-on-Archives-UDA.pdf Universala Deklaracio pri Arkivoj] (mallongigite UDA), ''International Council on Archives'' ''(ICA)'', aŭgusto 2025. * (eo) [https://esperantoporun.org/eo/arkivoj/#elementor-toc__heading-anchor-4 Arkivoj de  Esperanto-tradukoj de okazaj dokumentoj de UN] * (eo) [https://esperantoporun.org/eo/arkivoj/#elementor-toc__heading-anchor-0 Arkivo de Informiloj de la oficejo de Universala Esperanto-Asocio por rilatoj kun Unuiĝintaj Nacioj] == Referencoj == [[Kategorio:Arkivoj]] [[Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1948]] [[Kategorio:Organizaĵoj kun sidejo en Parizo]] <references /> {{Bibliotekoj}} rkdht44expzunws9w0rjlkdmjjxzkey 0 804150 9441293 7828424 2026-07-29T13:55:29Z ThomasPusch 1869 {{apartigila paĝo|kantono Delta}} 9441293 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= Sandpoint11.jpg |bilda_larĝo= 250ra |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Miĉigano |mapo= Map of Michigan highlighting Delta County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |areo_tera_km2= 3058 |areo_akva_km2= 2100 |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= |retejo= <!-- aŭtomate metiĝas en la teksto mem --> }} La '''kantono Delta''' - [[angle]] ''Delta County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Miĉigano]]. Ĝia administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''. La kantono estis fondita la {{daton|{{#time:Y-m-d|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} }}. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {| |[[Dosiero:Samuel Elliot Farm.jpg|eta|maldekstra|233ra|{{centre|historia farmbieno ''Samuel Elliot''}}]] |[[Dosiero:St. Lawrence Catholic Church-Nahma.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|katolika kirko [[Laŭrenco de Romo]] en ''Nahma''}}]] |} {{projektoj}} {{Ĝermo|Miĉigano}} {{Kantonoj de Miĉigano}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Miĉigano]] 6mu5rb62w979pms909afp7vtq63aerw 0 805911 9441387 9427204 2026-07-29T16:33:30Z Sj1mor 12103 9441387 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Richard MEISTER''' (naskiĝinta la {{Daton|5|2|1881}} en [[Znojmo]], mortinta la {{Daton|11|6|1964}} en [[Vieno]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] filologo klasika kaj [[kulturfilozofo]]. Jam en 1920 li kontraŭis planojn de [[socialdemokratio|socialdemokratoj]] (ekz. de [[Otto Glöckel]]) neniigi gimnaziojn en Aŭstrio kaj enkonduki komunan lernejon por ĉiuj aĝantaj inter dek kaj dek kvar jaroj. Anis li ĉe la klubo [[Bärenhöhle (antisemitismo)|Bärenhöhle]]. == Vivo == Estante filo de advokato li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurbo antaŭ studi [[kompara lingvoscienco|komparan lingvosciencon]] ĉe [[Paul Kretschmer]], klasikan filologion ĉe [[Hans von Arnim]] kaj [[Edmund Hauler]] kaj filozofion ĉe L. Müller. Doktoriĝo kaj rajteco pri gimnaziinstruado sekvis por la fakoj helena kaj latina lingvo kaj filozofia propedeŭtiko. Poste li gastis du semestrojn ĉe la [[Universitato de Munkeno]] kie li asistantis en 1906/07 por la fabrikado de la korpuso ''Thesaurus Linguae Latinae''. De tiam konserviĝis multaj artikoloj legeblaj en ties volumoj numero 3 kaj 4. Inter 1907 kaj 1909 Meister estis provizora instruado en Znojmo kaj sekve ĝis 1918 en Vieno. Tiutempe li publikigis multajn artikolojn didaktikajn kaj eseojn pri la eternaj valoroj klerigaj de la [[Antikva epoko]]. Krome li recenzis aĵojn el la fakoj de klasika filologio, filozofio, historio kaj [[pedagogio]]. En 1918 li vokiĝis kiel eksterorda profesoro pri klasika filologio de la [[Universitato de Graz]] en 1920 kaj en 1923 li ekestis eksterorda profesoro ĉe la Universitato de Vieno; en marto 1923 oni nomumis lin orda profesoro pri [[instruo]].<ref>Tio faritis laŭ la eksplicita volo de la konservativa ministro [[Emil Schneider]] kontraŭ la volo de fakuloj kiel [[Karl Bühler]] aŭ [[Moritz Schlick]]. Reformoj klerigpolitikaj eble pro Meister eklamis. Jam la antaŭa profesoreco en Graz eblis sen habilitiĝo de Meister!</ref> En 1930/31 Meister dekanis, post 1945 plurajn jarojn li vicrektoris kaj en 1949/50 li rektoris. Pro makonsento kun [[nazioj|naziaj]] ideoj li perdis la profesoran statuson pri pedagogiko rajtante resti profesoro pri klasika filologio kaj tiufunkcie antaŭ docentadi altlerneje. Post la [[Dua mondmilito]] li reprofesoris samloke pri pedagogio kaj [[kulturfilozofio]] ĝis la 1956-a jaro. Li ankaŭ helpis [[Emil Gaar]] en la elfaro de lernolibroj (ekz. de [[Liber Latinus]]). == Graveco == [[Kulturfilozofio]]n li taksis efika pedagogia fundamentscienco kiu ebligis al li forlasigi tiun ĉi filozofibranĉon sian oftan senbazan banalecon. Meister restis sistema pensanto. Danke al siaj kreiva analizo de la kultura kaj eduka terminoj, kun inkluzivigo de modernaj atingoj el la kampoj de psikologio, etiko, logiko, estetiko kaj historio, li metis fundamento de relative memstara modernda pedagogiko. == Honoroj == * 1945/1951: vicprezidanteco kaj prezidanteco de la Austria akademio de sciencoj. * honoraj doktorecoj pri filozofio kaj jurscienco * titolo ''Hofrat'' * membro che akademioj de [[Prago]] (1927–45), [[Lepsiko]](1957), [[Zagrebo]] (1962). == Verkoj (elekto) == * Prolegomena zu einer Grammatik der Septuaginta, 1907 * Die Bildungswerte der Antike und der Einheitsschulgedanke, 1920 * Humanismus und Kanonproblem, Gesammelte Aufsätze und Vorträge, 1931 * Seinsformen der Kultur. Ĉe: Blätter für Deutsche Philosphie 17, 1943 * Beiträge zur Theorie der Erziehung, 1946 * Geistige Objektivierung und Resubjektivierung: Kultur und Erziehung. Ĉe: Wiener Zeitschrift für Philosophie, Psychologie, Pädagogik 1, 1947 * Sozialgebilde als geistige Objektivationen, samloke 2, 1949 * Die Zonengliederung der Kultur, samloke 3, 1951 * Stufen und Grenzen des Verstehens von Kulturobjekten, samloke 4, 1952 * Geschichte der Akademie der Wissenschaften in Wien 1847-1947, I, 1947 * Entwicklung und Reformen des österreichischen Studienwesens, 1963 == Fonto == * Eder, Alois, "Meister, Richard" ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 16 (1990), p. 728-729 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118580345.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118580345}} * Klaus Taschwer: [https://www.derstandard.at/story/2000013271713/wie-das-gesamtschul-nein-der-oevp-zustande-kam "Wie das Gesamtschul-Nein der ÖVP zustande kam".] Ĉe: [[derstandard.at]], 22.3.2015 - kun multaj biografiaj detaloj kaj akra kritiko pri la intrigemo de Meister == Notoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Meister, Richard}} [[Kategorio:Aŭstraj filozofoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Pedagogio]] [[Kategorio:Znojmo]] [[Kategorio:Konservativistoj]] stiatjhfzkeg39qt8xmfd49cd7jj545 0 813231 9441338 9408714 2026-07-29T15:10:56Z Sj1mor 12103 9441338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Fritz Gunter SACHS''' (la 14a de Novembro 1932 – la 7a de Majo 2011, ankaŭ nomita '''Gunter Sachs von Opel''') estis [[Germanoj|germana]] [[fotisto]], [[verkisto]], Rosenberg studenta, negocisto, kaj poste estro de instituto kiu postulis esplori pri [[astrologio]]. Kunuloj li estis sportosto, poste internacie famiĝis kiel dokumentarifilmisto, dokumentaria fotisto kaj tria edzo de [[Brigitte Bardot]]. == Biografio == Kiel "playboy"<ref name="Spiegel">[http://www.spiegel.de/panorama/leute/0,1518,761305,00.html ''Legendary Playboy Gunter Sachs is Dead''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120409010753/http://www.spiegel.de/panorama/leute/0,1518,761305,00.html |date=2012-04-09 }} (Germane) ''[[Der Spiegel]]'', 8a de Majo 2011.</ref> en siaj fruaj jaroj, Sachs estis amafere ligita al la iama imperiestrino de [[Irano]] [[Soraja Esfandijari Baĥtijari|Soraja Esfandijari]]. Li edziĝis trifoje. Lia unua edzino, nome Anne-Marie Faure, mortis en 1958 dum kirurgo.<ref name="Telegraph"/> Li edziĝis al Anne-Marie estante 23-jaraĝa.<ref>{{Cite web|date=2002-11-13|title=Playboy auf Lebenszeit|url=https://www.merkur.de/boulevard/playboy-lebenszeit-121345.html|access-date=2021-06-18|website=www.merkur.de|language=de}}</ref> Li amaltiris sian duan edzinon, [[Brigitte Bardot]], flugante super ŝia vilao en la [[Lazura Marbordo]] per helikoptero kaj ĵetante centojn da rozoj. La paro geedziĝis la 14an de Julio 1966 en [[Las Vegas]];<ref name=Gazette>[https://web.archive.org/web/20110510000724/http://www.montrealgazette.com/news/Billionaire+playboy+Gunter+Sachs+commits+suicide+over+illness/4747988/story.html#ixzz1Lo39cIpK "Billionaire playboy Gunter Sachs commits suicide over illness".] The Montreal Gazette. 8a de Majo 2011. Arkivita el la originalo la 10an de Majo 2011. Alirita la 8an de Majo 2011.</ref> ili divorcis en 1969.<ref name="Telegraph"/> Lia fina edziĝo<!-- kiam? --> estis al [[Svedoj|sveda]] iama modelo, Mirja Larsson, (kiu estis 26-jaraĝa tiam)<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,840361,00.html People: Nov. 14, 1969] arkivita en [https://web.archive.org/web/20080819175744/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,840361,00.html] la 19an de Aŭgusto 2008 en [[Time]], 14a de Novembro 1969.</ref> kaj daŭris el 1969 ĝis lia morto.<ref name="Telegraph"/> Aldone al sia germana ŝtataneco, Sachs ricevis ankaŭ svisan ŝtatanecon en 1976.<ref name="Spiegel"/> La etenda artokolekto de Sachs inkludis verkojn de Jean Fautrier, [[Andy Warhol]], [[René Magritte]], [[Salvador Dalí]], [[Roy Lichtenstein]], Tom Wesselmann, Mel Ramos, kaj Allen Jones. Li posedis ankaŭ gravajn artaĵojn de la skolo ''Nouveau réalisme'' kiel de [[Yves Klein]], [[Jean Tinguely]], Arman, kaj [[Martial Raysse]].<ref>Mark Brown (7a de Majo 2011), [https://www.theguardian.com/artanddesign/2012/may/07/gunter-sachs-appeal-playboy-art-collector The Gunter Sachs appeal – life and legacy of the playboy art collector] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230304113319/https://www.theguardian.com/artanddesign/2012/may/07/gunter-sachs-appeal-playboy-art-collector |date=2023-03-04 }} ''[[The Guardian]]''.</ref> Sachs sinmortigis la 7an de Majo 2011 per pafo al la kapo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lesoir.be/sports/sports_mecaniques/2011-05-08/gunter-sachs-ex-mari-de-bardot-s-est-suicide-838896.php |titolo=Belgian news report |alirdato=2023-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120402224557/http://www.lesoir.be/sports/sports_mecaniques/2011-05-08/gunter-sachs-ex-mari-de-bardot-s-est-suicide-838896.php |arkivdato=2012-04-02 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.focus.de/panorama/boulevard/gunter-sachs-selbstmord-in-der-schweiz_aid_625200.html |title=German news report |access-date=8a de Majo 2011 |archive-date=11a de Oktobro 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011161440/http://www.focus.de/panorama/boulevard/gunter-sachs-selbstmord-in-der-schweiz_aid_625200.html |url-status=live }}</ref> en sia hejmo de [[Gstaad]], Svisio. La sinmortiga noto asertis, ke li agis pro tio kion li difinis kiel "senespera malsano A." (kion oni komprenis kiel [[Alzheimer]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15059580,00.html|titolo=German photographer and 'playboy' Gunter Sachs commits suicide|alirdato=9a de Majo 2011|verko=Deutsche Welle}}</ref>) aldonante, ke "La perdo de mensa kontrolo super mia vivo estas nedigna kondiĉo, kion mi decidis fortranĉi".<ref name="Telegraph">{{cite news|title= Gunter Sachs, former husband of Brigitte Bardot, shoots himself in Swiss chalet|author= Bruno Waterfield|url= https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/switzerland/8501271/Gunter-Sachs-former-husband-of-Brigitte-Bardot-shoots-himself-in-Swiss-chalet.html|newspaper=Telegraph|date=8a de Majo 2011|access-date=8a de Majo 2011|location=London}}</ref> == Bibliografio == * Sachs, Gunter: ''The Astrology File: Scientific Proof of the Link Between Star Signs and Human Behaviour''. Orion Books (Decembro 1999). ISBN 0-7528-1789-2 * Elwell, Dennis: ''Cosmic Loom'', 2a eldono 1999. The Urania Trust. ISBN 0-04-133027-7. Diskuto pri kelkaj el la materialoj de Gunter Sachs. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sachs, Gunter}} [[Kategorio:Germanaj fotistoj]] [[Kategorio:Germanaj kolektistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] [[Kategorio:Famuloj]] hzk7zd4g9jg0cshh91vjrc4p7464vao 0 814126 9441519 8669575 2026-07-29T21:50:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Andreas RIESER''' (naskiĝinta la {{daton|1|7|1908}} en [[Dorfgastein]], mortinta la {{Daton|3|3|1966}} en [[Bramberg am Wildkogel]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pastro [[katolika Eklezio|romkatolika]] kaj viktimo de la [[nazioj|nazia reĝimo]]. == Vivo == Originante el malriĉa montofarmista familio je Präau (apud Luggau, kvartalo de Dorfgastein) li lernantis je [[Kollegium Borromaeum Salzburg]]. Poste li studis en la [[porpastra seminario de Salcburgo]] kaj ordiniĝis en la 10.7.1932. La primico en Dorfgastein okazis en la 31-a de julio. En 1933 li iĝis paroĥa vikario en Stumm ([[Distrikto Schwaz]]). Jam malpost [[Anschluss]] li avertis kaj predike kaj private pri la danĝeroj de [[nacisocialismo]]. De la fidelularo li estis taksata engaĝiĝema animzorganto kiu aparte zorgis pri la spirita vivo de la junularo. Post fuĝo de Arno Binna, paroĥestro de Dorfgastein, al [[Italujo]] oni komisiis Rieser administri tiun ĉi paroĥon. Predikante li daŭrigis kritiki la naziojn. En la 18-a de junio li verkis memorskribaĵon por la ĵus finrestaŭrita kirko de Dorfgastein, kiu restu sigelita en la kapeto de la turo. Perfidanta stanisto kiu metu la dokumenton surturen ne obeis sed transdonis ĝin al la loka [[NSDAP]]-funkciulo. Rieser tie ege kaj detale kritikis la novan politikan sistemon en okupita Aŭstrujo kaj eĉ antaŭvidis novan mondmiliton.<ref>Lia biografiistino [[Birgit Kaiser]] pridubas la aŭtentikecon de partoj de la skribitaĵo kiu nur kopie konserviĝis kaj montras ortografiajn kaj stilajn erarojn netipajn por studinta teologo.</ref> En la 23.6.1938 Rieser malliberiĝis kaj en la 3.8.1938 li alvenis en la [[koncentrejo]] de [[Dachau]]. Tie li suferis diversajn nehomajn traktadojn fare de la [[SS (organizaĵo)|SS-anoj]], intertempe kun intencita primoko de kristanaj simboloj. En la 27.9.1939 Rieser estis translokita en la koncentrejon de [[Buchenwald]] kion li taksis pli malfrue multe pli terura por pastroj ol la restado en Dachau. En la 8.12.1940 li resendiĝis al Dachau kie en aprilo 1942 li nomumiĝis sekretario en la komandejo: tiu relative influhava pozicio permesis al li helpi aliajn. En aprilo 1945 kardinalo [[Michael von Faulhaber]] nomumis lin oficiale kaplano porkoncentreja. En la 31.5.1945, tagon de la [[Kristokorpa Festo]], Rieser celebris sian unuan sanktan [[meso (diservo)|meson]] en Dorfgastein post sep jaroj. Ankoraŭ en 1945 li iĝis paroĥa vikario en [[Reith im Alpbachtal]] ([[Distrikto Kufstein]]) kaj en 1948 li fariĝis paroĥestro de [[Bramberg am Wildkogel]]. Sekvoj de sep jaroj da koncentreja interniĝo kaj aŭtomobila akcidento en 1950 tre malplibonigis lian sanstaton. Dum la restaŭradlaboroj de la [[Preĝejo Sanktaj Laŭrenco kaj Bartolomeo (Bramberg)|bramberga-kirko]] li ofte helpe laboris mem.<ref>Anton Kaindl: [http://www.salzburg.com/nachrichten/salzburg/chronik/sn/artikel/pfarrer-ueberlebte-sieben-jahre-im-kz-80893/ "Pfarrer überlebte sieben Jahre im KZ".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160806223952/http://www.salzburg.com/nachrichten/salzburg/chronik/sn/artikel/pfarrer-ueberlebte-sieben-jahre-im-kz-80893/ |date=2016-08-06 }} Ĉe: ''Salzburger Nachrichten'', 2.11.201.</ref> Estante honorcivitano de Dorfgastein li estis entombigita tie.<ref>Rudolf Leo: [http://zeit-geschichte.com/rlwp/2016/03/07/andreas-rieser-der-kaplan-vom-zwiebelturm/ "Andreas Rieser – Der Kaplan vom Zwiebelturm".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230531042949/https://zeit-geschichte.com/rlwp/2016/03/07/andreas-rieser-der-kaplan-vom-zwiebelturm/ |date=2023-05-31 }}</ref> == Honoroj == En 1953 lia ĉefepiskopa moŝto [[Andreas Rohracher]] nomumis lin ''spirita konsilisto''. En nekrologo de la arkidioceza organo ''Rupertusblatt'' li estis nomata ''konfesanta pastro'' kiu modelis por aliaj kaj plifortigis kunsuferantojn. La verkisto [[Christian Wallner]] filmigis en 1983 verketon biografian kun la titolo ''Der Zwiebelturm'' kiu bedaŭrinde ne taŭgas kiel dokumentado pro troo da artista kreadlibereco fare de la reĝisoro kaj scenaristo. [[Ignaz Steinwender]], kiu priskribis lin en la verko ''Große Gestalten der Kirche in Tirol – Lebensbilder'' nomis lin en 2002 profeto patruje neŝatata kaj forgesita. Nur post laboraĵo de la historiisto [[Rudolf Leo]] el la 2013-a jaro ''(Pinzgau unter dem Hakenkreuz)'' oni rememoris lin kaj sekve ne nur placo antaŭ la preĝejo de Dorfgastein portas lian nomon sed ankaŭ enpreĝeje admireblas memortabulo. En novembro 2013 lia sorto aperas en ekspozicio videbla en la urbodomo de Dorfgastein. <ref>Monika Bamberger: [http://kirchen.net/rupertusblatt/section.asp?sec=17&menuopt=archiv&apid=24856 "Ein Platz für den Engel von Dachau".] Ĉe: ''Rupertusblatt'' 45/2013</ref> == Literaturo == * Jan Mikrut (eld.): ''Blutzeugen des Glaubens Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', Band 3: Diözesen Feldkirch, Innsbruck, Gurk, Salzburg. Wiener Dom Verlag, Wien, 2000, ISBN 3-85351-163-5 * Birgit Kaiser: ''Christus im KZ''. Sankt Ullrich Verlag, Augsburg, 2011, ISBN 978-3-86744-164-3, p. 179–194 == Eksteraj ligiloj == * [https://dorfgastein.at/andreas_rieser/ informoj sur la retpaĝoj de la komunumo de Dorfgastein] * [http://www.sueddeutsche.de/muenchen/dachau/dachau-sadistische-passionsspiele-1.2420488 "Sadistische Passionsspiele".] Ĉe: SZ, 1.4.2015 * Rudolf Leo: [http://zeit-geschichte.com/rlwp/2016/03/07/andreas-rieser-der-kaplan-vom-zwiebelturm/ "Andreas Rieser – Der Kaplan vom Zwiebelturm".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230531042949/https://zeit-geschichte.com/rlwp/2016/03/07/andreas-rieser-der-kaplan-vom-zwiebelturm/ |date=2023-05-31 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj|GND=1020106875|LCCN=|VIAF=231827175}} {{Vivtempo|Rieser, Andreas}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] ni0tw84j49p15qott4m7zvypldx2xb0 0 815276 9441713 9354133 2026-07-30T08:15:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441713 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anne GOLON''' (la [[17-a de decembro|17-an‏ de decembro]] [[1921]] - la [[14-a de julio|14-an de julio]] [[2017]]) [[Franca lingvo|estis]] la [[Pseŭdonimo|plumnomo]] en kiu la [[Francoj|franca]] [[Verkisto|aŭtoro]] '''Simone Changeux''' kiu verkis la plej vendatan [[libroserio]]n [[Angélique (romanserio)|Angélique]]. La unuaj romanoj en la serio estis verkitaj en kunlaboro kun ŝia edzo, kaj Sebolod Sergeevich Golovinov, kiu subverkis ilin kiel [[Serge Golon]]. La romanoj de la serio estas subskribitaj sub la nomo '''Sarjan Golon'''. Aliaj romanoj de Golon kaj ŝiaj ĵurnalismaj artikoloj estas subskribitaj sub aliaj plumnomoj, kiel ekzemple Joëlle Danterne (en la franca: Joëlle Danterne). Golon estis anoncita en [[1977]] kiel la vivanta verkinto, verkante en la [[Franca lingvo|franca]], kies tradukoj estas la plej venditaj. Tamen, malkonsentoj pri [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajto]] ĉesigis la presadon de tradukoj de ŝiaj romanoj kaj en multaj lokoj kie tiuj libroj estis plej vendita, ŝi estis preskaŭ tute forgesita. == Vivo == Golon naskiĝis en [[Francio]] kaj dum sia vivo ŝi vivis en [[Francio]], [[Respubliko Kongo]], [[Pointe-Noire]] en [[Karibio]], Kantono [[Kantono Valezo|Vallée]] en [[Svislando]]. Ekde [[2008]] ŝi vivis en [[Parizo]]. Golon naskiĝis la 19-an de decembro [[1921]] en la urbo [[Toulon]]. Ŝia patrino estis pianisto kaj filino de konata familio de distristoj. Ŝia patro, [[Pierre Champagne]] estis sciencisto kaj oficiro en la [[Franca Mararmeo]]. Golon estis tirita al verkado kaj pentrado ekde juna aĝo. Kiel infano, ŝi helpis al ŝia patro verki kolormapojn kaj ilustraĵojn en la instrukciolibroj kiujn li verkis por pilotoj. Junaĝe ŝi ankaŭ verkis novelojn. Ŝi kompletigis la verkadon de sia unua romano, ''Au Pays de Derrière Mes Yeux'' ("En la landoj malantaŭ miaj okuloj"), kiam ŝi estis 18-jaraĝa. La romano estis publikigita en [[1944]], kiam Golon estis dudektri jaraĝa. Dum la [[Dua Mondmilito]] ŝi verkis la romanon, ''Majstro Kouki'' kaj la romanon ''The Patrol of the Saint Innocents''. La lasta el kiu estis adaptita en teatraĵon kaj gajnis al ŝi la literaturan premion ''Le caillou d'or'' (La Ora Ŝtono). Dum la milito, Golon helpis fondi la revuon "France Magazine" kaj iris sur biciklovojaĝon de okupata Francio al [[Hispanio]] nome de la revuo, raportante sub diversaj plumnomoj. En sia verkado ŝi kuraĝigis la francajn sendependecluktantojn. En [[1949]], kiam Golon laboris kiel raportisto en [[Respubliko Kongo|Kongo]], ŝi renkontis [[Serge Golon]], kiu estis [[verkisto]] kaj [[Geologio|geologo]], membro de [[Rusio|rusa]] [[Nobelaro|aristokrata]] familio. Ili translokiĝis al [[Pointe-Noire]] en la [[Karibio]], geedziĝis kaj translokiĝis al Francio. Ili loĝis en la domon de la patrino de Anne. Anne helpis al Serge redakti siajn [[Memuaro|memuarojn]] ''Les Géants du Lac'', ''le Cœur des Bêtes Sauvages'', kaj publikigis du romanojn proprajn dum tiu periodo. La paro pasigis proksimume jaron esplorante la periodon pri kiu ili verkis sian komunan [[Historia romano|historian romanon]], la unuan romanon en la serio Angelique, ''Angelique, Markizino de la Anĝeloj''. La germana traduko de la romano estis publikigita en [[1956]], sub la subskribo de Anne Golon sole kiel libro de pli ol 900 paĝoj. Jaron poste, la origina romano estis publikigita en la franca, subskribita fare de ambaŭ geedzoj, kaj poste ĝi estis dividita en du romanojn. En [[1958]], la romano estis publikigita en la angla sub la subskribo de "Sarjan Golon". La romano estis tradukita al pli ol dudek lingvoj kaj estis la unua furorlibro de la [[Eldonado|eldonejo]] [[Hachette]], kun kiu la paro komencis kunlabori. Tra la jaroj, ĉi tiu eldonejo fariĝis unu el la plej grandaj amaskomunikilaj [[Entrepreno|korporacioj]] en Francio. La eldonisto konvinkis la paron fari ŝanĝojn al la eldonota romano asertante ke tio helpus vendon. Krome, la eldonisto ŝanĝis aliajn detalojn en la romanoj sen demandi la paron kaj uzis diversajn teknikojn por malklarigi la identecon de la aŭtoroj. Poste, la eldonejo uzis la neklaran identecon de la aŭtoroj kaj la ŝanĝojn kiujn ĝi faris en la romanoj kiel pretekston por preni la [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajtojn]] al si. En [[1964]], du filmoj reĝisoritaj fare de [[Bernard Bordry]] bazitaj sur la libroserio estis publikigitaj. [[Michel Mercier]] rolis kiel Angelique kune kun [[Robert Ossin]]. Ĝis [[1968]], tri pliaj filmoj estis publikigitaj surbaze de tiun libroserio. La Golons ne ricevis [[Tantiemo|tantiemon]] por la filmoj. La kvar infanoj de la Golons estis naskita en Francio kaj la familio enmigris al la franclingva feriurbo de [[Kerns]] en [[Kantono Valezo]] en la [[Svisaj Alpoj]]. La paro daŭre verkis la Angelique libroserion kaj ankaŭ publikigis artlibron kiu enhavis iliajn pentraĵojn. En [[1972]], la Golon paro vojaĝis al [[Kebekio]] en [[Kanado]] por prepara esplorado por romano en la Angelique-serio kiun ili planis verki. Serĝo mortis en Kebekio kaj Anne daŭre verkis la Angelique-serion mem. En [[1977]], la romano ''Angélique et la démone'' (Angelique kaj la Fantomo de la Mortintoj) estis publikigita kaj Anne Golon estis deklarita la vivanta franca verkinto kies tradukoj estas la plej venditaj. Malgraŭ la internacia sukceso de ŝiaj romanoj, Golon ricevis malpli kaj malpli da rekompencoj por ili, sub diversaj pretekstoj, ĝis la eldonejo deklaris sin kiel posedanto de la ekskluzivaj rajtoj pri la romanoj. La eldonisto ankaŭ ĉesis distribui la librojn de Golon en fremdlingvoj, kun la escepto de la unuaj du romanoj en la serio, kaj dum dek jaroj vendis iliajn kopiojn ĉe ĉiam kreskantaj prezoj. Dum tiuj jaroj, la filmoj bazitaj sur la romanoj ankaŭ estis montritaj multajn fojojn sur diversaj televidkanaloj. Golon trovis ke, averaĝe, unu el ŝiaj filmoj estas montrita en televido unufoje ĉiujn dek kvin tagojn. La filmoj ankaŭ estis publikigitaj sur DVD. Inter [[1993]] kaj [[2004]], Golon faris juran batalon kontraŭ la publikigo de la romanoj kaj gajnis ekskluzivecon super la kopirajtoj kaj kompenso por [[Salajra reteno|retenado de salajro]]. La jura procezo malriĉigas Golon, kiu atingis la aĝon de 80 jaroj, kaj ŝiaj fanoj monkolektis por ŝi, kio ebligis la kompletigon de la proceso. Aktuale en [[2008]], Golon reverkis la romanojn de la serio por forigi el ili la ŝanĝojn lanĉitajn per la eldonisto. == Verkaro == [[Dosiero:Angélique_(Anne_Golon,_1956).jpg|eta|295x295ra]] La publikigitaj seriolibroj ''Angélique'' estas la sekvantaj: * '''Angélique, Marquise des anges''' 1957 * '''Le chemin de Versailles''' 1958 * '''Angélique et le roy''' 1959 * '''Indomable Angélique''' 1960 * '''Angélique ribelis en''' 1961 * '''Angélique et son amo''' 1961 * '''Angélique et le nouveau monde''' 1964 * '''La tentation d'Angélique''' 1966 * '''Angélique et la démone''' 1972 * '''Angélique et le complot des ombres''' 1976 * '''Angélique à Québec''' 1980 * '''Angélique, la route de l'espoir''' 1984 * '''La victoire d'Angélique''' 1985 Aliaj romanoj haveblaj * Au Pays de Derrière Mes Yeux (1948) * La Patrolo de la Sanktaj Naivuloj (1947) * Le Caillou d'or (1949) * La Dame Blanche de Kermala * (Skriba helpo) Le Coeur des Bêtes Sauvages * Les Géants du Lac (Skribo-Asisto) * Le Cadeau de Riza Khan (sekundara skribhelpo) * Alerte au Tchad (1952) * Majstro Kouki (1964, 1997) === Filmoj === * Angélique, Marquise des Anges * Merveilleuse Angélique * Angélique et le Roy * Indomptable Angélique * Angélique et le Sultan - 1968 === Teatroj === * Angélique, Marquise des Anges [http://www.marquisedesanges.net/]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190606061053/http://www.marquisedesanges.net/ |date=2019-06-06 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.worldofangelique.com/ La oficiala retejo por la ''Angélique'' serio] * [https://medias.unifrance.org/medias/183/200/116919/presse/angelique-2013-press-kit-english-2.pdf 2013 gazetara ilaro prezentanta intervjuon kun Anne Golon] * [https://www.bfmtv.com/tech/quand-angelique-marquise-des-anges-vire-au-reglement-de-comptes_AN-201808040048.html 2018 artikolo de] [https://www.bfmtv.com/tech/quand-angelique-marquise-des-anges-vire-au-reglement-de-comptes_AN-201808040048.html ''BFMa televido''] [https://www.bfmtv.com/tech/quand-angelique-marquise-des-anges-vire-au-reglement-de-comptes_AN-201808040048.html dokumentanta laŭleĝan proceson de Anne Golon kun Hachette] (en la franca) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Golon, Anne}} [[Kategorio:Mortintoj en 2017]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1921]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento]] iozlx1hs2vdzlhmlxeid3iw2lspv0ph 0 836089 9441747 8984378 2026-07-30T09:36:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Anta Sports Products Limited''' ({{Lang-zh|安踏体育用品有限公司|t=Āntà Tǐyù Yòngpǐn Yǒuxiàngōngsī}}) estas [[ĉino|ĉina]] [[Transnacia firmao|transnacia]] [[Sporto|sportekipaĵa]] firmao, situanta en [[Jiŭjiango]] <ref>{{cite web|title=Pri Ni|url=https://ir.anta.com/en/about.php|website=ir.anta.com}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080828223557/http://www.irasia.com/listco/hk/anta/profile.htm ANTA Sports Products Limited] on Irasia website (archived), 28 Aug 2008</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080522000425/http://www.anta.cn/eng/about/profile.htm Corporate profile] on Anta website (archived), 22 May 2008</ref>. Ĝi estas la tria plej granda sporta kompanio, malantaŭ [[Nike (firmao)|Nike]] kaj [[Adidas]], en la mondo laŭ enspezoj de [[2019]] <ref>{{Cite web|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/201909/10/WS5d77320ea310cf3e3556ac2e.html|title=Anta Sports delivers strong first-half results - Chinadaily.com.cn|last=董志成|website=www.chinadaily.com.cn|access-date=2020-04-03}}</ref>. Fondita en [[1994]], ĝia agadoj inkluzivas komercon en la dezajno, evoluo, produktado kaj merkatado de produktoj, inkluzive de sportvestoj, piedvestoj, vestaĵoj kaj akcesoraĵoj sub sia propra marko <ref>{{Cite web|date=2020-03-25|title=Anta everywhere|url=https://pandayoo.com/2020/03/25/anta-everywhere/|access-date=2020-07-28|website=Panda!Yoo|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728094847/https://pandayoo.com/2020/03/25/anta-everywhere/|archivedate=2020-07-28}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-04-16|title=Chinese megadeal in sporting goods|url=https://capitalmind.com/chinese-megadeal-in-sporting-goods/|access-date=2021-11-04|website=Capitalmind}}</ref>. == Historio == [[Dosiero:Anta_Sports_store_at_Beijing_Xitieying_Wanda_Plaza_(20210920193009).jpg|maldekstra|eta|Anta Sports vendejo ĉe Pekina Xitieying Wanda Placo]] Anta estis fondita de Ding Shizhong en 1991. La [[Somera Olimpiko 2008]] en [[Pekino]] donis al Anta la ŝancon vastigi la komercan merkaton. Anta Sports estis listigita ĉe la Honkonga Borso en 2007 kun ĝia IPO-prezo ĉe 5.28 HKUS$ per akcio <ref>{{cite news|url=http://www.marketwatch.com/news/story/chinas-anta-sports-ipo-hong/story.aspx?guid=%7B9508A9B4-9ECF-4C58-9898-6D688BD912A6%7D|title=China's Anta Sports IPO, in Hong Kong, seeks up to $406 mln: term sheet|author=Amy Or|publisher=[[MarketWatch]]|date=2007-06-20|access-date=2008-10-04}}</ref>. En 2009, la firmao akiris la Fila varmarkon en Ĉinio, Honkongo kaj Makao de Bell International. Ekde tiam, la firmao funkciigas la filetkomercon en ĉi tiuj tri areoj. == Sponsoradoj == Anta Sport estas la provizanto kaj sponsoro de multaj teamoj, ludantoj kaj asocioj. Iama Minnesota Timberwolves avanculo Kevin Garnett forlasis iaman ŝuosponsoro [[Adidas]], kaj estis sponsorita fare de Anta ekde aŭgusto 2010. Golden State Warriors-gardisto Klay Thompson ankaŭ forlasis sponsoron [[Nike (firmao)|Nike]], kaj estis signita al Anta ekde februaro 2015. ANTA estas la oficiala provizanto de la [[Internacia Olimpika Komitato]] <ref>[https://de.fashionnetwork.com/news/Anta-wird-offizieller-uniformlieferant-des-internationalen-olympischen-komitees,1154233.html ''Anta wird offizieller Uniformlieferant des Internationalen Olympischen Komitees''], Fashion Network, 4. November 2019 (German).</ref> kaj sponsoris 26 ĉinajn teamojn en [[Vintra sporto|vintraj sportoj]], [[boksado]], [[tekvondo]], [[gimnastiko]], [[halterlevado]], [[luktado]], [[ĵudo]], [[surfado]], [[akvopilkado]] kaj [[Golfo (sporto)|golfo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} [[Kategorio:Ĉinaj varomarkoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] [[Kategorio:Ĉinaj firmaoj]] m9s3i64fqhvhoqgcmvut9uvrpo9wu6a 0 839978 9441583 9394932 2026-07-30T05:28:49Z Sj1mor 12103 9441583 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La '''Kioto-Premio''' ({{lang-ja|京都賞|t=Kyōto-shō}}) estas la plej alta privata premio de [[Japanio]] por vivatingo en la artoj kaj sciencoj. La internacia [[Japanoj|japana]] [[honorigo|premio]] aljuĝita ĉiujare, ekde [[1985]], al signifaj kontribuantoj al la scienca, kultura kaj spirita plibonigo de la homaro <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.kyotoprize.org/en/about|title=Pri Kioto-Premio {{!}} Premio Kioto|website=京都賞|language=en-US|access-date=2019-12-21}}</ref>. Ĝi estas esence simila al la [[Nobel-premio]] kaj estas donita en tri kategorioj: [[Teknologio]], [[Scienco]] kaj [[Arto]], kaj [[filozofio]]. La fondaĵo Inamori fondita de Kazuo Inamori, distribuas la premiojn donitajn ne nur al tiuj, kiuj reprezentas la maljunulojn en sia kampo, sed ankaŭ al tiuj, kiuj kontribuis al la homaro per sia laboro. La premio estas konsiderita unu el la plej prestiĝaj premioj en kampoj kiuj tradicie ne ricevas la nobelpremion <ref>{{Cite web|url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/science/columnist/vergano/2006-11-12-kyoto-prize_x.htm|title=Kyoto Prize honors achievement and character - USATODAY.com|website=usatoday30.usatoday.com|access-date=2019-12-21|quote=Many of the prizes serve as precursors to a Nobel or fill in areas where a Nobel is unlikely to be awarded ...}}</ref>, kaj estis nomita "la japana ekvivalento de la nobelpremio." {{Refn|[http://usatoday30.usatoday.com/tech/science/columnist/vergano/2006-11-12-kyoto-prize_x.htm Kyoto Prize honors achievement and character], retejo USA TODAY}} La gajnintoj de la premio estas individuoj kaj ne organizaĵoj (unu persono po kategorio). Tamen, en specialaj kazoj premio povas esti dividita inter pli ol unu persono. La elekto estas farita sendepende de [[Nacio|nacieco]], raso, sekso, aĝo aŭ religio. Kaj la premiitoj ricevas atestilon, [[Ora medalo|oran medalon]] de 20 [[karato|karatoj]] kaj kontantan premion de 100 milionoj da [[Japana eno|enoj]] (ĉirkaŭ 927 400 [[USD]]) por ĉiu kategorio. La kandidatoj por la premio estas nomumitaj de la oficialaj sponsoroj, kiuj estas elektitaj ĉiujare de la fondaĵo Inamori, el inter agnoskitaj lokaj kaj internaciaj aŭtoritatoj. La elekto estas farita en tri stadioj, dum kiuj apartaj komisionoj funkcias por ĉiu disciplino en ĉiu kategorio, aldone al la plenumkomitato de la premio. Tiam, dum la monato da junio, la gajnintoj de la premio estas anoncitaj, kaj en novembro de la sama jaro, la ceremonio okazas. Ene de ĉiu el la tri kategorioj, la specifaj temoj ŝanĝiĝas de jaro al jaro. Ene de la kampo de baza natursciencesplorado, la premio rotacias inter biologio (evolua biologio, kondutbiologio, ekologio kaj media biologio), matematiko; tersciencoj (planetologio, astronomio kaj astrofiziko) kaj vivsciencoj (molekula biologio, ĉelbiologio, neŭrobiologio). En la kampo de teknologio, la premio ŝanĝiĝas por rekompenci elstaran esploradon en elektroniko, bioteknologio kaj medicina teknologio, materiala scienco kaj inĝenierado, kaj komputiko. La premio por arto kaj filozofio turniĝas inter muziko, arto (bildartoj, skulptaĵo, manfaritaĵoj, arkitekturo kaj dezajno), teatro kaj [[kino]], same kiel filozofio kaj etiko. En ĉiu kategorio estas kvar specifaj scikampoj, el kiuj la premiitoj estas difinitaj ĉiujare, en ĉiu kategorio nur unu premio estas donita. {| class="wikitable" border="1" !Kategorio !Teknologio !Scienco !Arto kaj filozofio |- | rowspan="4" class="hintergrundfarbe5" style="text-align:center" |[[Akademia disciplino|Disciplino]] |[[elektroniko]] |Biologiaj sciencoj ([[Evolucio (teorio)|Evolucio]], [[kondutismo]], [[ekologio]], [[Mediprotekto]]) |[[muziko]] |- bgcolor="#EFEFEF" |[[Biotekniko]] kaj [[medicina teknologio]] |Matematikaj sciencoj (inkluzive de [[pura matematiko]]) |Artoj ([[Pentrado]], [[Skulptarto]], arto, [[arkitekturo]], [[Fotografio|fotarto]] kaj [[Fasonado|dezajno]]) |- |[[materialscienco|Materiala scienco kaj inĝenierado]] |[[Tero|Teraj]] kaj planedaj sciencoj, [[astronomio]] kaj [[astrofiziko]] |Teatro, kino |- bgcolor="#EFEFEF" |[[Bibliotekoscienco]] |[[Vivosciencoj|Vivsciencoj]] ([[molekula biologio]], [[ĉelbiologio]], [[Neŭroscienco|neŭrobiologio]]) |Filozofio kaj [[etiko]] |} == Gajnintoj == Tiuj homoj ricevis la premion <ref>[http://www.kyotoprize.org/en/laureates/list_by_year/ Laureates] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160623193308/http://www.kyotoprize.org/en/laureates/list_by_year/ |date=2016-06-23 }} {{Wayback|url=http://www.kyotoprize.org/en/laureates/list_by_year/|date=20160623193308}}, Inamori Foundation.</ref>: === Baza scienca esplorado === ; Biologio * 1986: George Evelyn Hutchinson, Usono * 1990: [[Jane Goodall]], Britio * 1993: [[William Donald Hamilton]], Britio * 1997: Daniel Hunt Janzen, Usono * 2001: [[John Maynard Smith]], Britio * 2005: Simon Asher Levin, Usono * 2009: Peter Grant kaj Rosemary Grant, UR * 2013: Masatoshi No, Usono ; Matematiko * 1985: [[Claude Elwood Shannon]], Usono * 1989: Izrail Gelfand, Rusio * 1994: [[André Weil]], Francio * 1998: Kiyoshi Itō, Japanio * 2002: [[Miĥail Gromov]], Francio * 2006: Hirotsugu Akaike, Japanio * 2010: [[László Lovász]], Hungario * 2014: [[Edward Witten]], Usono * 2018: Masaki Kashiwara, Japanio ; Geosciencoj, planetologio, astronomio kaj astrofiziko * 1987: Jan Hendrik Oort, Nederlando * 1991: Edward Norton Lorenz, Usono * 1995: Chūshirō Hayashi, Japanio * 1999: Walter Heinrich Munk, Usono * 2003: Eugene Newman Parker, Usono * 2007: Hiroo Kanamori, Japanio * 2011: Raŝid Siunjaev, Rusio * 2015: Michel Mayor, Svislando * 2019: James Gunn, Usono ; Bioscienco * 1992: Yasutomi Nishizuka, Japanio * 1996: Mario R. Capecchi, Usono * 2000: Walter Jakob Gehring, Svislando * 2004: Alfred G. Knudson, Usono * 2008: Anthony Pawson, Kanado/Britio * 2012: Yoshinori Ohsumi, Japanio * 2016: Tasuku Honjo, Japanio * 2017, Graham Farquhar, Aŭstralio ; Kogna scienco * 1988: Noam Chomsky, Usono === Altnivela teknologio === ; Elektroniko * 1985: Rudolf Emil Kalman, Usono * 1989: Amos Joel, Usono * 1993: [[Jack Kilby]], Usono * 1997: Federico Faggin, Italio, Stanley Mazor, Usono, Marcian Hoff, Usono, kaj Masatoshi Shima, Japanio * 2001: Zhores Ivanovich Alferov, Rusio, Izuo Hayashi, Japanio, kaj Morton B. Panish, Usono * 2005: George H. Heilmeier, Usono * 2009: Isamu Akasaki, Japanio * 2011: John Werner Cahn, Usono * 2013: Robert Heath Dennard, Usono * 2017: Takashi Mimura, Japanio ; Bioteknologio kaj medicina teknologio * 1986: Nicole Marthe Le Douarin, Francio * 1990: Sydney Brenner, Britio * 1994: Paul Christian Lauterbur, Usono * 1998: Kurt Wüthrich, Svislando * 2002: Leroy Edward Hood, Usono * 2006: Leonard Herzenberg, Usono * 2010: Shinya Yamanaka, Japanio * 2014: Robert Samuel Langer, Usono * 2018: Karl Deisseroth, Usono ; Materialoj kaj inĝenieristiko * 1987: Morris Cohen, Usono * 1991: Michael Szwarc, Usono * 1995: George William Gray, Britio * 1999: W. David Kingery, Usono * 2003: George M. Whitesides, Usono * 2007: Hiroo Inokuchi, Japanio * 2015: Toyoki Kunitake, Japanio * 2019: Ching W. Tang, Usono ; Informadiko * 1988: John McCarthy, Usono * 1992: Maurice Vincent Wilkes, Britio * 1996: Donald Knuth, Usono * 2000: Antony Hoare, Britio * 2004: Alan Kay, Usono * 2008: Richard M. Karp, Usono * 2012: Ivan Edward Sutherland, Usono * 2016: Takeo Kanade, Japanio === Arto kaj filozofio === ; Muziko * 1985: [[Olivier Messiaen]], Francio * 1989: [[John Cage]], Usono * 1993: [[Witold Lutosławski]], Pollando * 1997: [[Iannis Xenakis]], Francio * 2001: [[György Ligeti]], Aŭstrio * 2005: [[Nikolaus Harnoncourt]], Aŭstrio * 2009: [[Pierre Boulez]], Francio * 2013: [[Cecil Taylor]], Usono * 2017: [[Richard Taruskin]], Usono ; Arto * 1986: Isamu Noguchi, Usono * 1990: Renzo Piano, Italio * 1995: [[Roy Lichtenstein]], Usono * 1998: Nam June Paik, Usono * 2002: Tadao Ando, ​​Japanio * 2006: Issey Miyake, Japanio * 2010: [[William Kentridge]], Sudafriko * 2014: Fukumi Shimura, Japanio * 2018: Joan Jonas, Usono ; Teatro, filmo * 1987: [[Andrzej Wajda]], Pollando * 1991: [[Peter Brook]], Britio * 1994: [[Akira Kurosawa]], Japanio * 1999: [[Maurice Béjart]], Francio * 2003: Tamao Yoshida, Japanio * 2007: [[Pina Bausch]], Germanio * 2011: Bandō Tamasaburō V, Japanio * 2015: John Neumeier, Germanio kaj Usono * 2019: [[Ariane Mnouchkine]], Francio ; Filozofio kaj etiko * 1988: Paul Thieme, Germanio * 1992: [[Karl Popper]], Britio * 1996: [[Willard van Orman Quine|Willard Van Orman Quine]], Usono * 2000: [[Paul Ricoeur|Paul Ricœur]], Francio * 2004: [[Jürgen Habermas]], Germanio * 2008: [[Charles Taylor (filozofo)|Charles Taylor]], Kanado * 2012: [[Gayatri Chakravorty Spivak]], Barato * 2016: [[Martha Nussbaum]], Usono === Gajnintoj de la Kioto-premio kaj la Nobel-premio === Estas multaj nobelpremiitoj inter la premiitoj de Kioto, kaj en multaj kazoj la premio de Kioto antaŭis la decidon de la Nobel-Komitato: * [[Jack Kilby]] (Kioto 1993, Nobel 2000) * [[Zhores Alferov]] (Nobel 2000, Kioto 2001) * Kurt Wüthrich (Kioto 1998, Nobel 2002) * [[Sydney Brenner]] (Kioto 1990, Nobel 2002) * [[Paul Lauterbur]] (Kioto 1994, Nobel 2003) * Mario Capecchi (Kioto 1996, Nobel 2007) * [[Isamu Akasaki]] (Kioto 2009, Nobel 2009) * Shin'ya Yamanaka (Kioto 2010, Nobel 2012) * Yoshinori Ōsumi (Kioto 2012, Nobel 2016) * Tasuku Honjo (Kioto 2016, Nobel 2018) * Michel Mayor (Kioto 2015, Nobel 2019) == Vidu ankaŭ == * Kioto Premio en Altnivela Teknologio * Kioto Premio en Bazaj Sciencoj * Kioto Premio en Artoj kaj Filozofio == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.kyotoprize.org/en/}} * [https://web.archive.org/web/20160629133959/http://www.inamori-f.or.jp/en/ Inamori fonduso] * [https://www.kyotoprize.ox.ac.uk/ Kioto Premio ĉe Oxford] * [http://kyotoprize-us.org/ Simpozio de Kioto Premio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj premioj]] [[Kategorio:Premioj en scienco aŭ tekniko]] icokfguojcnznz8tq4rj0vdaldw0e3m 0 845700 9441457 9239373 2026-07-29T18:32:13Z Sj1mor 12103 9441457 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo=Logotipo_ICC_Buenos_Aires_1965.JPG |priskribo de bildo=afiŝo por la IBA renkontiĝo de 1965<br> ĉe la Claridge Hotelo, Bonaero <ref name="Meeting Venue2">{{Cite web|title=Meeting Venue|url=http://iba-world.com/meeting-venue/|access-date=17 January 2018|website=IBA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190223184801/https://iba-world.com/meeting-venue/|archivedate=2019-02-23}}</ref> |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=SG|situo sur mapo=Singapuro|zomo=13}} La '''Internacia Unio de Trinkejistoj''' ({{lang-en|'''International Bartenders Association'''}} ('''IBA''')) estas asocio kiu reprezentas la [[trinkejisto]]jn en la mondo. Ĝi estis fondita la [[24-a de februaro|24-an de februaro]] [[1951]] en la [[hotelo]] "Grand" en la urbo [[Torquay]] en [[Anglio]] {{Refn|[http://www.iba-world.com/english/history/how.php Historio de IBA, kiel ĉio komencis?]|name=IBA-how}}. == Priskribo == La unio fiksas internaciajn normojn por verŝado de [[trinkaĵo]]j, [[alkoholaĵo]]j kaj [[Koktelo|koktelaj]] [[recepto]]j, ilia dezajno kaj kiel ili estas servataj, ĉio ĉi por krei situacion kie la produkto kaj servo en trinkejoj tra la mondo estos faritaj unuforme. La organizaĵo registras kaj konservas la originojn de la trinkaĵoj kaj kokteloj, kvankam la kokteloj laŭ la sindikata normo ne ĉiam estas la samaj kiel la originalaj kokteloj, bona ekzemplo de tio estas la koktelo " [[mojito]] ". La unio okazigas du konkurencojn ĉiun jaron: koktelkonkurenco (''World Cocktail Competition'', WCC) kaj konkurenco de [[trinkejista ĵonglado]] (''World Flairtending Competition'', WFC). La trinkejistoj partoprenantaj ĉi tiujn konkursojn estas internacie rekonitaj pro siaj kapabloj. En ĉiuj landoj, la organizaĵo estas reprezentita de trinkejaj lernejoj kiuj laboras kunlabore kun ĝi. La celoj kaj principoj kiujn IBA reprezentas estas plej bone ilustritaj per la reguloj kiuj estis establitaj ĉi-okaze: * Antaŭenigi kaj konservi la internaciajn rilatojn inter la diversaj trinkejaj gildoj * Ebligi la interŝanĝon de novaĵoj, opinioj kaj ideoj inter membraj gildoj por la avantaĝo de la gildo * Ĝenerale kuraĝigi la diversajn membrosimilajn profesiojn per pli alta normo de kompetenteco kaj konduto * Subteni altnivelan servon kaj kuraĝigi konon de la trinkkutimoj kaj kutimoj de la diversaj membrolandoj * Instigi normigon de miksitaj trinkaĵoj * Disponigi trejnajn ŝancojn por metilernantaj drinkejistoj en la diversaj gildoj * Organizi internaciajn koktelkonkursojn Ĉiuj ĉi tiuj punktoj daŭre estas senŝanĝaj kaj ili daŭre estas inkluditaj en la hodiaŭaj IBA-reguloj. Dum pli ol 50 jaroj, ĉi tiuj reguloj funkciis kiel ĉiutaga gvidado en ĉiuj agadoj de IBA. == Listo de oficialaj trinkaĵoj == === Matena Koktelo - Seka aŭ Meza === {| class="wikitable" | * Americano * Koktelo Bacardi * Bronx * Banana Daiquiri * Frosta Daiquiri * Daiquiri * Gibson * Ciro | * Kir Royal * Manhatano Seka * Manhattan Medium * Manhatano * Margarita * Martinio (Seka) * Martinio (Perfekta) * Martinio (Dolĉa) | * Martinio (Vodko) * Negroni * Malmoderna * Paradizo * Rob Roy * Rozo * Viskio sour |} === Posttagmeza Koktelo - Dolĉa === {| class="wikitable" | * Nigra Ruso * Brando Aleksandro * Franca Ligo * Bona Patro | * Bona Patrino * Ora Cadillac * Ora sonĝo * Akrido | * Afranko-flip * Rusta Najlo * Blanka Ruso |} === Longtrinkaĵo - Collins-tipoj === {| class="wikitable" | * Bellini * Sanga Maria * Buck's Fizz * Brandy Egg Sufiĉe * Ĉampana koktelo | * Gin Fizz * Harvey Wallbanger * Ĉevala Kolo * Irlanda Kafo * Tom Collins * Mimozo | * La Punĉo de Plantisto * Pina Kolada * Ŝraŭbturnilo * Singapura Slingo * Tekila Sunleviĝo |} === Fantazia Trinkaĵo - Longa, meza, mallonga === {| class="wikitable" | * Appletini * B-52 * Caipirinha * Kosmopolita * Kubo Libera | * Japanaj pantofloj * Kamikazo * Long Island Glaciita Teo * Mai Tai * Mojito | * Orgasmo * Sala Hundo * Mara Vento * Sekso sur la Strando |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[:en:List_of_IBA_official_cocktails|en:Listo de oficialaj kokteloj]] == Eksteraj ligiloj == * {{Official website|http://www.iba-world.com}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1951]] [[Kategorio:Kokteloj]] [[Kategorio:Trinkejoj]] kyyobvgmn0bsi4c9b1lcpspu1btidzr 0 848721 9441345 9433835 2026-07-29T15:20:47Z Crosstor 3176 /* K */ 9441345 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[studento]]j en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj akademia kaj altlerneja periodoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Zoltán Balog]] * [[Elemér Balogh]] * [[Angéla Beliczay]] * [[István Bogárdi Szabó]] * [[József Bokor (instruisto)]] * [[Zoltán Bóna (pastro)]] * [[Géza Boross (pastro)]] == C == * [[Sándor Csekey]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == G == * [[Etelka Görgey]] * [[Leila Gyenesei]] == H == * [[Judit Hammerstein]] == K == * [[József Kanyar]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Gergely Kollmann]] * [[János István Kováts]] == L == * [[Sándor Ladányi]] == M == * [[Judit Márkus]] * [[Mihály Márkus]] * [[Szabolcs Mátyássy]] == P == * [[István Pap (Bilkei)]] * [[Anna Pásztor]] == S == * [[Jenő Sebestyén]] * [[Ete Álmos Sipos]] * [[József Steinbach]] * [[Judit Szamosi (koreografo)]] * [[Vajk Szente]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Kinga Szűcs]] == T == * [[Zoltán Tarr]] * [[Zsolt Tokaji]] == V == * [[Csaba Vasvári (aktoro)]] * [[Sándor Virágh]] == Z == * [[Ferenc Zajti]] * [[Péter Závada]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua}} [[Kategorio:Listoj de homoj]] mkbz96c7aqbne45kkh4brpcwkdoxkpu 0 849379 9441448 9169746 2026-07-29T18:26:24Z Sj1mor 12103 9441448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-NY |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo= Novjorko |zomo=13 |trajto por kesteroj = ĉelo |kesteroj = {{ISIL |ISIL = US-NNUN |ISIL-nomo = . }}<!--fino de interna ŝablono--> }} La '''Biblioteko Dag Hammarskjöld''' (oficiale {{Lang-en|'''Dag Hammarskjöld Library'''}}) estas biblioteko situanta ĉe la [[Sidejo de UN|Ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj]] en [[Novjorko]]. Ĝi estas nomita laŭ la sveda [[politikisto]] kaj [[Nobel-premio pri paco|Nobelpremiito pri paco]] [[Dag Hammarskjöld]], la dua [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]]. Kiel speciala biblioteko, la mandato de la biblioteko estas servi la informbezonojn de misio kaj [[Sekretariejo de la Unuiĝintaj Nacioj|sekretariejo]]. Por fari tion, ĝi kolektas publikaĵojn de kaj pri la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj, en kelkaj kazoj, la [[Specialigitaj institucioj de Unuiĝintaj Nacioj|fakaj organizaĵoj]]. La Biblioteko Dag Hammarskjöld prizorgas la [[Biblioteksistemo de UN|tutmondan biblioteksistemon de UN]]. La biblioteko estis fondita en 1946 sub la nomo ''Biblioteko de Unuiĝintaj Nacioj'', kaj la leĝdona mandato estis voĉdonita la 28-an de septembro 1949. La biblioteko poste renomis sin ''Internacia Biblioteko de Unuiĝintaj Nacioj''. La [[Ford Fondaĵo|Ford Foundation]] donacis 6.2 milionojn USD por konstrui novan bibliotekkonstruaĵon. Baldaŭ post la [[hazarda morto]] de Dag Hammarskjöld, la biblioteko estis renomita ''Biblioteko Dag Hammarskjöld'' la 16-an de novembro 1961 <ref>[http://library.un.org/content/our-mandate-history Historio kaj Mandato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221210100148/https://library.un.org/content/our-mandate-history |date=2022-12-10 }}, www.un.org, Dag-Hammarskjöld-Bibliothek, Unuiĝintaj Nacioj (angle)</ref>. La Biblioteko Dag Hammarskjöld estas duoble specialigita. Unue, ĝi estas la ĉefa arkivo de oficialaj dokumentoj kaj publikaĵoj generitaj de la Organizaĵo. Ĝi ankaŭ havas kolekton de materialoj de la malsamaj agentejoj de la Unuiĝintaj Nacioj kaj ĝiaj filiaj korpoj. Aliflanke, la biblioteko enhavas librojn, specialiĝintajn periodajn eldonaĵojn kaj aliajn eldonaĵojn ligitajn al la agado de la Unuiĝintaj Nacioj. Ĝia misio estas disponigi dokumentajn fontojn al laboristoj de Unuiĝintaj Nacioj, inkluzive de la Sekretariejo, delegacioj de Membro-Ŝtatoj kaj aliaj dungitoj de la organizaĵo por la regula plenumado de iliaj funkcioj. La posedaĵoj de la biblioteko inkluzivas la [[Woodrow Wilson]]- kolekton pri la [[Ligo de Nacioj]]. La kolekto estis donacita al la biblioteko en 1950 fare de la Woodrow Wilson Foundation. Ĉirkaŭ 200 registraĵoj de [[Intervjuo|intervjuoj]] kun konataj personecoj kaj pli ol 9,800 revuoj ankaŭ povas esti spektitaj. La biblioteko ankaŭ inkluzivas ampleksan mapkolekton kun pli ol 80,000 [[Mapo|mapoj]] same kiel [[Atlaso (maparo)|atlasoj]], vojaĝgvidiloj kaj aliaj geografiaj [[Referencverko|referencverkoj]] kaj granda stokregistro de [[Laŭleĝa deponejo|laŭleĝa]] kaj [[scienca literaturo]]. La biblioteko estas ligita al aliaj konstruaĵoj en la areo per [[Tunelo|tuneloj]]. Ĝi ne estas malfermita al la publiko, sed multaj dokumentoj estas disponeblaj ciferece. Presitaj materialoj ankaŭ estas stokitaj en proksimume 350 deponejbibliotekoj en 135 landoj ĉirkaŭ la mondo. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.un.org/library Hejmpaĝo de la Dag Hammarskjold Biblioteko] * [http://research.un.org/en/discovery/ Dag Hammarskjöld Biblioteko Katalogo por libroj kaj artikoloj] * [https://digitallibrary.un.org/ UN cifereca biblioteko] * [http://www.un.org/depts/dhl/deplib/index.html Retejo pri deponejaj bibliotekoj de UN] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Bibliotekoj]] [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Deponejoj]] swwm6o60egypzjijfq1u0xgixj5xi73 0 855161 9441582 9403306 2026-07-30T05:28:18Z Sj1mor 12103 9441582 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT |tersituo = Graz (malnova urbo)/Centra Graz/Graz |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} '''Nova Galerio en Graz'''  ({{Lang-de|'''Neue Galerie Graz'''}}) estas [[artmuzeo]] en la aŭstra urbo [[Graz]], fondita en [[1941]]; ĝi estas parto de la [[Universala Muzeo Joanneum|muzeo-komplekso Joanneum]], specialigita pri [[nuntempa arto]]  - ĝi aperis kiel rezulto de la divido de Joanneum en "malnovan" kaj "novan" partojn; la kolekto inkluzivas verkojn kreitajn de la fino de la 19-a jarcento ĝis la nuntempo; en 2011, pro financaj kialoj, ĝi estis organize kunfandigita kun la loka Kunsthaus- muzeo ; regule okazigas ekspoziciojn kaj konferencojn. == Oferto == La galerio vidas ĝin kiel sian kulturan mision informi publikon pri la stato de nuna artproduktado sur regiona, nacia kaj internacia nivelo per ekspozicioj kaj simpozioj. Grandaj programaj kolektivaj ekspozicioj kreas kunvenforumon por lokaj kaj eksterlandaj artistoj kaj prilumas aktualajn sociajn kaj politikajn temojn: * "ContextArt", 1993 * "Pittura Immedia." Pentraĵoj de la 90-aj jaroj el Usono kaj Eŭropo, 1995 * "Preter Arto", 1996/1997/1998 * "La Anagrama Korpo", 1999 * "En la kampo de leteroj - la estonteco de literaturo", 2001 * "Serĉante Balkanion", 2002 * "Fantomo de Volupto/La Sacher Masoch Festivalo kaj M-ARS Arto kaj Milito", 2003 * " RAF - Pri la ideo de teruro ", 2005 * " Slumo ", 2006/2007 En personaj ekspozicioj, la galerio traktas la larĝan kampon de enketo de arto en ĉiuj esprimplenaj amaskomunikiloj kiel ekzemple pentraĵo, skulptaĵo, fotarto, cifereca amaskomunikilaro, vidbendo kaj filmarto, objektoarto, instalaĵoj kaj arkitekturo. Dum multaj jaroj antaŭ aliaj muzeoj, ĝi prezentis junajn artistojn kiuj nun estas inter la steloj de la arta sceno, kiel ekzemple: Grandaj solludaj ekspozicioj estis dediĉitaj al [[Félix González-Torres]], [[Rudolf Stingel]], [[Pipilotti Ris]]t, [[Sylvie Fleury]], [[William Kentridge]] kaj [[Olafur Eliasson]]. Ekde 2002, stiriaj artistoj de la meza generacio, kies laboro jam ĝuas internacian reputacion, trovis forumon en retrospektivaj personaj ekspozicioj. Ĉi tie oni povas trovi [[Herbert Brandl]], [[Erwin Wurm]], [[Rudi Molacek]], [[Günter Brus]], [[Hans Kupelwieser]], [[Fritz Panzer]], [[Erwin Bohatsch]], [[Hubert Schmalix]]. Junaj aŭstraj artistoj kiuj ankoraŭ ne estas establitaj en la arta mondo ricevas la ŝancon prezenti sin en la ekspozicioserio en la studio de la Neue Galerie. La Hofgalerie plejparte havas aŭstrajn artistojn de la unua duono de la 20-a jarcento. montritaj kiuj rilatas al la kolekto de la Neue Galerie, ekz. Ida Maly, Franz Krausz, Lily Greenham. Kun la arthistoria analizo de iliaj verkoj oni povas atentigi interesajn poziciojn, kiuj alie estus forgesitaj. La programo "Artisto en Loĝejo" de la Neue Galerie ofertas al tri internaciaj artistoj jare la ŝancon vivi kaj labori en Graz por tempeto kaj poste prezenti la rezultajn produktojn al publiko. La Neue Galerie strebas akompani kaj subteni siajn ekspoziciojn per teoriaj eventoj. == Kolekto == La kolekto kun verkoj de la komenco de la 19-a jarcento ĝis nun estas ekzempla ekzemplo de la konverĝo de publikaj kaj privataj kolektoj altnivele. Sen la financa kaj intelekta engaĝiĝo de privataj kolektantoj, la publika kolekto ne havus sian internacian reputacion. La fundamento de la 19-a-jarcenta kolekto estas formita per donaco de [[arkiduko]] [[Johano de Aŭstrio|Johano]], fundamentoj de la imperia familio kaj la loka nobelaro. Post la [[Unua Mondmilito]] la kolekta agado haltis pro la ekonomia situacio, do arto ĉirkaŭ 1900 kaj tiu de la intermilita periodo ne estas reprezentive dokumentita; grava pentraĵo de Egon Schiele ''(Stadtende)'' kaj grafiko ([[Gustav Klimt|Klimt]], [[Egon Schiele|Schiele]], [[Oskar Kokoschka|Kokoschka]]) estas la escepto ĉi tie. Kun la enkonduko de la Joanneum Arta Premio en 1959, la Internaciaj Pentraĵaj Semajnoj en [[Stirio]] (1966 ĝis 1992) kaj la Trigon [[Bienalo]] (1963-1995), la kolektaj agadoj de la Neue Galerie disetendiĝis kaj internaciigis signife ekde la 1970-aj jaroj kaj 1980-aj jaroj. La fokuso de la nuna kolektagado, krom kontinua vastiĝo de la posedaĵoj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj, estas aŭstra kaj internacia nuntempa arto, kun speciala atento al la arto de la 1970-aj jaroj ( Fluxus, Happening, Koncepta arto ) de la Orient-Eŭropa arta spaco. == Ekspozicioj == Por reteni la intereson de publiko viva kaj en respondo al la limigita spaco disponebla, la kolekto estas prezentita en alternaj, longperspektivaj ekspozicioj kun malsamaj temoj: * Félix González-Torres, Rudolf Stingel, 1994 * "Ekstere", 2000 * "De Waldmüller ĝis Schiele ", Eggenberg Castle, 2002/2003 * "Naturo en Bildoj", Stainz Castle, 2003 * "Subteno - La Nova Galerio kiel Kolekto", 2003 * "La Mondo de Silentaj Aĵoj", Herberstein Castle, 2004 * "Ars Pingendi", 2005 * "Fluxus Happening Concept Art", 2005/2006 * “Pri la homa naturo. Ĝenraj pentraĵoj de la Malnova kaj Nova Galerio”, 2006/2007 * "Wilhelm Thöny. " En la maldormo de moderneco”, 2013 <ref>[http://www.orf.at/stories/2183712/2183713/ Dem Vergessen entrissen] auf orf.at, abgerufen am 27. Mai 2013</ref> * “La naturo estas interne. La pentristo Wolfgang Hollegha ", 2015/2016 (vikariita fare de Günther Holler-Schuster ) * "Maria Lassnig (1919-2014). La donaco al la Neue Galerie Graz", 2016 == Vidu ankaŭ == * [[ZKM Centro por Arto kaj Medioj Karlsruhe]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Graz]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] dtsc5qsb63k4nq18qeydrhcwbzmthm0 0 860970 9441684 9408208 2026-07-30T07:34:24Z Sj1mor 12103 9441684 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} '''''El Grillo''''' ({{traduke|la grilo}}) estas [[frotolo]] kies komponado estas atribuita al [[Josquin des Prez]] ĉirkaŭ en la fruaj jaroj de la [[16-a jarcento|deksesa jarcento]]. == Origino == La kanto eldoniĝis por la unua fojo inter 1504 kaj 1505 en [[Venecia respubliko|Venecio]] fare de la konata eldonisto [[Ottaviano Petrucci|Petrucci]], kiu inkludis ĝin en «Frottole Libro Tertio»,<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://imslp.org/wiki/Frottole,_Libro_3_(Petrucci,_Ottaviano)| titolo=Frottole, Libro 3 (Petrucci, Ottaviano)|eldoninto=Petrucci Music Library|lingvo=en}}</ref><ref>{{citaĵo el retejo|url=https://www.cpdl.org/wiki/index.php/Frottole_libro_3_(Ottaviano_Petrucci)|titolo=Frottole libro 3 (Ottaviano Petrucci)|alirdato=30-a de marto 2024|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20240423044602/https://www.cpdl.org/wiki/index.php/Frottole_libro_3_(Ottaviano_Petrucci)|arkivdato=2024-04-23}}</ref> kolekto de populara kaj profana muziko. Tiu ĉi unua versio estas subskribita de «Iosquin D'Ascanio» aŭ «Josquin Dascanio», nomo poste atribuita al Josquin Desprez. La kunmetaĵo rilatas al la periodo en kiu Josquin vivis en [[Milano]], ĉe la kortego de la familio Sforza, por kiu li deĵoris de 1483-84 ĝis 1489. La hipotezo ke la kanto estas simpla omaĝo aŭ, pli verŝajne, parodio de unu el la tiamaj kantistoj ĉeestantaj en la kortego, nome Carlo Grillo, estas neita fare de Grantley McDonald.<ref>Artikolo eldonita en la volumo 81 (januaro 2009) de la revuo ''Acta Musicologica'' (eldonita far ''[https://acta.musicology.org/ IMS - International Musicological Society]''). La artikolon verkis Grantley McDonald de la [[Universitato de Oksfordo]], kun la titolo ''[https://www.researchgate.net/publication/290273926_Josquin%27s_Musical_Cricket_El_grillo_as_Humanist_Parody Josquin's Musical Cricket: El grillo as Humanist Parody]'' ([https://www.jstor.org/stable/27793371 pp 39-40])</ref> == Analizo == La peco apartenas al la 4-voĉa profana repertuaro ([[SATB]]) kaj estas skribita uzante triapersonan perspektivon. La komenca sekcio koncernas la longan kanton de la grilo, dum la dua komparas grilojn kaj kantobirdojn. La kanto finas sugestante ke griloj povas esti pli bonaj kantistoj ol kantobirdoj, precipe ĉar ili kantas la tutan tempon, kej dum pluvo kaj dum suna brilo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.jstor.org/stable/20203933|titolo=Fresh Light on Josquin Dascanio's Enigmatic "El Grillo"|jaro=2006|persona nomo=Marianne|familia nomo=Hund|eldoninto=Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis|url=http://www.jstor.org/stable/20203933}}</ref> == Melodio kaj teksto == Jen la melodio kaj la kantoteksto.<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://stcpress.org/pieces/el_grillo|titolo=El Grillo|eldoninto=St. Cecilia Press|alirdato=29 marzo 2024|lingvo=en}}</ref> <score sound="1" midi="1" > << \new Staff << \new Voice="melody" \relative c { \set Staff.midiInstrument = #"choir aahs" \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 8 = 220 \tempo 4 = 480 \clef treble \time 4/2 a''1*2 | % 2 g1 f | % 3 e r2 g | % 4 g g fis fis | % 5 g1 g2 g | % 6 g g g g | % 7 g1*6 g1*2 | % 11 a2 a r1 | % 12 a2 a r1 | % 13 a2 a r1 | % 14 a2 a r1 | % 15 a4 a a a a a a a | % 16 a a a a g2 g | % 17 a1*2 | % 18 g1 f | % 19 e r2 g | % 20 g g fis fis | % 21 g1 g | % 22 g2 g g1 | % 23 \time 3/1 g e2 e | % 24 fis fis g1 | % 25 g a2 a | % 26 a1 a2 g | % 27 g fis \time 4/2 g1 | % 28 g g | % 29 f g | % 30 e f | % 31 e d2 d | % 32 r2 e f1 | % 33 e d2 d | % 34 r2 e f1 | % 35 e d2. e4 | % 36 f2 e e d1 cis2 d1*2 \bar "|." } >> << \new Voice \relative c { \voiceTwo \set Staff.midiInstrument = #"choir aahs" f' | % 2 d | % 3 g,1 r2 d' | % 4 d d d d | % 5 d1 d2 d | % 6 e e e e | % 7 e1 c2. d4 | % 8 e1 c2. d4 | % 9 e1 c2. d4 | % 10 e1*2 | % 11 f2 f r1 | % 12 f2 f r1 | % 13 f2 f r1 | % 14 f2 f r1 | % 15 f4 f f f f f f f | % 16 f f f f e2 e | % 17 f1*2 | % 18 d | % 19 g,1 r2 d' | % 20 d d d d | % 21 d1 d | % 22 e2 e e1 | % 23 e g2 g | % 24 d d d1 | % 25 d f2 f | % 26 f1 f2 d | % 27 d d d1 | % 28 d d | % 29 d d | % 30 g, a2 d1 cis2 d d r2 | % 32 cis d1 cis d2 d r2 cis | % 34 d1 cis | % 35 d2 c4 b a2 b | % 36 c a a1 | % 37 a1*2 | % 38 } >><< \new Voice \relative c' { \voiceTwo \set Staff.midiInstrument = #"choir aahs" c' | % 2 b1 a2. b4 | % 3 c1 r2 b | % 4 b b a a | % 5 g1 g2 g | % 6 g g c c | % 7 c2. d4 e1 | % 8 c2. d4 e1 | % 9 c2. d4 e1 | % 10 c1*2 | % 11 r1 c2 c | % 12 r1 c2 c | % 13 r1 c2 c | % 14 r1 c2 c | % 15 c4 c c c c c c c | % 16 c c c c c2 c | % 17 c1*2 | % 18 b1 a2. b4 | % 19 c1 r2 b | % 20 b b a a | % 21 g1 g | % 22 g2 g c1 | % 23 c1. c2 | % 24 a a g1 | % 25 g c2 c | % 26 c1 c2 b | % 27 a a g1 | % 28 g g | % 29 a b | % 30 c r2 a | % 31 a1 a2 b | % 32 r2 a a1 | % 33 g a2 a | % 34 r2 a a1 | % 35 a1. a2 | % 36 c g g4 f e d | % 37 e1 d1*2 } >><< \new Voice \relative c { \voiceTwo \clef bass \set Staff.midiInstrument = #"choir aahs" f | % 2 g1 d | % 3 c r2 g | % 4 g g d' d | % 5 g,1 g2 g | % 6 c c c c | % 7 c1*6 c1*2 | % 11 r1 f2 f | % 12 r1 f2 f | % 13 r1 f2 f | % 14 r1 f2 f | % 15 f4 f f f f f f f | % 16 f f f f c2 c | % 17 f1*2 | % 18 g1 d | % 19 c r2 g | % 20 g g d' d | % 21 g,1 g | % 22 c2 c c1 | % 23 c1. c2 | % 24 d d g,1 | % 25 g f'2 f | % 26 f2. e4 f2 g | % 27 d d g,1 | % 28 g g | % 29 d' g, | % 30 c d | % 31 a d2 d | % 32 r2 a d1 | % 33 a d2 d | % 34 r2 a d1 | % 35 a d2 d | % 36 r2 e c d | % 37 a1 d1*2 } >> \new Lyrics \lyricsto "melody" { "El" | % 2 "gril"1 " " | % 3 "lo,"1. "el"2 | % 4 "gril" "lo ~~" "buon" "can" | % 5 "to"1 "re,"2 "Che" | % 6 "tie" "ne" "lon" "go" | % 7 "ver"1*6 "so."1*2 | % 11 "Dal"2 "le"1. | % 12 "be"2 "ve"1. | % 13 "gril"2 "lo"1. | % 14 "can"2 "ta."1. | % 15 "dal"4 "le" "dal" "le" "be" "ve" "be" "ve" | % 16 "gril" "lo" "gril" "lo" "can"2 "ta." | % 17 "El"1*2 | % 18 "gril"1 " " | % 19 "lo,"1. "el"2 | % 20 "gril" "lo ~~" "buon" "can" | % 21 "to"1 "re" | % 22 "Ma"2 "non" "fa"1 | % 23 "co" " "2 "me" | % 24 "gli al" "tri uc" "cel"1 | % 25 "li" "Co"2 "me" | % 26 "li"1 "han"2 "can" | % 27 "ta" "to un" "po"1 | % 28 "co," "Quan" | % 29 "do" "la" | % 30 "mag" "gior" | % 31 "el" "cal"2 "do"1 "Al"2 "hor"1 "can" "ta"2 "sol,"1 "per"2 | % 34 "a"1 "mo" | % 35 " "2. " "4 " "2 " " | % 36 " " " "1 " "2 | % 37 "re."4 } >> </score> {| ! align="left" | Teksto itale<ref>Teksto kiu referas al la versio de la ena libreto de la albumo de antikva muziko ''[[The Art of the Netherlands]]'' ([[1976]]), eldonita fare de la muzikisto, direktoro kaj muzika filologo [[David Munrow]]. Kromaj informoj troveblas en la retejo [https://www.cpdl.org/wiki/index.php/El%20Grillo%20(Josquin%20des%20Prez) ''El Grillo''] ĉe [[Choral Public Domain Library|CPDL]].</ref> ! align="left" | Traduko |- | El grillo è buon cantore | La grilo estas bona kantisto |- | Che tiene lungo verso. | Kiu tenas longan verson. |- | Dale beve, grillo canta! | Post trinki, la grilo kantas! |- | El grillo è buon cantore. | La grilo estas bona kantisto. |- | Ma non fa come gli altri uccelli; | Sed li ne agas kiel la ceteraj birdoj; |- | Come li han cantato un poco, | Tuj post ke ili iom kantis, |- | Van de fatto in altro loco: | Ili ja iras alian ejon: |- | Sempre el grillo sta pur saldo. | Ĉiam la grilo staras firma. |- | Quando la maggiore el caldo, | Kiam pli varmas, |- | Alhor canta sol per amore. | Tiam kantas li nur por amo. |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Renesanca muziko]] [[Kategorio:Kantoj]] ol2xlr454pefjdgxjax1chdxt8g8ajf 0 860991 9441607 9311619 2026-07-30T06:17:32Z Sj1mor 12103 /* Verkoj */ 9441607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Patricia Lee «Patti» SMITH''' ([[Ĉikago]], [[Ilinojso]]; 30a de decembro [[1946]]) estas usona kantistino, bildartistino kaj verkistino. Kutime kromnomita «baptopatrino de [[punko]]»,​ Smith konstruis gravan karieron ene de la movado "punko" ekde ŝia debuta albumo ''Horses'' (1975), kun vidpunkto referencita kiel de feministo kaj intelektulo kiu konvertis ŝin en unu de la plej influaj artistoj de la [[rok-muziko]]. Ekde tiam, ŝi publikigis dek unu studiajn albumojn kaj ricevis plurajn premiojn kaj rekonojn. En decembro 2010, la revuo ''[[Rolling Stone]]'' metis ŝin en la 47a rangon de la listo de la 100 plej bonaj artistoj el ĉiuj tempoj kaj en 2007 ŝi estis inkludita en la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]].​ En 2005 ŝi estis nomumita Komandoro de la ''[[Ordre des Arts et des Lettres]]'' de Francio​. En 2007 ŝi ricevis la [[Polar-premio]]n de la [[Sveda Reĝa Akademio de Muziko]] kaj en 2019 ŝi ricevis la Ormedalon de Belartoj de la [[Registaro de Hispanio]].​ Krom kantistino kaj komponistino, Smith verkis pli ol du dek librojn de poemoj kaj de rakontoj. En 2010, ŝi ricevis la premion ''National Book Award'' pro sia memorlibro en kiu ŝi rakontas kiel ŝi konis sian amikon, nome la fama fotisto [[Robert Mapplethorpe]]. ==Studialbumoj== * 1975 ''Horses'', Arista Records * 1976 ''Radio Ethiopia'', Arista Records * 1978 ''Easter'', Arista Records * 1979 ''Wave'', Arista Records * 1988 ''Dream of Life'', Arista Records * 1996 ''Gone Again'', Arista Records * 1997 ''Peace And Noise'', Arista Records * 2000 ''Gung Ho'', Arista Records * 2004 ''Trampin''', Columbia Records * 2007 ''Twelve'', Columbia Records * 2012 ''Banga'', Columbia Records == Verkoj == {{Div col|cols = 2}} * ''Seventh Heaven'' (1972) * ''Early Morning Dream'' (1972) * ''A Useless Death'' (1972) * ''Witt'' (1973) * ''Because The Night'' (1976), poemas con Tom Verlaine * ''Ha! Ha! Houdini!'' (1977) * ''Babel'' (1978) * ''Woolgathering'' (1992) * ''Early Work'' (1994) * ''The Coral Sea'' (1996) * ''Patti Smith Complete'' (1998) * ''Strange Messenger'' (2003) * ''Auguries of Innocence'' (2005) * ''Land 250'' (2008) * ''Trois'' (2008) * ''Just Kids'' (2010) * ''M Train '' (2015) * ''Year of the Monkey'' (2019) {{Div col end}} ==Bibliografio== * Johnstone, Nick (septembro 1997). ''Patti Smith: A Biography''. Londono: Omnibus Press. ISBN 9780711961937. * Bockris, Victor; Roberta Bayley (14a de septembro). ''Patti Smith: An Unauthorized Biography''. Novjorko: Simon & Schuster. ISBN 9780684823638. * McNeil, Legs; Gillian McCain (9a de majo). ''Please Kill Me: The Uncensored Oral History of Punk''. Grove Press. ISBN 9780802142641. * Stefanko, Frank (24a de oktobro). ''Patti Smith: American Artist''. Insight Editions. ISBN 9781933784069. * Tarr, Joe (30a de majo). ''The Words and Music of Patti Smith''. Praeger Publishers. ISBN 9780275994112. {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Patti Smith|revizio=156249080}} {{vivtempo|Smith, Patti}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] jxnagyf1ginyytpdcdra0f3ppap1uq6 9441608 9441607 2026-07-30T06:19:03Z Sj1mor 12103 /* Bibliografio */ 9441608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Patricia Lee «Patti» SMITH''' ([[Ĉikago]], [[Ilinojso]]; 30a de decembro [[1946]] en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]) estas usona kantistino, bildartistino kaj verkistino. Kutime kromnomita «baptopatrino de [[punko]]»,​ Smith konstruis gravan karieron ene de la movado "punko" ekde ŝia debuta albumo ''Horses'' (1975), kun vidpunkto referencita kiel de feministo kaj intelektulo kiu konvertis ŝin en unu de la plej influaj artistoj de la [[rok-muziko]]. Ekde tiam, ŝi publikigis dek unu studiajn albumojn kaj ricevis plurajn premiojn kaj rekonojn. En decembro 2010, la revuo ''[[Rolling Stone]]'' metis ŝin en la 47a rangon de la listo de la 100 plej bonaj artistoj el ĉiuj tempoj kaj en 2007 ŝi estis inkludita en la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]].​ En 2005 ŝi estis nomumita Komandoro de la ''[[Ordre des Arts et des Lettres]]'' de Francio​. En 2007 ŝi ricevis la [[Polar-premio]]n de la [[Sveda Reĝa Akademio de Muziko]] kaj en 2019 ŝi ricevis la Ormedalon de Belartoj de la [[Registaro de Hispanio]].​ Krom kantistino kaj komponistino, Smith verkis pli ol du dek librojn de poemoj kaj de rakontoj. En 2010, ŝi ricevis la premion ''National Book Award'' pro sia memorlibro en kiu ŝi rakontas kiel ŝi konis sian amikon, nome la fama fotisto [[Robert Mapplethorpe]]. ==Studialbumoj== * 1975 ''Horses'', Arista Records * 1976 ''Radio Ethiopia'', Arista Records * 1978 ''Easter'', Arista Records * 1979 ''Wave'', Arista Records * 1988 ''Dream of Life'', Arista Records * 1996 ''Gone Again'', Arista Records * 1997 ''Peace And Noise'', Arista Records * 2000 ''Gung Ho'', Arista Records * 2004 ''Trampin''', Columbia Records * 2007 ''Twelve'', Columbia Records * 2012 ''Banga'', Columbia Records == Verkoj == {{Div col|cols = 2}} * ''Seventh Heaven'' (1972) * ''Early Morning Dream'' (1972) * ''A Useless Death'' (1972) * ''Witt'' (1973) * ''Because The Night'' (1976), poemas con Tom Verlaine * ''Ha! Ha! Houdini!'' (1977) * ''Babel'' (1978) * ''Woolgathering'' (1992) * ''Early Work'' (1994) * ''The Coral Sea'' (1996) * ''Patti Smith Complete'' (1998) * ''Strange Messenger'' (2003) * ''Auguries of Innocence'' (2005) * ''Land 250'' (2008) * ''Trois'' (2008) * ''Just Kids'' (2010) * ''M Train '' (2015) * ''Year of the Monkey'' (2019) {{Div col end}} ==Bibliografio== {{Projektoj}} * Johnstone, Nick (septembro 1997). ''Patti Smith: A Biography''. Londono: Omnibus Press. ISBN 9780711961937. * Bockris, Victor; Roberta Bayley (14a de septembro). ''Patti Smith: An Unauthorized Biography''. Novjorko: Simon & Schuster. ISBN 9780684823638. * McNeil, Legs; Gillian McCain (9a de majo). ''Please Kill Me: The Uncensored Oral History of Punk''. Grove Press. ISBN 9780802142641. * Stefanko, Frank (24a de oktobro). ''Patti Smith: American Artist''. Insight Editions. ISBN 9781933784069. * Tarr, Joe (30a de majo). ''The Words and Music of Patti Smith''. Praeger Publishers. ISBN 9780275994112. {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Patti Smith|revizio=156249080}} {{vivtempo|Smith, Patti}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] l7fh45d4vye74kz77zges6lqv1yzgii 0 871072 9441616 8895080 2026-07-30T06:32:44Z Sj1mor 12103 9441616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Schlossartige Villa, 1947 abgerissen.JPG|eta|kavalirbieno en Ingersleben, kie loĝis la Bülow-oj; forigita en 1947 fare de barbaraj komunistoj]] '''Frieda Sophie Luise von BÜLOW''' (naskiĝinta la {{daton|12|10|1857}} en [[Berlino]], mortinta la {{Daton|12|3|1909}} kastele en [[Muzeo Kasteloj Dornburg|Dornburg]]) estis [[germanio|germana]] verkistino, kreinto de la germanlingva [[koloniismo|koloniisma]] romano kaj nepra favorantino de kolonialismo ĝenerale. Ŝia fratino estis la verkistino [[Margarethe von Bülow]]. == Vivo == Estante filino de [[prusio|prusia]] diplomato, ŝi pasigis la unuajn jarojn en [[Izmiro]]. Post 1865 la familio reiris Germanujon, al la patrina bieno je [[nesse-Apfelstädt|Ingersleben]]<ref>[https://www.literaturland-thueringen.de/orte/ingersleben/ etkroniko de la bieno, kun mencio de la Bülow-oj]</ref>. Kun la fratino Margarethe ŝi frekventis lernejon de la [[Preĝejo de la Herrnhut-anoj (Neudietendorf)|Herrnhutan-oj]] en [[Neudietendorf]]<ref>Volker Klimpel: "Frieda von Bülow." Ĉe: Hubert Kolling (eld.): ''Biographisches Lexikon zur Pflegegeschichte - Who was who in nursing history.'' Vol. 7, hpsmedia Nidda, p. 53-54</ref>, de 1876 por jaro kaj duona kaj en [[Anglujo]]. Berline fondis ŝi virinan societon por flegado de malsanuloj en [[kolonio]]j en la kadro de la Germana [[Ruĝa Kruco]]. Estante estraranino de la ''Misia societo por Germana Orient-Afriko'' ŝi engaĝiĝis jam en 1886 pri establo de hospitalo en Dunda ([[Regiono Pwani]]).<ref>Wolfgang U. Eckart: "Die vaterländischen Frauenvereine des Roten Kreuzes am Beispiel des Frauenvereins für die Krankenpflege in den Kolonien", ĉe: W.U. Eckart kaj Philipp Osten: ''Schlachtschrecken - Konventionen. Das Rote Kreuz und die Erfindung der Menschlichkeit im Kriege'' (=Neuere Medizin- und Wissenschaftsgeschichte, 20), Centaurus Verlag Freiburg 2011, ISBN 978-3-86226-045-4, p. 91-92.</ref> Por konkretigi ideojn pri starigo de vartejoj, ŝi vojaĝis mem al la frato [[Albrecht von Bülow]] al [[Zanzibaro]] kaj [[Germana Orient-Afriko]], kie ŝi vivis inter 1885 kaj 1889. Tie konatiĝis ŝi kun la fifama [[Carl Peters]] je kiu ŝi enamiĝis kaj al kiu ŝi asistantis. Lian kruelecon deĵoran ŝi priskribis en la romano ''Im Lande der Verheißung'' (1899).<ref>Timm Ebner: ''Nationalsozialistische Kolonialliteratur'', Wilhelm Fink, Paderborn 2016, ISBN 978-3-7705-6029-5</ref> En oktobro 1886 fondis ŝi la virinan ligon ''Deutschnationaler Frauenbund''. Ŝi okazigis karitatajn spektaklojn por kolekti monon por plibonigi la malsanulejan sistemon afrikan. Sed ŝia ekstravagancoj kritikiĝis ankaŭ de multaj; ŝia daŭra restado inter viroj krome ne decis por tiama flegistino. La supre menciita ligo eĉ ekskluzivis ŝin en 1888 el sia estraro. Pro [[malario]] ŝi devis reveni 1889 Berlinon; tie ŝi ekigis la verkadon kun multaj romanoj kaj noveloj en kiuj teme centris la koloniisma vivo en Afriko. Fiaskis ŝia intenco en 1893/94, administri la [[kilimanĝaro|ĉekilimanĝarajn]] plantejojn de sia en 1892 batale falinta frato Albrecht. De tiam ŝi ree vivis en Germanujo kaj la lastajn du jarojn enkastele apud [[Dornburg-Camburg|Dornburg]] (kun la fratino Sophie).<ref>Gisela Brinker-Gabler, Karola Ludwig, Angela Wöffen: ''Lexikon deutschsprachiger Schriftstellerinnen 1800-1945.'' Eldonejo dtv, München 1986, ISBN 3-423-03282-0, p. 48-49</ref> === Rondoj fakkolegaj kaj honoroj === Amikino de von Bülow estis la fama psikoanalizistino kaj verkistino [[Lou Andreas-Salomé]]; ĉi-lasta vizitis la BüloW-ojn en 1897 en [[Munkeno]]. Admiranto de ŝia talento estis la grava poeto [[Rainer Maria Rilke]]. En 1997 oni decidis nomi la gimnazion en [[Neudietendorf]] por la du fratinoj verkistaj, Frieda kaj Margarethe.<ref>[http://www.von-buelow-gymnasium.de hejmpaĝo de ''Bülow-gimnazio'']</ref> == Verkoj == * ''Reiseskizzen und Tagebuchblätter aus Deutsch-Ostafrika'' (1889) * ''Am anderen Ende der Welt'' (romano, 1890) * ''Der Konsul. Vaterländischer Roman aus unseren Tagen'' (1891) * ''Deutsch-Ostafrikanische Novellen'' (Berlin 1892) * ''Ludwig von Rosen. Eine Erzählung aus zwei Welten'' (Berlin 1892) * ''Margarethe und Ludwig'' (romano, Berlin 1892) * ''Tropenkoller. Episode aus dem deutschen Kolonialleben'', Berlin 1896. ([https://htext.stanford.edu/dd-ill/tropenkoller.pdf interrete; eldono de 1911]) * ''Einsame Frauen'' (noveloj, 1897) * ''Kara'' (romano, 1897) * ''Anna Stern'' (romano, 1898) * ''Wir von heute'' (du rakontoj, 1898) * ''Im Lande der Verheißung. Ein deutscher Kolonial-Roman'' (Dresden 1899) * ''Abendkinder'' (romano, 1900) * ''Im Hexenring. Eine Sommergeschichte vom Lande'' (romano, J. Engelhorn Stuttgart 1901) * ''Hüter der Schwelle'' (romano, 1902) * ''Die stilisierte Frau. Sie und er'' (du noveloj, 1902) * ''Allein ich will!'' (romano, 1903) * ''Im Zeichen der Ernte. Italienisches Landleben von heute'' (romano, 1904) * ''Irdische Liebe. Eine Alltagsgeschichte'' (romano, 1905) * ''Die Tochter'' (romano, 1906) * ''Das Portugiesenschloß. Erzählung von der ostafrikanischen Küste'' (1907) * ''Freie Liebe'' (novelo, 1909) * ''Die Schwestern. Geschichte einer Mädchenjugend'' (romano, Dresden 1909) * ''Frauentreue'' (romano, Dresden 1910) == Literaturo == * aŭtora kolektivo: ''„Zwei Blüten an einem Zweig“. Beiträge zu Leben und Wirken der Schriftstellerinnen Frieda und Margarethe von Bülow.'' Eldonis Heimatmuseum Ingersleben, 2000 * Katja Kaiser:"Frieda von Bülow, die koloniale Frauenfrage und koloniale Frauenorganisationen", ĉe: Ulrich van der Heyden und Joachim Zeller (eld.): ''Kolonialismus hierzulande – Eine Spurensuche in Deutschland.'' Sutton Verlag, Erfurt 2007, ISBN 978-3-86680-269-8, p. 171–176. * Monika Czernin: ''Jenes herrliche Gefühl der Freiheit. Frieda von Bülow und die Sehnsucht nach Afrika.'' List, Berlin 2008, ISBN 978-3-471-77279-9 (romanbiografio). * Katharina von Hammerstein (eld.): ''Frieda Freiin von Bülow: Reisescizzen und Tagebuchblätter aus Deutsch-Ostafrika'' (=Cognoscere historias, 19). Trafo, Berlin 2012, ISBN 978-3-89626-946-1. * Marianne Bechhaus-Gerst: "Frieda von Bülow." Ĉe: Jürgen Zimmerer (eld.): ''Kein Platz an der Sonne. Erinnerungsorte der deutschen Kolonialgeschichte.'' Campus Verlag, Frankfurt am Main 2013, p. 365–373. * Kerstin Decker: ''Meine Farm in Afrika. Das Leben der Frieda von Bülow.'' Berlin Verlag, Berlin 2015, ISBN 978-3-8270-1237-1. * Katja Kaiser: "Alles Theater? Die Inszenierung deutscher Herrschaft im ostafrikanischen Schutzgebiet in den Texten Frieda von Bülows". Ĉe: Stefan Noack, Christine de Gemeaux, Uwe Puschner (eld.): ''Deutsch-Ostafrika. Dynamiken europäischer Kulturkontakte und Erfahrungshorizonte im kolonialen Raum'' (=Zivilisationen & Geschichte, 57). Peter Lang, Berlin 2019, ISBN 978-3-631-77497-7, p. 59–78. == Eksteraj ligiloj == * [https://de.wikisource.org/wiki/Frieda_von_B%C3%BClow Vikifontaro] * {{DNB-Portal|11706646X}} * [http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/frieda-von-buelow biografio ĉe FemBio] * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/buelowf.html verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] * Jutta Duhm-Heitzmann: [https://www1.wdr.de/radio/wdr5/sendungen/zeitzeichen/frieda-freiin-von-buelow-100.html ''12.10.1857 - Geburtstag von Frieda von Bülow.''] - [[aRD|WDR]]-ZeitZeichen, vom 12.10.2017 (podkasto) * Heide Soltau: [https://www1.wdr.de/radio/wdr5/sendungen/zeitzeichen/zeitzeichen-frieda-von-buelow-todestag-100.html ''12.03.1909: Todestag der Schriftstellerin Frieda von Bülow.''] - WDR-ZeitZeichen, 12.3.2024 * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/11706646X ligiloj ĉe DDB] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bulow, Frieda Von}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Koloniado de Afriko]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1857]] [[Kategorio:Mortintoj en 1909]] [[Kategorio:Germanaj flegistoj]] [[Kategorio:Feministoj]] 8k04tbefagrso3dwlqp0mwtdlsuq0tr 0 872379 9441393 9411097 2026-07-29T16:35:21Z Sj1mor 12103 9441393 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Gerd-Klaus KALTENBRUNNER''' (naskiĝinta la {{daton|23|2|1939}} en [[Vieno]], mortinta la {{daton|12|4|2011}} en [[Lörrach]]<ref>[[Götz Kubitschek]]: [https://web.archive.org/web/20110418050826/http://www.sezession.de/24216/gerd-klaus-kaltenbrunner-ist-verstorben.html "Gerd-Klaus Kaltenbrunner ist verstorben"] - ĉe: ''Sezession'', 13.4.2011</ref>), estis [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto kaj filozofo. Li ofte publikigis en konservativaj organoj (eĉ de [[novdekstrismo]]). == Vivo == Kaltenbrunner studis filozofion, jurajn kaj ŝtatajn sciencojn ĉe la [[universitato de Vieno]] antaŭ ekloĝo en 1962 en [[Germanujo]] kie li i.a. deĵoris kiel eldoneja lektoro. Inter 1974 kaj 1988 li eldonis ĉe Herder la serion ''Initiative''. Post ties neniiĝo en 1988 li vivis kiel liberprofesiulo en la [[Nigra Arbaro]]; li ankaŭ kunfondis la [[liĥtenŝtejno|liĥtenŝtejnan]] filion de [[Internacia klubo PEN]]. Aperis liaj artikoloj en jenaj periodaĵoj: Zeitbühne, Criticón, Epoche, [[SAKA-Informationen]], Theologisches, [[MUT (gazeto)|MUT]], [[Junge Freiheit]]. La lasta verko libra aperis en la 1996-a jaro; pli malfrue li tute retiriĝis. Tombo lia troviĝas sur la tombejo de [[Perchtoldsdorf]].<ref>Karlheinz Weißmann: [https://www.jf-archiv.de/archiv11/201117042238.htm "Vorbehalt gegenüber dem Politischen: Tendenzwende einer konservativen Elite. Zum Tod des Publizisten Gerd-Klaus Kaltenbrunner"] - ĉe: ''Junge Freiheit'', 22.4.2011]</ref> En 2000 Kaltenbrunner publike montris sian ŝaton de kritikantoj de la [[papa vakado (movado)|papa vakado]] komentante pamfleton de la meksika sacerdota fratio ''Trento'' sub la gvidado de la neoficiala episkopo [[Martín Dávila Gándara]] kaj donante konsilojn al konservativaj katolikoj. <ref>Gerd-Klaus Kaltenbrunner: "Stellungnahme zum vorliegenden Entwurf der Erklärung." Ĉe: ''Einsicht.'' 4/2000, p. 77–78.</ref> Tie li jesis la argumentojn de [[Wigand Siebel]] pri la neokupateco de la [[Sankta Seĝo]] kaj asertis ke por li la lasta vera papo estis [[Pio la 12-a]]. == Agado == === Konservativismo === Kaltenbrunner konatiĝis en la 1970-a jaroj kiel publicisto kaj pionira pensisto de konservativa politiko. En 1972 aperis lia libro ''Rekonstruktion des Konservatismus'' kvazaŭ antipodo de la [[sociaj protestoj de 1968]]. Liaj metapolitikaj argumentoj pri evolua tradicio estis proksimaj al utopiistoj pri konservativa revolucio. La serio ''Initiative'', por kiu li sukcese varbis multajn interesajn aŭtorojn, temigis ne nur politikaĵojn sed ĝeneralajn sociajn problemojn: ekz. pli la kontinua neceso de legado (''Warum noch lesen? Vom notwendigen Überfluß der Bücher''), pri festoj (''Grund zum Feiern. Abschaffung und Wiederkehr der Feste'') aŭ pri la deziro de homoj je komunumo (''Nestwärme in erkalteter Gesellschaft: Ashrams, Kommunen, Kibbuzim und was sonst noch?''). Jam en ties unua volumo ''Plädoyer für die Vernunft: Signale einer Tendenzwende'' li kreis la nocion pri tendencŝanĝiĝo ''(Tendenzwende)'' kiu baldaŭ iĝis frapdevizo de konservativuloj. Inter liaj politikaj verkoj de la 1980-aj jaroj estis i.a. ''Elite. Erziehung für den Ernstfall'' (1984) kaj ''Was ist deutsch? Die Unvermeidlichkeit, eine Nation zu sein'' (1988). Ili en pli akra tono esploris pri la temo de nacio: tion kritikis ekz. la politikscienculo [[Claus Leggewie]]. Por anoj de la Moderna Dekstro iĝis programa lia eseo ''Bestimmt Hitler die Richtlinien unserer Politik?'', kiu estis unue publikigita en 1987 en la periodaĵo "MUT" kaj ĝuis multajn represojn aliloke. === Eŭropaj trilogioj === En la kuro de la 1980-aj jaroj lia fokuso plien pri kulturo, jam ne pri politiko, estis. Tion estis preparintaj renkontiĝoj kiujn Kaltenbrunner havis dum la junulaj jaroj kun [[Richard Coudenhove-Kalergi]], fondinto de [[Paneŭropa Unio]]. Atestilo por ĝi taksatas la trivoluma verkego ''Europa. Seine geistigen Quellen in Portraits aus zwei Jahrtausenden'' kaj teme simila sekvanta (ankaŭ en tri volumoj) ''Vom Geist Europas''. Sume en ili troviĝas pluraj centoj da monografiaj eseoj pri gravuloj, aparte pri kulturuloj kiuj, laŭ Kaltenbrunner, tro ofte estas forgesataj. === Religio kaj mistiko en malfruaj verkoj === Komence de la 1990-aj jaroj Kaltenbrunner forlasis politikon ĉirkaŭbrakumonte demandojn religi-filozofiajn. Korm kelkaj etaj [[hagiografio|hagiografiaĵoj]] estas menciindaj ampleksaj libroj ''Johannes ist sein Name'' (1993; pri [[Pastro Johano]]) kaj ''Dionysius vom Areopag'' (1996; pri [[Dionizio la Areopagano]]). Ĉi-verkare Kaltenbrunner unuigas sian propran difinon de la kerno de okcidenta-kristana kulturo kaj diversajn filozofiajn, teologiajn kaj historiteoriajn idearojn: ĉefe de la tradiciisma filozofiskolo ([[René Guénon]], [[Julius Evola]], [[Leopold Ziegler]]); de negativa teologio kaj mistiko (Dionizio la Areopagano, [[Majstro Eckhart]], [[Nikolao de Kuzo]]), idealisman filozofion ([[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]], [[Wolfgang Struve]]); de la utopiismo de romantika literaturo kaj mezepoka legendopoeziaĵo. == Honoroj kaj premioj == * Baltasar-Gracian-Preis (por la dumviva verkado, 1985) * Anton-Wildgans-Preis (por la dumviva verkado, 1985) * Konrad-Adenauer-Preis der Deutschland-Stiftung für Literatur (por la dumviva verkado, 1986) * Mozart-Preis der Goethe-Stiftung Basel (por la dumviva verkado, 1989) == Verkoj (elekto) == * ''Hegel und die Folgen.'' Freiburg 1970. * ''Rekonstruktion des Konservatismus.'' Freiburg 1972. * ''Konservatismus international.'' 1973. * ''Der schwierige Konservatismus.'' 1975. * ''Europa. Seine geistigen Quellen in Portraits aus zwei Jahrtausenden''. Tri volumoj, Heroldsberg bei Nürnberg 1981–1985. * ''Elite. Erziehung für den Ernstfall.'' Asendorf 1984. * ''Wege der Weltbewahrung.'' Asendorf 1985. * ''Geheimgesellschaften und der Mythos der Weltverschwörung.'' Freiburg k.a. 1987. * ''Vom Geist Europas.'' Tri volumoj, Asendorf 1987–1992. * ''Was ist deutsch? Die Unvermeidlichkeit, eine Nation zu sein.'' Asendorf 1988. * ''Die Seherin von Dülmen und ihr Dichter-Chronist.'' Gersau 1992. * ''Tacui.'' Gersau 1993. * ''Johannes ist sein Name. Priesterkönig, Gralshüter, Traumgestalt.'' Zug/Schweiz 1993. * ''Dionysius vom Areopag. Das Unergründliche, die Engel und das Eine''. Zug/Schweiz 1996. * ''Vom Geist Europas. Ursprünge und Porträts.'' Du volumoj, Graz 2019 (parta represo de ''Vom Geist Europas'' kaj de ''Europa''.) ''Eldonistece:'' * Herderbücherei INITIATIVE, 75 volumoj (1974–1988). == Literaturo == * Phillip Becher: "The (Almost) Forgotten Elitist Sources of Right-Wing Populism. Kaltenbrunner, Höcke and the Distaste for the Masses." Che: Michael Oswald (eld.): ''The Palgrave Handbook of Populism.'' Springer, Cham 2022, ISBN 978-3-030-80802-0, p. 213–224. * Richard Faber (eld.): ''Konservatismus in Geschichte und Gegenwart.'' Königshausen & Neumann, Würzburg 1991, ISBN 3-88479-592-9. * Magdalena S. Gmehling: ''Leitstern am geistigen Firmament. Erinnerungen an Gerd-Klaus Kaltenbrunner.'' Christiana, Kißleg 2012, ISBN 978-3-7171-1212-9. * ''Kaltenbrunner, Gerd-Klaus.'' Che: [[Caspar von Schrenck-Notzing]] (eld.): ''Lexikon des Konservatismus.'' Leopold Stocker Verlag, Graz u. a. 1996, ISBN 3-7020-0760-1, p. 291. * Claus Leggewie: ''Der Geist steht rechts. Ausflüge in die Denkfabriken der Wende.'' Rotbuch-Verlag, Berlin 1987, ISBN 3-88022-724-1. * [[Kurt E. Becker]]: "Vorsicht – Konservativ! Das Beispiel Gerd-Klaus Kaltenbrunner." Ĉe: [[Der Literat]], 2/1978 == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|116035153}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116035153 ligiloj che DDB] * [https://h5.mediathek.at/cdn.php?t=media&i=096203D5-011-00062-00000BE8-09617253&ft=audio "Die Botschaft der Mystik – 400. Geburtstag von Jacob Böhme"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240425061246/https://h5.mediathek.at/cdn.php?t=media&i=096203D5-011-00062-00000BE8-09617253&ft=audio |date=2024-04-25 }} - ĉe: [[ORF]], 22.10.1975 == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kaltenbrunner, GerdKlaus}} [[Kategorio:Konservativistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj filozofoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Lektoroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] e6q3v6ct2qksci6jm1bwfffm9e3ozjv 0 873711 9441694 8771446 2026-07-30T07:39:46Z Sj1mor 12103 9441694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Otto ROQUETTE''' (naskiĝinta la {{Daton|19|4|1824}} en [[Krotoszyn]], mortinta la {{daton|18|3|1896}} en [[Darmstadt]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li estis reprezentanto de [[Butzenscheibenlyrik]]. ==vivo== Originante el familio [[hugenotoj|hugenota]] li frekventis gimnazion en [[Frankfurto ĉe Odro]]. De 1846 studis li en [[Heidelberg]] kie estiĝis jam multaj belaj kantoj de li; de 1848 li studentis en [[Halle (Saale)]] kaj rapide famiĝis danke al la fabelo »Waldmeisters Brautfahrt« (Stuttgart 1851) kaj la fantaziaĵo »Orion« (Bremen 1851). Post longaj vojaĝoj tra Suda Germanujo, Svisujo kaj Supra Italujo (kiuj inspiris lin pri novaj intrigoj; ekz. por »Der Tag von St. Jakob«, Stuttgart 1853), li ekloĝis en Berlino. Inter 1854 kaj 1857 li instruis germanan lingvon kaj literaturon ĉe ''Blochmannsches Institut'' en [[Dresdeno]]. Poste revenis li Berlinon, kie oni nomumis lin profesoro pri ĝenerala historio ĉe la Armea Akademio. Sed jam en 1863 li demisiis. De 1869 ĝismorte li estis instruisto ĉe Politeknika Altlernejo de Darmstadt. ==Graveco verkista== La sukceso de liaj pli malfruaj verkoj suferis pro neserioza komparo inter pli malgajaj eldonitaĵoj kun la gajeco kaj naiveco de »Waldmeister«. »Liederbuch« (Stuttgart 1852),la legendo »Herr Heinrich« (Stuttgart 1854), la drama poemo »Das Reich der Träume« (Berlino 1853), eĉ la romano »Heinrich Falk« (Vroclavo 1858) ne havis profundecon kaj veran forton. Sed jam ĉe la rakonto »Hans Haidekuckuck« (Berlino 1855) li ŝanĝis la tonon. La kolekto »Erzählungen« (Stuttgart 1859), la kolekto »Neue Erzählungen« (Stuttgart 1862), la rakonto »Susanne« (Stuttgart 1864), noveloj ĉe »Luginsland« (Stuttgart 1867) pli progresigis la stilon. La drameca verkaro »Dramatische Dichtungen« (Stuttgart 1867–76) tre malsimilas valore ne malhavante kelkajn elstarajn aĵojn. Eĉ pli menciindas la seria, fantazia kaj dramforma poemego »Gevatter Tod« (Stuttgart 1873) kaj »Novellen« (Berlino 1875) kiel ankaŭ la noveloj »Welt und Haus« (Braunschweig 1871–75). Jen pli postaj aĵoj de li: »Rebenkranz zu Waldmeisters silberner Hochzeit« (poezia rakonto, Stuttgart 1876); la romanoj »Euphrosyne« (Stuttgart 1877), »Das Buchstabierbuch der Leidenschaft« (Berlino 1878), »Im Hause der Väter« (Berlino 1878) kaj »Die Prophetenschule« (Berlino 1879); »Idyllen, Elegien und Monologe« (Stuttgart 1882); »Inga Svendson« (rakonto, Munkeno 1883); »Neues Novellenbuch« (Vroclavo 1884); »Große und kleine Leute in Alt-Weimar« (Vroclavo 1886); »Cesario, Erzählung in Versen« (Stuttgart 1888); »Über den Wolken und andere Novellen« (Vroclavo 1887); »Frühlingsstimmen« (Vroclavo 1890); »Sonderlinge« (noveloj Vroclavo 1895) Fruktoj de liaj literaturhistoriaj studoj estis: »Leben und Dichten Johann Christ. Günthers« (Stuttgart 1860); »Geschichte der deutschen Literatur« (Stuttgart 1862–63); »Deutsches Lesebuch für höhere Lehranstalten, nebst einer historischbiographischen Übersicht« (Berlino 1877). Roquette ankaŭ verkis la de [[Franz Liszt]] muzikigita [[oratorio]]n »Legende der heiligen Elisabeth«, la biografion »Friedrich Preller, ein Lebensbild« (Frankfurt 1883) kaj sian aŭtobiografion »Siebzig Jahre. Geschichte meines Lebens« (Darmstadt 1893). El siaj postlasitaĵoj aperis: »Von Tag zu Tage« (inter kiuj troviĝas la dramo »Lanzelot«), sub eldonisteco de L. Fulda (Stuttgart 1896), kaj »Die Reise ins Blaue«,kun ilustraĵoj de E. Kanoldt (Leipzig 1899). ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007363346 "Roquette, Otto"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 17. Leipzig 1909, p. 135-136 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Otto_Roquette Vikifontaro] *[https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/roquette.html verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] *[http://www.goethezeitportal.de/index.php?id=6614 ilustraĵoj sur bildkartoj] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119034883?query=Otto+Roquette&rows=20&offset=0&viewType=list ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Roquette, Otto}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[kategorio:Literaturhistoriistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1824]] [[kategorio:Mortintoj en 1896]] [[kategorio:Germanaj poetoj]] [[kategorio:Germanistoj]] 8ns9ep57kk5f21uh1uqkfz9hy7jla8w 0 879569 9441522 9310446 2026-07-29T22:23:22Z Sturm 88674 Sturm movis paĝon [[Edmundo González Urrutia]] al [[Edmundo González]]: Better know as 9310446 wikitext text/x-wiki  {{Informkesto politikisto}} '''Edmundo González Urrutia''' (la 29an de aŭgusto 1949) estas venezuela politikisto, diplomato kaj [[politika analizisto]]. Li servis kiel la venezuela ambasadoro al [[Argentino]] kaj [[Alĝerio]]. González ankaŭ sidas sur la redakcio de ''El Nacional'' <ref>{{Cite web|date=26 March 2024|title=Perfil: Edmundo González Urrutia, candidato de la MUD|url=http://www.eluniversal.com/politica/178051/perfil-edmundo-gonzalez-urrutia-candidato-de-la-mud|access-date=5a de Aprilo 2024|website=[[El Universal (Caracas)|El Universal]]|language=es}}</ref>. Li estis la prezidenta kandidato de la politika alianco [[Platformo Unuiĝinta]] por la 2024 Venezuela prezidenta baloto <ref name=":02">{{Cite news|date=27 March 2024|title=¿Quién es Edmundo González Urrutia, el candidato "tapa" de la MUD?|url=https://www.elnacional.com/venezuela/quien-es-edmundo-gonzalez-el-candidato-tapa-de-la-mud/|work=[[El Nacional (Venezuelo)|El Nacional]]}}</ref>. La 1an de aŭgusto, la [[Usona Departemento de Ŝtato]] eldonis komunikaĵon dirante ke González Urrutia gajnis la baloton kaj gratulante lin pro lia sukcesa kampanjo <ref>[https://www.reuters.com/world/americas/us-recognizes-maduros-opponent-winner-venezuela-election-2024-08-02/]</ref>. == Kariero == González komencis sian diplomatian karieron laborante por la venezuela Ministerio de Eksterlandaj Aferoj <ref name=":2">{{Cite book|last=González Urrutia|first=Edmundo|title=Caracciolo Parra Pérez, 1888–1964|publisher=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]]|year=2008|isbn=9789803952211|location=[[Caracas]]|language=es|quote=Edmundo González Urrutia - La Victoria, estado Aragua (1949). Graduado en la Escuela de Estudios Internacionales de la UCV. Estudios de postgrado en la American University en Washington DC, donde obtuvo el título de Master of Arts in International Affairs (1981). Funcionario de carrera del Ministerio de Relaciones Exteriores. Fue director general de Análisis y Planificación Estratégica, embajador de Venezuela en Argentina, director general de Política Internacional, embajador de Venezuela en Argelia.}}</ref>. Li laboris en [[Salvadoro]] kaj [[Belgio]] antaŭ iĝi unua sekretario al la venezuela ambasadoro al [[Usono]] en 1978. De 1991 ĝis 1993, Gonzalez funkciis kiel venezuela ambasadoro al [[Alĝerio]] <ref name=":3">{{Cite news|date=26 March 2024|title=Perfil {{!}} Edmundo González Urrutia, el candidato tapa de la oposición para las presidenciales|url=https://elpitazo.net/politica/perfil-edmundo-gonzalez-urrutia-el-candidato-tapa-de-la-oposicion-para-las-presidenciales/|work=[[El Pitazo]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240328081722/https://elpitazo.net/politica/perfil-edmundo-gonzalez-urrutia-el-candidato-tapa-de-la-oposicion-para-las-presidenciales/ |date=2024-03-28 }}</ref>. De 1994 ĝis 1999, li estris la ĉefdirekcion pri Internacia Politiko de la Eksterlandaj Aferoj. Fine de februaro 1999, Gonzalez alvenis en Argentino kun la lastatempe inaŭgurita Prezidanto de Venezuelo, [[Hugo Chávez|Hugo Chavez]], ricevante siajn akreditaĵojn por la posteno de ambasadoro. Dum en [[Argentino]], li antaŭenigis la eniron de Venezuelo en [[Merkosudo]] <ref name=":12">{{cite news|title=El embajador de Venezuela visitó ayer LA NACION|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/el-embajador-de-venezuela-visito-ayer-la-nacion-nid129706/|access-date=5 April 2024|work=[[La Nación]]|date=2 March 1999|language=es}}</ref>. De 2013 ĝis 2015, González estis la internacia reprezentanto de la venezuela opozicia politika alianco, la Ronda Tablo de Demokrata Unueco <ref name=":3" />. En la [[2020-aj jaroj]], González fariĝis la prezidanto de politika alianco de la opozicio, la [[Platformo Unuiĝinta]], la posteulo de MUD <ref>{{Cite web|last=Rodríguez Rosas|first=Ronny|date=3 April 2024|title=Plataforma Unitaria confirma que CNE aceptó candidatura de Edmundo González|url=http://efectococuyo.com/politica/plataforma-unitaria-confirma-que-cne-acepto-candidatura-de-edmundo-gonzalez/|access-date=5 April 2024|website=[[Efecto Cocuyo]]|language=es}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-06-08|title=Edmundo Gonzalez Urrutia: Meet the quiet, bird-loving grandfather taking on strongman Maduro in Venezuela’s election {{!}} CNN|url=https://www.cnn.com/2024/06/08/americas/edmundo-gonzalez-venezuela-profile-intl-latam/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608170713/https://amp.cnn.com/cnn/2024/06/08/americas/edmundo-gonzalez-venezuela-profile-intl-latam|archive-date=2024-06-08|access-date=2024-08-04|website=web.archive.org}}</ref>. En April 2024, González diris en [[intervjuo]] kun [[France Presse]] ke Venezuelo devas forlasi siajn internajn konfliktojn kaj batali por rekonstruo kaj transiro. Li pravigis sian partoprenon en la elektoj per kontribuo al unueco kaj al la batalo por [[demokratiigo]] <ref name="автоссылка5">[https://www.batimes.com.ar/news/latin-america/time-for-democratic-transition-in-venezuela-says-opposition-candidate-edmundo-gonzalez-urrutia.phtml Time for 'democratic transition' in Venezuela, says opposition candidate Edmundo González Urrutia]</ref>. En la sama intervjuo, la politikisto diris, ke li ne havas personajn aspirojn kaj neniam en sia vivo imagis, ke li trovos sin en tia pozicio. Tamen, li nomis siajn spertojn malĉefaj al la venontaj taskoj. González nomas [[María Corina Machado|María Machado]] "la gvidanto de la [[Opozicio (politiko)|opozicio]]" kaj "la gvidanto de tiu unueca procezo" <ref>[https://www.rfi.fr/en/international-news/20240424-time-for-democratic-transition-in-venezuela-opposition-candidate-to-afp Time for 'democratic transition' in Venezuela: opposition candidate to AFP]</ref>. Edmundo Gonzalez ankaŭ deklaris ke li konsideras sian celon esti la unuiĝo de venezuelanoj kaj la reveno de politikaj ekzilitoj kun la posta restarigo de la ekonomio kaj demokratio <ref name="автоссылка5" />. En [[julio]] [[2024]] li estis la opozicia kandidato en la venezuelaj prezidant-elektoj. La registaro gvidata de [[Nicolás Maduro]] sciigis ke Maduro venkis en la elekto, dum la opozicio asertas, ke okazis granda [[balota fraŭdo]] kaj ke Gonzalez venkis per plimulto de ĉirkaŭ 70%, kiel la modeloj montris. [[Protestoj en Venezuela de 2024|Amasprotestoj]] ekis kriante ke la balotoj estis rigitaj. En la 2024 il ricevis [[Saĥarov-Premio]] kun [[María Corina Machado]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Facebook|edmundogonzalezu}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Venezuelaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1949]] [[Kategorio:Ambasadoroj]] [[Kategorio:Pordemokratiaj aktivuloj]] [[Kategorio:Venezuelaj politikistoj]] jfl1w5xz1dm2vbzv8o4buxf8ad6xvsy 0 880386 9441509 9014835 2026-07-29T20:50:04Z Moldur 2507 9441509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Miĥail Iljiĉ ROMM''', {{Lang-ru|Михаил Ильич Ромм}}, (n. 1901; m. la 1-an de novembro 1971) estis sovetia filma reĝisoro, scenaristo kaj pedagogo. Li estis nomita [[Popola artisto de Sovetunio|Popola Artisto de Sovetunio]] en 1950 <ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema|author=Peter Rollberg|publisher=Rowman & Littlefield|year=2009|place=US|isbn=978-0-8108-6072-8|pages=579–582}}</ref>. Premiito de kvin premiojn Stalin (1941, 1946, 1948, 1949, 1951) kaj la Ŝtata Premio de la RSFSR nomita laŭ la Fratoj Vasilyev (1966), kaj ricevinto de de du Ordenoj de Lenin (1938, 1967). == Filmografio == * "" (Pyška) ‏ * "Dek tri" (Триндацц) ‏ * "Lenin en oktobro" (Ленин в Октябре) ‏ * "Lenin en 1918" (Ленин в 1918 году) ‏ * "Sonĝo" (Мечта) ‏ * "Homa n-ro 217" (Человек № 217) ‏ * "La Rusa Demando" (Русский вопрос) ‏ * "Vladimir Iljiĉ Lenin" (Владимир Ильич Ленин) ‏ * "Sekreta Misio" (Секретная миссия) ‏ * "Admiralo Uŝakov" (Адмирал Ушаков) ‏ * "Ŝipoj konkeras la bastionojn" (Корабли штурмуют bastiony) ‏ * "Murdo sur Strato Dante" (Убийство на улице Данте) ‏ * "Historiaj Lecionoj" (Урок истории) ‏ * "Lenin vivas" (Живой Ленин) ‏ * "[[Naŭ tagoj de unu jaro]]" (Девят дней одного года) ‏ * "Ordinara faŝismo" (Обыкновенный фашизм) ‏ * "Kaj tamen mi kredas" (И всё-таки я верю) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|739677|Mikhail Romm}} * [http://www.russia-ic.com/culture_art/theatre/264/ Mikhail Romm. Filma Reĝisoro kaj Instruisto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Romm, Miĥail}} [[Kategorio:Sovetiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Sovetiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj filmoreĝisoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] 6hcrj6r6ch5txjxr1vn6hzmfzl5gcx3 9441510 9441509 2026-07-29T20:50:39Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Mikhail Romm]] al [[Miĥail Romm]] 9441509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Miĥail Iljiĉ ROMM''', {{Lang-ru|Михаил Ильич Ромм}}, (n. 1901; m. la 1-an de novembro 1971) estis sovetia filma reĝisoro, scenaristo kaj pedagogo. Li estis nomita [[Popola artisto de Sovetunio|Popola Artisto de Sovetunio]] en 1950 <ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema|author=Peter Rollberg|publisher=Rowman & Littlefield|year=2009|place=US|isbn=978-0-8108-6072-8|pages=579–582}}</ref>. Premiito de kvin premiojn Stalin (1941, 1946, 1948, 1949, 1951) kaj la Ŝtata Premio de la RSFSR nomita laŭ la Fratoj Vasilyev (1966), kaj ricevinto de de du Ordenoj de Lenin (1938, 1967). == Filmografio == * "" (Pyška) ‏ * "Dek tri" (Триндацц) ‏ * "Lenin en oktobro" (Ленин в Октябре) ‏ * "Lenin en 1918" (Ленин в 1918 году) ‏ * "Sonĝo" (Мечта) ‏ * "Homa n-ro 217" (Человек № 217) ‏ * "La Rusa Demando" (Русский вопрос) ‏ * "Vladimir Iljiĉ Lenin" (Владимир Ильич Ленин) ‏ * "Sekreta Misio" (Секретная миссия) ‏ * "Admiralo Uŝakov" (Адмирал Ушаков) ‏ * "Ŝipoj konkeras la bastionojn" (Корабли штурмуют bastiony) ‏ * "Murdo sur Strato Dante" (Убийство на улице Данте) ‏ * "Historiaj Lecionoj" (Урок истории) ‏ * "Lenin vivas" (Живой Ленин) ‏ * "[[Naŭ tagoj de unu jaro]]" (Девят дней одного года) ‏ * "Ordinara faŝismo" (Обыкновенный фашизм) ‏ * "Kaj tamen mi kredas" (И всё-таки я верю) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|739677|Mikhail Romm}} * [http://www.russia-ic.com/culture_art/theatre/264/ Mikhail Romm. Filma Reĝisoro kaj Instruisto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Romm, Miĥail}} [[Kategorio:Sovetiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Sovetiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj filmoreĝisoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] 6hcrj6r6ch5txjxr1vn6hzmfzl5gcx3 0 883127 9441289 8852777 2026-07-29T13:44:59Z Arbarulo 135469 9441289 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = julio 2026}} {{apartigila paĝo|kantono Madison}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Madison |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Virginio |mapo= Map of Virginia highlighting Madison County.svg |areo_suma_km2= {{nombro|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{nombro|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-1)}}}} |areo_akva_km2= {{nombro|1}} |fondodato= [[1793]] |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-6]], somere [[UTC-5]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138}} |zomo = 8 }} '''Kantono Madison''' - [[angle]] ''Madison County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Virginio]]. La administra centro estas la urbo {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}. La kantono estis fondita en [[1793]]. Ĝi havas sian nomon laŭ la eksa usona prezidento [[James Madison]]. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{nombro|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-1)}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{nombro|1}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- {| |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... en la kantona ĉefurbo}}]] |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... same en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{Ĝermo|Virginio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Madison}} [[Kategorio:Kantonoj de Virginio]] r0dr1z2zzwwmg4i5kyvwsxehb922buw 0 883247 9441560 9225297 2026-07-30T04:02:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''André SCHWARZ-BART''' (la 23a de majo, 1928, [[Metz]], [[Moselle]] - la 30a de septembro, 2006, Pointe-à-Pitre, [[Gvadelupo]]) estis franca romanisto de pola-juda deveno. Naskiĝis en familio de polaj judoj kiuj translokiĝis al Francio en 1924. La parola lingvo en la familio estis la [[jida]] <ref>Jean Daltroff, "André Schwarz-Bart et la ville de Metz", ''Les Cahiers lorrains'', 1-2, 2012, p. 68-81</ref>. En 1942, la parencoj de Schwarz-Barth estis deportitaj al Auschwitz kaj mortis tie. Li aliĝis al la Rezisto, estis arestita fare de la germanoj, eskapis, aliĝis al la [[Partizano|partizanoj]], kaj batalis ĝis la fino de la milito. Post la milito li laboris kiel [[Mekanikismo|mekanikisto]], pasigis siajn matrikulajn ekzamenojn en 1948 kaj eniris la [[Sorbono|Sorbonon]]. Ekde 1950 li verkis literaturaĵojn. En 1959 li estis premiita la [[Premio Goncourt]] por lia debuta romano ''Le Dernier des Justes'', kiu prezentas judan historion antaŭ kaj dum la [[Dua Mondmilito]], kaj kiun [[Elie Wiesel]] nomis "nesuperita verkaĵo". Kune kun sia edzino Simone Schwarz-Bart, li verkis la romanon ''Un Plat de porc aux bananes vertes'' el la historio de [[Gvadelupo]] <ref>{{Cite web|url=https://www.gettyimages.com.au/detail/news-photo/le-couple-d%C3%A9crivains-simone-schwarz-bart-et-andr%C3%A9-schwarz-news-photo/1170702020|title=Le couple d'écrivains Simone Schwarz-Bart et André Schwarz-Bart chez|accessdate=2024-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240914201405/https://www.gettyimages.com.au/detail/news-photo/le-couple-d%C3%A9crivains-simone-schwarz-bart-et-andr%C3%A9-schwarz-news-photo/1170702020|archivedate=2024-09-14}}</ref>. En la daŭrigo ''La Mulâtresse Solitude'' (1972) li prezentas la vivon de la samnoma ribelulino <ref>R. Z. Sheppard, [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,906847,00.html "Books: Out of Africa"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210506045601/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,906847,00.html |date=2021-05-06 }}, ''[[Time (magazine)|Time]]'', February 5, 1973.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.english.emory.edu/Bahri/Schwarz.html Hunter, Michelle (2000) ''Simone Schwarz-Bart''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120905140205/http://www.english.emory.edu/Bahri/Schwarz.html |date=2012-09-05 }} * [http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/02/arts/CB_A-E_BKS_Guadeloupe_Obit_Schwarz_Bart.php Nekrologo], ''[[International Herald Tribune|Internacia Heroldo Tribune]]'', la 2an de oktobro 2006 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Premiitoj de Premio Goncourt]] [[Kategorio:Mortintoj en 2006]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1928]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] cqw4d2pmua295k59ooncnfsebbch327 0 883483 9441508 9256065 2026-07-29T20:46:11Z Moldur 2507 9441508 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=}} '''Montaj Judoj''' ({{lang-ru|Горские евреи|t=''Gorskije jevrei''}}) estas la nomo donita al la indiĝena juda loĝantaro en [[Dagestano]] kaj norda [[Azerbajĝano]], kaj en pli malgrandaj nombroj ankaŭ en [[Kabardio-Balkario|Kabardino-Balkario]], [[Ĉeĉenio]], la [[Stavropola regiono|regiono Stavropola]], same kiel en [[Karaĉajio-Ĉerkesio]] kaj la [[Krasnodara regiono]]. En [[Israelo]], montaj judoj estas nomitaj ''Kavkazim'' ("kaŭkazianoj") (foje kune kun la kartvelaj judoj ([[d:Q2075566|d]])); Azerbajĝanoj nomas ilin ''Dağ yahudiləri'' (derivita de ''dağ'', azera por "monto", kaj ''yahudi,'' "judo"). La Montaj Judoj estas la posteuloj de persaj judoj ([[d:Q2309935|d]]) de [[Irano]] kaj falas ene de la [[Mizraĥoj|Mizraĥa]] kategorio de Judoj <ref name="Brook p223">{{cite book|last1=Brook|first1=Kevin Alan|title=The Jews of Khazaria|date=2006|publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc.|isbn=978-1442203020|page=223|edition=2|quote=The traditional language of the Mountain Jews, Juhuri, is part of the Iranian language family and contains many Hebrew elements. (...) In reality, <u>the Mountain Jews primarily descend from Persian Jews who came to the Caucasus during the fifth and sixth centuries.</u>}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mountain Jews - Tablet Magazine – Jewish News and Politics, Jewish Arts and Culture, Jewish Life and Religion|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/42649/mountain-jews|website=Tablet Magazine|date=26 August 2010|access-date=2015-12-27}}</ref>. Montaj Judoj prenis distingan formon kiel komunumo post [[Kaĝaroj|Kaĝara]] [[Persio]] cedis la areojn en kiu ili vivis al la [[rusia Imperio]] kiel parto de la [[Traktato de Gulistano]] de 1813 <ref name="Shapira2">{{cite encyclopedia|title=Caucasus (Mountain Jews)|first1=Dan D.Y.|last1=Shapira|encyclopedia=Encyclopedia of Jews in the Islamic World|editor=Norman A. Stillman|editor-link=Norman Stillman|publisher=Brill Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-jews-in-the-islamic-world/caucasus-mountain-jews-COM_0005160?s.num=5&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopedia-of-jews-in-the-islamic-world&s.q=Sasanian|year=2010|quote=The Mountain Jews are an Iranian-speaking community that took shape in the eastern and northern Caucasus after the areas in which they lived were annexed by Russia from Qajar Iran in 1812 and 1813.}}</ref>. Estas necerta kiam kaj kiel tiuj judoj venis al la orienta [[Kaŭkazo]], sed eventuale jam la tempo de la [[Aĥemenida dinastio]] por funkcii kiel limtrupoj. Dum la [[Dua Mondmilito]], la [[Norda Kaŭkazio|norda Kaŭkazo]] estis okupita fare de germanaj soldatoj, sed la plej multaj el la montojudoj estis ŝparitaj ekstermo ĉar la [[nazioj]] ne sciis ĉu ili devus esti klasifikitaj kiel judoj aŭ ne. Jam en la [[intermilita periodo]], kelkaj elmigris al [[Brita Palestino]], kaj post la [[dissolvo de Sovetunio]], multaj elmigris al Israelo. La plej multaj Montjudoj (pli ol {{Unuo|50000}}) nun vivas en Israelo post farado de [[Alija]]. La rusa censo en 2002 trovis nur {{Unuo|3394}} Montjudojn kiuj estas civitanoj de Rusio. La Montaj Judoj parolas iranan lingvon (nomitan ''Juvuri'' aŭ ''Juhuri''), kiu estas tre proksima al la tataj kaj persaj lingvoj. Ili nomas sin ''Juhuro'' (''Juvuro'' en la Quba- dialekto), kiu tradukiĝas al "judoj". Alternativa mempriskribo estas ''[[Tatoj]]''. La [[juda religio]] kaj kutimoj estis praktikitaj kaj konservitaj dum jarcentoj. == Galerio == <gallery class="center" perrow="5"> Dosiero:Mountain_Jews_with_Herzl_at_the_1st_Zionist_Congress,_Basel,_Switzerland,_1897.jpg|alternative=Mountain Jewish delegates with Theodor Herzl at the First Zionist Congress, held in Basel, Switzerland (1897)|Kongresaj delegitoj de Montaj Judoj kun [[Theodor Herzl]] ĉe la Unua Cionista Kongreso, okazinta en [[Bazelo]], Svislando (1897) Dosiero:Caucasusian_Jew.jpg|alternative=Mountain Jew c. 1898|Portreto de Monta Judo. {{Ĉirkaŭ|1898}} Dosiero:Dagestan_Mounatain_Jew_1870-1880._Alexandre_Roinashvili._Tbilisi_History_Museum_Collection.jpg|alternative=Mountain Jewish woman from Dagestan. 1870–1880.|Montjuda virino de [[Dagestano]]. 1870–1880. Dosiero:Mountain_jewish_woman.jpg|alternative=Mountain Jewish woman and her children c. 1900|Montjuda virino kaj ŝiaj infanoj, {{Ĉirkaŭ|1900}}. Dosiero:Mountain_jews_4.jpg|alternative=Mountain Jews of the Caucasus c. 1900|Montaj Judoj de Kaŭkazio, {{Ĉirkaŭ|1900}}. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060901053108/http://www.juhuro.com/ juhuro.com], retejo kreita de Vadim Alhasov en 2001. Ĉiutagaj ĝisdatigoj reflektas la vivon de Montaj Judoj (juhuro) komunumo ĉirkaŭ la globo. * "[[ethnologue:jdt/|Judæo-Tat]]", ''Ethnologue'' [[Kategorio:Etnoj en Mezoriento]] [[Kategorio:Rusiaj judoj|*]] [[Kategorio:Etnoj en Kaŭkazo]] [[Kategorio:Judaj etnoj]] [[Kategorio:Etnoj en Dagestano]] [[Kategorio:Etnoj en Azerbajĝano]] 70lojk6pmqus4ntvhtif5rzqgjwg3zu 0 889586 9441587 9438555 2026-07-30T05:33:37Z Crosstor 3176 /* K */ 9441587 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj arkivistoj de la [[Hungara Tutlanda Arkivo]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Antall]] == B == * [[István Bakács]] * [[Béla Baranyai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Iván Bognár]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[Iván Borsa]] * [[Béla Bottló]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[János Buzási (arkivisto)]] == C == * [[Dezső Csánki]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Alfréd Czobor]] == D == * [[Zoltán Dávid]] * [[Ferenc Dőry]] == E == * [[Győző Ember]] * [[Gyula Erdmann]] == F == * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Antal Fekete Nagy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Erik Fügedi]] == G == * [[Lajos Gecsényi]] == H == * [[József Herzog (historiisto)]] == I == * [[Bálint Ila]] * [[János Illésy]] * [[Emma Iványi]] == J == * [[Dénes Jánossy]] * [[Károly Jenei]] == K == * [[Ödön Kárffy]] * [[Elek Karsai]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Éva Kosztolányi]] == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] == M == * [[György Majtényi]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Gyula Miskolczy]] == N == * [[Gyula Nagy]] == O == * [[Lipót Óváry]] == P == * [[Vidor János Pataki]] * [[Gyula Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Iván Pető]] * [[Ambrus Pleidell]] == R == * [[Csaba Reisz T.]] * [[László Réti]] == S == * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Loránd Szilágyi]] * [[Jenő Szűcs]] == T == * [[Károly Tagányi]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Zsolt Trócsányi]] == V == * [[Endre Gábor Varga]] * [[János Varga (arkivisto)]] == Fontoj == * La listo kreiĝis el datenoj en [[Esperanta Vikipedio]] [[Kategorio:Listoj de homoj]] fg1fk9oro8pcdu8lbgj88dsrjigq4qi 0 891558 9441717 9227416 2026-07-30T08:21:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anne MORELLI''' (naskiĝis [[14-a de februaro|la 14-an de februaro]] [[1948]] en Bruselo <ref name=":0">(fr) Anne Morelli: ''[http://www.femmespourlapaix.be/tag/anne-morelli/ Anne Morelli &#x7C; Femmes pour la paix] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171029173522/http://www.femmespourlapaix.be/tag/anne-morelli/ |date=2017-10-29 }}.''</ref>) estas [[Belgio|belga]] [[historiisto]] ĉe la [[Universitato Libera de Bruselo|Libera Universitato de Bruselo]]. ==Kontribuoj== Ŝi iĝis precipe konata pro sia libro kiu analizas militpropagandon. Ŝi ankaŭ traktis naciajn mitojn, sektojn, malplimultojn kaj enmigradon. Ŝi emeritiĝis en 2010. La traduko de ŝia libro pri la principoj de militpropagando, ''[[Elementaj principoj de milita propagando|Principes élémentaires de propagande de guerre,]]'' estas havebla en Esperanto sub la titolo [[Elementaj principoj de milita propagando|Elementaj principoj de milita propagado]]. Ŝi evoluigas "dek ordonojn" aŭ pli precize la bazajn propagandteknikojn de ĉiu [[Propagando|militpropagando]], kiujn ŝi ĉefe transprenis el la klasikaĵoj [[Arthur Ponsonby|de Arthur Ponsonby]] pri [[Propagando|propaganda esplorado]], nome la jenaj: # Ni ne deziras militon # Nur la alia flanko respondecas pri la milito # La malamiko havas la vizaĝon de la diablo (aŭ “La terura deĵoranto”) # Noblan kaŭzon ni defendas kaj ne proprajn interesojn # La malamiko uzas malpermesitajn armilojn # La malamiko faras abomenaĵojn intence, ni faras ilin nur hazarde # Niaj perdoj estas malgrandaj, la perdoj de la malamiko estas grandegaj # Artistoj kaj intelektuloj subtenas nian aferon # Nia misio estas sankta # Ĉiu, kiu pridubas nian raportadon estas perfidulo. == Premioj == En 2013 ŝi estis honorita kiel Virino de Paco de la asocio ''Femmespourlapaix'', kies prezidantino ŝi estas<ref name=":0" />. == Verkaro (elekto) == * [[Elementaj principoj de milita propagando|''Elementaj principoj de milita propagado'']], ''uzeblaj dum malvarma, varma aŭ malvarma milito,'' trad. Jean-Claude Thumerelle, eld. [[Espéranto-France]], 2024, 130 paĝoj, ISBN 978-2-4942610-0-6 * ''L’Histoire des étrangers et de l’immigration en Belgique'' (La historio de eksterlandanoj kaj la enmigrado en Belgio) * ''Lettre ouverte à la secte des adversaires des sectes'' (Malfermita letero al la sekto de sektokontraŭuloj) == Eksteraj ligiloj == * Retejo [http://www.ulb.ac.be/rech/inventaire/chercheurs/0/CH1160.html de Morelli] en la retejo de la Libera Universitato de Bruselo (franca) * [https://esperanto-france.org/elementaj-principoj-de-milita-propagando?lang=eo Elementaj principoj de milita propagando], parto rete legebla en la retejo de [[Espéranto-France]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Morelli, Anne}} [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Belgaj historiistoj]] 8cqn324smdg2boezwdwz3vebi79qo1v 1 891826 9441459 9345773 2026-07-29T18:44:58Z Sj1mor 12103 /* Ilustr aŭ ilustraci */ Respondo 9441459 wikitext text/x-wiki == ĉu kunigi kun [[Ilustraĵo]]? == mi ne certas [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:00, 13 dec. 2024 (UTC) :[[Ilustristo]] ŝajnas pli taŭga [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 19:36, 2 apr. 2026 (UTC) == Ilustr aŭ ilustraci == Estas pluraj uzoj de ilustraci, ĉu ĉiuj estas korektindaj al ilustr? Jen la Difino de de vortaro.net (ilustraci ne ekzistas) "'''ilustr1i''' (<abbr>tr</abbr>) '''1''' Ornami tekston per bildoj aŭ desegnaĵoj rilataj al ĝi: ''ilustri libron''; ''ilustrita revuo''. '''2''' Ornami per bildoj: ''ilustrita poŝtkarto''. '''3''' (<abbr>f</abbr>) Klarigi ideon per komparoj aŭ ekzemploj: ''ilustri regulon per multaj ekzemploj''; ''ilustri sian penson per metaforoj k figuroj''. '''ilustrado'''. Ago de ilustranto. '''ilustraĵo''' '''1''' Desegnaĵo ilustranta. '''2''' Klariganta ekzemplo: ''mi ĵus ricevis leteron, kiu prezentas bonan ilustraĵon al tio, kion mi supre diris'' Z. '''ilustristo'''. Desegnisto, kiu ilustras. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:45, 2 apr. 2025 (UTC) :Specife, kiam uzi ilustrita kaj kiam ilustraciita? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:44, 29 jul. 2026 (UTC) 4muqfc6jasbgvinlwuxr87i958xudx2 0 892476 9441507 8955762 2026-07-29T20:45:03Z Moldur 2507 9441507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} La '''Juda Enciklopedio de Brockhaus kaj Efron''' ({{lang-ru| Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона|t=''''Evrejskaja ėnciklopedija Brokgauza i Efrona''}}; akronimo ''EĖBE''​​) estas la unua enciklopedio publikigita en la [[Rusa Imperio]], dediĉita, laŭ la difino de la enciklopedio mem, al " ''[[Judismo]] kaj ĝia kulturo en la pasinteco kaj nuntempo'' ". La unua rusa juda enciklopedio, la unua enciklopedio pri judaj studoj en la rusa <ref>«еврейству и его культуре в прошлом и настоящем» (siehe [https://de.wikisource.org/wiki/ru:Еврейская%20энциклопедия%20Брокгауза%20и%20Ефрона Еврейская Энциклопедия Брокгауза и Ефрона])</ref>. La enciklopedio estis publikigita fare de la Brockhaus-Efron [[eldonejo]] sub la direkto de Ilja Jefron en 16 volumoj en la jaroj [[1908]]–[[1913]]. Ĝi estas bazita sur la ''[[Juda Enciklopedio]]'', publikigita en [[Novjorko]] inter [[1901]] kaj [[1906]]. Barono David Günzburg kaj Lev Katzenelson disponigis aktivan helpon en financado kaj redaktado de la enciklopedio <ref>russ. Каценельсон, Лев Израилевич</ref>. Abraham Harkavy, Juli Gessen, Ilja Tscherikower, Simon Dubnow, Pjotr ​​​​Marek, Sergei Zinberg, Samuel Lozinski kaj Paul Ginzburg <ref>vgl. Verena Dohrn, S. 46 f.</ref>. Dum la sovetia epoko, la ''Juda Enciklopedio'' ne estis represita. En [[1991]], ''Terra Publishing'' represis la enciklopedion. La Brockhaus-Efron Juda Enciklopedio iĝis la nura firmigita fonto kaj enciklopedieca publikigo pri judaj studoj en la rusa, la ĉeffonto de scio pri judismo en la rusa por periodo de 67 jaroj, ĝis la publikigo de la Rus-lingva Mallonga Juda Enciklopedio, publikigita en Jerusalemo. en [[1976]]-[[2005]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Enciklopedia vortaro Brockhaus-Jefron]] == Eksteraj ligiloj == [[Kategorio:Libroj aperintaj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Enciklopedioj]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Rusia imperio en verkoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj|*]] kcc2o16xqsmh3m2p3hmfv9ilgnytg17 0 894090 9441758 8975803 2026-07-30T10:13:50Z Sj1mor 12103 9441758 wikitext text/x-wiki '''Inteligentlibro''' (angla ''smartbook'') estas malgranda [[tekokomputilo]] konstruita sur aparatplatformo de la sama klaso kiu estas uzata por [[Saĝtelefono|saĝtelefonoj]] kaj interretaj tabuletoj. La ĉefa trajto estas la procesora arkitekturo, en kiu inteligentlibroj kaj tekokomputiloj tipe uzas [[X86-arkitekturo|x86]] familiajn procesorojn aŭ la pli novan x86-64 version. Inteligentlibroj preskaŭ ĉiam estas ekipitaj per ARM-procesoroj, kiuj ankaŭ povas trovi aparatojn kun MIPS-procesoro, sed ĉi tiuj estas pli oftaj en Ĉinio, kie por la sama potenco, ARM-procesoroj estas pli ekonomie kompare kun x86. La termino "smartbook" estis kreita de [[Qualcomm]], kiu komence koncentriĝis pri komunika aparato simila al ŝaĝtelefono, sed kun klavaro taŭga por tajpado de longaj tekstoj kaj retpoŝtoj, ne nur [[SMS]]. La celgrupo estas uzantoj, kiuj ne bezonas la plenan funkciecon de labortabla programaro. La ĉefaj trajtoj, kiujn Qualcomm konsideris por inteligentlibroj, estis ne nur la aparataro platformo de saĝtelefonoj, sed ankaŭ la deviga ĉeesto de kelkaj komunika ekipaĵo por labori en diversaj sendrataj retoj - GSM, 3G, ankaŭ uzado de speciala operaciumo, kiu samtempe, la arkitekturo povas esti ajna, inkluzive x86. Tiel, laŭ la aŭtoro de la termino, smartbook estas [[Saĝtelefono|inteligenta telefono]] farita en pli granda formo. Smartbooks diferenciĝas pro sia kompakta grandeco (ekrana diagonalo 10-13 [[Colo|coloj]], aŭ 25-33 [[Centimetro|cm]]), malpezo, malalta energikonsumo kaj relative malalta kosto. [[Kategorio:Komputilo]] ap3ucnmf1n48hkr15a9ntx3as3lgfz2 9441759 9441758 2026-07-30T10:14:19Z Sj1mor 12103 9441759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Inteligentlibro''' (angla ''smartbook'') estas malgranda [[tekokomputilo]] konstruita sur aparatplatformo de la sama klaso kiu estas uzata por [[Saĝtelefono|saĝtelefonoj]] kaj interretaj tabuletoj. La ĉefa trajto estas la procesora arkitekturo, en kiu inteligentlibroj kaj tekokomputiloj tipe uzas [[X86-arkitekturo|x86]] familiajn procesorojn aŭ la pli novan x86-64 version. Inteligentlibroj preskaŭ ĉiam estas ekipitaj per ARM-procesoroj, kiuj ankaŭ povas trovi aparatojn kun MIPS-procesoro, sed ĉi tiuj estas pli oftaj en Ĉinio, kie por la sama potenco, ARM-procesoroj estas pli ekonomie kompare kun x86. La termino "smartbook" estis kreita de [[Qualcomm]], kiu komence koncentriĝis pri komunika aparato simila al ŝaĝtelefono, sed kun klavaro taŭga por tajpado de longaj tekstoj kaj retpoŝtoj, ne nur [[SMS]]. La celgrupo estas uzantoj, kiuj ne bezonas la plenan funkciecon de labortabla programaro. La ĉefaj trajtoj, kiujn Qualcomm konsideris por inteligentlibroj, estis ne nur la aparataro platformo de saĝtelefonoj, sed ankaŭ la deviga ĉeesto de kelkaj komunika ekipaĵo por labori en diversaj sendrataj retoj - GSM, 3G, ankaŭ uzado de speciala operaciumo, kiu samtempe, la arkitekturo povas esti ajna, inkluzive x86. Tiel, laŭ la aŭtoro de la termino, smartbook estas [[Saĝtelefono|inteligenta telefono]] farita en pli granda formo. Smartbooks diferenciĝas pro sia kompakta grandeco (ekrana diagonalo 10-13 [[Colo|coloj]], aŭ 25-33 [[Centimetro|cm]]), malpezo, malalta energikonsumo kaj relative malalta kosto. [[Kategorio:Komputilo]] modn4wjz4njocqfzhrssno285hwxvoe 1 894980 9441760 8975805 2026-07-30T10:15:02Z Sj1mor 12103 /* nomo */ Respondo 9441760 wikitext text/x-wiki == nomo == la mikso de la anlga kaj la internacia ŝajnas stranga al mi (Smartlibro). Mi dirus aŭ saĝlibro aŭ smartbook. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:21, 9 jan. 2025 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] kion vi opinias? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:15, 30 jul. 2026 (UTC) 9sw78jb8ool5dn8zd6xe46133y50qsy 9441767 9441760 2026-07-30T10:40:02Z ThomasPusch 1869 /* nomo */ Respondo 9441767 wikitext text/x-wiki == nomo == la mikso de la anlga kaj la internacia ŝajnas stranga al mi (Smartlibro). Mi dirus aŭ saĝlibro aŭ smartbook. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:21, 9 jan. 2025 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] kion vi opinias? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:15, 30 jul. 2026 (UTC) ::Klare ke en Vikidatumoj ankoraŭ proponiĝas plia formo: saĝkomputilo. Mi dirus ke ne gravas mia persona prefero, sed estus bone havi piednotan referencon al iu jam establiĝinta komputila vortlisto. Mi parkere ne povas citi kie estas tia "esperantlingva komputila vortlisto", sed certas ke ĝi ekzistas ie en la reto... Tasko do estus trovi ekstervikipedian informfonton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:40, 30 jul. 2026 (UTC) 68kvwjqeonphnu0u5ql8ds2m7977seh 9441770 9441767 2026-07-30T10:43:54Z ThomasPusch 1869 /* nomo */ Respondo 9441770 wikitext text/x-wiki == nomo == la mikso de la anlga kaj la internacia ŝajnas stranga al mi (Smartlibro). Mi dirus aŭ saĝlibro aŭ smartbook. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:21, 9 jan. 2025 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] kion vi opinias? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:15, 30 jul. 2026 (UTC) ::Klare ke en Vikidatumoj ankoraŭ proponiĝas plia formo: saĝkomputilo. Mi dirus ke ne gravas mia persona prefero, sed estus bone havi piednotan referencon al iu jam establiĝinta komputila vortlisto. Mi parkere ne povas citi kie estas tia "esperantlingva komputila vortlisto", sed certas ke ĝi ekzistas ie en la reto... Tasko do estus trovi ekstervikipedian informfonton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:40, 30 jul. 2026 (UTC) :::Sed konkrete pri via pronono: la propono "saĝlibro" kiel traduko de angla vorto "smartbook" ŝajnus plej konvinka, jam pro la analogio al saĝtelefono (smartphone) kaj saĝhorloĝo (smartwatch)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 30 jul. 2026 (UTC) 3bp1y2xa9zeamobkdcuhv5g5r5ioua0 9441771 9441770 2026-07-30T10:44:21Z ThomasPusch 1869 9441771 wikitext text/x-wiki == nomo == la mikso de la anlga kaj la internacia ŝajnas stranga al mi (Smartlibro). Mi dirus aŭ saĝlibro aŭ smartbook. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:21, 9 jan. 2025 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] kion vi opinias? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:15, 30 jul. 2026 (UTC) ::Klare ke en Vikidatumoj ankoraŭ proponiĝas plia formo: saĝkomputilo. Mi dirus ke ne gravas mia persona prefero, sed estus bone havi piednotan referencon al iu jam establiĝinta komputila vortlisto. Mi parkere ne povas citi kie estas tia "esperantlingva komputila vortlisto", sed certas ke ĝi ekzistas ie en la reto... Tasko do estus trovi ekstervikipedian informfonton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:40, 30 jul. 2026 (UTC) :::Sed konkrete pri via pronono: la propono "saĝlibro" kiel traduko de angla vorto "smartbook" ŝajnus al mi plej konvinka, jam pro la analogio al [[saĝtelefono]] (smartphone) kaj [[saĝhorloĝo]] (smartwatch)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 30 jul. 2026 (UTC) guu9wzvfjz1oizh3yxtrp4zyzp6q9d7 9441772 9441771 2026-07-30T10:45:45Z ThomasPusch 1869 9441772 wikitext text/x-wiki == nomo == la mikso de la anlga kaj la internacia ŝajnas stranga al mi (Smartlibro). Mi dirus aŭ saĝlibro aŭ smartbook. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:21, 9 jan. 2025 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] kion vi opinias? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:15, 30 jul. 2026 (UTC) ::Klare ke en Vikidatumoj ankoraŭ proponiĝas plia formo: saĝkomputilo. Mi dirus ke ne gravas mia persona prefero, sed estus bone havi piednotan referencon al iu jam establiĝinta komputila vortlisto. Mi parkere ne povas citi kie estas tia "esperantlingva komputila vortlisto", sed certas ke ĝi ekzistas ie en la reto... Tasko do estus trovi ekstervikipedian informfonton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:40, 30 jul. 2026 (UTC) :::Sed konkrete pri la pronono de Stefan: la propono "saĝlibro" kiel traduko de angla vorto "smartbook" ŝajnus al mi plej konvinka, jam pro la analogio al [[saĝtelefono]] (smartphone) kaj [[saĝhorloĝo]] (smartwatch)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 30 jul. 2026 (UTC) n3p85omsd0jdhkuv3q5w6whirsipsvr 9441773 9441772 2026-07-30T10:47:00Z ThomasPusch 1869 9441773 wikitext text/x-wiki == nomo == la mikso de la anlga kaj la internacia ŝajnas stranga al mi (Smartlibro). Mi dirus aŭ saĝlibro aŭ smartbook. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:21, 9 jan. 2025 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] kion vi opinias? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:15, 30 jul. 2026 (UTC) ::Klare ke en Vikidatumoj ankoraŭ proponiĝas plia formo: saĝkomputilo (komputilo, kiu havas trajtojn de kaj saĝtelefono kaj tekokomputilo). Mi dirus ke ne gravas mia persona prefero, sed estus bone havi piednotan referencon al iu jam establiĝinta komputila vortlisto. Mi parkere ne povas citi kie estas tia "esperantlingva komputila vortlisto", sed certas ke ĝi ekzistas ie en la reto... Tasko do estus trovi ekstervikipedian informfonton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:40, 30 jul. 2026 (UTC) :::Sed konkrete pri la pronono de Stefan: la propono "saĝlibro" kiel traduko de angla vorto "smartbook" ŝajnus al mi plej konvinka, jam pro la analogio al [[saĝtelefono]] (smartphone) kaj [[saĝhorloĝo]] (smartwatch)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 30 jul. 2026 (UTC) l6zi9fw80edk72k2wvf3j4olbx56tts 0 900273 9441443 9233122 2026-07-29T18:23:19Z Sj1mor 12103 9441443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''"Pika en Hiroŝima"''' estas [[Japanio|japana]] bildolibro por infano. La originala titolo estas "[https://www.komineshoten.co.jp/search/info.php?isbn=9784338022019 ひろしまのぴか]" ("Pika" signifas la fulmlumon de [[atombombo]]). [[Maruki Toŝi|Maruki TOŜI]] ([[:ja:丸木俊|丸木俊]]) (1912-2000) pentris la bildojn kaj verkis la tekston. La edzo [[Maruki Iri|Maruki IRI]] ([[:ja:丸木位里|丸木位里]]) (1901-1995) helpis. La tago de unua eldono estas la 25-a de junio 1980. La eldonejo estas [[:ja:小峰書店|©Komineshoten]] / ([https://www.komineshoten.co.jp/ oficiala '''retejo''' : 小峰書店]), kiu ĉefe eldonas infanlibron, kaj eldonis ĝin kiel la unua bildolibro por dokmentado. == Enhavo == En la 6-a de aŭgusto intensa fulmlumo trapuŝiĝis. Tio estis la atombomba fulmlumo faligita al [[Hiroŝima]]. Knabineto Minjo kaj patrino kaj vundita patro trakuris inter impetege brulantaj domoj. Nenombreblaj homoj estis senvivigitaj kaj vunditaj. Ŝia preĝo por PACO alvenas al koroj de ne nur la teksto sed ankaŭ de la bildoj. == ''<u><big>^{Testamento al idaro}</big></u>'' == ''<big>_{<u>La lasta frazo, kiel ŝia testamento al idaro '''(permesite de ©Komineshoten)''' :</u>}</big>'' ''<u><big>"Pika neniam falos, se neniu faligus."</big></u>'' <small>'''originale'''</small> <big>: "ピカは、ひとがおとさにゃ、おちてこん"</big> '''{Aldono}''' Tiun ĉi frazon diris Maruki Suma [https://ja.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E3%82%B9%E3%83%9E&wprov=rarw1 (丸木スマ)](1875-1956), kiu estas pentristo kaj patrino de Maruki IRI . La pentraĵoj de la familianoj estas daŭre ekspoziciitaj en la arta muzeo "[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]]" / (oficiala retejo : [https://marukigallery.jp/ 原爆の図丸木美術館 =THE HIROSHIMA PANELS]=).<ref>aldonis 原爆の図丸木美術館 =THE HIROSHIMA PANELS=</ref> === <big><u>Taksado</u></big> === '''(fonto : la 94-a eldono de tiu ĉi libro en la 5-a de februaro 2002)''' '''Granda premio de la tria "Japana Premio por Bildolibro ([https://www.j-sla.or.jp/archives/awards-bn/post-51.html 絵本にっぽん賞])".''' '''Premio de "''' '''[https://www.ala.org/ American Library Association]"''' '''Premio de "[https://www.hbook.com/page/boston-globe-horn-book-awards-landing-page Boston Globe–Horn Book Awards] "''' '''Premio de "''' [[Jane Addams|'''Jane Addams''']] '''"''' '''Speciala Premio de la 30-a "[[:ja:赤い鳥文学賞|Akaitori Literatura Premio]]".''' '''Elektita kiel taska libro por la 27-a "[https://www.dokusyokansoubun.jp/ Nacia Konkurso pri Junulara Librorecenzo]".''' '''Lekomendita por "Bona Bildolibro" de "[https://www.j-sla.or.jp/ Nacia konferenco de Lernejaj Bibliotekoj]".''' '''Tiu ĉi bildolibro estas tradukita kaj eldonita en 10 kaj kelkaj landoj, kiujn nomojn sciigis " [[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto|Muzeo Maruki]] " en la 27-a de februaro 2025.''' '''La landaj nomoj : Anglio / Aŭstrio / Ĉinio / Danio / Francio / Grekio / Hindio / Hispanio / Italio / Kimrujo / Nederlando / Norvegio / Rusio / Svedio / Turkio / Usono / kaj en Esperanto''' {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} === Kategorioj === [[Kategorio:Verkoj pri infanoj dum milito]] [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1980]] [[Kategorio:UEA]] od2gov8o4libngeuwgsdbkqx24e9k6s 0 900607 9441454 9437463 2026-07-29T18:29:40Z Sj1mor 12103 9441454 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = Novzelanda pluvio |dosiero = Charadrius obscurus aquilonius - Point Chevalier.jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes'' |familio = [[Ĥaradriedoj]] ''Charadriidae'' |genro = ''[[Anarhynchus]]'' |specio = '''Novzelanda pluvio''' ''A. obscurus'' |statuso = CR |statuso ref = <ref name="IUCNobscurus">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Charadrius obscurus'' |amends=2017 |page=e.T62290750A126893184 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T62290750A126893184.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> Suda populacio |statuso sistemo = IUCN3.1 |statuso2 = LC |statuso2 ref = <ref name="IUCNaquilonius">{{Cite iucn|author=BirdLife International |year=2022|title= ''Charadrius aquilonius'' |page= e.T62291168A217256873 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T62291168A217256873.en|access-date=1a de Junio 2024}}</ref> Norda populacio |statuso2 sistemo = IUCN3.1 |dunomo = ''Anarhynchus obscurus'' |dunomo aŭtoritato = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789 |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Novzelanda pluvio''', ''Anarhynchus obscurus'', estas eta kaj vigla [[pluvio]], tio estas [[vadbirdo]] de la familio de [[ĥaradriedoj]] kaj genro ''[[Anarhynchus]]'' kiu enhavas multajn aliajn speciojn. Ĝi estas [[Endemio|endemia]] de Novzelando.<ref>Barrie Heather kaj Hugh Robertson, ''"The Field Guide to the Birds of New Zealand" (reviziita eldono)'', Viking, 2005</ref> Ĝi troviĝas nur en kelkaj areoj de Novzelando. Ĝi nomiĝas ankaŭ '''Ruĝbrusta pluvio''', kio vere kongruas kun ĝia aspekto pli ol la scienca nomo, kaj maoriaj nomoj estas tūturiwhatu, pukunui kaj kūkuruatu. Estas du subspecioj. La suda subspecio estas [[draste endanĝerigita]] kaj estis proksime de [[formorto]] kun ĉirkaŭ nur 70 individuoj restintaj en 1992. Konservopolitiko pliigis tion ĝis preskaŭ 300 ĉirkaŭ 2010, sed posta malpliiĝo okazis ĝis ĉirkaŭkalkulitaj nur 101 individuoj en 2024. ==Aspekto== En reprodukta pluaro tiu birdo havas grizecajn kapon kaj suprajn partojn, dum la frunto kaj la ĉirkaŭokulo estas pli palaj, preskaŭ blankaj. La brusto estas tre ruĝecbuna kaj la malsupra ventro kaj pugo estas blanka. La jruroj estas helgrizaj kaj la beko nigreca kun flaveca bazo en makzelo. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Novzelanda pluvio estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] en 1789 fare de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la vko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun la pluvioj en la [[genro]]n ''[[Charadrius]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Charadrius obscurus''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1789 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=686–687 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656179 }}</ref> La priskribo de Gmelin estis bazita sur la "Dusky plover" (malhela pluvio) kiu estis priskribita en 1785 fare de la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{ cite book | last=Latham | first=John | author-link=John Latham (ornitologo) | year=1785 | title=A General Synopsis of Birds | volume=3, Part 1 | publisher=Printed for Leigh and Sotheby | location=London | page=211 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40078980 }}</ref> Specimeno estis kolektita en Aprilo 1773 dum la dua navigado de [[James Cook]] al la [[Suda Pacifiko]] ĉe [[Dusky Sound]] (malhela rio), Suda Insulo, Novzelando.<ref>{{cite book | last=Watola | first=George A. | date=2009 | title=The Discovery of New Zealand's Birds: the first record of every bird species in New Zealand since 1769 | edition=2nd | location=Orewa, New Zealand | publisher=Arun Books | page=122 | isbn=978-0-473-13540-9 | url=https://nzbirdsonline.org.nz/sites/all/files/CHAOBS_Watola.pdf }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220319221615/https://nzbirdsonline.org.nz/sites/all/files/CHAOBS_Watola.pdf |date=2022-03-19 }}</ref> La specia epiteto ''obscurus'' (malhela) es [[Latino]] same kun la signifo "malhela" aŭ "obskura".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=278 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n278/mode/1up }}</ref> Studo de 2015 determinis, ke ĝiaj plej proksimaj parencoj estas la du aliaj novzelandaj pluvioj, nome la [[Kurbabeka pluvio]], kiu troviĝas en la klado ''Charadrius'', kaj la [[Duzona pluvio]].<ref name="Remedios2015" > dos Remedios, Natalie; et al. (2015). [https://cronfa.swan.ac.uk/Record/cronfa26163/Download/0026163-11022016115732.pdf "North or south? Phylogenetic and biogeographic origins of a globally distributed avian clade" (PDF).] ''Phylogenetics and Evolution''. 89: 151–159. Bibcode:2015MolPE..89..151D. doi:10.1016/j.ympev.2015.04.010. PMID 25916188. </ref> [[Dosiero:New Zealand Dotterel Waiheke Island.jpg|eta|maldekstre|230ra|Individuo de la norda populacio.]] Oni agnoskis du [[subspecio]]jn, kvankam taksonomia revizio subtenis rekonon de provizora statuso de specio por ĉiu el la ambaŭ populacioj kaj tio estis agnoskita en la ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' ([[BirdLife]], 2014) kaj en la konservolisto de [[IUCN]].<ref name="IUCNobscurus" /> * Norda Novzelanda pluvio (''A. o. aquilonius'') <small>(Dowding, 1994)</small> – troviĝanta en la [[Norda Insulo]] (Novzelando) * Suda Novzelanda pluvio (''A. o. obscurus'') <small>(Gmelin, JF, 1789)</small> – troviĝanta en la [[Suda Insulo]] kaj en la insulo [[Rakiura Insulo|Rakiura]] (Novzelando) ==Distribuado kaj habitato == La Novzelanda pluvio kutime troviĝas en du [[Disa distribuado|disaj populacioj]] en Novzelando, kutime en sablostrandoj kaj sablaj terkoletoj aŭ manĝantaj en tajdaj estuaroj. La norda populacio loĝas en la Norda Insulo kaj la suda populacio loĝas ĉe la suda pinto de la Suda Insulo kaj en la insulo Stewart/Rakiura. ==Bildaro== <gallery> File:NZ Dotterel Coromandel.JPG|Matura masklo File:New Zealand Dotterel Eggs.jpg|Ovoj File:Bul02Bird015a.jpg|Bildo de ido File:Dotterel three chicks and one adult - Ruakaka.jpg File:New Zealand Dotterel at Waikanae Beach.jpg|Strando Waikanae </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * Stephen Marchant; P. J. Higgins (eld.) (1994). ''Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds: Volume 2: Raptors to Lapwings''. Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-553069-8}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĥaradrioj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando]] 63137z777t3lb84dt22se1wv3uno468 0 901275 9441316 9026401 2026-07-29T14:31:22Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Suffolk (Viriginio)]] al [[Suffolk (Virginio)]] 9026401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | bildo = | bildo-larĝeco = 300px | regiono-ISO = US-VA | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | situo de = Situo de {{#Invoke:String|replace|{{PAĜNOMO}}|%s%(.*%)||plain=false}} en [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] kaj en [[Usono]] | situo sur mapo2 = | situo de2 = situa mapo de | zomo = 11 }} '''Suffolk''' (/ˈsʌfʊk/ ''SUF-uuk'') estas sendependa urbo en la usona ŝtato [[Virginio]]. Ĝi estas la plej granda urbo en Virginio laŭ areo <ref>{{Cite web|title=Suffolk has officially surpassed Portsmouth in population. But Hampton Roads as a whole is lagging in growth.|url=https://www.pilotonline.com/2023/07/18/suffolk-has-officially-surpassed-portsmouth-in-population-but-hampton-roads-as-a-whole-is-lagging-in-growth/|website=[[The Virginian-Pilot]]|date=July 18, 2023|accessdate=July 18, 2023}}</ref>. Laŭ la censo de 2020, ĉi tie loĝis 94 324 homoj <ref>{{Cite web|title=Suffolk population increases 5.1% in 26-month period; Check out your city's report|url=https://www.wtkr.com/news/in-the-community/suffolk/suffolk-population-increases-5-1-in-26-month-period-check-out-your-citys-report|website=[[WTKR]]|date=July 4, 2023|accessdate=July 4, 2023}}</ref>. Suffolk situas en la metropola areo de Hampton Roads, kiu ankaŭ inkludas la sendependajn urbojn [[Chesapeake (Virginio)|Chesapeake]], [[Hampton (Virginio)|Hampton]], [[Newport News]], [[Norfolko (Virginio)|Norfolk]], [[Portsmouth (Virginio)|Portsmouth]] kaj [[Virginia Beach]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.suffolkva.us/ Oficiala retejo] * [http://www.Suffolk-Fun.com/ Suffolk Turismo] * [https://web.archive.org/web/20140107033125/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/51/51800.html Suffolk Censo Rapidaj Faktoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj en Virginio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] fcxm36mt7ci6688u2p0dm32nt584o1e 9441319 9441316 2026-07-29T14:32:31Z Sj1mor 12103 9441319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | bildo = | bildo-larĝeco = 300px | regiono-ISO = US-VA | tipo1=reliefo | situo de = Situo de {{#Invoke:String|replace|{{PAĜNOMO}}|%s%(.*%)||plain=false}} en [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] kaj en [[Usono]] | situo sur mapo2 = Usono | situo de2 = situa mapo de | zomo = 9 }} '''Suffolk''' (/ˈsʌfʊk/ ''SUF-uuk'') estas sendependa urbo en la usona ŝtato [[Virginio]]. Ĝi estas la plej granda urbo en Virginio laŭ areo <ref>{{Cite web|title=Suffolk has officially surpassed Portsmouth in population. But Hampton Roads as a whole is lagging in growth.|url=https://www.pilotonline.com/2023/07/18/suffolk-has-officially-surpassed-portsmouth-in-population-but-hampton-roads-as-a-whole-is-lagging-in-growth/|website=[[The Virginian-Pilot]]|date=July 18, 2023|accessdate=July 18, 2023}}</ref>. Laŭ la censo de 2020, ĉi tie loĝis 94 324 homoj <ref>{{Cite web|title=Suffolk population increases 5.1% in 26-month period; Check out your city's report|url=https://www.wtkr.com/news/in-the-community/suffolk/suffolk-population-increases-5-1-in-26-month-period-check-out-your-citys-report|website=[[WTKR]]|date=July 4, 2023|accessdate=July 4, 2023}}</ref>. Suffolk situas en la metropola areo de Hampton Roads, kiu ankaŭ inkludas la sendependajn urbojn [[Chesapeake (Virginio)|Chesapeake]], [[Hampton (Virginio)|Hampton]], [[Newport News]], [[Norfolko (Virginio)|Norfolk]], [[Portsmouth (Virginio)|Portsmouth]] kaj [[Virginia Beach]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.suffolkva.us/ Oficiala retejo] * [http://www.Suffolk-Fun.com/ Suffolk Turismo] * [https://web.archive.org/web/20140107033125/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/51/51800.html Suffolk Censo Rapidaj Faktoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj en Virginio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] bb9krxz9pmhqz0nbtp6pf8ilmhu1vnb 0 906795 9441456 9067672 2026-07-29T18:29:49Z Sj1mor 12103 9441456 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝflugila grundokolombo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = PhlegoenasKeulemans.jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kolomboformaj]] ''Columbiformes'' |familio = [[Kolombedoj]] ''Columbidae'' |familio aŭtoritato = |genro = ''[[Pampusana]]'' |specio = '''Ruĝflugila grundokolombo''', ''P. erythroptera'' |dunomo = ''Pampusana erythroptera'' |statuso = CR | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22691030/0 |title=''Alopecoenas erythropterus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2016 |access-date=1a de Majo 2017}}</ref> |specio aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789) |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝflugila grundokolombo''', laŭ la latinlingva scienca nomo ''Pampusana erythroptera'', nomita ankaŭ ''Polinezia grundokolombo'' aŭ ''Tutururu'', estas [[specio]] de birdoj de la familio [[Kolombedoj]], kiuj estas endemiaj de insuloj de [[Polinezio]]. Ĝi estas [[Draste Endanĝerita|draste endanĝerita]] specio de birdoj de la familio [[Kolombedoj]]. Origine [[Endemio|endemia]] de la [[Societa Insularo]] kaj [[Tuamotuoj]] en [[Franca Polinezio]], ĝi estas nun forigita el plimulto de sia iama teritorio pro [[Habitatodetruo|habitatoperdo]] kaj predado fare de [[enportitaj specioj]] kiel katoj kaj ratoj, kaj la specio estas nun endemia nur en la insuloj Actéon. La totala populacio estis ĉirkaŭkalkulita je ĉirkaŭ 100-120 birdoj. Ĝi preferas tropikajn arbarojn, speciale de ''[[Pandanus tectorius]]'', ''[[Pisonia grandis]]'' kaj arbustaroj, sed ĝi estis registrita ankaŭ el densa arbustaro kreskiĝante malsupre de [[Kokoso|kokospalmoj]]. Kampanjo de ratforigo el 2015 ĝis 2017 ebligis ke la grundokolombo restarigis sin en Tenarunga. ==Taksonomio== La Ruĝflugila grundokolombo estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] en 1789 fare de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendita eldono de laverko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolomboj en la [[genro]] ''[[Columba (genro)|Columba]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Columba erythroptera''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1789 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 2 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=775 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656270 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Garnet-winged pigeon" kiu estis priskribita en 1783 fare de la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] el konservita specimeno havigita de [[Joseph Banks]], kiu estis kolektita en la insulo [[Moorea]] proksime de [[Tahiti]] en Franca Polinezio.<ref>{{ cite book | last=Latham | first=John | author-link=John Latham (ornitologo) | year=1783 | title=A General Synopsis of Birds | volume=2, Part 2 | publisher=Printed for Leigh and Sotheby | location=London | page=624, No. 13 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33730710 }}</ref> La etimologio de la genronomo ''Pampusana'' estas necerta. La specia epiteto ''erythroptera'' kombinas la radikojn de la [[Antikva greka]] ''eruthros'' kun la signifo "ruĝa" kun ''-pteros'' kun la signifo "-flugilo".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n290/mode/1up 290], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n150/mode/1up 150]}}</ref> La Polinezia grundokolombo formas [[Specikomplekso|superspecion]] kun siaj plej proksimaj vivantaj parencoj, la [[Blankbrusta grundokolombo|Blankbrusta]], [[Blankfrunta grundokolombo|Blankfrunta]], kaj la [[Blankgorĝa grundokolombo]]j.<ref name="Baptista181">{{Harvnb|Baptista|1997|p=181}}</ref> Tiu superspecio estas proksime rilata al la [[Stajra grundokolombo|Tonga]], la [[Santakruza grundokolombo|Santakruza]], kaj al la [[Salomona grundokolombo]]j.<ref name="Baptista181"/> Tiu specio estis iam metitaj en la genron ''Alopecoenas'' [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1899, sed la nomo de la genro estis ŝanĝita en 2019 al ''Pampusana'' [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855, ĉar tiu nomo havas prioritaton.<ref>{{ cite journal | last1=Bruce | first1=M. | last2=Bahr | first2=N. | last3=David | first3=N. | year=2016 | title=''Pampusanna'' vs. ''Pampusana'': a nomenclatural conundrum resolved, along with associated errors and oversights | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=136 | pages=86–100 | url=https://boc-online.org/bulletins/downloads/BBOC1362-Bruce.pdf }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Pigeons | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/pigeons/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=25a de Junio 2019 }}</ref> Nombraj formoj de la Ruĝflugila grundokolombo estis priskribitaj el la variaj insuloj kaj atoloj kiuj estis uzitaj por formi sian teritorion; tamen, plimulto de originalaj specimenoj perdiĝis kaj estas nun reprezentata nur per pentraĵoj, kaj kelkaj el la proponitaj formoj povus esti netaŭgaj priskriboj kaj pentraĵoj.<ref name="Gibbs407"/> Oni agnoskas nur unu subspeciojn ĝenerale: la nomiga subspecio, ''Pampusana erythroptera erythroptera'', kiu estis priskribita de Gmelin en 1789 kaj estis origine trovebla en Tahitio, Moorea, Maria, Marutea, Matureivavao, [[Rangiroa]], Tenararo, Tenarunga, Vanavana, Hao, [[Hiti]], kaj Tahanea.<ref name="Gibbs408">{{Harvnb|Gibbs|2001|p=408}}</ref> ''P. e. albicollis'', kiu estis priskribita de [[Tommaso Salvadori]] en 1892, estis uzita por la birdoj trovitaj en Hao, Hiti, kaj probable Tahanea, sed estas nun supozata [[Polimorfismo (zoologio)|kolormorfo]] kaj estis sinonimigita kun ''P. e. erythroptera'' en 2022 fare de la [[Internacia Ornitologia Komitato]].<ref name="Gibbs408" /><ref>{{Cite book |first=Jean-Claude |last=Thibault |url=http://worldcat.org/oclc/1041381313 |title=Birds of eastern Polynesia : a biogeographic atlas |date=2017 |publisher=Lynx Edicions |isbn=978-84-16728-05-3 |oclc=1041381313}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ioc-lists/crossref/ |title=IOC World Bird List 12.1 |language=en-US |doi=10.14344/ioc.ml.12.1|s2cid=246050277 |doi-access=free }}</ref> Tria subspecio estis dekomence priskribita kiel ''G. e. pectoralis'' en 1848 fare de [[Titian Peale]] el ina specimeno kolektita en Arakita; tamen, ne estas maskla specimeno priskribita el la insulo, kaj tial maleblas atribui tiun birdon al specifa subspecio kaj ''G. e. pectoralis'' estis deklarita nevalida.<ref name="Gibbs408" /> La Ruĝflugila grundokolombo estas konata nur el inaj specimenoj por la cetero de sia teritorio, kaj tial la populacioj el tiuj insuloj estas ne atribueblaj al subspecio.<ref name="Gibbs408"/> La Ruĝflugila grundokolombo estas konata surloke kiel ''Tutururu'', same kiel Tuamotua grundokolombo, Blankkola grundokolombo, Blankbrusta grundokolombo, Societa grundokolombo, Societinsula grundokolombo, kaj Tuamotuinsula grundokolombo.<ref name="Gibbs407"/> ==Aspekto== [[File:Gallicolumba erythroptera.jpg|thumb|left|upright|Bildo de specimeno el Moorea de William Ellis, 1770-aj jaroj.]] La Ruĝflugila grundokolombo estas malgranda, diketa grundokolombo kiu montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]].<ref name="Gibbs407"/> La masklaj Ruĝflugilaj grundokolomboj de la nomiga subspecio havas blankajn fruntojn, vangojn, gorĝojn kaj bruston.<ref name="Baptista182"/> La krono, nuko kaj orelstrio estas grizaj.<ref name="Baptista182"/> La supraj partoj estas malhele olivecgrizaj kun purpura irizeco aŭ, se la plumoj velkis, kaŝtanruĝaj irizaĵoj ĉe la malantaŭa kolo kaj flugilkovriloj.<ref name="Baptista182"/> La malsupraj partoj estas nigrecaj. Ĉe maskloj de la subspecio ''albicollis'', la kapo estas tute blanka.<ref name="Baptista182"/> Inoj de ambaŭ subspecioj aspektas same: ili estas hele ruĝecbruna entute, forte nuance per ruĝec-purpuro sur la krono, kolo kaj flugilkovriloj.<ref name="Baptista182"/> La mantelo, dorso, pugo kaj internaj flugilkovriloj estas malhele olivecaj, kaj estas pala brustoŝildo.<ref name="Baptista182"/> Tiu plumaro ofte paliĝas en intenseco pro eluziĝo.<ref name="Baptista182"/> La junula Ruĝflugila grundokolombo estas ruĝa entute, kun multaj el siaj plumoj kun cinamo-ruĝecaj bordoj.<ref name="Baptista182"/> La blankaj partoj de la vizaĝo kaj malsupraj partoj estas grizaj.<ref name="Gibbs407"/> Junaj maskloj povas esti diferencigitaj de junaj inoj pro la foresto de pala brustoŝildo kaj purpur-randaj plumoj sur la skapularoj kaj pli malgrandaj kovriloj.<ref name="Baptista182"/> La plenkreska Ruĝflugila grundokolombo estas ĉirkaŭ 23,5 ĝis 26 cm longa, kaj pezas ĉirkaŭ 105 ĝis 122 g.<ref name="Gibbs407"/> La iriso de tiu grundokolombo estas bruna, dum la beko estas nigra.<ref name="Baptista182"/> La kruroj kaj piedoj estas purpurecnigraj.<ref name="Baptista182"> Baptista 1997, p. 182 </ref> ==Distribuado kaj habitato== La Ruĝflugila grundokolombo estis origine trovebla kaj en [[Tuamotuoj]] kaj [[Societa Insularo]].<ref name="Gibbs407"/> Ekde tiam ĝi estis malaperigita pro [[loka formorto]] el la Societa Insularo, kaj ĝi estis trovebla en [[Tahiti]] kaj [[Moorea]].<ref name="Gibbs407"/> En la Tuamotuoj ĝi estis registrita en Arakita, Hao, [[Hiti]], Maria, Marutea, Matureivavao, [[Rangiroa]], Tenararo, Tenarunga, kaj Vanavana.<ref name="Gibbs407"/> Krome, lokaj registroj sugestis, ke la Ruĝflugila grundokolombo plej verŝajne vivis en [[Fakarava]], [[Fangatau]], [[Katiu]], [[Makemo]], [[Manihi]], [[Reao]], Tahanea, Tematagi, [[Tikehau]], [[Tuanake]], Vahanga kaj Vahitahi, kvankam oni ne kolektis specimenojn el tiuj insuloj.<ref name="Gibbs407"/> Origine, la Ruĝflugila grundokolombo loĝis en montaj vulkaninsuloj kaj proksimaj [[atolo]]j kaj insuletoj.<ref name="Gibbs407"/> Tamen, la enkonduko de [[Sovaĝiĝinta kato|sovaĝaj katoj]] kaj [[rato]]j formortirgis tiun kolombon de la montaj vulkaninsuloj. Sur la insuletoj kaj atoloj ĝi vivas en arbaroj kun bonevoluinta subvegetaĵo de densaj arbustoj, [[filiko]]j kaj herboj, en lokoj de malalta, densa arbustaro, kaj en arbaretoj de ''[[Pandanus]]''-plantoj kun maldensa grunda vegetaĵaro.<ref name="Gibbs407"> Gibbs 2001, p. 407 </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} === Cititaj tekstoj === * Baptista, L.F.; Trail, P.W.; Horblit, H.M. (1997). "Columbiformes. Family Columbidae (Pigeons and Doves". En del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J. (eld.). ''Handbook of the Birds of the World''. Vol. 4: Sandgrouse to Cuckoos. Barcelona, Spain: Lynx Edicions. pp. 60–243. ISBN 978-84-87334-22-1. * Gibbs, David; Barnes, Eustace; Cox, John (2001). ''Pigeons and Doves: A Guide to the Pigeons and Doves of the World''. Sussex: Pica Press. ISBN 1-873403-60-7. ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2614&m=0 BirdLife Species Factsheet.] *[https://www.islandconservation.org/acteon-gambier-french-polynesia/ Island Conservation: The Acteon and Gambier Restoration Project] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolombedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Birdoj de Polinezio]] qjapo9vfjnm42bfiwm2uud9mwpoot3a 0 907286 9441458 9070114 2026-07-29T18:34:37Z Sj1mor 12103 9441458 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=US-IL|tersituo=Ĉikago}} La '''Muzeo de Scienco kaj Industrio''' ({{Lang-en|Museum of Science and Industry (Chicago)}}; akronime '''MSI''') situas en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]], [[Usono]], en la distrikto Hyde Park apud [[Miĉigano (lago)|Lago de Miĉigano]]. La muzeo estas loĝigita en la antaŭa Palaco de Belartoj de la 1893-datita [[Monda Kolumba Ekspozicio|Monda Kolumbia Ekspozicio]]. La muzeo estis malfermita en 1933 okaze de la ekspozicio Centjariĝo de la Progreso. La mono por malfermo de la muzeo estis disponigita fare de la prezidanto de la granda podetala ĉeno [[Sears]], Roebuck and Company, Julius Rosenwald. Inter la ekspoziciaĵoj de la muzeo estas funkcianta [[karbominejo]], la germana [[submarŝipo]] U-505 kaptita dum [[Dua Mondmilito]], [[modela fervojo]], la unua usona pasaĝera dizeltrajno, la Pioneer Zephyr, kaj la [[kosmoŝipo]] kiu partoprenis en la spacmisio [[Apollo 8]]. == Ekspoziciaĵoj == En harmonio kun la ideoj de Rosenwald, multaj ekspozicioj estis dezajnitaj por esti [[Interago|interagaj]]. Ĉi tiu koncepto estis konservita ĝis hodiaŭ: ekzemple, vi povas promeni tra modelo de la homa [[koro]], lerni pri la historio de la [[telefono]] en la ''Halo de Komunikado'', aŭ viziti kopiitan [[Karbominejo|karbominejon]]. La muzeo ankaŭ prezentas la germanan submarŝipon U 505, la nuran submarŝipon kaptitan fare de Usono de Germanio dum Dua Mondmilito, kaj NYC n-ro 999, la unua [[lokomotivo]] se temas pri atingi rapidecon de 100 mejloj je horo (mph) = 160 km/h. ''La Henry Crown Spaca Centro,'' nomita laŭ grava donacanto Henry Crown, permesas rigardeton en la komandmodulon de la misio Apollo 8 kaj montras kopion de [[kosmopramo]]. Portempaj ekspozicioj inkludis objektojn savitajn de la [[Titanic]] en 2000. En la Muzeo de Scienco kaj Industrio estis ankaŭ gasto la vojaĝa ekspozicio Body Worlds de Gunther von Hagens. Body Worlds 2 estis ekspoziciita tie ĝis la fino de aprilo [[2007]], sekvita fare de ''Body Worlds of Animals'' en septembro [[2013]]. == Galerio == <gallery mode="packed"> dosiero:Museum_of_Science_and_Industry_(Chicago)_Hall_Christmas_Tree_02Dec08.JPG|[[Kristnaska arbo]] en la [[vestiblo]] de la muzeo dosiero:Museum_of_Science_and_Industry_(Chicago)_Aviation_Hall_02Dec08.JPG|Aviada Halo dosiero:Museum_of_Science_and_Industry_(Chicago)_City_Model_02Dec08.JPG|Fragmento de la urba aranĝo dosiero:Museum_of_Science_and_Industry_(Chicago)_U-505_Hall_02Dec08.JPG|Germana submarŝipo U-505 dosiero:Museum_of_Science_and_Industry_(Chicago)_Crew_Compartment_02Dec08.JPG|[[Apollo 8]] skipsekcio dosiero:Museum_of_Science_and_Industry_(Chicago)_Remote_Control_Mars_Rover_02Dec08.JPG|Kontrolita Marsa Esplorveturilo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.msichicago.org/ Muzea retejo] * [https://web.archive.org/web/20170416130011/http://www.fuzzymemories.tv/index.php?m=museum+of+science+and+industry Reklamvideoj kaj novaĵetoj] * [https://web.archive.org/web/20190702194900/https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/modern-architecture-chicago/museum-science-and-industry Alta-rezoluciaj 360° panoramoj kaj bildoj ĉe Universitato Kolumbia] {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Sciencaj muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Industriaj muzeoj]] enke3lpgrqc27jjbdk762p7v5wnjxj5 0 907830 9441247 9075101 2026-07-29T13:02:02Z Piet-c 30816 9441247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo}} La '''ŝana lingvo''' - sialingve ''တႆး'' - el la [[taja lingvaro]] paroliĝas en [[Birmo]] (''Mjanmao''), plejparte en la subŝtato [[Ŝanio]]. Ĝi en 2017 estis parolata per 4,7 milionoj da homoj, konsiderante la datumojn de la retejo kaj presita lingvoraporto de la organizaĵo ''[[Ethnologue]]'' (25-a eldono de 2022). La lingvo estas inter tiuj kiuj havas propran projekton en [[Vikipedio]] (la unua nombro en la sekva listeto indikas, kiun rangon la saraiklingva vikipedio havas, ordigite laŭ nombroj de artikoloj, la lasta indiko ĝuste montras tiun nombron en tiu projekto, kalkulata laŭ la stato de hodiaŭ): {| class="wikitable sortable" |- ! # ! Kodo ! Lingvo ! propralingve ! Artikolnombro {{Vikipediaj statistikoj/linio|154|shn}} |} {{ĝermo|lingvo}} [[Kategorio:Taja lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj de Birmo]] qp1zrxjoy9wx8ajgtxjdj0t2vkio7ha 0 907957 9441705 9075836 2026-07-30T07:57:35Z Sj1mor 12103 9441705 wikitext text/x-wiki {{informkesto artisto}} '''Issey Miyake''', {{l-ja|三宅 一生}}, en esperantlingva transliterigo '''Isej Mijake''', estis [[japanoj|japana]] vestodezajnisto, entreprenisto kaj parfumisto. Li naskiĝis la 22-an de aprilo 1938 en [[Hiroŝimo]], [[gubernio Hiroŝima]], [[Japana Imperio]] kaj mortis 84-jaraĝa la 5-an de aŭgusto 2022 en [[Tokio]]. {{ĝermo|japano}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mijake, I}} [[Kategorio:Japanaj vestodezajnistoj]] 59j8uriqrrqsd25a9f22n81q7x313ht 2 908435 9441711 9435660 2026-07-30T08:13:29Z Felana koro 238045 /* Plej bonaj triaj teamoj */ 9441711 wikitext text/x-wiki ==Nacia Parko Taganaj== {{Informkesto nacia parko |nomo = Nacia Parko Taganaj |originala nomo = Национальный парк Таганай |dosiero = Taganay National Park, Ural (20075117868).jpg |priskribo de dosiero = |ŝtato = Rusio |urbo = [[Zlatousto]], [[Ĉelabinska provinco]] |areo = 568 |establiĝo = [[5-a de marto]] [[1991]] |latitudo = 55/15/35/N |longitudo = 59/47/33/E |zomo = 8 |regiono-ISO = RU-CHE |wd-id = Q3364482 |retejo = {{ru}} kaj {{en}} [http://taganay.org Oficiala retejo] }} La '''nacia parko Taganaj''' ({{lang-ru|Национальный парк Таганай}}) estas [[nacia parko]] en Suda [[Uralo]]. Ĝi troviĝas en [[Ĉelabinska provinco]], proksime de [[Zlatousto]]. Ĝi estis fondita en 1991 kaj okupas areon je {{unuo|568|km|2}}, el kiuj 21% estas [[naturrezervejo]]<ref>[https://minjust.consultant.ru/documents/14125?items=10&page=1 Приказ Минприроды России от 25.02.2015 N 71 "Об утверждении Положения о национальном парке "Таганай" (Зарегистрировано в Минюсте России 03.04.2015 N 36714)] {{ru}}</ref>. == Georgafio == La parko Taganaj situas en la norda parto de mezalta Suda [[Uralo|Urala Montaro]]. Ĝi troviĝas en la okcidenta parto de Ĉelabinska provinco, apud [[la limo inter Eŭropo kaj Azio]]<ref>[https://mnr.gov.ru/activity/oopt/taganay_natsionalnyy_park/?sphrase_id=1159103 Таганай, национальный парк] {{ru}} Особо охраняемые природные территории.</ref>. Kun areo de preskaŭ {{unuo|568|km|2}}, la parko longas ĉirkaŭ 52 km, kaj havas mezan larĝon de 10–15 km. === Reliefo === La teritorio de la parko estas sistemo de mezaltaj [[montkresto]]j. La plej okcidenta estas la Nazmin-kresto, kiu altas 884 m. La centra parto estas okupata de Taganaj-montkresto, ĝia okcidenta parto nomiĝas la Granda Taganaj. Tie troviĝas la plej alta monto de la parko, Kruglica ({{unuo|1178|m}}). La pintoj de la krestoj estas plej ofte rokaj kaj nealireblaj. La deklivoj de multaj pintoj (Kruglica, Icil) estas kontinuaj amasoj da grandaj ŝtonblokoj, la "ŝtonriveroj". La plej granda estas la Granda Ŝtonrivero, situanta en la [[montselo]] inter monteto Dvuglavaja Sopka (''Dukapa Monteto'') kaj Meza Taganaj. Ĝi longas proksimume 6 km kaj larĝas 100–200 m <ref>[https://taganay.org/relief?language=en Relief|Taganay] Oficiala retejo {{en}}</ref>. [[Dosiero:Таганай - Большая каменная река - panoramio (3).jpg|eta|250px|centra|La Granda Ŝtonrivero]] ===Ĉefaj pintoj=== * Kruglica ({{unuo|1178|m}}) * Otkliknoj Greben ({{unuo|1155|m}}) * Dalnij Taganaj ({{unuo|1112|m}}) * Icil, nordpinto ({{unuo|1068|m}}) * Icil, sudpinto ({{unuo|1049|m}}) * Dvuglavaja Sopka, nordpinto ({{unuo|1041|m}}) * Dvuglavaja Sopka, sudpinto ({{unuo|1034|m}}) * Monblan ({{unuo|1033|m}}) * Juma ({{unuo|1002|m}}) == Vivaĵoj == La nacia parko situas en montarbara [[altecozono (ekologio)|altecozono]] kaj [[alpa herbejo|alpa tundro]]. La montarbara parto estas kovrita de [[miksarbaro]], inklude [[piceo]], [[siberia pino]], [[abio]], [[betulo]], [[tremolo]] kaj [[sorpujo]]. La subarbaraĵo inkludas [[mirtelo]]n, [[marĉa vakcinio|marĉan vakcinion]] kaj aliajn herbojn kaj arbedojn. La zono de la alpa tundro estas kovrita de arbedoj, herboj, muskoj kaj likenoj<ref> Зенина О. В. [https://cyberleninka.ru/article/n/obschaya-harakteristika-flory-natsionalnogo-parka-taganay Общая характеристика флоры национального парка «Таганай»] {{ru}} // Самарская Лука: проблемы региональной и глобальной экологии. — 2013. — Т. 22, № 4. — С. 55-59.</ref>. La parko servas kiel rezervejo de endanĝeritaj specioj de bestoj, eksample de [[lutra lutra|lutro]] (''Lutra lutra''), [[flugsciuro]] (''Pteromys volans''), [[lutreolo]] (''Mustela lutreola''), [[reĝa aglo]] (''Aquila chrysaetos'') kaj [[nigra cikonio]] (''Ciconia nigra'')<ref>Середа М. С. [https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-natsionalnogo-parka-taganay-v-izuchenie-redkih-vidov-zhivotnyh-vklyuchennyh-v-krasnuyu-knigu-chelyabinskoy-oblasti Вклад национального парка «Таганай» в изучение редких видов животных, включенных в Красную книгу Челябинской области] {{ru}} // Труды Мордовского государственного природного заповедника им. П. Г. Смидовича. — 2016. — №17. — C. 195-203.</ref>. Tiuj ĉi specioj estas listigitaj en la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa listo]] de Rusio aŭ Ĉelabinska provinco. [[File:Лилия-саранка.jpg|eta|250 px|maldekstra|[[Turbana lilio]] en nacia parko Taganaj.]] ==Plej bonaj triaj teamoj== ===Grupo A=== {|class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Grupo!! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" |- style="background-color:#ccffcc;" |-style="background-color:#ccffcc | 1|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || K || 4:3 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || F || 7:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || L || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 4|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || E || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 5|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}} || B || 5:6 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 6|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || J || 5:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 7|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || D || 2:4 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 8|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || I || 8:6 || '''3''' |-style="background-color: | 9|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}} || G || 3:3 || '''3''' | 10|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || A || 2:3 || '''3''' | 11|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}} || C || 1:4 || '''3''' | 12|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}} || H || 3:4 || '''2''' |} == Referencoj == {{Referencoj}} 8lei49tqiczx236fa74cvraav323l3n 9441714 9441711 2026-07-30T08:15:41Z Felana koro 238045 /* Grupo A */ 9441714 wikitext text/x-wiki ==Nacia Parko Taganaj== {{Informkesto nacia parko |nomo = Nacia Parko Taganaj |originala nomo = Национальный парк Таганай |dosiero = Taganay National Park, Ural (20075117868).jpg |priskribo de dosiero = |ŝtato = Rusio |urbo = [[Zlatousto]], [[Ĉelabinska provinco]] |areo = 568 |establiĝo = [[5-a de marto]] [[1991]] |latitudo = 55/15/35/N |longitudo = 59/47/33/E |zomo = 8 |regiono-ISO = RU-CHE |wd-id = Q3364482 |retejo = {{ru}} kaj {{en}} [http://taganay.org Oficiala retejo] }} La '''nacia parko Taganaj''' ({{lang-ru|Национальный парк Таганай}}) estas [[nacia parko]] en Suda [[Uralo]]. Ĝi troviĝas en [[Ĉelabinska provinco]], proksime de [[Zlatousto]]. Ĝi estis fondita en 1991 kaj okupas areon je {{unuo|568|km|2}}, el kiuj 21% estas [[naturrezervejo]]<ref>[https://minjust.consultant.ru/documents/14125?items=10&page=1 Приказ Минприроды России от 25.02.2015 N 71 "Об утверждении Положения о национальном парке "Таганай" (Зарегистрировано в Минюсте России 03.04.2015 N 36714)] {{ru}}</ref>. == Georgafio == La parko Taganaj situas en la norda parto de mezalta Suda [[Uralo|Urala Montaro]]. Ĝi troviĝas en la okcidenta parto de Ĉelabinska provinco, apud [[la limo inter Eŭropo kaj Azio]]<ref>[https://mnr.gov.ru/activity/oopt/taganay_natsionalnyy_park/?sphrase_id=1159103 Таганай, национальный парк] {{ru}} Особо охраняемые природные территории.</ref>. Kun areo de preskaŭ {{unuo|568|km|2}}, la parko longas ĉirkaŭ 52 km, kaj havas mezan larĝon de 10–15 km. === Reliefo === La teritorio de la parko estas sistemo de mezaltaj [[montkresto]]j. La plej okcidenta estas la Nazmin-kresto, kiu altas 884 m. La centra parto estas okupata de Taganaj-montkresto, ĝia okcidenta parto nomiĝas la Granda Taganaj. Tie troviĝas la plej alta monto de la parko, Kruglica ({{unuo|1178|m}}). La pintoj de la krestoj estas plej ofte rokaj kaj nealireblaj. La deklivoj de multaj pintoj (Kruglica, Icil) estas kontinuaj amasoj da grandaj ŝtonblokoj, la "ŝtonriveroj". La plej granda estas la Granda Ŝtonrivero, situanta en la [[montselo]] inter monteto Dvuglavaja Sopka (''Dukapa Monteto'') kaj Meza Taganaj. Ĝi longas proksimume 6 km kaj larĝas 100–200 m <ref>[https://taganay.org/relief?language=en Relief|Taganay] Oficiala retejo {{en}}</ref>. [[Dosiero:Таганай - Большая каменная река - panoramio (3).jpg|eta|250px|centra|La Granda Ŝtonrivero]] ===Ĉefaj pintoj=== * Kruglica ({{unuo|1178|m}}) * Otkliknoj Greben ({{unuo|1155|m}}) * Dalnij Taganaj ({{unuo|1112|m}}) * Icil, nordpinto ({{unuo|1068|m}}) * Icil, sudpinto ({{unuo|1049|m}}) * Dvuglavaja Sopka, nordpinto ({{unuo|1041|m}}) * Dvuglavaja Sopka, sudpinto ({{unuo|1034|m}}) * Monblan ({{unuo|1033|m}}) * Juma ({{unuo|1002|m}}) == Vivaĵoj == La nacia parko situas en montarbara [[altecozono (ekologio)|altecozono]] kaj [[alpa herbejo|alpa tundro]]. La montarbara parto estas kovrita de [[miksarbaro]], inklude [[piceo]], [[siberia pino]], [[abio]], [[betulo]], [[tremolo]] kaj [[sorpujo]]. La subarbaraĵo inkludas [[mirtelo]]n, [[marĉa vakcinio|marĉan vakcinion]] kaj aliajn herbojn kaj arbedojn. La zono de la alpa tundro estas kovrita de arbedoj, herboj, muskoj kaj likenoj<ref> Зенина О. В. [https://cyberleninka.ru/article/n/obschaya-harakteristika-flory-natsionalnogo-parka-taganay Общая характеристика флоры национального парка «Таганай»] {{ru}} // Самарская Лука: проблемы региональной и глобальной экологии. — 2013. — Т. 22, № 4. — С. 55-59.</ref>. La parko servas kiel rezervejo de endanĝeritaj specioj de bestoj, eksample de [[lutra lutra|lutro]] (''Lutra lutra''), [[flugsciuro]] (''Pteromys volans''), [[lutreolo]] (''Mustela lutreola''), [[reĝa aglo]] (''Aquila chrysaetos'') kaj [[nigra cikonio]] (''Ciconia nigra'')<ref>Середа М. С. [https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-natsionalnogo-parka-taganay-v-izuchenie-redkih-vidov-zhivotnyh-vklyuchennyh-v-krasnuyu-knigu-chelyabinskoy-oblasti Вклад национального парка «Таганай» в изучение редких видов животных, включенных в Красную книгу Челябинской области] {{ru}} // Труды Мордовского государственного природного заповедника им. П. Г. Смидовича. — 2016. — №17. — C. 195-203.</ref>. Tiuj ĉi specioj estas listigitaj en la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa listo]] de Rusio aŭ Ĉelabinska provinco. [[File:Лилия-саранка.jpg|eta|250 px|maldekstra|[[Turbana lilio]] en nacia parko Taganaj.]] ==Plej bonaj triaj teamoj== ===Grupo A=== {|class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Grupo!! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" |- style="background-color:#ccffcc;" |-style="background-color:#ccffcc | 1|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || K || 4:3 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || F || 7:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || L || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 4|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || E || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 5|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}} || B || 5:6 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 6|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || J || 5:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 7|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || D || 2:4 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 8|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || I || 8:6 || '''3''' |-style="background-color: | 9|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}} || G || 3:3 || '''3''' |-style="background-color: | 10|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || A || 2:3 || '''3''' |-style="background-color: | 11|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}} || C || 1:4 || '''3''' |-style="background-color: | 12|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}} || H || 3:4 || '''2''' |} == Referencoj == {{Referencoj}} awml8e5nc3h8vpjlg8ecia1w1h77ts5 9441715 9441714 2026-07-30T08:16:27Z Felana koro 238045 9441715 wikitext text/x-wiki ==Nacia Parko Taganaj== {{Informkesto nacia parko |nomo = Nacia Parko Taganaj |originala nomo = Национальный парк Таганай |dosiero = Taganay National Park, Ural (20075117868).jpg |priskribo de dosiero = |ŝtato = Rusio |urbo = [[Zlatousto]], [[Ĉelabinska provinco]] |areo = 568 |establiĝo = [[5-a de marto]] [[1991]] |latitudo = 55/15/35/N |longitudo = 59/47/33/E |zomo = 8 |regiono-ISO = RU-CHE |wd-id = Q3364482 |retejo = {{ru}} kaj {{en}} [http://taganay.org Oficiala retejo] }} La '''nacia parko Taganaj''' ({{lang-ru|Национальный парк Таганай}}) estas [[nacia parko]] en Suda [[Uralo]]. Ĝi troviĝas en [[Ĉelabinska provinco]], proksime de [[Zlatousto]]. Ĝi estis fondita en 1991 kaj okupas areon je {{unuo|568|km|2}}, el kiuj 21% estas [[naturrezervejo]]<ref>[https://minjust.consultant.ru/documents/14125?items=10&page=1 Приказ Минприроды России от 25.02.2015 N 71 "Об утверждении Положения о национальном парке "Таганай" (Зарегистрировано в Минюсте России 03.04.2015 N 36714)] {{ru}}</ref>. == Georgafio == La parko Taganaj situas en la norda parto de mezalta Suda [[Uralo|Urala Montaro]]. Ĝi troviĝas en la okcidenta parto de Ĉelabinska provinco, apud [[la limo inter Eŭropo kaj Azio]]<ref>[https://mnr.gov.ru/activity/oopt/taganay_natsionalnyy_park/?sphrase_id=1159103 Таганай, национальный парк] {{ru}} Особо охраняемые природные территории.</ref>. Kun areo de preskaŭ {{unuo|568|km|2}}, la parko longas ĉirkaŭ 52 km, kaj havas mezan larĝon de 10–15 km. === Reliefo === La teritorio de la parko estas sistemo de mezaltaj [[montkresto]]j. La plej okcidenta estas la Nazmin-kresto, kiu altas 884 m. La centra parto estas okupata de Taganaj-montkresto, ĝia okcidenta parto nomiĝas la Granda Taganaj. Tie troviĝas la plej alta monto de la parko, Kruglica ({{unuo|1178|m}}). La pintoj de la krestoj estas plej ofte rokaj kaj nealireblaj. La deklivoj de multaj pintoj (Kruglica, Icil) estas kontinuaj amasoj da grandaj ŝtonblokoj, la "ŝtonriveroj". La plej granda estas la Granda Ŝtonrivero, situanta en la [[montselo]] inter monteto Dvuglavaja Sopka (''Dukapa Monteto'') kaj Meza Taganaj. Ĝi longas proksimume 6 km kaj larĝas 100–200 m <ref>[https://taganay.org/relief?language=en Relief|Taganay] Oficiala retejo {{en}}</ref>. [[Dosiero:Таганай - Большая каменная река - panoramio (3).jpg|eta|250px|centra|La Granda Ŝtonrivero]] ===Ĉefaj pintoj=== * Kruglica ({{unuo|1178|m}}) * Otkliknoj Greben ({{unuo|1155|m}}) * Dalnij Taganaj ({{unuo|1112|m}}) * Icil, nordpinto ({{unuo|1068|m}}) * Icil, sudpinto ({{unuo|1049|m}}) * Dvuglavaja Sopka, nordpinto ({{unuo|1041|m}}) * Dvuglavaja Sopka, sudpinto ({{unuo|1034|m}}) * Monblan ({{unuo|1033|m}}) * Juma ({{unuo|1002|m}}) == Vivaĵoj == La nacia parko situas en montarbara [[altecozono (ekologio)|altecozono]] kaj [[alpa herbejo|alpa tundro]]. La montarbara parto estas kovrita de [[miksarbaro]], inklude [[piceo]], [[siberia pino]], [[abio]], [[betulo]], [[tremolo]] kaj [[sorpujo]]. La subarbaraĵo inkludas [[mirtelo]]n, [[marĉa vakcinio|marĉan vakcinion]] kaj aliajn herbojn kaj arbedojn. La zono de la alpa tundro estas kovrita de arbedoj, herboj, muskoj kaj likenoj<ref> Зенина О. В. [https://cyberleninka.ru/article/n/obschaya-harakteristika-flory-natsionalnogo-parka-taganay Общая характеристика флоры национального парка «Таганай»] {{ru}} // Самарская Лука: проблемы региональной и глобальной экологии. — 2013. — Т. 22, № 4. — С. 55-59.</ref>. La parko servas kiel rezervejo de endanĝeritaj specioj de bestoj, eksample de [[lutra lutra|lutro]] (''Lutra lutra''), [[flugsciuro]] (''Pteromys volans''), [[lutreolo]] (''Mustela lutreola''), [[reĝa aglo]] (''Aquila chrysaetos'') kaj [[nigra cikonio]] (''Ciconia nigra'')<ref>Середа М. С. [https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-natsionalnogo-parka-taganay-v-izuchenie-redkih-vidov-zhivotnyh-vklyuchennyh-v-krasnuyu-knigu-chelyabinskoy-oblasti Вклад национального парка «Таганай» в изучение редких видов животных, включенных в Красную книгу Челябинской области] {{ru}} // Труды Мордовского государственного природного заповедника им. П. Г. Смидовича. — 2016. — №17. — C. 195-203.</ref>. Tiuj ĉi specioj estas listigitaj en la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa listo]] de Rusio aŭ Ĉelabinska provinco. [[File:Лилия-саранка.jpg|eta|250 px|maldekstra|[[Turbana lilio]] en nacia parko Taganaj.]] ==Plej bonaj triaj teamoj== {|class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Grupo!! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" |- style="background-color:#ccffcc;" |-style="background-color:#ccffcc | 1|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || K || 4:3 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || F || 7:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || L || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 4|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || E || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 5|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}} || B || 5:6 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 6|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || J || 5:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 7|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || D || 2:4 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 8|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || I || 8:6 || '''3''' |-style="background-color: | 9|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}} || G || 3:3 || '''3''' |-style="background-color: | 10|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || A || 2:3 || '''3''' |-style="background-color: | 11|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}} || C || 1:4 || '''3''' |-style="background-color: | 12|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}} || H || 3:4 || '''2''' |} == Referencoj == {{Referencoj}} hkfso4n39rkcytrfmkecuxc9wu9gaju 0 911736 9441554 9112556 2026-07-30T01:35:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] [[László]]''' [andrAŝ lAslO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''László András,''' en [[Usono]] '''Andrew Laszlo''' [endru] estis [[Hungario|hungardevena]] [[usona]] [[kameraisto]]. András László<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM96320 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=712443&date=2025-06-03 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|1|12}} en [[Pápa]] ([[Hungario]]), li mortis {{mortotago|2011|10|7}} en [[:en:Bozeman, Montana|Bozeman]] ([[Montano]], Usono). == Biografio == András László devenis el [[juda]] familio. Li frue ŝatis la kinejon, tial li akiris [[licenco]]n kaj eklaboris en filmejo en [[Budapeŝto]]. En 1944 li estis trudlaboristo, en la sekva jaro li revenis al Pápa kaj maturiĝis. Li estis la sola familiano, kiu travivis la [[holokaŭsto]]n. László enmigris al Usono en 1947 kaj laboris kiel sendependa fotisto, poste li estis rekrutita en la armeon dum la [[korea milito]] inter 1950 kaj 1952. Li finis ankaŭ [[:en:Army and Air Force Motion Picture Service]]. Depost laborado de industriaj filmoj li komencis labori en televido meze de la 1950-aj jaroj; li estis komence kameraisto por "The Phil Silvers Show" kaj poste direktoro de fotografio por la televidserioj "Naked City" kaj "Coronet Blue". Li filmis ankaŭ reklamojn. En 1973 kaj 1980 li ricevis premiojn "Emmy". Ekde 1996 li verkadis aŭ instruis en universitato. Andrew mortis hejme kaj postlasis edzinon kaj kvar gefilojn. == Elektitaj kontribuoj == * ''Footnote to History'' (2002) == Elektitaj filmoj == * ''Naked City'' (televida serio, 10 epizodoj, 1962-1963) * ''One Potato, Two Potato'' (1964) * ''The Beatles at Shea Stadium'' (televida filmo, 1966) * ''The Warriors'' (1979) * ''Love Is Forever'' (televida filmo, 1983) * ''Star Trek V: The Final Frontier'' (1989) == Fontoj == * [https://papa-ma.papaesvideke.hu/index.php?op=cikk_reszletes&id=5650 biografio hungare kun foto] * [https://www.imdb.com/name/nm0489970/ biografio angle kun foto] * [https://papairefi.blog.hu/2012/01/11/laszlo_andras_konyvbemutatoja biografio hungare kun foto] * [https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241202113919/https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php |date=2024-12-02 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Laszlo Andras}} [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Hungardevenaj usonanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} risr3citeuzeppk3umh87j3bpucbprg 0 912423 9441654 9122037 2026-07-30T07:26:31Z Sj1mor 12103 9441654 wikitext text/x-wiki '''Kajpira-muziko''' (en la [[kajpira dialekto]]: ''musga caipira''; en la [[Portugala lingvo|portugala]]: ''música caipira'') estas brazila [[muzika ĝenro]], kiu originis en [[San-Paŭlo]] dum la kolonia periodo. Kun radikoj en la tradicioj kaj tradicia vivmaniero de la interno de San-Paŭlo, ĝi estas konsiderata unu el la plej gravaj kulturaj fenomenoj en [[Brazilo]] kaj unu el ĝiaj [[Nacia simbolo|naciaj simboloj]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/noticias/materias/2022/12/07/dia-nacional-da-musica-e-viola-caipira-sera-comemorado-todo-dia-13-de-julho]</ref> La temoj de la kajpira-muziko stilo estas diversaj, bazitaj sur temoj, kiuj traktas realajn aŭ fikciajn eventojn en la kampara kaj urba mondo, kaj la sono de la viola-kajpira, instrumento komence popularigita inter indiĝenaj popoloj kaj bandeirantoj, estas tio, kio superregas.<ref>[https://www.redalyc.org/journal/5702/570272314095/html/]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Stiloj de brazila muziko]] hey69zt2snc9qh4fcn5t4svvfmikzug 0 915766 9441442 9417713 2026-07-29T18:23:15Z Sj1mor 12103 9441442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo=Muzeo Maruki por Atombombo-Arto = La Hiroŝimaj Paneloj =|bildo=Maruki museum.jpg|propra nomo=原爆の図丸木美術館 =THE HIROSHIMA PANELS=|Specialiĝo=Arta muzeo|lando=Japanio|regiono-ISO=JP|urbo=Higaŝimacujama|malfermdato=1967|adreso=1401 Ŝimogarako, Higaŝimacujama-ŝi, Saitama-ken, 355-0076|url=https://marukigallery.jp|kategorio=Arta muzeo|regiono=Saitama|posedanto=Jura Fonduso por Publika Intereso "Muzeo Maruki por Atombombo-Arto"}} '''Muzeo Maruki por Atombombo-Arto''' ([[:ja:原爆の図丸木美術館|原爆の図丸木美術館]]) ([https://www.google.co.jp/maps/@36.0282238,139.3519685,194m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDQyMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Mapo]) estas japana arta muzeo, kiu daŭre ekspozicias panelojn de Atombombo-Arto kaj aliaj Artoj, kiuj estas pentritaj pri tragikegaj faktoj okazigitaj de homoj. Tiujn [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/collaboration/ kunlabore] pentris geedzoj, [[Maruki Iri|Maruki IRI]] ([[:ja:丸木位里|丸木位里]]) kaj [[Maruki Toŝi|Maruki TOŜI]] ([[:ja:丸木俊|丸木俊]]). Kaj ankaŭ pentraĵoj de Maruki Suma ([[:ja:丸木スマ|丸木スマ]]) estas daŭre ekspoziciitaj. Alie estas okazigitaj portempaj [https://marukigallery.jp/event/ ekspozicioj kaj eventoj] por aliaj artistoj kaj muzikistoj ktp.. == [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/# ''Daŭre ekspoziciitaj Artoj''] == "[https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/ Atombombo-Arto] (de 1950 ĝis 1982)" : sume 15 partoj, la 15-a parto estas "NAGASAKI ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-15 ながさき])", kiun posedas "[[Muzeo Nagasaki por Atombombo]]" / "[https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/suma/ Pentraĵoj de Maruki Suma]" / "Arto de [[Amasbuĉo de Nankino| Amasbuĉo de Nankino]] [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/collaboration/#gallery-1 : 南京大虐殺の図](1975)" / "Arto de [[Aŭŝvico]] [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/collaboration/#gallery-2 : アウシュビッツの図](1977) " / "Arto de [[:ja:水俣病|Minamata]] [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/collaboration/#gallery-3 : 水俣の図](1980) " / "Arto de [[Batalo de Okinavo|Batalo en Okinavo]] [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/collaboration/#gallery-4 : 沖縄戦の図](1984) " == ''La familianoj de Maruki'' == edzo : [[Maruki Iri|Maruki IRI]] ([[:ja:丸木位里|丸木位里]]) (1901-1995) / edzino : [[Maruki Toŝi|Maruki TOŜI]] ([[:ja:丸木俊|丸木俊]]) (1912-2000) / patro de IRI : Maruki Kinsuke (1873-1946) / patrino de IRI : Maruki Suma ([[:ja:丸木スマ|丸木スマ]]) (1875-1956) / fratino de IRI : Daido Aja (Ajako)([https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%A7%E9%81%93%E3%81%82%E3%82%84 大道あや]) (1909 - 2010) == ''Referencoj'' == 1. oficiala retejo : [https://marukigallery.jp/ 原爆の図丸木美術館 =THE HIROSHIMA PANELS=] / (aŭtomate tradukita de Google) : [https://marukigallery-jp.translate.goog/?_x_tr_sl=ja&_x_tr_tl=eo&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=wapp Galerio Maruki por la paneloj de Hiroŝimo]. 2. wikipedia : [[:ja:原爆の図丸木美術館|原爆の図丸木美術館]] / (aŭtomate tradukita de Google) : [https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/The_Hiroshima_Panels?_x_tr_sl=ja&_x_tr_tl=eo&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=wapp La Hiroŝimaj Paneloj]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] p6i9mga6lki3xeqcmj0vu2ymznrdtx8 0 917891 9441666 9170238 2026-07-30T07:29:07Z Sj1mor 12103 9441666 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:One_man_band,_CDV_by_Knox,_c1865.JPG|eta|unu-homa bando; foto de Knox de Athol, Massachusetts, en 1865]] [[Dosiero:One-man_band_street_performer_-_5.jpg|eta|Jeff Masin, unu-homa bando en Nov-Jorka Urbo]] [[Dosiero:Chris_Lejeune_-_One-Man-Band.jpg|eta|Chris Lejeune 2007]]'''unu-homa''' '''bando''' estas [[muzikisto]], kiu ludas plurajn instrumentojn '''samtempe''', uzante siajn manojn, piedojn kaj diversajn mekanikajn aŭ elektronikajn aparatojn. La muzikisto plenumas malsamajn funkciojn: il aŭ ŝi estas kaj la ''[[Melodio|melodiisto]]'' kaj la ''[[Ritmo (muziko)|ritmisto]]''. Tio postulas plenan fizikan penon; [[Mano|manoj]], [[Brako|brakoj]], [[Piedo|piedoj]], [[Kruro|kruroj]], [[kapo]] kaj [[buŝo]] ĉiuj agas samtempe. La instrumentoj ofte estas konektitaj per specialaj konstruoj, permesante ludi plurajn instrumentojn samtempe per unu movado. ''La termino "unu-vira orkestro"'' ofte estas uzata. Temas kutime pri muzikistoj, kiuj portas [[Bastamburo|bastamburon]] sur siaj dorsoj kaj samtempe ludas [[Kordinstrumento|kordinstrumenton]], [[Buŝharmoniko|buŝharmonikon]] kaj aliajn instrumentojn. Tio postulas altan gradon da koncentriĝo kaj muskola forto. La unu-vira orkestro estas konsiderata formo de [[malpeza muziko]]. Ĝi troviĝas foje inter [[Strata muzikisto|stratmuzikistoj]], sed ankaŭ kiel scena allogaĵo. En la plej simplaj kazoj, krom la ĉefa [[Akompano (muziko)|akompananta]] instrumento en la manoj de la [[prezentisto]] (ekzemple, [[akustika gitaro]]), malantaŭ lia dorso estas granda [[tamburo]] kun pedal-regata [[frapilo]] inter liaj kruroj, kaj [[Cimbalo|cimbaloj]] estas fiksitaj inter liaj genuoj. La aro povas ankaŭ inkluzivi pliajn instrumentojn, inkluzive de blovinstrumentoj, tamburinoj kaj [[Marako|marakoj]], [[Kordinstrumento|kordinstrumentoj]] ([[banĝo]], [[ukulelo]] aŭ [[gitaro]]) super la ŝultro, [[buŝharmoniko]], kaj tiel plu. La tradicio ludi plurajn muzikinstrumentojn samtempe ekzistis dum multaj jarcentoj. Eĉ mezepokaj muzikistoj ludis la trumpeton kaj tamburinon ^samtempe. Fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj, [[Blusa muziko|blusmuzikistoj]] vaste uzis kombinaĵon de gitaro kaj buŝharmoniko, kun variaĵoj: Thomas Henry, kromnomita "Texas Ragtime", uzis [[Pajnofluto|panfluton]], kaj Samuel Jones, konata kiel "Stovepipe No. 1", ludis veran [[Kamentubo|kamentubon]], similan al [[kruĉo]]. La aldono de piedfunkciigataj frapinstrumentoj multe vastigis la gamon de eblecoj de la muzikisto. Unu el la plej famaj "unu-homaj bandoj", Jesse Fuller, inventis basan kordinstrumenton, ''la fotdella,'' komence de la 20-a jarcento, kiu povus esti ludata per la piedoj. Alia rimarkinda prezentisto de la dua duono de la 20-a jarcento estis Joe Barrick, kiu kreis kompleksan aron da instrumentoj nomataj ''piatarbajo'', kiu inkluzivis basgitaron, [[Tambureto|tambureton]], banĝon kaj dukolan [[Mandolino|mandolinon]]. Ekde la disvolviĝo de cifereca interfaco al muzikaj instrumentoj ( [[MIDI]] ) en la 1980-aj jaroj, ĉi tiuj muzikistoj ankaŭ integrigis MIDI-brustkusenetojn, [[Elektronika frapinstrumentaro|elektronikajn]] pied-ligitajn ellasilojn, kaj elektronikajn pedalklavarojn. La jenaj instrumentoj estas popularaj ĉe unu-viraj orkestroj: * gitaro * [[akordiono]] * buŝharmoniko * [[bastamburo]]​ * tambureto * [[tintilringo]] * [[zumilo]] * [[cimbalo]] * [[Raslilo]] * (blov)kornoj == Vidu ankaŭ == * [[Orkestro]] * [[multinstrumentisto]] [[Kategorio:Aranĝado kaj instrumentado]] [[Kategorio:Stratspektaklo]] rx4pq325zeb4mbv8dt9cjozcp1ausgg 9441667 9441666 2026-07-30T07:29:22Z Sj1mor 12103 9441667 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:One_man_band,_CDV_by_Knox,_c1865.JPG|eta|unu-homa bando; foto de Knox de Athol, Massachusetts, en 1865]] [[Dosiero:One-man_band_street_performer_-_5.jpg|eta|Jeff Masin, unu-homa bando en Nov-Jorka Urbo]] [[Dosiero:Chris_Lejeune_-_One-Man-Band.jpg|eta|Chris Lejeune 2007]]'''unu-homa''' '''bando''' estas [[muzikisto]], kiu ludas plurajn instrumentojn '''samtempe''', uzante siajn manojn, piedojn kaj diversajn mekanikajn aŭ elektronikajn aparatojn. La muzikisto plenumas malsamajn funkciojn: il aŭ ŝi estas kaj la ''[[Melodio|melodiisto]]'' kaj la ''[[Ritmo (muziko)|ritmisto]]''. Tio postulas plenan fizikan penon; [[Mano|manoj]], [[Brako|brakoj]], [[Piedo|piedoj]], [[Kruro|kruroj]], [[kapo]] kaj [[buŝo]] ĉiuj agas samtempe. La instrumentoj ofte estas konektitaj per specialaj konstruoj, permesante ludi plurajn instrumentojn samtempe per unu movado. ''La termino "unu-vira orkestro"'' ofte estas uzata. Temas kutime pri muzikistoj, kiuj portas [[Bastamburo|bastamburon]] sur siaj dorsoj kaj samtempe ludas [[Kordinstrumento|kordinstrumenton]], [[Buŝharmoniko|buŝharmonikon]] kaj aliajn instrumentojn. Tio postulas altan gradon da koncentriĝo kaj muskola forto. La unu-vira orkestro estas konsiderata formo de [[malpeza muziko]]. Ĝi troviĝas foje inter [[Strata muzikisto|stratmuzikistoj]], sed ankaŭ kiel scena allogaĵo. En la plej simplaj kazoj, krom la ĉefa [[Akompano (muziko)|akompananta]] instrumento en la manoj de la [[prezentisto]] (ekzemple, [[akustika gitaro]]), malantaŭ lia dorso estas granda [[tamburo]] kun pedal-regata [[frapilo]] inter liaj kruroj, kaj [[Cimbalo|cimbaloj]] estas fiksitaj inter liaj genuoj. La aro povas ankaŭ inkluzivi pliajn instrumentojn, inkluzive de blovinstrumentoj, tamburinoj kaj [[Marako|marakoj]], [[Kordinstrumento|kordinstrumentoj]] ([[banĝo]], [[ukulelo]] aŭ [[gitaro]]) super la ŝultro, [[buŝharmoniko]], kaj tiel plu. La tradicio ludi plurajn muzikinstrumentojn samtempe ekzistis dum multaj jarcentoj. Eĉ mezepokaj muzikistoj ludis la trumpeton kaj tamburinon ^samtempe. Fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj, [[Blusa muziko|blusmuzikistoj]] vaste uzis kombinaĵon de gitaro kaj buŝharmoniko, kun variaĵoj: Thomas Henry, kromnomita "Texas Ragtime", uzis [[Pajnofluto|panfluton]], kaj Samuel Jones, konata kiel "Stovepipe No. 1", ludis veran [[Kamentubo|kamentubon]], similan al [[kruĉo]]. La aldono de piedfunkciigataj frapinstrumentoj multe vastigis la gamon de eblecoj de la muzikisto. Unu el la plej famaj "unu-homaj bandoj", Jesse Fuller, inventis basan kordinstrumenton, ''la fotdella,'' komence de la 20-a jarcento, kiu povus esti ludata per la piedoj. Alia rimarkinda prezentisto de la dua duono de la 20-a jarcento estis Joe Barrick, kiu kreis kompleksan aron da instrumentoj nomataj ''piatarbajo'', kiu inkluzivis basgitaron, [[Tambureto|tambureton]], banĝon kaj dukolan [[Mandolino|mandolinon]]. Ekde la disvolviĝo de cifereca interfaco al muzikaj instrumentoj ( [[MIDI]] ) en la 1980-aj jaroj, ĉi tiuj muzikistoj ankaŭ integrigis MIDI-brustkusenetojn, [[Elektronika frapinstrumentaro|elektronikajn]] pied-ligitajn ellasilojn, kaj elektronikajn pedalklavarojn. La jenaj instrumentoj estas popularaj ĉe unu-viraj orkestroj: * gitaro * [[akordiono]] * buŝharmoniko * [[bastamburo]]​ * tambureto * [[tintilringo]] * [[zumilo]] * [[cimbalo]] * [[Raslilo]] * (blov)kornoj == Vidu ankaŭ == * [[Orkestro]] * [[multinstrumentisto]] [[Kategorio:Aranĝado kaj instrumentado]] [[Kategorio:Stratspektaklo]] i10nvse6iexttabpllk24od4a8i1g9e 1 918179 9441469 9171694 2026-07-29T18:59:00Z Sj1mor 12103 /* Aŭtografo k. Aŭtografio */ nova sekcio 9441469 wikitext text/x-wiki == Alia aparta signifo == Ne konfuzu kun Aŭtografo ([[d:Q9026959|Q9026959]]) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:39, 17 aŭg. 2025 (UTC) == Aŭtografo k. Aŭtografio == La distingo kun aŭtografio estas grava ĉar oni bezonas scipovi ekzemple kiam oni uzas aŭtografiita kaj kiam aŭtografita. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:59, 29 jul. 2026 (UTC) jdo20xrr217g55hdjosukgrjmaynt01 0 919812 9441207 9441203 2026-07-29T12:04:02Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri Esperanto en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 8subegloxeo9o813o3vjr09i1nomqvp 9441215 9441207 2026-07-29T12:15:37Z Kani 670 /* La kongrestemo */ 9441215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 8a18pj7dxwsigi35wy5pluuncvlj2qu 9441221 9441215 2026-07-29T12:25:58Z Kani 670 /* Ekskursoj */ 9441221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devanon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]] devena el [[Persio]]. La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] j3vx5io3exin1ciqqz0ka9j1gl4bila 9441235 9441221 2026-07-29T12:41:52Z Kani 670 /* Ekskursoj */ 9441235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] Okazis du ekskursoj. Dum duontaga ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devanon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]] devena el [[Persio]]. La tuttaga ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] j2cyxszgb136itjxo5bik03jdcvh7jh 9441239 9441235 2026-07-29T12:50:19Z Kani 670 /* Ekskursoj */ 9441239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato. La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn: * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] Okazis du ekskursoj. Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] oa4wr60b24xht8w6ztn5p3zqfzrg6qr 9441427 9441239 2026-07-29T17:43:41Z Kani 670 9441427 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retjo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antonio Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. * Koncertoj de Dancontaj Musoj en la korto ed la rezidejo. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". * Dokument-filmo ·Alcindo" (2021) ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] jj9lvca45ea5w98tmpeceuu5ewqthk3 9441428 9441427 2026-07-29T17:46:08Z Kani 670 9441428 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retjo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo. Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. * Koncertoj de Dancontaj Musoj en la korto ed la rezidejo. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". * Dokument-filmo ·Alcindo" (2021) ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 4vqe2wvqyp8f2c93dmhtnurdhsttn36 9441432 9441428 2026-07-29T17:48:56Z Kani 670 9441432 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. * Koncertoj de Dancontaj Musoj en la korto ed la rezidejo. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". * Dokument-filmo ·Alcindo" (2021) ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] kljhmyqvfdv5wlsa6n0inaci3yfk65m 9441436 9441432 2026-07-29T17:57:40Z Kani 670 /* Ekskursoj */ 9441436 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. * Koncertoj de Dancontaj Musoj en la korto ed la rezidejo. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". * Dokument-filmo ·Alcindo" (2021) ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] ne70ax2883zu1tj9t3j6lxov2tn2wxk 9441439 9441436 2026-07-29T18:14:03Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441439 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. * Koncertoj de Dancontaj Musoj en la korto ed la rezidejo. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". * Dokument-filmo ·Alcindo" (2021) ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 1jqf2cvbaefh93uh3y265q05r0p0059 9441533 9441439 2026-07-29T23:14:41Z Kani 670 /* Kulturaj vesperoj */ 9441533 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|Folkloraj dancoj]] Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 3qlnv42e0uzcd91d8q1527007ny1g0k 9441534 9441533 2026-07-29T23:15:00Z Kani 670 /* Kulturaj vesperoj */ 9441534 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|200ra|Folkloraj dancoj]] Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] euup22ycenmabv8ym32by7u5yvihbz8 9441536 9441534 2026-07-29T23:15:18Z Kani 670 /* Kulturaj vesperoj */ 9441536 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 1lyok32ut0jgrzhb7fe01m125jukxuh 9441537 9441536 2026-07-29T23:15:37Z Kani 670 /* Ekskursoj */ 9441537 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|150ra|Folkloraj dancoj]] ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] bnvetf3k7b56r9mzg95vg30f9i141yn 9441538 9441537 2026-07-29T23:15:55Z Kani 670 /* Ekskursoj */ 9441538 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|170ra|Folkloraj dancoj]] ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] 4mlkn1bqzd2mq418fgwkek7hsnxvcq6 9441545 9441538 2026-07-29T23:23:13Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441545 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|170ra|Folkloraj dancoj]] ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. Detalo de folklora vesto.jpg|Detalo de folklora vesto. Folkloraj dancoj por kongresanoj.jpg|Folkloraj dancoj por kongresanoj. La muzikistoj.jpg|La muzikistoj. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] azgmu3p2df8xhzgxo356imrokpifyct 9441550 9441545 2026-07-29T23:44:41Z Kani 670 /* Bildaro */ 9441550 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|170ra|Folkloraj dancoj]] ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Atendante la trajnon.jpg|Atendante la trajnon. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Cxe la akvofalo.jpg|Ĉe la akvofalo. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. Detalo de folklora vesto.jpg|Detalo de folklora vesto. Folkloraj dancoj por kongresanoj.jpg|Folkloraj dancoj por kongresanoj. La muzikistoj.jpg|La muzikistoj. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] n5dyu8qxpt5n1mz8pzbj7ww0jxknwi9 0 919938 9441453 9181856 2026-07-29T18:29:38Z Sj1mor 12103 9441453 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Suda vinio |koloro= pink |dosiero = Vini australis -London Zoo, England-8a.jpg |priskribo de dosiero = |larĝo de dosiero= 250ra |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', Birdoj |ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Papagoformaj |familio = ''[[Psittaculidae]]'', Psitakuledoj |subfamilio = ''[[Loriinae]]'', '''Lorienoj''' |genro = ''[[Vini]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1833 |specio = '''Suda vinio''', ''V. australis'' |dunomo = ''Vini australis'' |specio aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788) | statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Vini australis'' |volume=2016 |page=e.T22684627A93037993 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22684627A93037993.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> | sinonimo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} '''Suda vinio''' (''Vini australis''), konata ankaŭ kiel '''Blukrona vinio''', estas specio de [[Papago|papagaj]] birdoj, en la familio ''[[Psittaculidae]]''. Ĝi troviĝas tra la [[Insularo Lau]] (Fiĝioj), [[Tongo]], [[Samoo]], [[Niuo]] kaj apudaj insuloj, kiel: [[Alofi|ʻAlofi]], Fotuhaʻa, Fulago, Futuno], Haʻafeva, [[Niuafoo|Niuafoʻou]], Moce, [[Niuo]], Ofu, Olosega, [[Samoo]], [[Savaii-Insulo|Savaiʻi]], Tafahi, Taʻu, Tofua, [[Tongo]], Tungua, ʻUiha, ʻUpolu, Varoa, Vavaʻu, kaj Voleva. Temas pri 19&nbsp;cm verda lorio kun tre ruĝa gorĝareo, brilblua krono, kaj ventromakulo nuanca el ruĝa supre ĝis purpura malsupre. ==Taksonomio== La Suda vinio estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] en 1788 fare de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en lia reviziita kaj etenda eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la [[genro]]n ''[[Psittacus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|dunoman nomon]] ''Psittacus australis''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page= | url=http://biodiversitylibrary.org/page/25751671 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Blue crested parrakeet" kiun priskribis en 1781 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia verko ''A General Synopsis of Birds''. Latham kredis, ke lia specimeno devenis el Havajo (Sandviĉaj Insuloj), sed tio estis erara; la specimeno devenis el la [[Samoaj Insuloj]].<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1781–1785 | author-link=John Latham (ornitologo) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 1 | page=315, No. 121 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727833 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1937 | title=Check-List of Birds of the World | volume=3 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=156 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477871 }}</ref> La blukrona lorio estas nun metita en la genron ''[[Vini (genro)|Vini]]'' kiun enkondukis en 1833 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref name=lesson>{{ cite book | last=Lesson | first=René P. | author-link=René Lesson | year=1833 | title=Illustrations de zoologie, ou, Recueil de figures d'animaux peintes d'après nature | language=French | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | at=Plate 28 and text, livraison 10 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28723711 }} Por la dato de publikigo vidu: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link= | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | page=121 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 | ref=none }}</ref> La genronomo estas tahitia vorto por loka birdo.<ref name=lesson/><ref> [Davies, John] (1851). [https://archive.org/details/tahitianenglishd00davirich/page/314/mode/1up?view=theater "Vini".] ''A Tahitian and English Dictionary''. Tahiti: London Missionary Society's Press. p. 314. "the name of a small paroquet"</ref><ref> Wahlroos, Sven (2002). "Vini". ''English-Tahitian Tahitian-English Dictionary''. Honolulu: Māʻohi Heritage Press. p. 684. "(1) Tahiti parakeet; (2) small birds of various species imported to Tahiti"</ref> ==Kutimaro== Ĝi estas ankoraŭ ofta, sed malpliiĝas sur kelkaj insuloj, ŝajne pro predado fare de ratoj. Ili vizitadas areojn kun florantaj arboj, inkluzive de kokosplantejoj kaj ĝardenoj, kutime en malgrandaj grupoj de malpli ol ĉirkaŭ 15 individuoj aŭ en paroj dum la [[reprodukta sezono]]. Ĝi manĝas nektaron, polenon kaj molajn fruktojn, precipe naturajn [[hibisko]]jn kaj [[kokoso]]n. La blukrona lorio nestas en truoj en arboj, sed ankaŭ povas fosi nestkavernojn en terbordoj. ==Referencoj== {{Referencoj|2}} *Juniper & Parr (1998) ''Parrots: A Guide to Parrots of the World''; {{ISBN|0-300-07453-0}}. *Forshaw (2006) ''Parrots of the World: An Identification Guide''; {{ISBN|0-691-09251-6}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Vini australis}} {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagoformaj]] [[Kategorio:Papagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] n4dprgeiyoedpvzft94zvvtb00h6wpb 0 921003 9441452 9252067 2026-07-29T18:29:33Z Sj1mor 12103 9441452 wikitext text/x-wiki [[Havajo]] estas en la Havaja-Aleuta Horzono<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ecfr.gov/current/title-49/subtitle-A/part-71/section-71.12|titolo=eCFR :: 49 CFR 71.12 - - Hawaii-Aleutian zone.|verko=[[Kodo de Federaciaj Regularoj]]|lingvo=en|alirdato=2023-12-31}}</ref> ([[UTC−10:00]]) kaj ne uzas [[somera tempo|someran tempon]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.capitol.hawaii.gov/hrscurrent/Vol01_Ch0001-0042F/HRS0001/HRS_0001-0031.htm|titolo=§1-31 Hawaiian standard time; definition; observance|verko=Havaja Reviziita Leĝaro (Hawaii Revised Statutes)|lingvo=en|alirdato=2025-12-19}}</ref> == Historio == Antaŭ la jaro 1896, Havajo ne uzis norman horzonon. La 8-an de januaro 1896, la Ministro pri Enlandaj Aferoj de la [[Provizora Registaro de Havajo]] kreis norman horzonon, Havaja Norma Tempo, kiu uzis [[UTC−10:30]]. Havajo komencis uzi Havajan Norman Tempon la 8-an de januaro 1896, je tagmezo.<ref>[https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2020f/northamerica Nordameriko] en la [[Tempozona datumaro|datumaro TZ]]. ''[[Internet Assigned Numbers Authority]]'' (IANA). Alirita 2021-05-10.</ref><ref>Schmitt, Robert G. kaj Cox, Doak G. (1997) [https://evols.library.manoa.hawaii.edu/bitstream/10524/239/2/JL26215.pdf Hawaiian Time] ([[eVols]]). Hawaiian Journal of History, vol. 26. [[Havaja Historia Societo]]. p. 13. Alirita 2021-05-10.</ref> La 19-an de majo 1947, la [[Havaja Teritoria Parlamento]] aprobis leĝon por ŝanĝi Havajan Norman Tempon al UTC−10:00. Havajo komencis uzi ĉi tiun novan tempon la 8-an de junio 1947.<ref>Act 161, "An Act Relating to Hawaiian Standard Time." Session Laws of Hawaii 1947.</ref> Post kiam la [[Usona Kongreso]] aprobis la [[Leĝo pri Egalmezura Tempo|Leĝon pri Egalmezura Tempo]] ({{lang-en|Uniform Time Act}}) en la jaro 1966, Havajo enlokiĝis en la novan Alaskan-Havajan Horzonon. La 30-an de marto 1967, la [[Havaja Ŝtata Parlamento]] elektis ne uzi someran tempon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.capitol.hawaii.gov/slh/Years/SLH1967/SLH1967_Act4.pdf|titolo=Act 4, Session Laws of Hawaii 1967|aŭtoro=[[Havaja Ŝtata Parlamento]]|lingvo=en|alirdato=2023-12-23}}</ref> La horzono ekhavis sian nunan nomon (Havaja-Aleuta Horzono) la 30-an de novembro 1984.<ref>''Supplemental Appropriations Act'', 1984. Paragrafo 2003. 97 Stat. [https://legislink.org/us/stat-97-1153 1153]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Geografio de Havajo]] [[Kategorio:Horzonoj]] lmbje2pq7coad38xrzawj7y6uh07s5n 0 922645 9441445 9438309 2026-07-29T18:24:29Z Sj1mor 12103 9441445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo =Maruki TOŜI | dosiero =1947年頃の赤松俊子（丸木俊）.jpg | priskribo = Akamucu Toŝiko (Maruki TOŜI), ĉirkaŭ 1947 | dato de naskiĝo = la 11-a de februaro 1912 | loko de naskiĝo = Hokajdo | nacieco = Japanio | sukcesis kiel = oleopentristo verkisto de bildolibro | dato de morto = la 13-a de januaro 2000 | loko de morto = Gubernio Saitama | artista nomo =Maruki TOŜI | artista celigo =Internacia PACO | reprezentaj verkoj =[https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/ Atombombo-Arto], bildolibro "[[Pika en Hiroŝima]]" }} '''Maruki TOŜI''' ([[:ja:丸木俊|丸木俊]]) estas japana oleopentristo kaj verkisto. Ŝi naskiĝis ĉe templo ZENŜOĴI ([https://www.town.chippubetsu.hokkaido.jp/category/detail.html?category=tourism&content=401 善性寺]) en [[Hokajdo|Hokaido]]. == La plumnomoj de Maruki '''TOŜI''' == Ŝia naskiĝnomo estas Akamucu TOŜI (赤松俊), kaj ŝia unua plumnomo estis Akamacu Toŝiko (赤松俊子). Ankaŭ post la geedziĝo kun [[Nihonga]]-artisto [[Maruki Iri|Maruki IRI]] en 1941, ŝi uzis tiun plumnomon ĝis 1956. Post la morto de Maruki Suma ([[:ja:丸木スマ|丸木スマ]]), kiu estas patrino de IRI kaj pentristo, TOŜI decidis uzi la familian nomon "Maruki" por heredi titolon "Virina Pentristo". Tial de 1957 ĝis ĉirkaŭ 1964, ŝi uzis la plumnomon Maruki Toŝiko (丸木俊子), sed fine ŝi uzis la veran nomon "Maruki TOŜI (丸木俊)" kiel la plumnomo. (en tiu ĉi tutpaĝo la nomo "Maruki TOŜI" estas uzata) == La familianoj de Maruki == edzo : [[Maruki Iri|Maruki IRI]] ([[:ja:丸木位里|丸木位里]]) (1901-1995) / edzino : Maruki TOŜI ([[:ja:丸木俊|丸木俊]]) (1912-2000) / patro de IRI : Maruki Kinsuke (1873-1946) / patrino de IRI : Maruki Suma ([[:ja:丸木スマ|丸木スマ]]) (1875-1956) / fratino de IRI : Daido Aja (Ajako)([https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%A7%E9%81%93%E3%81%82%E3%82%84 大道あや]) (1909 - 2010) == Kariero == Ŝi diplomiĝis de Ĵoŝibi (Arta Kolegio por Virinoj) " [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%A5%B3%E5%AD%90%E7%BE%8E%E8%A1%93%E5%A4%A7%E5%AD%A6 Joshibi University of Art and Design (女子美術大学])". De 1933 ĝis 1937, ŝi loĝis en [[Gubernio Chiba]] (Gubernio Ĉiba), kaj funkciis kiel anstataŭa instruisto ĉe bazlernejo. De 1937 ĝis 1938, ŝi funkciis en [[Moskvo]] kiel privata instruisto por la filo de la unuaklasa interpretisto. Reveninte [[Japanio]]n, de tiu printempo ĝis la aŭgusto, ŝi funkciis kiel anstataŭa instruisto ĉe bazlernejo en Gubernio Ĉiba. Poste ŝi transloĝiĝis terzonon (ne kvartalo), kiu tiutempe nomiĝis "Atolie - Mura (ateliero-vilaĝo)", alie nomiĝis "Ikebukuro - Montparnasse ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%B1%A0%E8%A2%8B%E3%83%A2%E3%83%B3%E3%83%91%E3%83%AB%E3%83%8A%E3%82%B9 池袋モンパルナス]) / Ikebukuro-urbaretejo ([https://www.city.toshima.lg.jp/129/miryoku/shiru/bunka/montparnasse.html 池袋モンパルナス])" en [[Tokio]]. En 1939, ŝia pentraĵo unuafoje estis elektita por la 26-a ekspozicio de "Nika-Societo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%BA%8C%E7%A7%91%E4%BC%9A 二科会])" . En 1940, ŝi vojaĝis duonjaron en insuloj, [[Palaŭo]] kaj [[Yap]] inter la [[Mandato de Suda Pacifiko]] , kiu estis tiutempe sub Japana regado. En 1941, ŝi funkciis en Moskvo duonjaron kiel privata instruisto por la filo de japana vicambasadoro al Moskvo. Reveninte Japanion en tiu julio, TOŜI kaj Maruki IRI geedziĝis, kaj loĝis en Atolie-Mura. En tiu decembro, [[Pacifika Fronto]] eksplodis. De 1942 ĝis 1946, ŝi ĉiujare publikigis pentraĵon ĉe ekspozicio de "Arta Kultura Organizo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%BE%8E%E8%A1%93%E6%96%87%E5%8C%96%E5%8D%94%E4%BC%9A 美術文化協会])" . === Post la Atombombado al Hiroŝima === En frua jaro de 1945, ili evakuis al [[Gubernio Saitama]] el Tokio, sed tuj poste de la atombombado en la 6-a de aŭgusto, ili alkuris al [[Hiroŝimo|Hiroŝima]], kaj vidis la mizeran scenon. Tie loĝis la gepatroj kaj fratino de IRI, kiuj estis bombitaj, kaj la patro forpasis en la sekvanta jaro. En la 15-a de aŭgusto, Pacifika Fronto finiĝis en Japanio. Post ĉirkaŭ 1 monato ili reveis Tokio-n, kaj baldaŭ aliĝis al [[Japana Komunista Partio]]. En 1946, ili aliĝis al la organizado de "Japana Artista Asocio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E7%BE%8E%E8%A1%93%E4%BC%9A 日本美術会])". Kaj en sia ateliero ili okazadis "Furmatena Desegno-Kuveno"-n. En 1947, ili aliĝis al la organizado de "Avangarda Arta Societo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%89%8D%E8%A1%9B%E7%BE%8E%E8%A1%93%E4%BC%9A 前衛美術会])", kaj en tiu majo, ĉe tiu unua ekspozicio ŝi publikigis pentraĵon "Emancipata Homeco (解放され行く人間性)". Ŝi ankaŭ partoprenis en "Virina Artista Asocio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%A5%B3%E6%B5%81%E7%94%BB%E5%AE%B6%E5%8D%94%E4%BC%9A 女流画家協会])" de la unua ekspozicio. === Verkado de [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/ Atombombo-Arto] === En julio 1948, ili transloĝiĝis "[[Gubernio Kanagavo]]"-n, kaj de tiam ili ekplanis kunlabore pentri "Atombombo-Arto"-n. En februaro 1950, ĉe la 3-a "[[Salono de Sendependuloj]]" en Japanio ([https://www.nihonbijyutukai.com/nichibi/ayumi/ayumi2 第3回日本アンデパンダン展]) ili publikigis pentraĵon tiel nomintan "La 6-a de Aŭgusto (八月六日)", kiu poste nomiĝis "Fantomoj ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-1 幽霊])" kiel la Unuaparto de la serio "Atombombo-Arto". Post tio ĝis 1982 ili pentradis sume 15 partojn. La fina parto estas "NAGASAKI ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-15 ながさき])", kiun posedas "[[Muzeo Nagasaki por Atombombo]]". En tiu aŭgusto, ili okazigis ekspozicion en Tokio kaj publikigis la Duapartan "Atombombo-Fajro ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-2 原爆-火])", kaj la Triapartan "Atombombo-Akvo ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-3 原爆-水])", plusinte al la Unuaparto por memorigi kompletigon de la trilogio. Samtempe ili publikigis bildolibron "Pikadon [https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E3%83%94%E3%82%AB%E3%83%89%E3%83%B3_(%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E4%BD%8D%E9%87%8C%E3%83%BB%E4%BF%8A) (ピカドン (丸木位里・俊)])" . Ĉirkaŭ tiutempo stariĝis plano de Tutlanda Migra Ekspozicio. En oktobro 1950, ili okazigis ekspozicion de "Atombombo-Arto" ĉe "Eksplodcentra Kulturdomo (爆心地文化会館)", kiu stariĝis sudnajbare de la "[[Atombombita kupoldomo]]" en Hiroŝima. Ĉi tiun ekspozicion helpis membroj de Hiroŝima-poetista rondo [https://3nin.jp/warera_uta "Nia Poezia Rondo (われらの詩の会])", kiun prezidis [https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E5%B3%A0%E4%B8%89%E5%90%89 "Touge Sankiĉi (峠三吉)"]. Tiutempe Japanio estis okupita de Alianca Armeo ([[Aliancanoj]]) gvidata de Usona armeo, kaj plie eksplodis [[Korea milito]]. Sekve ekzistis diversaj premadoj. Malgraŭ tio "Ekspozicio de Atombombo-Arto" povis migri tra la tuta lando. Pro tio la ekspozicio funkciis por sciigi al multaj homoj pri suferego de la atombombado, kiu ne estis publikigita laŭ tiama cenzuro. En novembro 1952, ili transloĝiĝis Tokio-n. *En januaro 1953, TOŜI kaj IRI ricevis "Ora-Medalo-n de Internacia Paca Kultura Premio ([https://www.tobunken.go.jp/materials/nenshi/2479.html 国際平和文化賞 金メダル])" de [[Monda Konsilio de Paco]]. En tiu jaro, publikiĝis la filmo "Atombombo-Arto" kreita de ĝisoro Aojama Miĉiharu (青山通春) kaj [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%BB%8A%E4%BA%95%E6%AD%A3 Imai Tadaŝi (今井正)]. En junio 1953, TOŜI partoprenis en la 2-a "Internacia Virina Konferenco" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/1953%E5%B9%B4%E3%81%AE%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AE%E5%A5%B3%E6%80%A7%E5%8F%B2 1953年の日本の女性史]) en [[Danio]], kunportante la trilogion de "Atombombo-Arto". Plue ŝi partoprenis en "[[Monda Konsilio de Paco]]" en [[Hungario]]. Samtempe eksterlande unuafoje okazis "Ekspozicio de Atombombo-Arto" por 5-togoj de la 17-a de junio ĉe Nacia Arta Muzeo en [[Budapeŝto]]. Kaj plue la Ekspozicio migris kelkajn landojn, [[Rumanio]] kaj [[Danio]] kaj [[Ĉinio]]. Post tio en 1955, ĝi migris tra [[Anglio]].  Al tiu broŝuro, kiu estis kreita okaze de la evento, "[[John Berger]]" kontribuis la unuan anglan tekston pri "Atombombo-Arto". Kaj poste la Ekspozicio migris pliajn Eŭropajn landojn, [[Nederlando]], [[Italio]], ktp. En 1956, "Internacia Administra Komisiono" estis organizita memore al kompletiĝo de la serio el 10 partoj de "Atombombo-Arto". Kaj la komisiono okazigis "Internacia Migra Ekspozicio"-n, en [[Orienta Azio]] kaj [[Eŭropo]] kaj [[Oceanio]]. En 1963, estis subskribita "[[Traktato_por_parta_malpermeso_de_nukleaj_testoj|Traktato por Parta Malpermeso de Nukleaj Testoj]]". Post tio la movado "Japana Konferenco Kontraŭ Atoma kaj Hidrogena Bombo" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8E%9F%E6%B0%B4%E7%88%86%E7%A6%81%E6%AD%A2%E6%97%A5%E6%9C%AC%E5%8D%94%E8%AD%B0%E4%BC%9A 原水爆禁止日本協議会]) disiĝis pro la diferenco inter la taksoj al la Traktato. En junio 1964, TOŜI kaj IRI kaj kelkaj membroj kune prezentis opiniaron pri partia-reformado al "Japana Komunista Partio". Pro tio ili estis ekskomunikitaj de la partio en la sekvanta monato. En tiu somero, "Internacia Migra Ekspozicio" finiĝis kaj la "Atombombo-Arto"-j revenis Japanion. === Fondiĝo de Muzeo Maruki por Atombombo-Arto === En 1965, la amiko de IRI sciigis ilin rekomendan terenon por konstrui artan muzeon en Gubernio Ĉiba. Laŭ la sugesto ili transloĝiĝis tien. Tamen ili ne sukcesis akiri taŭgan terenon. En 1966, ili transloĝiĝis al la urbo [[Higaŝimacujama]] de Gubernio Saitama. En majo 1967, malfermis "[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]]". En tiu aŭgusto, la filmo "Atombombo-Arto" estis kompletigita de reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%AE%E5%B3%B6%E7%BE%A9%E5%8B%87 Mijaĵima Joŝio (宮島義勇)] por memorigi la malfermon de la arta muzeo. En 1970, "Ekspozicio de Atombombo-Arto" unuafoje okazis en Usono, unue ĉe "[[La Nova Lernejo]]", poste migris la landopartojn. En 1973, ili estis komisiite de [[Pacmuzeo Hiroŝimo|Pacmuzeo Hiroŝima]] verkis murpentraĵon tiel nomintan "Arto de Atombombo-Hiroŝima ([https://jmapps.ne.jp/hmoca_jp/det.html?data_id=238 原爆-ひろしまの図])" kiel la kompletigo de "Atombombo-Arto". Nun konservas ĝin "Urba Moderna Muzeo de Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E7%8F%BE%E4%BB%A3%E7%BE%8E%E8%A1%93%E9%A4%A8 広島市現代美術館])". Post tio ili ekpentris ankaŭ aliajn artojn alia ol Atombombo-Arto pri tragikegaj faktoj okazigitaj de homoj. (Referenco : [[Muzeo_Maruki_por_Atombombo-Arto#Daŭre_ekspoziciitaj_Artoj|Daŭre ekspoziciitaj Artoj en Muzeo Maruki]]). En 1979, ili publikigis pentraĵon "De la Tri-Nacia-Unio ĝis Sanrizuka ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E7%8B%AC%E4%BC%8A%E4%B8%89%E5%9B%BD%E5%90%8C%E7%9B%9F 三国同盟]から[https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%89%E9%87%8C%E5%A1%9A%E9%97%98%E4%BA%89 三里塚]まで)" ĉe la 3-a "Ĉiutrijara Internacia Ekspozicio por Figura Arto de Kontraŭ Faŝismo" en [[Bulgario]]. *Tiam ili ricevis "Sofia Speciala Premio"-n, kaj ili donacis la pentraĵon al tiu Nacia Arta Muzeo. Kaj ili estis agnoskitaj kiel "Honora Membro de Bulgara Artista Asocio" kaj "Honora Civitano de [[Sofio]]. (Referenco : [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Provejo#Honoroj Honoroj]) En 1986, publikiĝis la filmo "[https://en.wikipedia.org/wiki/Hellfire:_A_Journey_from_Hiroshima ''Hellfire: A Journey from Hiroshima'']" kreita de [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%B8%E3%83%A3%E3%83%B3%E3%83%BB%E3%83%A6%E3%83%B3%E3%82%AB%E3%83%BC%E3%83%9E%E3%83%B3 Jan Junkerman (ジャン・ユンカーマン)] kaj [[John W. Dower]]. *En 1988, TOŜI kaj IRI estis donitaj "Honora Doktoreco"-n de [https://en.wikipedia.org/wiki/Massachusetts_College_of_Art_and_Design Massachusetts College of Art and Design]. --- '''''Alie multaj ekspozicioj estis okazigitaj'''.''--- Referenco : Kronologia Resumo de IRI kaj TOŜI / [https://marukigallery.jp/about/maruki/ Muzeo Maruki (丸木位里・丸木俊年譜)]. == Ĉefaj verkitaj bildolibroj == *''"Pikadon [https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E3%83%94%E3%82%AB%E3%83%89%E3%83%B3_(%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E4%BD%8D%E9%87%8C%E3%83%BB%E4%BF%8A) (ピカドン (丸木位里・俊)])"'' : En 1950, eldonis Pocudamu-Ŝoten / TOŜI kaj IRI verkis. * ''"Japanaj Legendoj ([https://www.kodansha.co.jp/products/search?keywords=%25E6%2597%25A5%25E6%259C%25AC%25E3%2581%25AE%25E4%25BC%259D%25E8%25AA%25AC&scope=n&sort=new&page=1 日本の伝説])"'' : En 1970, eldonis [[Kodansha]] (kodanŝa) / la tekston verkis [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%9D%BE%E8%B0%B7%E3%81%BF%E3%82%88%E5%AD%90 Macutani Mijoko (松谷みよ子]) / TOŜI kaj IRI ilustris, kaj en 1971 ili gajnis "Ora-Poma-Premio ([https://ndlsearch.ndl.go.jp/rnavi/children/post_448#3-2 ブラティスラヴァ世界絵本原画展])"-n ĉe la 3-a Bratislava Biennial of Illustrations (BIB). *''"[[Pika en Hiroŝima]] / ([https://www.komineshoten.co.jp/search/info.php?isbn=9784338022019 ひろしまのピカ])"'' : En 1980, eldonis [[:ja:小峰書店|©Komineshoten (小峰書店)]] / TOŜI pentris la bildojn kaj verkis la tekston, kaj IRI helpis. En tiu jaro TOŜI gajnis grandan premion de la 3-a "Japana Premio por Bildolibro ([https://www.j-sla.or.jp/archives/awards-bn/post-51.html 絵本にっぽん賞])", kaj pliajn kelkajn premiojn ŝi ricevis. Tiu ĉi bildolibro estas tradukita kaj eldonita en 10 kaj kelkaj landoj. (Referenco : [[Pika_en_Hiroŝima#Taksado|Taksado / "Pika en Hiroŝima"]]). *''"Maravoĉo de Minamata ([https://www.komineshoten.co.jp/search/info.php?isbn=9784338022026 みなまた海のこえ])"'' : En 1982, eldonis ©Komineshoten / la tekston verkis [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%9F%B3%E7%89%9F%E7%A4%BC%E9%81%93%E5%AD%90 Iŝimure Miĉiko (石牟礼道子)] / TOŜI kaj IRI ilustris, kaj en 1983, ili gajnis la 32-an "Ilustraĵa Kategoria Premio"-n de "Ŝogakukan : Eldona Kultula Premio" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B0%8F%E5%AD%A6%E9%A4%A8%E5%85%90%E7%AB%A5%E5%87%BA%E7%89%88%E6%96%87%E5%8C%96%E8%B3%9E 小学館児童出版文化賞/絵画部門]). *''"Insulavoĉo de Okinava ([https://www.komineshoten.co.jp/search/info.php?isbn=9784338022033　おきなわ島のこえ])"'' : En 1984, eldonis ©Komineshoten / TOŜI kaj IRI verkis, kaj en 1985 ili gajnis la 16-an "Bildolibro-Premio"-n de "Kodanŝa : Eldona Kultula Premio" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%AC%9B%E8%AB%87%E7%A4%BE%E5%87%BA%E7%89%88%E6%96%87%E5%8C%96%E8%B3%9E 講談社出版文化賞]). Aliaj Publikitaj Verkoj (ŝi verkis multajn bildolibrojn) *Referenco : Publikitaj Verkoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E4%BF%8A#%E5%88%8A%E8%A1%8C%E6%9B%B8%E7%9B%AE 刊行書目/丸木俊]) (la katalogo ankoraŭ ne estas esperantigita) == Publikitaj filmoj == *''"Atombombo-Arto"'' : en 1953, kreis ĝisoro Aojama Miĉiharu kaj [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%BB%8A%E4%BA%95%E6%AD%A3 Imai Tadaŝi (今井正)]. En aŭgusto 1967, ĝi estis kompletigita de reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%AE%E5%B3%B6%E7%BE%A9%E5%8B%87 Mijaĵima Joŝio (宮島義勇)] por memorigi la malfermon de Muzeo-Maruki. *''"'''Rakonto : Arto de Minamata''' (水俣の図・物語)"'' : en 1981, kreis reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%9F%E6%9C%AC%E5%85%B8%E6%98%AD Cuĉimoto Noriaki (土本典昭)]. *''"'''Vivo ja estas Trezoro : Arto de Batalo en Okinavo''' (命どう宝　おきなわ戦の図)"'' : en 1984, kreis reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%89%8D%E7%94%B0%E6%86%B2%E4%BA%8C Maeda Kenĵi (前田憲二)]. *"[https://en.wikipedia.org/wiki/Hellfire:_A_Journey_from_Hiroshima ''Hellfire: A Journey from Hiroshima'']" : en 1986, kreis [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%B8%E3%83%A3%E3%83%B3%E3%83%BB%E3%83%A6%E3%83%B3%E3%82%AB%E3%83%BC%E3%83%9E%E3%83%B3 Jan Junkerman (ジャン・ユンカーマン)] kaj [[John W. Dower]]. == Honoroj == *En januaro 1953, TOŜI kaj IRI ricevis "Ora-Medalo-n de Internacia Paca Kultura Premio ([https://www.tobunken.go.jp/materials/nenshi/2479.html 国際平和文化賞 金メダル])" de [[Monda Konsilio de Paco]]. *En 1979, TOŜI kaj IRI ricevis "Sofia Speciala Premio"-n, ĉe la 3-a "Ĉiutrijara Internacia Ekspozicio por Figura Arto de Kontraŭ Faŝismo" en [[Bulgario]]. Kaj ili estis agnoskitaj kiel "Honora Membro de Bulgara Artista Asocio" kaj "Honora Civitano de [[Sofio]].  *En majo 1985, TOŜI kaj IRI ricevis "Sofia Speciala Premio"-n ĉe la 5-a "Ĉiutrijara Internacia Ekspozicio por Figura Arto de Kontraŭ Faŝismo" en Bulgario ([https://www.tobunken.go.jp/materials/nenshi/7008.html 東京文化財研究所]). *En 1988, TOŜI kaj IRI estis donitaj "Honora Doktoreco"-n de "[https://en.wikipedia.org/wiki/Massachusetts_College_of_Art_and_Design Massachusetts College of Art and Design]". *En 1995, Profesoro [https://en.wikipedia.org/wiki/Lawrence_S._Wittner Lawrence S. Wittner] de "[https://en.wikipedia.org/wiki/University_at_Albany,_SUNY University at Albany, SUNY]" rekomendis ilin, TOŜI kaj IRI, kiel kandidatoj por la [[Nobel-premio pri paco]] al la elektokomisiono. *En 1995, TOŜI ricevis "Virina Granda Premio"-n de "Avon (Eivon) : Ĉiujara Premio por Virinoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%A8%E3%82%A4%E3%83%9C%E3%83%B3%E5%A5%B3%E6%80%A7%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E8%B3%9E エイボン女性年度賞])". *En 1995, TOŜI kaj IRI ricevis premion de "Honora Premio por Saitama-Guberniano (埼玉県民栄誉賞)". *En 1995, TOŜI kaj IRI estis honorigitaj al "Meritulo por Hiroŝima-Municipo ([https://www.city.hiroshima.lg.jp/shisei/gaiyo/1021754/1006083/index.html 広島市市政功労者])". *En 1995, TOŜI kaj IRI ricevis "Asahi - Premio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%9C%9D%E6%97%A5%E8%B3%9E 朝日賞])"-n. ---------- Fine ---------- • IRI mortis en la 19-a de oktobro 1995. Lia devizo : Tuĉon fluigu, ne pentru per ĝi. • TOŜI mortis en la 13-a de januaro 2000. Ŝia testameto al idaro : [[Pika_en_Hiroŝima#Testamento_al_idaro|Pika]] neniam falos, se neniu faligus ("Pika" signifas la fulmlumon de atombombo). ------------------------------ == Referencoj == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [[:ja:丸木俊|丸木俊]]--- Aliaj referencitaj retejoj *1. wikipedia : Maruki IRI ([[:ja:丸木位里|丸木位里]]) / "[[Pika en Hiroŝima]]" / "[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]]". *2. oficiala retejo : "[https://marukigallery.jp/ 原爆の図丸木美術館 =THE HIROSHIMA PANELS=]" / (aŭtomate tradukita de Google) : "[https://marukigallery-jp.translate.goog/?_x_tr_sl=ja&_x_tr_tl=eo&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=wapp Galerio Maruki por la paneloj de Hiroŝimo]". [[Kategorio:Modernaj pentristoj]] [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] 7xadprgdttkq2xfid8dsjkadgdhilhl 0 924659 9441659 9356763 2026-07-30T07:28:00Z Sj1mor 12103 9441659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Paul BENn-ĤAJIM''' ({{Lang-he|פָּאוּל בֵּן חַיִּים}}, naskita kiel ''Paul Frankenburger'' ; naskita la 5-an de julio 1897 en [[Munkeno]] ; mortis la 14-an de januaro 1984 en [[Tel-Avivo]]) estis israela komponisto de germana origino, dirigento, pianisto, publika figuro kaj instruisto; unu el la fondintoj de la akademia muzika kulturo de Israelo kaj la orient-mediteranea muzika stilo ("la mediteranea stilo de Israelo"). <ref>Jehoash Hirshberg. 'Ben-Haim [Frankenburger], Paul', in ''Grove Music Online'' (2001)</ref> == Kariero == Ĝis sia elmigrado al [[Mandata Palestino]], Ben-Chaim komponis pli ol 80 kantojn en la romantika stilo de [[Franz Schubert|Schubert]], [[Brahms]], [[Hugo Wolf]] kaj [[Gustav Mahler]], same kiel [[Orkestromuziko|orkestrajn verkojn]], [[Ĉambra muziko|ĉambran muzikon]] kaj [[Ĥormuziko|ĥorajn]] verkojn. En Palestino, Ben-Chaim rimarkis, ke lia kompona stilo, influita de [[germana romantismo]], apenaŭ taŭgis por la nova epoko kaj medio, kaj verŝajne ankaŭ estis malmulte postulata, tiel ke lia muziko fariĝis tute malsama ol tiu de Paul Frankenburger. Dum en Germanio li muzikigis tekstojn de [[Goethe]], [[Eduard Mörike]], [[Heinrich Heine]], [[Joseph von Eichendorff]] kaj [[Hugo von Hofmannsthal]], en Palestino liaj komponaĵoj baziĝis sur [[Sefardaj judoj|sefardaj]] melodioj, bibliaj tekstoj kaj poemoj de nuntempaj judaj verkistoj kiel [[Leah Goldberg]], [[Chaim Nachman Bialik]] kaj [[Saul Tschernichowski]]. Per sia kunlaboro kun la kantistino [[Bracha Zefira]], li konatiĝis kun judaj kaj arabaj kantoj, kies melodioj kaj ritmoj influis liajn komponaĵojn.<ref name="prize">{{Cite web|title=Israel Prize Official Site - Recipients in 1957 (in Hebrew)|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyaz}}</ref> La [[Arĉkvarteto]] op. 21, komponita en 1937, estas lia unua verko verkita en Palestino kaj rapide fariĝis unu el la plej popularaj ĉambramuzikaj verkoj verkitaj en Israelo. Stile, Ben-Haim ne sekvas germanajn modelojn kiel [[Max Reger]] aŭ [[Richard Strauss]] (kiel en sia unua arĉkvinteto de 1919), sed prefere francajn impresionistojn kiel [[Claude Debussy]] kaj [[Maurice Ravel]]. Ben-Chaim komponis du simfoniojn (1940 kaj 1945), pianon, violonon kaj violonĉelkoncerton kaj aliajn orkestrajn verkojn, sonaton por mandolinoj, gitaro, klaviceno, harpo kaj kordorkestro, violonsonatojn, ĥorojn, oratoriojn (''Joram'', 1933, teksto de [[Rudolf Borchardt]]), liturgiajn verkojn kaj kantojn.<ref>[http://jmwc.org/hirshberg-jehoash-paul-ben-haim-his-life-and-works/ Jehoash Hirshberg. ''Paul Ben-Haim: His Life and Works'' (1990)]</ref> La [[oratorio]] ''Joram'' estis prezentita por la unua fojo en Israelo en sia nemallongigita originala versio en aprilo 2012.<ref>{{cite web|url=https://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,ben%20haim&sortby=rank&vid=NLI&facet=topic,include,Ben-Haim,%20Paul,%201897-1984&lang=iw_IL&offset=0|title=ben haim בקטלוג הספרייה הלאומית|language=he|access-date=2023-08-19}}</ref> La [[Israela Filharmonia Orkestro]] kaj la Munkena MotettenChor sub la direkto de Hayko Siemens prezentis la prezentadon en la Smolarz Aŭditorio de la [[Universitato de Tel-Avivo]]. == Stilo == La muziko de Ben-Haim montras melodiajn afinecojn kun la impresionisma stilo de [[Debussy]], [[Ravel]] kaj [[Manuel de Falla|Falla]], kaj kun la simbola esprimo de [[Mahler]]; ekzistas ankaŭ forta influo de la mezorienta muzika kulturo. Ben-Haim ĉefe uzis tonan harmonion, kvankam li foje uzis dodekafonion por plifortigi esprimpovon, ekzemple en ''Vizio de Profeto'' (1959). Granda parto de lia verkaro konsistis el voĉaj verkoj. == Ben-Haim Esplorcentro == La Esplorcentro Ben Haim estas komuna iniciato de la [[Munkena universitato|Munkena Universitato]] pri Muziko kaj Prezentartoj kaj la Urbo Munkeno kaj estis fondita en marto 2020. Sub la direkto de muzikologo D-ro Tobias Reichard, la centro esploras la historion kaj muzikon de persekutitaj komponistoj, same kiel la judan muzikan kulturon en ĝia tuta diverseco antaŭ, dum kaj post la nazia epoko, kun fokuso sur [[suda Germanio]]. La esplorado de la centro estas alirebla por akademiuloj kaj la ĝenerala publiko per intensa instruado, prelegoj kaj publikaĵoj, same kiel koncertoj. La celo de la centro estas ekzameni la historion de judaj artistoj kaj tiuj persekutitaj de la nazioj kaj tiel antaŭenigi viglan {{N|kulturo de memoro}} en Munkeno kaj Bavario. En januaro 2022, la Esplorcentro Ben-Haim ricevis ciferecigitan partan heredaĵon de Paul Ben-Haim per kunlaboro kun la [[Nacia Biblioteko de Israelo]] en [[Jerusalemo]]. La heredaĵo ĉefe enhavas muzikajn manuskriptojn, koncertprogramojn kaj personajn notojn, kaj estos kompletigita per leteroj kaj fotoj. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} === Orkestraj verkoj === * ''Grosso-konĉerto'' (1931) * simfonia poemo ''Pajno'' (1931) * ''Simfonio N-ro 1'' (1939–1940) * ''Simfonio N-ro 2'' (1943–1945) * ''Konĉerto'' por Arĉinstrumentoj (1947) * ''Fanfaro al Israelo'' (1950) * orkestra suito ''El Israelo'' (1952) * ''La Dolĉa Psalmisto de Israelo'' por klaviceno, harpo kaj orkestro (1953) * ''Al la Ĉefa Muzikisto'' (1958) * ''Danco kaj Alvokado'' (1960) * ''La Eterna Temo'' (1965) * ''Simfonia Metamorfozo de Bach-Ĥoralo'' (1968) === Por solinstrumentoj kaj orkestro === * ''Klarneta kvinteto'' (1941) * ''Elvoko'' por violono kaj orkestro (1942) * ''Pastorale varieé'' por klaviceno, harpo kaj kordoj (1947) * ''Pianokonĉerto'' (1949) * ''Mediteranea Konĉerto'' por piano kaj orkestro (1950) * ''Serenado'' por fluto kaj arĉtriopo (1952) * ''Violonkonĉerto'' (1960) * ''Violonĉelkoncerto'' (1962) * ''Divertimento'' por fluto kaj ĉambra orkestro (1971–1972) === Por soloinstrumentoj === * ''Sonatino'' por piano (1946) * ''Sonato'' por violono (1952) * ''Muziko por la Piano'' (1957) * ''Poemo'' por harpo (1959) * ''3 Pecoj'' por violonĉelo (1973) === Voĉaj kaj instrumentaj pecoj === * ''La Ĝardenisto'' por baritono kaj orkestro (1921) * oratorio ''Joram'' (1932) * ''Liturgia Kantato'' por baritono, koruso kaj orgeno aŭ orkestro (1950) * ''Libro de Versoj'' por koruso (1958) * ''Vizio de Profeto'' por tenoro, koruso kaj orkestro (1958–1959) * ''Moteto " Levu Viajn Kapojn'' " por soprano kaj 8 instrumentoj (1961) * ''Himno el la Dezerto'' por soprano, baritono, koruso kaj orkestro (1962–1963) * ''3 Psalmoj por San-Francisko'' por soprano, baritono kaj orkestro (1963) * ''Mirtaj Floroj el Edeno'' por soprano aŭ tenoro, aldo aŭ baritono kaj piano aŭ ĉambra orkestro (1966) * ''Kabbalat Shabbat'' por soprano, baritono kaj orgeno (1967) * ''6 Sefardaj Kantoj'' por koruso (1971) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Ben-Haim, Paul }} [[Kategorio:Israelaj komponistoj]] 94ptz88cqa4e7s04urq32gju5vlp089 0 925412 9441465 9222906 2026-07-29T18:56:01Z Sj1mor 12103 9441465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ernst Hermann Wilhelm MOLDEN''' (naskiĝinta la {{daton|30|5|1886}} en [[Vieno]], mortinta samloke la {{daton|11|8|1953}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto, historiisto kaj diplomato, kun mondvizioj liberala-burĝa-konservativa.<ref>Kp. Isabella Ackerl: ''Ein österreichischer Weg. Von der Ersten Republik zu einem gemeinsamen europäischen Markt,'' Signum-Verlag, Wien 1997, ISBN 3-85436-218-8, p. 142; Wolfgang Neugebauer: ''Der österreichische Widerstand 1938–1945,'' Edition Steinbauer, Wien 2008, ISBN 978-3-902494-28-3, p. 140</ref> Li estis refondinto de la taggazeto [[Die Presse]] kie li ĉefredaktoris kaj eldonistis. Estante filo de la publicisto kaj pribalkana registara konsilisto [[Berthold Molden]] (1853–1942) li frekventis gimnaziojn en [[Döbling]] kaj en [[Prachatice]]. Poste studis li jursciencojn, historion kaj arĥeologion ĉe la universitatoj de Vieno kaj [[Berlino]]. En 1911 sukcesis lia doktoriĝo pri Metternich kun la titolo ''Die Orientpolitik des Fürsten Metternich 1829–1833''. En 1911 li fariĝis honora docento ĉe la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Fokusoj de li estis pri la ekstera politiko de Aŭstrujuo en la [[Oriento]] kaj la esploroj de la taglibroj de [[Jakob Philipp Fallmerayer]]. Inter 1914-1919 li estis scienca helpanto de la ''Komisiono pri la pli nova politiko de Aŭstrujo''.<ref>Fritz Fellner: ''Ein wahrhaft patriotisches Werk. Die Kommission für Neuere Geschichte Österreichs 1897–2000'' (=Veröffentlichungen der Kommission für Neuere Geschichte Österreichs, 91), Böhlau, Wien k. a. 2001, ISBN 3-205-99376-4, p. 255</ref> En junio 1916 oni rekrutis lin por la apogarmeo ''Niederösterreichisches Infanterie-Regiment Hoch- und Deutschmeister Nr. 4''. Forpermeso de februaro 1917 eblas lian sendon al la ambasadejo de [[Kopenhago]], kiun estris [[Otto von Franz]]. De printempo 1919, Molden daŭre en Kopenhago gazeatarulis.<ref>Adam Wandruszka: "Molden, Ernst". Ĉe: [[Kurt Skalnik]] (red.): ''Neue österreichische Biographie ab 1815. Große Österreicher''. Volumo 18: ''Heimat bist du grosser Söhne. 19 Beiträge mit Porträts''. Amalthea-Verlag, Wien k. a. 1972, p. 78–87, konkrete: p. 81</ref> En 1921 li iĝis redaktisto pripolitika de la gazeto ''Neue Freie Presse'', kies vican ĉefredaktadon li transprenis inter 1924 kaj 1938. Krome li estis prezidanto de la populara libra societo ''Zentralbibliothek'' kaj de 1930 komentanto por [[RAVAG]]. Li engaĝiĝis je ''Österreichisch-deutscher Volksbund'' kaj (inter 1925-1933) ''Vertraulicher Informationsdienst Molden'' (informservo). Kun la filo li estis arestita post [[Anschluss]] fare de la [[nazioj]].<ref>Harry Carl Schaub: ''Abwehr-General Erwin Lahousen. Der erste Zeuge beim Nürnberger Prozess''. Böhlau, Wien u.&nbsp;a. 2015, ISBN 978-3-205-79700-5, p. 193</ref> Samjare li iĝis arĥivisto de la viena ekonomia periodaĵo "Südost-Echo", malmulte pli malfrue por "Europa-Kabel" je [[Amsterdamo]]. Tiam li helpadis [[Otto Schulmeister]]. Molden jam ne rajtis viziti la teritorion de iama Aŭstrujo kaj fuĝo al Britio malsukcesis. En 1944 li kunfondis la ''Provizoran aŭstran nacian komitaton''. Antaŭ maleksplodo milita li denove arestiĝis (kun la edzino) por la daŭro de 17 tagoj. En 1946 li fondis la vienan semajngazeton "Presse" (de 1949 la ĵurnalo renomiĝinta "Die Presse". Por ĉi li estis ĝismorte eldonisto deren Herausgeber und Chefredakteur er bis zu seinem Tod 1953 war. Post li filo [[Fritz Molden]] daŭrigis same.<ref>Kurt Koszyk, Karl Hugo Pruys (eld.): ''Wörterbuch zur Publizistik,'' Verlag Dokumentation, München k. a. 1970, ISBN 3-7940-4281-6, p. 265</ref> Ŝia edzino estis la verkistino [[Paula von Preradović]] kiu verkis la aŭstrujan nacian himnon. == Verkoj == * ''Die Orientpolitik des Fürsten Metternich 1829–1833''. Eduard Hölzel Verlag, Wien k. a. 1913 * kun Hans Feigl (eld.): ''Jakob Philipp Fallmerayer. Schriften und Tagebücher. Fragmente aus dem Orient. Neue Fragmente. Politisch-historische Aufsätze. Tagebücher,'' du volumoj, Georg Müller Verlag, München k. a. 1913 * ''Radetzky. Nach Briefen, Berichten und autobiographischen Skizzen'' (=Österreichische Bibliothek, 10), Insel-Verlag, Leipzig 1916. * ''Zur Geschichte des österreichisch-russischen Gegensatzes. Die Politik der europäischen Großmächte und die Aachener Konferenzen'' (=Veröffentlichungen der Gesellschaft für neuere Geschichte Österreichs), Seidel, Wien 1916 * ''Ein österreichischer Kanzler. Der Fürst von Metternich'' (=Österreichische Bibliothek, 23), Insel-Verlag, Wien 1917 * (eld.): Paula von Preradović: ''Gesammelte Gedichte,' tri volumoj, Österreichische Verlagsanstalt, Innsbruck 1951-1952 == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|117119210|NAME=Ernst Molden}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Molden, Ernst}} [[Kategorio:Redaktoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Diplomatoj]] [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1886]] [[Kategorio:Mortintoj en 1953]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] g6o8e2rapsglzb2b7uphukgol876xr9 0 927326 9441444 9438311 2026-07-29T18:24:02Z Sj1mor 12103 9441444 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo =Maruki IRI | dosiero =1943年頃、丸木位里展会場にて.jpg | priskribo = Maruki IRI, ĉirkaŭ 1943 en sia privata ekspozicio. | dato de naskiĝo = la 20-a de junio 1901 | loko de naskiĝo = Gubernio [[Hiroŝima]] | nacieco = [[Japanio]] | edzino = [[Maruki TOŜI]] | sukcesis kiel = Avangarda [[Nihonga]]-Artisto | dato de morto = la 13-a de januaro 2000 | loko de morto = [[Gubernio Saitama]] | artista nomo =Maruki IRI | artista celigo =Internacia PACO, Maltima esprimo de [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%B0%B4%E5%A2%A8%E7%94%BB Inkakva pentrarto] | reprezentaj verkoj =[https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/ Atombombo-Arto], --- [[Nihonga]] --- *"LAKUDA ([https://bunka.nii.ac.jp/heritages/detail/274270 らくだ])"(kamelo) *"UMA(GUNMA) ([https://sfumart.com/column/30400/ 馬(群馬)])" (ĉevalo (ĉevalsvarmo) *"AMAGOI ([https://bunka.nii.ac.jp/heritages/detail/274550 雨乞])" (deziresprimo por pulmo) *"GARJUBAI ([https://search.artmuseums.go.jp/gazou.php?id=2498&edaban=2 臥龍梅])" (sterniĝinta drakeca [[umeo]]-arbo) }} '''Maruki IRI''' estas japana avangarda [[Nihonga]]-artisto. Li estas konata kiel li kunlabore verkis kun sia edzino, oleopentristo [[Maruki Toŝi|Maruki TOŜI]], ekzemple "[https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/ Atombombo-Arto]"-jn kaj bildolibrojn. == La familianoj de Maruki == edzo : Maruki IRI ([[:ja:丸木位里|丸木位里]]) (1901-1995) / edzino : [[Maruki Toŝi|Maruki TOŜI]] ([[:ja:丸木俊|丸木俊]]) (1912-2000) / patro de IRI : Maruki Kinsuke (1873-1946) / patrino de IRI : Maruki Suma ([[:ja:丸木スマ|丸木スマ]]) (1875-1956) / fratino de IRI : Daido Aja (Ajako)([https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%A7%E9%81%93%E3%81%82%E3%82%84 大道あや]) (1909 - 2010) == Kariero == En 1901, IRI naskiĝis en Gubernio [[Hiroŝima]]. En 1919, li transloĝiĝis [[Gubernio Osako]]-n, kaj eklernis pentradon en "Artainstituto Seika (精華美術学院)". En la printempo de 1923, li transloĝiĝis [[Tokio]]-n, kaj eklernis en privata pentrarta lernejo. Sed post la [[Granda tertremo de Kantō]] en la 1-a de septembro, li revenis hejmen en Hiroŝima. En 1928, lia pentraĵo "KUROBUĈI (黒淵)" (nigra profundejo) unuafoje estis elektita ĉe la 13-a "Hiroŝima-Arta-Ekspozicio". ([https://cs-akiota.or.jp/sandankyo/spot/kurobuchi/ Kurobuĉi]: la objektaĵa ejo en Hiroŝima). Post tio li aliĝis al "Federacio de Proletaj Kultur-Organizoj Japanaj (esperanta nomo)" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%83%97%E3%83%AD%E3%83%AC%E3%82%BF%E3%83%AA%E3%82%A2%E6%96%87%E5%8C%96%E9%80%A3%E7%9B%9F 日本プロレタリア文化連盟] (japana nomo)), kaj publikigadis poemojn kaj prozojn al ĵurnaloj, kaj klopodis por teatramovado kaj balotkampanjo. En tiu tempo li pretendis : Mia hejmo estas "Geihoku-Branĉo de Tutlanda Popolisma Partio" ([https://www.town.kitahiroshima.lg.jp/site/teijuu-joho/38651.html 芸北]支部 - [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%85%A8%E5%9B%BD%E5%A4%A7%E8%A1%86%E5%85%9A 全国大衆党])". En decembro 1934, li retransloĝiĝis Tokio-n, kaj vizitadis privatan esplorejon de pentrarto, kaj publikigis pentraĵojn ĉe kelkaj ekspozicioj. En la aŭtuno de 1935, li okazigis la unuan privatan ekspozicion ĉe "Ĉugoku-Ĵurnala Eldonejo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E6%96%B0%E8%81%9E%E7%A4%BE 中国新聞社]). En 1936, lia pentraĵo "IKE ([https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=156334 池])" (lageto) estis elektita ĉe la ekspozicio de Nihonga-artista societo "Seirjuŝa ([https://artscape.jp/artword/6185/ 青龍社])". "Gubernia Arta Muzeo de Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E7%9C%8C%E7%AB%8B%E7%BE%8E%E8%A1%93%E9%A4%A8 広島県立美術館])" konservas ĝin. En tiu novembro, li kaj liaj amikoj okazigis la 1-an ekspozicion de "Geiŝu-Artista Societo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%89%E8%8A%B8%E5%9B%BD 藝州]美術協会)" ĉe la nuna [[Pacmuzeo Hiroŝimo|Pacmuzeo Hiroŝima]]. (Geiŝu : malnova provinco en Gubernio Hiroŝima). En 1938, li aliĝis al "Rekitei-Artista Asocio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%AD%B4%E7%A8%8B%E7%BE%8E%E8%A1%93%E5%8D%94%E4%BC%9A 歴程美術協会])", kiu pretendis "Avangardo de Nihonga"-n, kaj li partoprenis en la 1-a ekspozicio. En la somero de 1939, ĉe la 2-a ekspozicio li publikigis imponan pentraĵon "UMA (GUNMA)([https://marukigallery.jp/post-2129/ 馬 (群馬)])" (ĉevalo (ĉevalsvarmo)), kiun konservas [[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto|Muzeo Marki]]. Sed tuj poste li malaliĝis kun lia amiko [[:ja:船田玉樹|Funada Gjokuĵu (船田玉樹)]]. En tiu oktobro, ili okazigis privatan ekspozicion en Tokio, kaj publikigis eksperimente esprimintajn "[[Inkakva pentrarto]]"-jn influite de [[Superrealismo]]. Unu el la publikigitaj pentraĵoj de IRI estis "AMAGOI ([https://bunka.nii.ac.jp/heritages/detail/274550 雨乞])" (deziresprimo por pulmo), kiun konservas "Gubernia Arta Muzeo de Hiroŝima". En aprilo 1940, lia pentraĵo estis elektita ĉe la 1-a ekspozicio de "Arta Kultura Asocio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%BE%8E%E8%A1%93%E6%96%87%E5%8C%96%E5%8D%94%E4%BC%9A 美術文化協会])", kaj en la sekvanta monato, li faliĝis koteriano de la Asocio, kaj ĉiujare publikigis pentraĵojn ĝis la 6-a ekspozicio en 1946. En julio de 1940, li estis elektita kiel unu el la rekomendaj debutantoj en arta gazeto "Binokuni (美之國)". En julio 1941, IRI kaj TOŜi geedziĝis, kaj kunloĝis en la hejmo de TOŜi. La hejmo troviĝis en terzonon (ne kvartalo), kiu tiutempe nomiĝis "Atolie - Mura (ateliero-vilaĝo)", alie nomiĝis "Ikebukuro - Montparnasse ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%B1%A0%E8%A2%8B%E3%83%A2%E3%83%B3%E3%83%91%E3%83%AB%E3%83%8A%E3%82%B9 池袋モンパルナス]) / Ikebukuro-urbaretejo ([https://www.city.toshima.lg.jp/129/miryoku/shiru/bunka/montparnasse.html 池袋モンパルナス])" en [[Tokio]]. En tiu decembro, [[Pacifika Fronto]] eksplodis. == Post la Atombombado al Hiroŝima == En frua jaro de 1945, ili evakuis al [[Gubernio Saitama]] el Tokio, sed tuj poste de la atombombado en la 6-a de aŭgusto, ili alkuris al Hiroŝima, kaj vidis la mizeran scenon. Tie loĝis la gepatroj kaj fratino de IRI, kiuj estis bombitaj, kaj la patro forpasis en la sekvanta jaro. En la 15-a de aŭgusto, Pacifika Fronto en Japanio finiĝis. Post ĉirkaŭ 1 monato ili reveis Tokio-n, kaj baldaŭ aliĝis al [[Japana Komunista Partio]]. En 1946, ili aliĝis al la organizado de "Japana Artista Asocio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E7%BE%8E%E8%A1%93%E4%BC%9A 日本美術会])". Kaj en sia ateliero ili okazadis "Furmatena Desegno-Kuveno"-n. En 1947, ili aliĝis al la organizado de "Avangarda Artista Asocio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%89%8D%E8%A1%9B%E7%BE%8E%E8%A1%93%E4%BC%9A 前衛美術会])". == Verkado de [https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/ Atombombo-Arto] == En julio 1948, ili transloĝiĝis "[[Gubernio Kanagavo]]"-n, kaj de tiam ili ekplanis kunlabore pentri "Atombombo-Arto"-n. En februaro 1950, ĉe la 3-a "[[Salono de Sendependuloj]]" en Japanio ([https://www.nihonbijyutukai.com/nichibi/ayumi/ayumi2 第3回日本アンデパンダン展]) ili publikigis pentraĵon tiel nomintan "La 6-a de Aŭgusto (八月六日)", kiu poste nomiĝis "Fantomoj ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-1 幽霊])" kiel la Unuaparto de la serio "Atombombo-Arto". Post tio ĝis 1982 ili pentradis sume 15 partojn. La fina parto estas "NAGASAKI ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-15 ながさき])", kiun posedas "[[Muzeo Nagasaki por Atombombo]]". En tiu aŭgusto, ili okazigis ekspozicion en Tokio kaj publikigis la Duapartan "Atombombo-Fajro ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-2 原爆-火])", kaj la Triapartan "Atombombo-Akvo ([https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/#gallery-3 原爆-水])", plusinte al la Unuaparto por memorigi kompletigon de la trilogio. Samtempe ili publikigis bildolibron "Pikadon [https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E3%83%94%E3%82%AB%E3%83%89%E3%83%B3_(%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E4%BD%8D%E9%87%8C%E3%83%BB%E4%BF%8A) (ピカドン (丸木位里・俊)])" . Ĉirkaŭ tiutempo stariĝis plano de Tutlanda Migra Ekspozicio. En oktobro 1950, ili okazigis ekspozicion de "Atombombo-Arto" ĉe "Eksplodcentra Kulturdomo (爆心地文化会館)", kiu stariĝis sudnajbare de la "[[Atombombita kupoldomo]]" en Hiroŝima. Ĉi tiun ekspozicion helpis membroj de Hiroŝima-poetista rondo [https://3nin.jp/warera_uta "Nia Poezia Rondo (われらの詩の会])", kiun prezidis [https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E5%B3%A0%E4%B8%89%E5%90%89 "Touge Sankiĉi (峠三吉)"]. Tiutempe Japanio estis okupita de Alianca Armeo ([[Aliancanoj]]) gvidata de Usona armeo, kaj plie eksplodis [[Korea milito]]. Sekve ekzistis diversaj premadoj. Malgraŭ tio "Ekspozicio de Atombombo-Arto" povis migri tra la tuta lando. Pro tio la ekspozicio funkciis por sciigi al multaj homoj pri suferego de la atombombado, kiu ne estis publikigita laŭ tiama cenzuro. En novembro 1952, ili transloĝiĝis Tokio-n. *En januaro 1953, IRI kaj TOŜI ricevis "Ora-Medalo-n de Internacia Paca Kultura Premio ([https://www.tobunken.go.jp/materials/nenshi/2479.html 国際平和文化賞 金メダル])" de [[Monda Konsilio de Paco]]. En tiu jaro, publikiĝis la filmo "Atombombo-Arto" kreita de ĝisoro Aojama Miĉiharu (青山通春) kaj [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%BB%8A%E4%BA%95%E6%AD%A3 Imai Tadaŝi (今井正)]. En junio 1953, TOŜI partoprenis en la 2-a "Internacia Virina Konferenco" en [[Danio]], kunportante la trilogion de "Atombombo-Arto". Plue ŝi partoprenis en Monda Konsilio de Paco en [[Hungario]]. Samtempe eksterlande unuafoje okazis "Ekspozicio de Atombombo-Arto" por 5-togoj de la 17-a de junio ĉe Nacia Arta Muzeo en [[Budapeŝto]]. Kaj plue la Ekspozicio migris kelkajn landojn, [[Rumanio]] kaj [[Danio]] kaj [[Ĉinio]]. Post tio en 1955, ĝi migris tra [[Anglio]].  Al tiu broŝuro, kiu estis kreita okaze de la evento, "[[John Berger]]" kontribuis la unuan anglan tekston pri "Atombombo-Arto". Kaj poste la Ekspozicio migris pliajn Eŭropajn landojn, [[Nederlando]], [[Italio]], ktp. En 1956, "Internacia Administra Komisiono" estis organizita memore al kompletiĝo de la serio el 10 partoj de "Atombombo-Arto". Kaj la komisiono okazigis "Internacia Migra Ekspozicio"-n, en [[Orienta Azio]] kaj [[Eŭropo]] kaj [[Oceanio]]. Ekster la kunlabora verkado li sola publikigis ĉe internaciaj ekspozicioj maltimajn kaj avangardajn inkakva-pentrartojn, kuj ricevis altan takson. En 1961, lia reprezenta Inkakva-pentrarto "GARJUBAI (臥龍梅)" (sterniĝinta drakeca umeo-arbo) gajnis Eminenta-Premio-n, ĉe la 6-a "Japana Internacia Arta Ekspozicio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E7%BE%8E%E8%A1%93%E5%B1%95 日本国際美術展])". [[Nacia Muzeo de Nuntempa Arto (Tokio)]] konservas ĝin. En 1967, li publikigis ĉe la 9-a ekspozicio "Ĉiudujara Internacia Arta Ekspozicio de [[San Pablo (Laguno)|San-Paŭlo]] ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%B5%E3%83%B3%E3%83%91%E3%82%A6%E3%83%AD%E3%83%BB%E3%83%93%E3%82%A8%E3%83%B3%E3%83%8A%E3%83%BC%E3%83%AC サンパウロ・ビエンナーレ])". En 1963, estis subskribita "[[Traktato_por_parta_malpermeso_de_nukleaj_testoj|Traktato por Parta Malpermeso de Nukleaj Testoj]]". Post tio la movado "Japana Konferenco Kontraŭ Atoma kaj Hidrogena Bombo" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8E%9F%E6%B0%B4%E7%88%86%E7%A6%81%E6%AD%A2%E6%97%A5%E6%9C%AC%E5%8D%94%E8%AD%B0%E4%BC%9A 原水爆禁止日本協議会]) disiĝis pro la diferenco inter la taksoj al la Traktato. En junio 1964, IRI kaj TOŜI kaj kelkaj membroj kune prezentis opiniaron pri partia-reformado al "Japana Komunista Partio". Pro tio ili estis ekskomunikitaj de la partio en la sekvanta monato. En tiu somero, "Internacia Migra Ekspozicio" finiĝis kaj la "Atombombo-Arto"-j revenis Japanion. == Fondiĝo de Muzeo Maruki por Atombombo-Arto == En 1965, la amiko de IRI sciigis ilin rekomendan terenon por konstrui artan muzeon en Gubernio Ĉiba. Laŭ la sugesto ili transloĝiĝis tien. Tamen ili ne sukcesis akiri taŭgan terenon. En 1966, ili transloĝiĝis al la urbo [[Higaŝimacujama]] de Gubernio Saitama. En majo 1967, malfermis "[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]]". En tiu aŭgusto, la filmo "Atombombo-Arto" estis kompletigita de reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%AE%E5%B3%B6%E7%BE%A9%E5%8B%87 Mijaĵima Joŝio (宮島義勇)] por memorigi la malfermon de la arta muzeo. En 1970, "Ekspozicio de Atombombo-Arto" unuafoje okazis en Usono, unue ĉe [[La Nova Lernejo]], poste migris la landopartojn. En 1973, ili estis komisiite de [[Pacmuzeo Hiroŝimo|Pacmuzeo Hiroŝima]] verkis murpentraĵon tiel nomintan "Arto de Atombombo-Hiroŝima ([https://jmapps.ne.jp/hmoca_jp/det.html?data_id=238 原爆-ひろしまの図])" kiel la kompletigo de "Atombombo-Arto". Nun konservas ĝin Urba Moderna Muzeo de Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E7%8F%BE%E4%BB%A3%E7%BE%8E%E8%A1%93%E9%A4%A8 広島市現代美術館]). Post tio ili ekpentris ankaŭ aliajn artojn alia ol Atombombo-Arto pri tragikegaj faktoj okazigitaj de homoj. (Referenco : [[Muzeo_Maruki_por_Atombombo-Arto#Daŭre_ekspoziciitaj_Artoj|Daŭre ekspoziciitaj Artoj en Muzeo Maruki]]). En 1979, ili publikigis pentraĵon "De la Tri-Nacia-Unio ĝis Sanrizuka ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E7%8B%AC%E4%BC%8A%E4%B8%89%E5%9B%BD%E5%90%8C%E7%9B%9F 三国同盟]から[https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%89%E9%87%8C%E5%A1%9A%E9%97%98%E4%BA%89 三里塚]まで)" ĉe la 3-a "Ĉiutrijara Internacia Ekspozicio por Figura Arto de Kontraŭ Faŝismo" en [[Bulgario]]. *Tiam ili ricevis "Sofia Speciala Premio"-n, kaj ili donacis la pentraĵon al tiu Nacia Arta Muzeo. Kaj ili estis agnoskitaj kiel "Honora Membro de Bulgara Artista Asocio" kaj "Honora Civitano de [[Sofio]]. En 1986, publikiĝis la filmo "[https://en.wikipedia.org/wiki/Hellfire:_A_Journey_from_Hiroshima ''Hellfire: A Journey from Hiroshima'']" kreita de [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%B8%E3%83%A3%E3%83%B3%E3%83%BB%E3%83%A6%E3%83%B3%E3%82%AB%E3%83%BC%E3%83%9E%E3%83%B3 Jan Junkerman (ジャン・ユンカーマン)] kaj [[John W. Dower]]. *En 1988, IRI kaj TOŜI estis donitaj "Honora Doktoreco"-n de [https://en.wikipedia.org/wiki/Massachusetts_College_of_Art_and_Design Massachusetts College of Art and Design]. --- Alie multaj ekspozicioj estis okazigitaj--- * Referenco : Kronologia Resumo de IRI kaj TOŜI / [https://marukigallery.jp/about/maruki/ Muzeo Maruki (丸木位里・丸木俊年譜)]. == Publikigitaj verkoj == === 1. Ĉefaj verkitaj pentraĵoj === IRI pentris multajn maltimajn Nihonga-jn *"''KUROBUĈI (黒淵)''"(nigra profundejo) (1928). *"''IKE ([https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=156334 池])''"(lageto)(1936), kiun konservas Gubernia Arta Muzeo de Hiroŝima. *"''LAKUDA ([https://bunka.nii.ac.jp/heritages/detail/274270 らくだ])''"(kamelo)(1938), kiun konservas Gubernia Arta Muzeo de Hiroŝima. *"''UMA(GUNMA)([https://marukigallery.jp/post-2129/ 馬(群馬)])''"(ĉevalo (ĉevalsvarmo)) (1939), kiun konservas Muzeo-Marulki. *"''AMAGOI ([https://bunka.nii.ac.jp/heritages/detail/274550 雨乞])''"(deziresprimo por pulmo) (1939), kiun konservas Gubernia Arta Muzeo de Hiroŝima. *"''GARJUBAI ([https://search.artmuseums.go.jp/gazou.php?id=2498&edaban=2 臥龍梅])''"(sterniĝinta drakeca umeo-arbo) (1961), kiun konservas Nacia Muzeo de Nuntempa Arto (Tokio). Ĝi gajnis "Eminenteca Premio"-n ĉe la 6-a Japana Internacia Arta Ekspozicio. IRI kaj TOŜI kunlabore pentris multajn artojn *[https://marukigallery.jp/hiroshimapanels/ Atombombo-Arto]-j (sume 15 partoj, de 1950 ĝis 1982). *"'''Arto de Atombombo-Hiroŝima''' ([https://jmapps.ne.jp/hmoca_jp/det.html?data_id=238 原爆-ひろしまの図])" (en 1973), kiun nun konservas Urba Moderna Muzeo de Hiroŝima. * "'''De la Tri-Nacia-Unio ĝis Sanrizuka''' ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E7%8B%AC%E4%BC%8A%E4%B8%89%E5%9B%BD%E5%90%8C%E7%9B%9F 三国同盟]から[https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%89%E9%87%8C%E5%A1%9A%E9%97%98%E4%BA%89 三里塚]まで)" (en 1979), kiun Konservas Nacia Arta Muzeo en Bulgario. Aliaj pentraĵoj: [[Muzeo_Maruki_por_Atombombo-Arto#Daŭre_ekspoziciitaj_Artoj|Daŭre ekspoziciitaj Artoj en Muzeo Maruki]] === 2. Ĉefaj verkitaj bildolibroj === *''"Pikadon [https://ja.m.wikipedia.org/wiki/%E3%83%94%E3%82%AB%E3%83%89%E3%83%B3_(%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E4%BD%8D%E9%87%8C%E3%83%BB%E4%BF%8A) (ピカドン (丸木位里・俊)])"'' : En 1950, eldonis Pocudamu-Ŝoten / IRI kaj TOŜI verkis. *"''Sukavato de Rato ([https://www.fukuinkan.co.jp/book?id=165 ねずみじょうど])"'' : En 1967, eldonis Fukuinkan-Ŝoten ([https://www.fukuinkan.co.jp/ 福音館書店]) / Seta Teiĵi ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%80%AC%E7%94%B0%E8%B2%9E%E4%BA%8C 瀬田貞二]) rikoltis la tekston. IRI ilustris kaj gajnis honora-mencio-n ĉe la 1-a "Bratislava Biennial of Illustrations (BIB)". * ''"Japanaj Legendoj ([https://www.kodansha.co.jp/products/search?keywords=%25E6%2597%25A5%25E6%259C%25AC%25E3%2581%25AE%25E4%25BC%259D%25E8%25AA%25AC&scope=n&sort=new&page=1 日本の伝説])"'' : En 1970, eldonis [[Kodansha]] (kodanŝa) / la tekston verkis [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%9D%BE%E8%B0%B7%E3%81%BF%E3%82%88%E5%AD%90 Macutani Mijoko (松谷みよ子]) / IRI kaj TOŜI ilustris, kaj en 1971 ili gajnis "Ora-Poma-Premio-n ([https://ndlsearch.ndl.go.jp/rnavi/children/post_448#3-2 ブラティスラヴァ世界絵本原画展])" ĉe la 3-a "Bratislava Biennial of Illustrations (BIB)". *''"[[Pika en Hiroŝima]] ([https://www.komineshoten.co.jp/search/info.php?isbn=9784338022019 ひろしまのピカ])"'' : En 1980, eldonis [[:ja:小峰書店|©Komineshoten (小峰書店)]] / TOŜI verkis kaj IRI helpis. *''"Maravoĉo de Minamata ([https://www.komineshoten.co.jp/search/info.php?isbn=9784338022026 みなまた海のこえ])"'' : En 1982, eldonis ©Komineshoten / la tekston verkis [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%9F%B3%E7%89%9F%E7%A4%BC%E9%81%93%E5%AD%90 Iŝimure Miĉiko (石牟礼道子)] / IRI kaj TOŜI ilustris, kaj en 1983, ili gajnis la 32-an "Ilustraĵa Kategoria Premio"-n de "Ŝogakukan : Eldona Kultula Premio" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B0%8F%E5%AD%A6%E9%A4%A8%E5%85%90%E7%AB%A5%E5%87%BA%E7%89%88%E6%96%87%E5%8C%96%E8%B3%9E 小学館児童出版文化賞/絵画部門]). *''"Insulavoĉo de Okinava ([https://www.komineshoten.co.jp/search/info.php?isbn=9784338022033　おきなわ島のこえ])"'' : En 1984, eldonis ©Komineshoten / IRI kaj TOŜI verkis, kaj en 1985 ili gajnis la 16-an "Bildolibro-Premio"-n de "Kodanŝa : Eldona Kultula Premio" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%AC%9B%E8%AB%87%E7%A4%BE%E5%87%BA%E7%89%88%E6%96%87%E5%8C%96%E8%B3%9E 講談社出版文化賞])". === 3. Aliaj publikigitaj verkoj === Referenco : Publikitaj Verkoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E4%BD%8D%E9%87%8C#%E5%88%8A%E8%A1%8C%E6%9B%B8%E7%9B%AE 刊行書目/丸木位里])(la katalogo ankoraŭ ne estas esperantigita) == Publikitaj filmoj == *''"Atombombo-Arto"'' : en 1953, kreis ĝisoro Aojama Miĉiharu kaj [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%BB%8A%E4%BA%95%E6%AD%A3 Imai Tadaŝi (今井正)]. En aŭgusto 1967, ĝi estis kompletigita de reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%AE%E5%B3%B6%E7%BE%A9%E5%8B%87 Mijaĵima Joŝio (宮島義勇)] por memorigi la malfermon de Muzeo Maruki. *''"'''Rakonto : Arto de Minamata''' (水俣の図・物語)"'' : en 1981, kreis reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%9F%E6%9C%AC%E5%85%B8%E6%98%AD Cuĉimoto Noriaki (土本典昭)]. *''"'''Vivo ja estas Trezoro : Arto de Batalo en Okinavo''' (命どう宝　おきなわ戦の図)"'' : en 1984, kreis reĝisoro [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%89%8D%E7%94%B0%E6%86%B2%E4%BA%8C Maeda Kenĵi (前田憲二)]. *"[https://en.wikipedia.org/wiki/Hellfire:_A_Journey_from_Hiroshima ''Hellfire: A Journey from Hiroshima'']" : en 1986, kreis [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%B8%E3%83%A3%E3%83%B3%E3%83%BB%E3%83%A6%E3%83%B3%E3%82%AB%E3%83%BC%E3%83%9E%E3%83%B3 Jan Junkerman (ジャン・ユンカーマン)] kaj [https://en.wikipedia.org/wiki/John_W._Dower John W. Dower]. == Honoroj == *En januaro 1953, IRI kaj TOŜI ricevis "Ora-Medalo-n de Internacia Paca Kultura Premio ([https://www.tobunken.go.jp/materials/nenshi/2479.html 国際平和文化賞 金メダル])" de [[Monda Konsilio de Paco]]. *En 1979, IRI kaj TOŜI ricevis "Sofia Speciala Premio"-n, ĉe la 3-a "Ĉiutrijara Internacia Ekspozicio por Figura Arto de Kontraŭ Faŝismo" en [[Bulgario]]. Kaj ili estis agnoskitaj kiel "Honora Membro de Bulgara Artista Asocio" kaj "Honora Civitano de [[Sofio]]. *En majo 1985, IRI kaj TOŜI ricevis "Sofia Speciala Premio"-n ĉe la 5-a "Ĉiutrijara Internacia Ekspozicio por Figura Arto de Kontraŭ Faŝismo" en Bulgario ([https://www.tobunken.go.jp/materials/nenshi/7008.html 東京文化財研究所]). *En 1988, IRI kaj TOŜI estis donitaj "Honora Doktoreco"-n de "[https://en.wikipedia.org/wiki/Massachusetts_College_of_Art_and_Design Massachusetts College of Art and Design]". *En 1995, Profesoro [https://en.wikipedia.org/wiki/Lawrence_S._Wittner Lawrence S. Wittner] de "[https://en.wikipedia.org/wiki/University_at_Albany,_SUNY University at Albany, SUNY]" rekomendis ilin, IRI kaj TOŜII, kiel kandidatoj por la [[Nobel-premio pri paco]] al la elektokomisiono. *En 1995, IRI kaj TOŜI ricevis premion de "Honora Premio por Saitama-Guberniano (埼玉県民栄誉賞)". *En 1995, IRI kaj TOŜII estis honorigitaj al "Meritulo por Hiroŝima-Municipo ([https://www.city.hiroshima.lg.jp/shisei/gaiyo/1021754/1006083/index.html 広島市市政功労者])". *En 1995, TOŜI kaj IRI ricevis "Asahi - Premio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%9C%9D%E6%97%A5%E8%B3%9E 朝日賞])"-n. ---------- Fine ---------- • IRI mortis en la 19-a de oktobro 1995. Lia devizo : Tuĉon fluigu, ne pentru per ĝi. • TOŜI mortis en la 13-a de januaro 2000. Ŝia testameto al idaro : [[Pika_en_Hiroŝima#Testamento_al_idaro|Pika]] neniam falos, se neniu faligus ("Pika" signifas la fulmlumon de atombombo). ------------------------------ == Referencoj == {{Projektoj}} * Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%B8%E6%9C%A8%E4%BD%8D%E9%87%8C 丸木位里] Aliaj referencitaj retejoj *1. wikipedia : [[Maruki Toŝi]] / [[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] / [[Pika en Hiroŝima]] . *2. oficiala retejo : "[https://marukigallery.jp/ 原爆の図丸木美術館 =THE HIROSHIMA PANELS=]" / (aŭtomate tradukita de Google) : "[https://marukigallery-jp.translate.goog/?_x_tr_sl=ja&_x_tr_tl=eo&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=wapp Galerio Maruki por la paneloj de Hiroŝimo]". {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Japanaj pentristoj]] [[Kategorio:Modernaj pentristoj]] [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] 6mto50tua3t2m351t7ovclj5usrzi2d 0 929199 9441391 9249696 2026-07-29T16:34:13Z Sj1mor 12103 9441391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Christian Gottfried SCHÜTZ''' (naskiĝinta la {{daton|19|5|1747}} en [[Dederstedt]], mortinta la {{daton|7|5|1832}} en [[Halle (Saale)|Halle]]) estis [[germanio|germana]] filozofo kaj humanisto. == Biografio == Estante filo de paroĥestro li frekventis la lernejon de la [[franckesche Stiftungen|Orfejo de Halle]] studonte teologion en Halle ĉe [[Johann Salomo Semler]]. Post magistriĝo pri filozofio li fariĝis instruisto ĉe ''Ritterakademie'' en [[brandenburg an der Havel|Brandenburg]]. En Halle li nomumiĝis en 1769 inspektisto de la teologia seminario, en 1775 eksterorda profesoro pri filozofio kaj en 1777 orda profesoro en Halle. En 1779 li iĝis profesoro pri poezio kaj retoriko ĉe la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]], kie li fondis kun mit [[Christoph Martin Wieland]] kaj [[Friedrich Justin Bertuch]] en 1785 la periodaĵon "Allgemeine Literaturzeitung". Tie li rektoris en la somersemestroj 1790 kaj 1798. En 1804 li havis profesorecon pri literaturhistorio kaj retoriko en Halle, kie li daŭrigis la menciitan gazeton kun [[Johann Samuel Ersch]]. En 1808 li estis elektita ekstera membro de la [[Bavara Akademio de Sciencoj]]. Schütz ade publikigadis pri granda gamo da temoj filozofiaj, psikologiaj, retorikaj, edukadaj kaj altlernejorganiza. Krome antologiojn de [[Esĥilo]], [[Cicerono]] kaj [[Aristofano]]. Filozofihistorie li graviĝis pro esti inter la unuaj defendantoj de [[Immanuel Kant]], kun kiu li flegis de 1784 leterinterŝanĝon. Jam disertacie pri estetiko (1768) li citis kaj referencis la kant-an verkon ''Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen'' de 1764. En 1785 li presigis je "Allgemeine Literaturzeitung" serion da artikoloj pri la kanta ''kritika filozofio''. Schütz apogis la ideojn de Kant, eĉ kontraŭ malamikoj kiel [[Ernst Platner]], [[Dieterich Tiedemann]] kaj [[Johann Christoph Schwab]]. Krome li sukcese skribigis Kant-on por la gazeto kaj diskutis kun li diversajn aspektojn de ''Kritik der reinen Vernunft''. Edzigis lin en 1778 Anna Henriette Danovius; ilia filo estis la historiisto [[Friedrich Karl Julius Schütz]]. == Verkoj (elekto) == === aŭtorece === * ''Opuscula philologica et philosophica''. Halle 1830 (diversaj traktadoj) === eldonistece === * Aischylos: ''Werke.'' 3. Auflage. Halle 1809/22 (5 volumoj). * Cicero: ''Werke''. Leipzig 1814/23 (20 volumoj). * Aristophanes: ''Werke''. Leipzig 1821 (aperis nur volumo I). == Literaturo == * Günter Schenk: "Der Übergang von den Vernunftlehren der Aufklärung zur Logik der Kantperiode (1786–1817) in Halle am Beispiel von Christian Gottfried Schütz'' (=Philosophisches Denken in Halle, 4), Edition Schenk, Halle 2009, ISBN 978-3-936228-50-2 * Horst Schröpfer: "Christian Gottfried Schütz – Initiator einer wirkungsvollen Verbreitung der Philosophie Kants" - ĉe: Norbert Hinske k.a. (eld.): ''Der Aufbruch in den Kantianismus. Der Frühkantianismus an der Universität Jena von 1785–1800 und seine Vorgeschichte.'' Stuttgart – Bad Cannstatt 1995, p. 15–35. * Horst Schröpfer: ''Kants Weg in die Öffentlichkeit. Christian Gottfried Schütz als Wegbereiter der kritischen Philosophie''. Stuttgart – Bad Cannstatt 2003. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.catalogus-professorum-halensis.de/schuetz-christian-gottfried.html listo de profesoroj en Halle] *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Sch%C3%BCtz,_Christian_Gottfried&oldid=- "Schütz, Christian Gottfried“] - fare de Richard Hoche je: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 33 (1891), p. 111–115 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schutz, Christian Gottfried}} [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Immanuel Kant]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1747]] [[Kategorio:Mortintoj en 1832]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Halle]] [[kategorio:Literaturhistoriistoj]] ev584kilc82oegmu0hff5m8u9d6bclb 0 929301 9441716 9433872 2026-07-30T08:19:05Z Felana koro 238045 /* Grupa fazo */ Plej bonaj triaj teamoj 9441716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = {{HispanioFB}} | dua = {{ArgentinoFB}} | tria = {{AnglioFB}} | kvara = {{FrancioFB}} | ludoj = 104 | goloj = 308 | spektantoj = 6810966 | golreĝo = {{flago|Francio}} [[Kylian Mbappe]] (10 goloj) | ludisto = {{flago|Norvegio}} [[Erling Haaland]]<br/>plej bona juna ludisto {{flago|Hispanio}} [[Lamine Yamal]]<br/>plej bona [[golulo]] {{flago|Kaboverdo}} [[Vozinha]]<br/>honorigo pro [[honesteco]] {{NorvegioFB}} | ĝisdatigita = 2019-07-20 1:08 h }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] [[Dosiero:The field at Azteca Stadium in Mexico City during the opening ceremony of the 2026 World Cup.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en la [[Stadiono Azteka]] dum la malferma ceremonio}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estis la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono okazis de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. La teamo de [[Hispana nacia teamo de futbalo|Hispanio]] venkis en finalo kontraŭ tiu de [[Argentina nacia teamo de futbalo|Argentino]] je 1:0 golo en plilongigita matĉo de 120 minutoj, kaj gajnis la Mondpokalon duan fojon. Jam la antaŭan tagon, la [[Hispana nacia teamo de futbalo|angla teamo]] superis la [[Franca nacia teamo de futbalo|francan teamon]] en spektakla matĉo de 6:4 goloj, kaj sekurigis al ŝi la trian lokon. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estis gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estis la unua lando, kiu jam gastigis tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estis la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigis unuafoje. La ĉampioneco estis la unua kiu prezentis 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68-a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17-an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazis en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazis en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazis de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=la 23-an de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams (5 opcioj de FIFA por Mondpokalo de 48, 40 aŭ 32 teamoj)|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10-a de januaro 2017|publisher=[[Yahoo!]] Sports, agentejo [[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18-a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17-a de junio 2023|access-date=17-a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18-an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. ==Polemikoj== Dekomence estis protestoj pro longaj distancoj inter urboj de sidejoj kaj stadionoj, laŭlonge de tri vastaj landoj, nome [[Kanado]], [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Al tio aldoniĝis protestoj pro politikaj decidoj fare de usonaj aŭtoritatoj, kiel estis malpermeso de eniro en la lando de somalia arbitro, malpermeso de tranoktado por la membroj de la [[irana nacia teamo de futbalo|irana teamo]], ktp. La plej akra decido kaj sekvaj protestoj okazis kiam [[Donald Trump]] premis la prezidanton de [[FIFA]] [[Gianni Infantino]] nuligi la ruĝan karton montritan al usona futbalisto [[Folarin Balogun]] dum matĉo kontraŭ [[Bosnio kaj Hercegovino]] por ke tiu povu ludi en sekva matĉo kontraŭ la teamo de [[Belgio]].<ref>Jesús Sérvulo González [https://elpais.com/deportes/mundial-futbol/2026-07-06/la-injerencia-de-trump-ante-la-fifa-provoca-un-escandalo-en-el-mundial-el-presidente-de-ee-uu-admite-que-llamo-a-infantino-para-que-se-revisara-la-tarjeta-roja-a-balogun.html La injerencia de Trump ante la FIFA provoca un escándalo en el Mundial: el presidente de EE UU admite que llamó a Infantino para que se revisara la tarjeta roja a Balogun], [[El País]], Washington - 06 JUL 2026 - Alirita la 7an de julio 2026</ref> == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], New Brunswick |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 6:0 || '''9''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 2:3 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:3 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:6 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 7:3 || '''7''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 8:3 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc;" | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 6:5 || '''4''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 2:10|| '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 7:1 || '''7''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 6:3 || '''7''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 2:8 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 8:4 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc;" | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''4''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 3:5 || '''3''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 10:4 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 4:2 || '''6''' |-style="background-color:#ccffcc;" | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 2:2 || '''4''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:9 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 10:4 || '''7''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 7:3 || '''5''' |-style="background-color:#ccffcc;" | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 7:7 || '''4''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 2:12 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 6:2 || '''5''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 5:3 || '''5''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 3:3 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 4:10 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 5:0 || '''7''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:4 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''2''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 10:2 || '''9''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 8:7 || '''6''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 8:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:12 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 8:1 || '''9''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 6:6 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 5:7 || '''4''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 3:8 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''7''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''5''' |- style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 4:3 || '''4''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 2:11 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 6:2 || '''7''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 5:5 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 2:2 || '''4''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:4 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> ===Plej bonaj triaj teamoj=== {|class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Grupo!! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" |- style="background-color:#ccffcc;" |-style="background-color:#ccffcc | 1|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || K || 4:3 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || F || 7:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 3|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || L || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 4|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || E || 2:2 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 5|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}} || B || 5:6 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 6|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || J || 5:7 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 7|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || D || 2:4 || '''4''' |-style="background-color:#ccffcc | 8|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || I || 8:6 || '''3''' |-style="background-color: | 9|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}} || G || 3:3 || '''3''' |-style="background-color: | 10|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || A || 2:3 || '''3''' |-style="background-color: | 11|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}} || C || 1:4 || '''3''' |-style="background-color: | 12|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}} || H || 3:4 || '''2''' |} == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | '''{{ArgentinoFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || 2 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | G2 || style="text-align: left;" | '''{{Egiptio}}''' || 1 (4) |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | '''{{KolombioFB}}''' || style="width:3em;" | 1 |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 0 |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|0|'''{{FrancioFB}}'''|1 |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|1|'''{{MarokoFB}}'''|3 |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|0|'''{{HispanioFB}}'''|1 |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|1|'''{{BelgioFB}}'''|4 |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|1|'''{{NorvegioFB}}'''|2 |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|2|'''{{AnglioFB}}'''|3 |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |'''{{ArgentinoFB}}'''|3|{{Egiptio}}|2 |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |'''{{SvislandoFB}}'''<small>^P</small>|0 (4)|{{KolombioFB}}|0 (3) <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |'''{{FrancioFB}}'''|2|{{MarokoFB}}|0 |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |'''{{HispanioFB}}'''|2|{{BelgioFB}}|1 |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |{{NorvegioFB}}|1|'''{{AnglioFB}}'''<small>^P</small>|2 |[[11-a de julio]] - [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]] |'''{{ArgentinoFB}}'''<small>^PL</small>|3|{{SvislandoFB}}|1 <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{FrancioFB}}|0|'''{{HispanioFB}}'''|2 |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{AnglioFB}}|1|'''{{ArgentinoFB}}'''|2 <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |'''{{HispanioFB}}'''|1|{{ArgentinoFB}}|0 <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |'''{{AnglioFB}}'''|6|{{FrancioFB}}|4 }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] 6hwv7an0t813226q26rkn8mq3on0aua 0 929555 9441656 9290622 2026-07-30T07:27:39Z Sj1mor 12103 9441656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Viktor ULLMANN''' (ankaŭ: ''Victor Ullmann''; naskita la 1-an de januaro 1898 en [[Teŝino|Teschen]], [[Aŭstrio-Hungario]]; murdita la 18-an de oktobro 1944 en [[Auschwitz-Birkenau]]) estis aŭstra kaj ĉeĥa komponisto komponisto, dirigento kaj pianisto de juda deveno. En muziko, lin influis [[Schoenberg]] kaj [[Alban Berg]], kaj post 1935, li evoluigis sian propran esprimplenan stilon; entute, li estas la aŭtoro de pli ol 40 verkoj. En la 1990-aj jaroj, la verkoj de Ullmann, inkluzive de la operoj "La Falo de la Antikristo", "Kanto de Amo kaj Morto", kaj "La Imperiestro de Atlantido", estis vaste prezentitaj en Aŭstrio, Germanio, Ĉeĥio, Britio kaj Usono. == Vivo == Li naskiĝis en la regiono [[Silezio]] de la [[Aŭstria-Hungara Imperio]]. Liaj gepatroj, ambaŭ de juda deveno, konvertiĝis al [[katolikismo]] antaŭ lia naskiĝo, do Viktor estis baptita kaj edukita en la kristana kredo. Lia patro, kiel multaj judaj konvertitoj, sekvis militistan karieron kaj atingis la rangon de [[kolonelo]] dum la [[Unua Mondmilito]].<ref name="Jewish Renaissance">{{cite journal|title=When Death Went on Strike|author=Michael Haas|journal=Jewish Renaissance|date=October 2012|volume=12|issue=1|pages=38–39}}</ref><ref name="Schiff">''New York Times'': [https://www.nytimes.com/2003/03/23/arts/music-a-musical-postcard-from-the-eye-of-the-nazi-storm.html David Schiff, "A Musical Postcard From the Eye of the Nazi Storm," 23 March 2003], accessed 29 March 2010</ref> Li frekventis bazlernejon en Teŝino kaj en 1909 translokiĝis al [[Vieno]]. Tie li diplomiĝis en mezlernejo, samtempe studante muzikteorion sub la gvido de D-ro Josef Pohlaneur. Post la fino de la [[Unua Mondmilito]], li trejniĝis kiel pianisto kun Eduard Steuermann kaj ankaŭ eniris la komponistan seminarion gvidatan de [[Arnold Schoenberg]]. En majo 1919, post edziĝo kun praga judino, Martha Koref, li translokiĝis al [[Prago]] kaj fariĝis dirigento ĉe la Nova Germana Teatro. Dum ĉi tiu tempo, Ullmann verkis siajn unuajn komponaĵojn, inkluzive de ''Die Schoenberg Variations'', kies [[premiero]] en 1929 ĉe la Ĝeneva Muzika Festivalo altiris kritikan atenton al lia talento. De 1929 ĝis 1931 li laboris kiel komponisto kaj dirigento en [[Zuriko]], kaj dum la sekvaj du jaroj li estris [[Antropozofia Societo|antroposofian]] librejon en [[Stutgarto]]. En 1933 li revenis al Prago, kie li laboris kiel muzikinstruisto, ĵurnalisto, kaj kreis pliajn komponaĵojn. Post la germana okupacio de [[Bohemio]] kaj [[Moravio]], oni trudis restriktojn al homoj de juda deveno. En 1942, li estis deportita kun sia familio al la koncentrejo [[Theresienstadt]]. Ankaŭ tie li restis aktiva kiel muzikisto, verkante pluajn muzikajn verkojn, kiujn amikoj savis de detruo (inkluzive de la opero ''La Imperiestro de Atlantido'').<ref>{{Cite book|last=Brown|first=Kellie D.|title=The sound of hope: Music as solace, resistance and salvation during the holocaust and world war II|publisher=McFarland|year=2020|isbn=978-1-4766-7056-0|pages=95}}</ref> La 16-an de oktobro 1944, li estis transportita al la germana koncentrejo Auschwitz-Birkenau, kie li pereis baldaŭ poste en la gasĉambro. == Muzika verkado == Antaŭ la tempo de lia deportado, lia katalogo de verkoj atingis opus numeron 41 kaj inkluzivis, interalie, tri pliajn pianajn sonatojn, literciklojn bazitajn sur diversaj poetoj, operojn, kaj la [[Pianokonĉerto|Pianokonĉerton]] Op. 25, kiun li kompletigis en decembro 1939, t.e., naŭ monatojn post kiam la germanaj trupoj marŝis en [[Prago]]<nowiki/>n. La plimulto de ĉi tiuj verkoj estas perditaj; la manuskriptoj verŝajne perdiĝis dum la [[Okupacio de Ĉeĥoslovakio|okupacio]]. Dek kvin presitaj ekzempleroj de liaj komponaĵoj el inter 1936 ĝis 1942 konserviĝis. Ullmann mem eldonis ilin kaj konfidis ilin al amiko por sekureco. En la [[geto]] de [[Theresienstadt]], Ullmann restis muzike aktiva: li laboris kiel pianakompananto, organizis [[Koncerto|koncertojn]] ("Collegium musicum", "Studio für neue Musik"), verkis recenzojn pri muzikaj eventoj kaj komponis. Lia heredaĵo en Theresienstadt preskaŭ tute konserviĝis kaj inkluzivas - krom ĥoraj komponaĵoj, kantocikloj kaj [[Akompano (muziko)|akompana muziko]] - tiajn signifajn verkojn kiel liajn lastajn tri pianajn sonatojn, lian  [[Arĉa kvarteto|Arĉkvarteton]] n-ro 3, la melodramon bazitan sur la poemo "Korneto" de Rilke kaj la ĉambran operon ''La Imperiestro de Atlantido''. La monda premiero de la opero ''La Falo de la Antikristo'' (libreto de Albert Steffen, 1935) estis origine planita por Vieno. Tiutempe, Ullmann ricevis la Premion Emil Hertzka por la dua fojo pro sia preskaŭ duhora opero. Intertraktadoj kun la direktoro de la [[Viena Ŝtata Operejo]], [[Felix Weingartner]], estis survoje. Tamen, tio neniam realiĝis: la [[premiero]] finfine okazis 60 jarojn poste en [[Bielefeld]]. "La Imperiestro de Atlantido" ne premieris ĝis 1975 en adaptita versio en Amsterdamo. La unua prezentado, kiu kiel eble plej fidele aliĝis al la originala manuskripto, okazis en 1989 ĉe la Neukölln-Opero en Berlino. Ekde 1993 eblas prezenti la originalan version de la opero, kiun kompilis la muzikologo Ingo Schultz kun la helpo de Karel Berman kaj lia rollibro Theresienstadt kaj kiu formas la bazon de la produktado de Herbert Gantschacher por ARBOS - Societo por Muziko kaj Teatro. STUDIO MATOUŠ el Prago faris studioregistraĵon de ĉi tiu produktaĵo, kiu ankaŭ uzis la originalan titolon de Ullmann "La Imperiestro de Atlantido aŭ La Rifuzo de Morto", en 1994, kaj ĝi estis publikigita en 1995.  ARBOS - Societo por Muziko kaj Teatro ankaŭ produktis vivan registraĵon de la premiero de la opero en Theresienstadt la 23-an de majo 1995.  Jaron antaŭe, KD-registraĵo kun la [[Gewandhausorchester Leipzig|Gewandhaus-Orkestro de Leipzig]] dirigentita de Lothar Zagrosek estis publikigita de [[Decca Records|Decca]], sed ĝi ne uzis la originalan partituron, sed versio por granda orkestro estis registrita. La Simfonio n-ro 2 en D-maĵoro estis prezentita en Zuriko la 9-an de oktobro 1994. Tamen, ĝi ne ekzistas kiel plene disvolvita [[simfonio]]. Prefere, ĝi estis origine verkita kiel la Sepa Piana Sonato, sed Ullmann provizis ĝin per tiom da precizaj instrumentaj markoj, ke la komponaĵo donas la impreson de mallonga partituro. En la orkestra aranĝo de Bernhard Wulff, la verko estis premierita kiel la Simfonio n-ro 2 ĉe la Tagoj de la Muzikakademio de Baden-Virtembergo "Al la Viktimoj de Perforto" en Stutgarto en 1989, dirigentita de Gerd Albrecht, kaj poste registrita sur KD. La verko, kiel [[testamento]] pri la [[Rezistomovado|rezisteco]] de Ullmann, havis potencan efikon.<ref>{{Cite news|last=Adler|first=Jeremy|title=Viktor Ullmanns Nachlass: Debatte um Theresienstädter Testament|language=de|work=FAZ.NET|url=https://www.faz.net/1.7259782|access-date=2021-04-08|issn=0174-4909}}</ref> Precipe en "La Imperiestro" kaj "La Korneto", li revizitis la fundamentajn demandojn de sia arta mondkoncepto, ĉi-foje kontraŭ la fono de la vivo en [[nazia koncentrejo]] : la estetikan problemon transformi ekzistantan materialon en artan formon; kaj la etikan problemon de la konstanta lukto de la menso kun materio. Li evoluigis ĉi tiun diskurson en sia plej konkreta formo en la opero "Imperiestro", per la [[parabolo]] pri la ludo de la [[imperiestro]] kun la [[morto]]. Ĉi tiu "ludo", kiu temas pri nenio malpli ol la planita neniigo de la tuta homa vivo fare de la imperiestro kaj la malhelpado de ĉi tiu plano per morto, finiĝas per la falo de la imperiestro kaj la [[vizio]] de nova kompreno pri [[vivo]] kaj morto. Per sia muzika aranĝo de ĉi tiu ŝajne temp-ligita temo, Viktor Ullmann kreis sentempan modelon pri kiel la pozitivaj fortoj de la homaro povas venki la malhomecon de iu ajn [[Tiranio|tirana]] [[reĝimo]]. == Verkaro (elektita) == * Drei Männerchöre a cappella (1919) * Lider kun Orkestro (1921) * Abendlied für Chor, Soli und Orchester (1922) * Musik zu einem Märchenspiel (1922) * Sieben Lieder mit Klavier (1923) * Streikvarteto (1923) * Sieben Lieder mit Kammerorchester (1924) * Simfonia Fantazio (1924) * Bühnenmusik zu "Der Kreidekreis" (1925, post [[Klabund]]) * Variationen und Doppelfuge über ein kleines Klavierstück von Schönberg (1925) * Triopo por lignoŝmiraĵoj (1926) * Konĉerto por Orkestro (1928, ankaŭ konata kiel ''Sinfonietta'' kaj ''Simfonio N-ro 1'') * Sieben kleine Serenaden für Gesang und 12 Instrumente (1929) * Peer Gynt (1927-1929, opero, post [[Ibsen]]) * 2. Streichquartett (1935) * Elegien für Sopran und Orchester (1935) * Der Sturz des Antichrist. Bühnenweihefestspiel en 3 Akten (1935, opero) * 1. Klaviersonato (1936) * Ĉinaj Melodramoj (1936) * Huttens letzte Tage, lyrische Symphonie für Tenor, Bariton und Orchester (1936—1937) * Missa symphonica für Chor, Soli, Orchester und Orgel (1936) * Tri ĥoroj a cappella (1936) * Oster-Kantate für gemischten kleinen Chor und 6 Instrumente (1936) * Sonata felo Viertelton-Klarinette und Viertelton-Klavier (1936) * Sechs Lieder für Sopran und Klavier (1937) * Lieder (1937, pri poemoj de [[Goethe]], [[Novalis]], [[Karl Kraus]]) * 2. Klaviersonato (1938-1939) * Geistliche Lieder für hohe Stimme und Klavier (1939-1940) * Kinderlieder (1939-1940). * Der Gott und die Bajadere für Bariton und Klavier (1940, en poemoj de Goethe) * Slawische Rhapsodie für Orchester und obligations Saksophon (1939-1940) * Klavarkoncerto (1939) * Fünf Liebeslieder für Sopran und Klavier (1939) * Lieder des Prinzen Vogelfrei (1940, en poemoj de [[Nietzsche]]) * 3. Klaviersonato (1940) * Drei Sonette aus dem Portugiesischen für Sopran und Klavier (1940, en poemoj de Rilke) * Liederbuch für Baß und Klavier (1940, surbaze de poemoj fare de [[Hafizo]]) * Krieg. Kantate für Bariton (1940) * Die Heimkehr des Odysseus (1940-1941, opero) * Six Sonnets for Sopran und Klavier (1941, surbaze de poemoj fare de [[Louise Labé]]) * Sechs Gesänge für Alt oder Bariton und Klavier (1941) * Der zerbrochene Krug (1941-1942, opero, surbaze de [[Kleist]]) * Drei Lieder für Bariton und Klavier (1942) * 4. Klaviersonato (1941) * Sonate für Violine und Klavier * Konzertarie (1942, bazita sur poemoj de Goethe). * Drei Lieder für Bariton (1942) * 3. Streichquartett (1943) * Herbst für Sopran und Streichtrio (1943, surbaze de la poemoj de [[Trakl]]) * Lieder der Tröstung für tiefe Stimme und Streichtrio (1943) * Zehn jiddische und hebräische Chöre (1943) * Bühnenmusik zu einem Francois-Villon-Spiel (1943) * Wendla im Garten für Singstimme und Klavier (1943) * 5. Klaviersonato (1943) * Hölderlin-Lieder für Singstimme und Klavier (1943—1944) * Merga. Kantate für Mezzo-Sopran und Klavier (1943) * 6. Klaviersonato (1943) * Der Mensch und sein Tag. 12 Lieder für Singstimme und Klavier (1943) * Chansons des enfants francaises für Stimme und Klavier (1943) * Drei chinesische Lieder für Singstimme und Klavier (1943) * La Imperiestro de Atlantido, aŭ Morto Abdikas ^[germana] (1943–1944, opero) * Don Quijote. Ouverture für Klavier (1943) * Drei jiddische Lieder für Singstimme und Klavier (1944) * Die Weise von Liebe und Tod. 12 Stücke für Sprecher und Orchester oder Klavier (1944, post Rilke) * 7. Klaviersonate (1944); originala titolo: ''Theresienstadt Sketchbook'' ; orkestrita de Bernard Wolff ^[angla] prezentita kiel ''Simfonio n-ro 2'' * Abendphantasie für Singstimme und Klavier (1944, post [[Hölderlin]]) * Drei hebräische Knaben-Chöre (1944) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} <!--* {{IMSLP|author=Ullmann, Viktor}}--> * [http://collections.jewishmuseum.cz/index.php/Search/Index?search=viktor+ullmann Documents about Viktor Ullmann] in the collection of the [http://www.jewishmuseum.cz Jewish Museum Prague]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110423021951/http://www.jewishmuseum.cz/ |date=2011-04-23 }} * {{DNB|119065193}} * [https://viktorullmannfoundation.com/ Viktor Ullmann Foundation] * [https://web.archive.org/web/20020621161104/http://mitglied.lycos.de/mwiener/ullmann/ullmann.htm Ullmann biography and list of works] * [http://www.musica-reanimata.de/ Musica Reanimata] (pri komponistoj persekutitaj de la nazia reĝimo) * [http://www.jmi.org.uk/ Jewish Music Institute] * [http://www.terezinmusic.org/ Music of Theresienstadt] * [http://claude.torres1.perso.sfr.fr/Terezin/index.html Comprehensive discography of Terezin Composers by Claude Torres] * [http://orelfoundation.org/index.php/composers/article/viktor_ullmann/ The OREL Foundation- Viktor Ullmann biography, as well as links to bibliography, works, discography and media] * [http://www.romantic-robot.com Further reading and listening on] Terezín: The Music 1941-44 * [https://web.archive.org/web/20120403031229/http://holocaustmusic.ort.org/places/theresienstadt/ullmann-victor/ Biography at World ORT's Music and the Holocaust] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Ullmann, Viktor}} [[Kategorio:Aŭstro-hungaraj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Ĉeĥaj dirigentoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj operkomponistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj muzikpedagogoj]] as86y3z6yvn0qv3swsqb5lgnzu8kmf0 2 929827 9441236 9440785 2026-07-29T12:44:23Z Nvss132 224431 9441236 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Vaclav Cimr I.J. Singer<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 '''Israel Joshua SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la 30-an novembro 1893 en Biłgoraj kaj m. la 10-an de februaro 1944 en Manhattan) estis pola-usona verkisto. Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis rabenoj kaj lia pli juna frato estis la verkisto Isaac Bashevis Singer.[https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J] iĜis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''Forverts.''<ref>https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la 23-a Universala kongreso de Esperanto en Krakovo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' estis publikigita en 1927.<ref>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj industriistoj en Lodzo'','' estis eldonita inter 1934-1935.<ref>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de korinfarkto ĉe sia apartamento sur Riverside Drive.<ref>https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-star-obituary-for-i-j/48427466/</ref> Verkoj * ''Shtol un Ayzn'' (''Ŝtalo kaj fero,'' romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * ''Di'' ''brider Ashkenazi'' (''La fratoj Aŝkenazi,'' romano, 1934) * ''Khaver Nakhmen'' (romano, 1938) * ''Di'' ''mishpokhe Karnovski'' (''La familio Karnovski,'' romano, 1943) * ''Fun a Velt Vos iz Nishto Mer'' (''El mondo kiu jam ne ekzistas,'' memoraĵoj) 0a1nmo38gbznd30ekegz039c7m0y1nu 9441244 9441236 2026-07-29T12:56:19Z Nvss132 224431 9441244 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Vaclav Cimr I.J. Singer<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 '''Izraelo Joŝuo SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la 30-an novembro 1893 en Biłgoraj kaj m. la 10-an de februaro 1944 en Manhattan) estis pola-usona verkisto. Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis rabenoj kaj lia pli juna frato estis la verkisto Isaac Bashevis Singer.[https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J] Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en Varsovio kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''Forverts.''<ref>https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la 23-a Universala kongreso de Esperanto en Krakovo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' estis publikigita en 1927.<ref>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj industriistoj en Lodzo'','' estis eldonita inter 1934-1935.<ref>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de korinfarkto ĉe sia apartamento sur Riverside Drive.<ref>https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-star-obituary-for-i-j/48427466/</ref> Verkoj * ''Shtol un Ayzn'' (''Ŝtalo kaj fero,'' romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * ''Di'' ''brider Ashkenazi'' (''La fratoj Aŝkenazi,'' romano, 1934) * ''Khaver Nakhmen'' (romano, 1938) * ''Di'' ''mishpokhe Karnovski'' (''La familio Karnovski,'' romano, 1943) * ''Fun a velt vos iz nishto mer'' (''El mondo kiu jam ne ekzistas,'' memoraĵoj) 0q4rm3uv18p6n9nu1z9shfhd6lmuvp0 9441277 9441244 2026-07-29T13:28:10Z Nvss132 224431 9441277 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Vaclav Cimr David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 54zyh0lprwp7hdzrq9pb569ahktmwfy 9441478 9441277 2026-07-29T19:13:06Z Nvss132 224431 9441478 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Vaclav Cimr David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 spi05w3kuu21fy2azpav6f3uyvvh0bl 0 931348 9441566 9304155 2026-07-30T04:43:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441566 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de naskiĝo= [[1945]]}} '''Angelika LANDMANN''' (naskiĝinta en [[1945]]) estas [[germanio|germana]] [[turkologio|turkologino]] kaj eldonistino. Docentis ŝi ĉe la [[universitato de Heidelberg]], je la seminario de orientalaj lingvoj. <ref>[https://heibib.ub.uni-heidelberg.de/search/AuthorityRecord/767911938 personoj rilataj al la hajdelerga altlernejo]</ref><ref>[https://www.ori.uni-heidelberg.de/md/ori/islamwissenschaft/veranstaltungen/symposium_programm.pdf simpozio por Angelika Landmann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240518061518/https://www.ori.uni-heidelberg.de/md/ori/islamwissenschaft/veranstaltungen/symposium_programm.pdf |date=2024-05-18 }} - en majo 2022</ref>[[File:Angelika Landmann, Türkisch Kurzgrammatik.jpg|thumb|etgramatiko de la turka, fare de Angelika Landmann]]Landmann furoris per eldonado de utilaj lernolibroj de idomoj apartenantaj al la [[tjurka lingvaro]]. Ŝi estis disĉiplo de [[Annemarie von Gabain]]. En 2009 ŝi novaranĝis la al gramatikaĵoj orientitan lernolibron de [[Herbert Jansky]] ''Lehrbuch der türkischen Sprache'' (1943), sub la titolo ''Türkisch. Grammatisches Lehrbuch für Anfänger und Fortgeschrittene''. Jam antaŭe, en 1986, ŝi prizorgis la lastan kaj iel modernigitan eldonon de la jansky-an originalon. Por unuopaj tjurkaj lingvoj ŝi publikigis etgramatikojn, ĉe la eldonejo Harrassowitz en [[Wiesbaden]]. ==Verkoj (elekto)== *1981: ''Akifiye - Büyükçamurlu: Ubychen-Dörfer in der Südost-Türkei. Teil 2: Untersuchungen zu Partnerwahl und Hochzeitsbrauchtum'' (disertacio Heidelberg, 1979; =Ethnographie der Tscherkessen, 2), Heidelberg 1981, ISBN 3-88326-149-1<ref>Dua parto de monografiaro kies unuan parton elfaris Ulrich Landmann: ''Akifiye - Büyükçamurlu: Ubychen-Dörfer in der Südost-Türkei. Teil 1: Ökosituation, Einwohnerschaft, Siedlungsbild und Gebäudeformen (disertacio Heidelberg 1980; =Ethnographie der Tscherkessen, 1), Heidelberg 1981.</ref> *2009: [[turka lingvo|Türkisch]]: Kurzgrammatik *2009: Türkisch: grammatisches Lehrbuch für Anfänger und Fortgeschrittene (tria eldono plitaŭgigita en 2015, ISBN 978-3-447-1-517-0, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden) *2009: Türkisch: Tabellen zur Deklination und Konjugation *2010: [[uzbeka lingvo|Usbekisch]]: Kurzgrammatik *2011: [[kirgiza lingvo|Kirgisisch]]: Kurzgrammatik *2012: [[kazaĥa lingvo|Kasachisch]]: Kurzgrammatik *2012: [[ujgura lingvo|Uighurisch]]: Kurzgrammatik *2013: [[azerbajĝana lingvo|Aserbaidschanisch]]: Kurzgrammatik *2013: [[turkmena lingvo|Turkmenisch]]: Kurzgrammatik *2014: [[ĉuvaŝa lingvo|Tschuwaschisch]]: Kurzgrammatik *2014: [[tatara lingvo|Tatarisch]]: Kurzgrammatik *2015: [[baŝkira lingvo|Baschkirisch]]: Kurzgrammatik *2016: [[jakuta lingvo|Jakutisch]]: Kurzgrammatik *2017: [[tuva lingvo|Tyvanisch]]: Kurzgrammatik ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/1041896530 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Landmann, Angelika}} [[kategorio:Germanaj filologoj]] [[kategorio:Virinoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1945]] [[kategorio:Universitato de Hajdelbergo]] {{Unua}} hd9oc3pbqmb10wizizinl85al2vuy2k 0 931724 9441455 9335622 2026-07-29T18:29:46Z Sj1mor 12103 9441455 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Paŭrako |koloro = pink |dosiero = Common pauraque (Nyctidromus albicollis yucatanensis) Orange Walk.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = ''N. a. yucatanensis'' en Belizo<br/>[[File:Common Pauraque (Nyctidromus albicollis) (W NYCTIDROMUS ALBICOLLIS R1 C8).ogg|thumb|center|Paŭraka kanto, registrita en Peruo]] |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Kaprimulgoformaj]], ''Caprimulgiformes'' |familio = [[Kaprimulgedoj]], ''Caprimulgidae'' |genro = ''[[Nyctidromus]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1838 |specio = '''Paŭrako''', ''N. albicollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Nyctidromus albicollis'' |volume=2020 |article-number=e.T22689731A168860360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22689731A168860360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Nyctidromus albicollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789) |sinonimo = |komunejo = Nyctidromus albicollis |mapo de vivoteritorioj = Nyctidromus albicollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Paŭrako''' (''Nyctidromus albicollis'', laŭ kio ankaŭ ''Blankakola kaprimulgo'') estas specio de kaprimulgoj en la kaprimulga familio [[Kaprimulgedoj]], unu el du birdospecioj en la [[genro]] ''[[Nyctidromus]]''. Ili reproduktiĝas en la subtropikaj kaj tropikaj regionoj de [[Ameriko]], kaj escepte la plej nordaj birdoj ili estas tre loĝantaj (nemigrantaj) la tutan jaron.<ref name=cleere1998>{{cite book |last1=Cleere |first1=Nigel |year=1998 |title=Nightjars: a Guide to Nightjars and Related Nightbirds |publisher=[[Helm Identification Guides|Pica Press]] |location=Nr. Robertsbridge (East Sussex) |isbn=1-873403-48-8 }}</ref> ==Taksonomio== [[File:Common pauraque-DeNoiseAI-low-light.jpg|left|thumb|Paŭrako ripozanta en la [[Nacia Parko Manuel Antonio]].]] La Paŭrakon [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1789 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kaprimulgoj en la [[genro]]n ''[[Caprimulgus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Caprimulgus albicollis''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1789 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 2 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=1030 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656525 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "white-throated goatsucker" kiun estis priskribinta en 1783 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''. Latham ekzamenis konservitan specimenon en Londono, kiu supozeble estis veninta el [[Kajeno]], Franca Gujano.<ref>{{ cite book | last=Latham | first=John | author-link=John Latham (ornitologo) | year=1783 | title=A General Synopsis of Birds | volume=2, Part 2 | publisher=Printed for Leigh and Sotheby | location=London | pages=596–597, No. 7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33730680 }}</ref> La paŭrako estas nun metita kun la [[Antonia kaprimulgo]] en la genron ''[[Nyctidromus]]'', kiun enkondukis en 1838 la angla ornitologo [[John Gould]].<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1838 | title=Icones Avium, or figures and descriptions of new and interesting species of birds from various parts of the globe | volume=Part 2 | publisher=self | location=London | at=Plate 12 text (plates not numbered) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53498406 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Frogmouths, Oilbird, potoos, nightjars | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/nightjars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=7a de Julio 2022 }}</ref> La genronomo kombinas la [[Antikva greka|grekan]] ''nukti-'' kun la signifo "nokta" aŭ "nokt-" kun ''-dromos'' kun la signifo "-kurulo". La [[specia epiteto]] ''albicollis'' kombinas la Latinan ''albus'' kun la signifo "blanka" kun la novlatina "-collis" kun la signifo "-kola".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 277 kaj 38}}</ref> La ordinara nomo "paŭrako" eble estas onomatopea el la la ĝemanta krio de la birdo.<ref>{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link= | date=1972 | chapter=Pauraque | title=Studies of Tropical American Birds | series=Publications of the Nuttall Ornithological Club: Number 10 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttall Ornithological Club | pages=3–21 [6] | chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/57146462 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''N. a. insularis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1898 – insulo Tres Marías (ĉe okcidenta Meksiko) * ''N. a. merrilli'' [[George B. Sennett|Sennett]], 1888 – suda Teksaso (Usono) kaj nordorienta Meksiko * ''N. a. yucatanensis'' Nelson, 1901 – okcidenta, orienta Meksiko (inklude [[Jukatana Duoninsulo]]) ĝis centra Gvatemalo * ''N. a. gilvus'' [[Outram Bangs|Bangs]], 1902 – centra, orienta Panamo kaj norda Kolombio * ''N. a. albicollis'' (Gmelin, JF, 1789) – suda Gvatemalo ĝis nordokcidenta Peruo; orienta Kolombio, nordokcidenta Peruo kaj Venezuelo tra Gujanoj kaj Brazilo * ''N. a. derbyanus'' [[John Gould|Gould]], 1838 – Bolivio, centra, suda Brazilo, Paragvajo kaj nordorienta Argentino ==Aspekto== [[File:Nyctidromus albicollisDF28N04B1.jpg|thumb|left|270px|''Nyctidromus albicollis'', [[Louis Agassiz Fuertes]], 1926]] Tiu ĉi mezgranda kaprimulgo estas 22–28 cm longa kaj havas du kolorajn morfojn, la plumaro estas diverskolora grizbruna aŭ ruĝbruna. Ĝi estas longvosta kaj havas larĝajn rondajn flugilojn. La sablokoloraj "okulringo" kaj "vizaĝa strio" kontrastas kun la ruĝecaj flankoj de la vizaĝo.<ref name=cleere1998/> La plenkreska maskla paŭrako havas blankan bendon proksime al la flugilpintoj, kaj la eksteraj vostoplumoj estas plejparte blankaj. La flugilbendo de la femalo estas pli mallarĝa kaj la blanko en la ekstera vosto estas pli limigita. Ekzistas sep subspecioj de la paŭrako, kiuj diferencas laŭ grandeco kaj grizeco.<ref name=cleere1998/> La kanto de la maskla paŭrako estas tre varia, sed inkluzivas fajfan ''ŭiu ŭiu'' mallaŭtan ''puk-puk'' kaj ''ŭip'' elsendita dum la pariĝa flugado dum ĝi flugetas ĉirkaŭ la ino. Ŝia krio estas rapida sinsekvo de ''ŭip''-sonoj.<ref name=cleere1998/> ==Distribuado kaj ekologio== La reprodukta teritorio de la paŭrako etendiĝas de suda [[Teksaso]] ĝis la malsupra regiono de la rivero [[Paraná]]. Plej multaj populacioj estas tutjaraj loĝantoj, kvankam la usonaj reproduktuloj (''N. a. merrilli'') povas travintri en orienta Meksiko.<ref name=cleere1998/> Ĉe la suda fino de sia teritorio, la subspecio ''N. a. derbyanus'' etendiĝas de centra kaj suda [[Brazilo]] ĝis la apudaj partoj de [[Bolivio]], kaj tra [[Paragvajo]] ĝis norda [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]]. Eĉ la plej sudaj birdoj ŝajnas esti nemigrantaj, sed ĉe la limo de sia teritorio la specio estas nur malofte distribuita. Ekzemple, ĝi ne estas registrita kiel reproduktiĝanta en la provinco [[Entre Ríos]] (Argentino) kaj ĝi estas malofta en [[Rio Grande do Sul]] (Brazilo); pri ĝia ĉeesto en Urugvajo same malmulte estas konata, krom ke populacio de iom grando troviĝas laŭlonge de la rivero Yaguarón en la regiono Cuchilla de Mangrullo.<ref name=Azpiroz2008>{{cite journal |last1=Azpiroz |first1=Adrián B. |last2=Menéndez |first2=José L. |year=2008 |title=Three new species and novel distributional data for birds in Uruguay |journal=[[Bulletin of the British Ornithologists' Club|Bull. B.O.C.]] |volume=128 |issue=1 |pages=38–56}}</ref> [[File:Nest and eggs of Nyctidromus albicollis.jpg|thumb|left|La du rozkoloraj ovoj de la paŭrako estas demetitaj rekte sur la teron aŭ folirubon.]] Ĝi troviĝas en malfermaj [[arbaro]]j/[[herbejo]]j, sed ankaŭ en veprejoj kaj kultivejoj. Ĉi tiu specio havas longajn krurojn (laŭ la normoj de kaprimulgoj) kun nudaj tarsoj, kaj estas pli surtera ol la plej multaj el siaj parencoj. Se ĝenata, ĝi foje kuras anstataŭ flugi, kaj ĝi ofte ripozas sur vojoj kaj padoj. Ĝenerale, ĝi preferas miksitan vivejon, kiu ofertas dense vegetaĵarajn kaŝejojn - ideale arbaron - por la tago, same kiel malferman pejzaĝon - eble eĉ riverojn aŭ malsekejojn - por ĉasi nokte. La paŭrako estas [[noktula]], kiel aliaj kaprimulgoj, kaj komencas flugi ĉe krepusko. Kiel siaj parencoj, ĝi manĝas insektojn kaptitajn dumfluge, kutime per muŝkaptado de malalta ripozejo, sed ankaŭ per manĝoserĉado sur malferma tero.<ref name=cleere1998/><ref name=Accordi2006>{{cite journal |last1=Accordi |first1=Iury Almeida |last2=Barcellos |first2=André |year=2006 |title=Composição da avifauna em oito áreas úmidas da Bacia Hidrográfica do Lago Guaíba, Rio Grande do Sul |trans-title=Bird composition and conservation in eight wetlands of the hydrographic basin of Guaíba lake, State of Rio Grande do Sul, Brazil |journal=Revista Brasileira de Ornitologia |volume=14 |issue=2 |pages=101–115 |language=Portuguese, English|url=http://www4.museu-goeldi.br/revistabrornito/revista/index.php/BJO/article/download/2402/pdf_354 }}</ref> Neniu nesto estas farita; la du longformaj kaj elipsaj rozkoloraj ovoj estas demetitaj sur la nudan grundon aŭ folirubon. Iafoje nur unu ovo estas demetita.<ref>{{Cite journal|last1=Guilherme|first1=Edson|last2=Lima|first2=Jônatas|date=2020-09-21|title=Breeding biology and morphometrics of Common Pauraque Nyctidromus a. albicollis in south-west Amazonia, and the species' breeding season and clutch size in Brazil|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=140|issue=3|doi=10.25226/bboc.v140i3.2020.a7|s2cid=221823941|issn=0007-1595|doi-access=free}}</ref> Ne tutmonde minacata, ĝi estas konsiderata Specio [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[IUCN]].<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Nyctidromus albicollis'' |volume=2020 |article-number=e.T22689731A168860360 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22689731A168860360.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Estante adaptema specio, kiu bone toleros homan ĝenadon de la vivejo, la paŭrako fakte profitis de limigita [[senarbarigo]]. Arbohakado kreas areojn de malalta kaj sekundara kresko, en kiuj la birdoj kapablas ĉasi pli efike. Tamen, ĝi kompreneble forlasos dense konstruitajn aŭ klare disigitajn lokojn, kaj, krome, ĝi estas tre vundebla al [[predado]] fare de sovaĝiĝintaj hundoj kaj katoj, malaperante de areoj kie ĉi tiuj damaĝbestoj abundas.<ref name=Ingels1999>{{cite journal |last1=Ingels |first1=J. |last2=Oniki |first2=Y. |last3=Willis |first3=E.O. |year=1999 |title=Opportunistic adaptations to man-induced habitat changes by some South American Caprimulgidae |language=English, Portuguese|journal=Revista Brasileira de Biologia |volume=59 |issue=4 |pages=563–566 |doi=10.1590/S0034-71081999000400005 |url=http://www.scielo.br/pdf/rbbio/v59n4/v59n4a04.pdf |pmid=23505644 |doi-access=free }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nyctidromus albicollis}} {{Wikispecies|Nyctidromus albicollis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kaprimulgoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] rpyjns5ir1u12tb5y49lkxmahl0ibv9 0 931986 9441390 9280164 2026-07-29T16:33:58Z Sj1mor 12103 9441390 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ernst Gebhard Salomon ANSCHÜTZ''' (naskiĝinta la {{daton|28|10|1780}} en [[suhl|Suhl-Goldlauter]], mortinta la {{daton|18|12|1861}} en [[leipzig|Lepsiko]]) estis [[germanio|germana]] instruisto, organisto, vortumisto kaj komponisto. Multaj konataj popolaj kaj infanaj kantoj estis verkitaj de li, ekz. la [[kristnaskaj kantoj|kristnaska kanto]] ''O Tannenbaum''. == Vivo == Estante filo de paroĥestro pasigis la junulajn jarojn en la paroĥestrejo, kiu li ĝuis privatan instruadon. Poste li frekventis, inter 1795 kaj 1798 la [[hennebergia Gimnazio|Hennebergian Gimnazion]] je [[Schleusingen]]. Laŭ patra volo li studis teologion ĉe la [[universitato de Lepsiko]] doktoriĝonte pri filozofio en la 1802-a jaro. Jam en 1799 li ekdeĵoris instruiste ĉe ''Wendlersche Freischule'' de [[Johann Wendler]] Lepsike; sep jarojn pli malfrue li troviĝis (samurbe) je Burĝa Lernejo ĉe Morica Bastiono. Post la patra forpaso en 1806 la komunumo de Goldlauter ege deziris kiel postanton ties filon. Ĝis 1807 oni rezervis la paroĥan lokon por Anschütz la juna, sub la administrado de [[Johann Georg Tinius]], ĝis aprilo 1807. Nur tiam definitive klaris ke la filo ne posteulos la patron je Goldlauter. Anschütz bonege ludis pianon, orgenon, violoninon, violonĉelon kaj klarneton kaj lernigis al aliaj ties ludadon. Li mem studis dum pluraj jaroj la [[figurita baso|figuritan bason]] ĉe [[Johann Gottfried Schicht]] gravante inter la lepsikaj muzikistoj. En 1809 li fariĝis membro de la [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Apollo'' por kiu li malŝparis laboron. Eble pro tio li ne nomumiĝis lernejestro de la Burĝa Lernejo de [[Zittau]], kion li aspiris. Problemo lia estis la nutrado de la granda familio (kun sep infanoj): malgraŭ tio li rezignis pri verkista salajron por lernejaj libroj, por ke ili restu malmultekostaj.<ref>Peter Arfmann: [https://www.goldlauter-heidersbach.de/ihren-urlaubsort-entdecken/kultur/persoenlichkeiten-des-ortes/ "Persönlichkeiten des Ortes – Dr. Ernst Anschütz"] - municipaj paĝoj de Suhl</ref> en 1819 li krome eklaboris kiel kantoro kaj orgenisto ĉe la lepsika Preĝejo Sankta Mateo. Multaj honoruloj de Lepsiko altestimis lin, ekz. la eldonisto [[Anton Philipp Reclam]] kaj multaj muzikistoj de [[Gewandhaus]]. Dum siaj kvindek jaroj da laborado Lepsike li kolektis multajn popularajn kaj infanojn kantojn verkante mem tekstojn kaj melodiojn. Multaj kantoj estis aliaranĝitaj de li. Lia plej konata kanto ''O Tannenbaŭm'' ekzemple estis komence aĵo de [[August Zarnack]] pri trompita amanto. En 1824 ĝi fariĝis, danke al Anschütz, kristnaska kanto. La unua strofo restis netuŝita, la sekvaj estis inventitaj de Anschütz. Li eldonis la gravan porlernejan kolekton ''Musikalisches Schulgesangbuch'' ĉe Reclam-eldonejo en tri volumoj: 1824, 1828 kaj 1830). Dum 55 jarojn li skribis taglibraĵojn (1807-1861), kiuj perdiĝis en 1953 ja grandaj partoj. Li i.a. komentis la ekzekuton de [[Johann Christian Woyzeck]], kiu okazis en la 27.8.1824 sur la centra foirejo de Lepsiko. Li estis entombigita sur la Nova Johana Tombejo; je Goldlauter oni nomis straton honore al li. == Verkoj == === Kantoj (elekto) === *''Alle Jahre wieder'' (melodio alternativa), teksto: [[Wilhelm Hey]] *''Auf dem grünen Rasen'' *''Ei, ei, ei, ihr Hühnerchen'' *''Es klappert die Mühle am rauschenden Bach'' *''Fuchs, du hast die Gans gestohlen'', 1824 *''O Tannenbaum'', 1824 *''O Weihnachtszeit'' *''Wenn ich ein Vöglein wär'' *''Wer hat die schönsten Schäfchen'' ===Libretoj=== por la melodidramo ''Johann von Nepomuk'' de [[Carl Loewe]] === Libroj === * ''Musikalisches Schulgesangbuch: nach einer genauen Stufenfolge vom Leichtern zum Schwerern in drei Heften'' ** ''Erstes Heft.'' Reclam, Leipzig 1824 ([http://diglib.hab.de/drucke/un-17-1b/start.htm interrete] ** ''2. Heft.'' Reclam, Leipzig 1828 ** ''3. Heft: Ausgewählte Gesänge mit Begleitung des Pianoforte.'' Reclam, Leipzig 1830 * ''Heitere Lieder für fröhliche kindliche Sänger nebst 24 leichten Melodien.'' Schlosser, Augsburg 1849 * ''Die Leipziger Schlacht. Tagebuchaufzeichnungen.'' Hedrich, Leipzig 1924 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|116312343}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116312343 ligiloj ĉe DDB] *[https://saebi.isgv.de/biografie/Ernst_Ansch%C3%BCtz_(1780-1861) Saksia Biografio] - de Manfred Altner * [https://www.geschichte.sachsen.de/ernst-gerhard-salomon-anschuetz-5503.html "Ernst Gerhard Salomon Anschütz"] - ĉe: ''geschichte.sachsen.de'' * [https://www.thueringen-lese.de/persoenlichkeiten/a/anschuetz-ernst/ernst-gebhard-salomon-anschuetz/ ''thueringen-lese.de''] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Anschutz, Ernst}} [[kategorio:Germanaj komponistoj]] [[kategorio:Germanaj orgenistoj]] [[kategorio:Instruistoj]] [[kategorio:Germanaj framasonoj]] [[kategorio:Suhl]] [[kategorio:Mortintoj en Lepsiko]] dfcmj93r1ko6ainq3r95sne6o2zbnfb 0 933809 9441762 9440403 2026-07-30T10:15:49Z Sj1mor 12103 9441762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Austrian National Library 2018.jpg|dekstra|eta|Aŭstria nacia biblioteko (2018)]] '''Esplorbiblioteko''' estas [[biblioteko]], kiu enhavas detalan kolekton de materialoj pri unu aŭ pluraj sciencaj disciplinoj<ref>Young, Heartsill (1983). ALA Glosaro de Biblioteko kaj Informadiko. Ĉikago, IL: Usona Biblioteka Asocio. p. 188</ref>. Ĝi ĉefe celas servi la bezonojn de [[universitato]] aŭ alia institucio, kie oni faras [[Scienca esplorado|esploradon]]. Tio povas ankaŭ inkluzivi [[Akademio|akademiojn]] kaj registarajn agentejojn. Ĉar esplorbibliotekoj ofte estas fizike situas ene de universitato, la termino '''universitata biblioteko''' estas ankaŭ foje uzata. Ekzistas multaj esplorbibliotekoj, kaj ili varias multe laŭ grandeco, larĝo kaj profundo de kolektoj, dungitaro, ktp. Estas malfacile distingi esplorbibliotekojn de dokumentadcentroj, sciocentroj kaj informcentroj. Bibliotekoj nun devas havi ampleksajn ciferecajn kolektojn konsistantajn el elektronikaj ĵurnaloj, e-libroj kaj virtualaj referencservoj. Ili devas disponigi siajn katalogojn interrete, por ke uzantoj povu rapide konstati, ĉu la biblioteko havas la materialojn, kiujn ili bezonas, kaj kiam kaj kiel tiuj materialoj estos haveblaj por ilia uzo. Akademiaj bibliotekoj povas esti aŭ ''referencbibliotekoj'' , kiuj ne permesas pruntedonadon de siaj posedaĵoj, aŭ ''pruntbibliotekoj'' , kiuj pruntedonas iujn aŭ ĉiujn siajn materialojn. Kelkaj ekstreme grandaj aŭ tradicie esplorbibliotekoj estas tute referencaj en la senco, ke ili ne pruntedonas iujn ajn el siaj materialoj; la plej multaj akademiaj esplorbibliotekoj, almenaŭ en Usono , hodiaŭ pruntedonas librojn sed ne periodaĵojn aŭ aliajn materialojn. Esplorbibliotekoj ankaŭ povas esti alireblaj por la ĝenerala publiko, kiu deziras akiri profundan scion pri specifaj temoj. Ili devas certigi, ke ne ekzistas kopirajtaj problemoj kun siaj materialoj, certigi, ke kiel eble plej multe da materialo estas libere alirebla, kaj certigi, ke ĉiu esplorado, kiun ili faras, devenas de fidindaj fontoj. == Ekzemploj == Kelkaj ekzemploj de esplorbibliotekoj kiuj posedas kolektojn kiuj gravas esti utiligataj por fari seriozajn esplorojn rilate al [[Esperanto]]<ref>(eo) Humpfrey Tonkin, ''[https://www.academia.edu/128405130/Esperanto_Esploraj_prioritatoj?email_work_card=view-paper Esperanto: esploraj prioritatoj]'' (PDF - Academia.edu) , p. 93, Esperantologio / Esperanto Studies, 3(11) DOI: 10.59718/ees62843 </ref>: * [[Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Kolekto por Planlingvoj]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]], [[Vieno]] * [[Kongresa Biblioteko de Usono]] (''Library of Congress'') kvankam neoficiala [[nacia biblioteko]] de Usono, estas unu el la plej grandaj esplorbibliotekoj en la mondo. * [[Brita Biblioteko]] (''British Library''), [[Londono]] * Biblioteko de la [[Universitato de Masaĉuseco Amherst]], [[Usono]] * Biblioteko de la [[Universitato Princeton]], Usono Kelkaj publikaj bibliotekoj aŭ specialigitaj bibliotekoj kiuj funkcias sendepende sen esti aligitaj al iu ajn institucio, ankaŭ povas esti esplorbibliotekoj pro sia longa historio kaj abundaj kaj profundaj esplorkolektoj ekzemple la Esperanto-fako en la [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)|heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] ([[Antverpeno]]). == Bibliografio == (angle) Young, Heartsill. 1983. ALA Glossary of Library and Information Science. American Library Association. Chicago, IL. <nowiki>ISBN 978-0838903711</nowiki>. OCLC 8907224 == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-arkivo]] * [[Esperanto-biblioteko]] * [[Esperanto-muzeo]] ==Eksteraj ligiloj== [https://www.arl.org/ Asocio de Esplorbibliotekoj] ({{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bibliotekoj]] gfjfwm98pvthsam71k0thr7lilt3m7w 0 933863 9441660 9293013 2026-07-30T07:28:05Z Sj1mor 12103 9441660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La '''Muzikpremio Ernst von Siemens''' ({{L-de|Ernst von Siemens Musikpreis}}, ankaŭ konata kiel ''la [[Muzikpremio Siemens]]'') estas ĉiujara internacia muzika premio. Ĝi honoras la vivdaŭrajn atingojn de komponistoj, prezentistoj aŭ muzikologoj, kiuj faris elstarajn kontribuojn al la internacia muzika vivo. La ĉefa premio estas dotita per 250 000 eŭroj. Ĝi foje estas nomata la " [[Nobelpremio]] pri [[Muziko]]".  Aldone al la ĉefa premio, tri kuraĝigaj premioj por komponado (po 35 000 eŭroj) estas aljuĝitaj ekde 1990, kaj ekde 2020, du kuraĝigaj premioj por junaj ensembloj (ĝis 75 000 eŭroj ĉiu) ankaŭ estas aljuĝitaj. La muzikan premion aljuĝas la [[Bavara Akademio de Belartoj]] nome de la Muzika Fonduso Ernst von Siemens. Ĝia nomo memorigas la fondinton, la industriiston kaj [[Mecenato|artmecenaton]] [[Ernst von Siemens]] (1903–1990). La premio estis establita en decembro 1972 kaj unue aljuĝita en 1974. == Premiitoj == {{Div col|cols = 3}} * 1974 – [[Benjamin Britten]] * 1975 – [[Olivier Messiaen]] * 1976 – [[Mstislav Rostropovich]] * 1977 – [[Herbert von Karajan]] * 1978 – [[Rudolf Serkin]] * 1979 – [[Pierre Boulez]] * 1980 – [[Dietrich Fischer-Dieskau]] * 1981 – [[Elliott Carter]]<ref>{{cite news|date=3 March 1981|title=Siemens award given American|url=https://www.newspapers.com/clip/51650251/ernst-von-siemens-music-prize/|work=[[:en:The Pantagraph]]|location=Bloomington, Illinois|page=15|agency=AP|via=[[Newspapers.com]]|access-date=19 May 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804113302/https://www.newspapers.com/article/51650251/ernst-von-siemens-music-prize/|url-status=live}}</ref> * 1982 – [[Gidon Kremer]] * 1983 – [[Witold Lutosławski]] * 1984 – [[Yehudi Menuhin]] * 1985 – [[Andrés Segovia]] * 1986 – [[Karlheinz Stockhausen]] * 1987 – [[Leonard Bernstein]]<ref>{{cite news|date=11 February 1988|title=Bernstein ends tour on high note|url=https://www.newspapers.com/clip/51651027/ernst-von-siemens-music-prize-bernstein/|work=[[:en:Iowa City Press-Citizen]]|location=Iowa City|page=15|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804113254/https://www.newspapers.com/article/51651027/ernst-von-siemens-music-prize-bernstein/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=11 February 1988|title=IU gets two-thirds of Bernstein's prize|url=https://www.newspapers.com/clip/51650857/ernst-von-siemens-music-prize-bernstein/|work=[[:en:The Indianapolis Star]]|location=Indianapolis|page=46|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804113231/https://www.newspapers.com/article/51650857/ernst-von-siemens-music-prize-bernstein/|url-status=live}}</ref> * 1988 – [[Peter Schreier]] * 1989 – [[Luciano Berio]] * 1990 – [[Hans Werner Henze]] * 1991 – [[Heinz Holliger]] * 1992 – [[H. C. Robbins Landon]] * 1993 – [[György Ligeti]] * 1994 – [[Claudio Abbado]]<ref>{{cite news|last=Pasles|first=Chris|date=21 January 2014|title=Electrifying Italian conductor|url=https://www.newspapers.com/clip/51650641/abbado/|work=[[:en:Los Angeles Times]]|location=Los Angeles|page=13|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804113304/https://www.newspapers.com/article/51650641/abbado/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rhein|first=John von|date=21 January 2014|title=World-famous maestro valued for his refinement|url=https://www.newspapers.com/clip/51651567/abbado-obituary/|work=[[:en:The Morning Call]]|location=Allentown, Pennsylvania|page=A15|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020|archive-date=11 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311225602/https://www.newspapers.com/clip/51651567/abbado-obituary/|url-status=live}}</ref> * 1995 – Sir [[Harrison Birtwistle]] * 1996 – [[Maurizio Pollini]] * 1997 – [[Helmut Lachenmann]] * 1998 – [[György Kurtág]] * 1999 – [[Arditti Quartet]] * 2000 – [[Mauricio Kagel]] * 2001 – [[Reinhold Brinkmann]]<ref>{{cite news|last=Eichler|first=Jeremy|date=14 October 2010|title=Reinhold Brinkmann; showed connections of music, literature|url=https://www.newspapers.com/clip/51651729/reinhold-brinkmann-obituary/|work=[[:en:The Boston Globe]]|location=Boston|page=B14|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020}}</ref> * 2002 – [[Nikolaus Harnoncourt]] * 2003 – [[Wolfgang Rihm]] * 2004 – [[Alfred Brendel]] * 2005 – [[Henri Dutilleux]]<ref name="Griffiths">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/05/23/arts/music/henri-dutilleux-modernist-composer-dies-at-97.html|author=Paul Griffiths|title=Henri Dutilleux, Modernist Composer, Dies at 97|newspaper=The New York Times|date=23 May 2013|access-date=24 May 2013|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724150240/https://www.nytimes.com/2013/05/23/arts/music/henri-dutilleux-modernist-composer-dies-at-97.html|url-status=live}}</ref> * 2006 – [[Daniel Barenboim]] * 2007 – [[Brian Ferneyhough]]<ref>{{cite news|last=Pasles|first=Chris|date=7 February 2007|title=Ferneyhough wins music prize|url=https://www.newspapers.com/clip/51652252/ernst-von-siemens-music-prize/|work=Los Angeles Times|location=Los Angeles|page=44|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804113733/https://www.newspapers.com/article/51652252/ernst-von-siemens-music-prize/|url-status=live}}</ref> * 2008 – [[Anne-Sophie Mutter]] * 2009 – [[Klaus Huber]] * 2010 – [[Michael Gielen]]<ref>{{cite news|last=Allen|first=David|date=14 March 2019|title=Michael Gielen, renowned German conductor, at 91|url=https://www.newspapers.com/clip/51651860/obituary-for-michael-andreas-giel-en/|work=The Boston Globe|location=Boston|page=C8|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804113733/https://www.newspapers.com/article/51651860/obituary-for-michael-andreas-giel-en/|url-status=live}}</ref> * 2011 – [[Aribert Reimann]] * 2012 – [[Friedrich Cerha]] * 2013 – [[Mariss Jansons]]<ref>{{cite news|last=Rhein|first=John von|date=13 April 2016|title=For esteemed conductor Mariss Jansons Munich is now his major musical base|url=https://www.newspapers.com/clip/51651438/jansons/|work=[[:en:Chicago Tribune]]|location=Chicago|page=4-3|via=Newspapers.com|access-date=19 May 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804113744/https://www.newspapers.com/article/51651438/jansons/|url-status=live}}</ref> * 2014 – [[Peter Gülke]] * 2015 – [[Christoph Eschenbach]] * 2016 – [[Per Nørgård]] * 2017 – [[Pierre-Laurent Aimard]] * 2018 – [[Beat Furrer]]<ref>{{cite news|last=Braunmüller|first=Robert|date=23 January 2018|title=Beat Furrer ist der Preisträger 2018|url=http://www.abendzeitung-muenchen.de/inhalt.ernst-von-siemens-musikpreis-beat-furrer-ist-der-preistraeger-2018.1db54b4b-47eb-48ce-8ed2-a43969edc90f.html|work=[[:en:Abendzeitung]]|location=München|language=de|access-date=30 January 2018|archive-date=16 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081625/https://www.abendzeitung-muenchen.de/inhalt.ernst-von-siemens-musikpreis-beat-furrer-ist-der-preistraeger-2018.1db54b4b-47eb-48ce-8ed2-a43969edc90f.html|url-status=live}}</ref><ref name="Dippel">{{cite news|last=Dippel|first=Roland H.|date=5 May 2018|title=Plädoyer für Live-Konzerte: Beat Furrer erhielt den Ernst-von-Siemens-Musikpreis 2018|url=https://www.nmz.de/online/plaedoyer-fuer-live-konzerte-beat-furrer-erhielt-den-ernst-von-siemens-musikpreis-2018|work=[[:en:neue musikzeitung]]|location=Regensburg|access-date=9 May 2018|archive-date=19 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019160229/https://www.nmz.de/online/plaedoyer-fuer-live-konzerte-beat-furrer-erhielt-den-ernst-von-siemens-musikpreis-2018|url-status=live}}</ref> * 2019 – [[Rebecca Saunders]]<ref>{{cite news|last=Amling|first=Ulrich|date=17 January 2019|title=Berliner Komponistin erhält Ernst-von-Siemens-Musikpreis|url=https://www.tagesspiegel.de/kultur/rebecca-saunders-berliner-komponistin-erhaelt-ernst-von-siemens-musikpreis/23874112.html|work=[[:en:Der Tagesspiegel]]|location=Berlin|language=de|access-date=17 January 2019|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022035406/https://www.tagesspiegel.de/kultur/rebecca-saunders-berliner-komponistin-erhaelt-ernst-von-siemens-musikpreis/23874112.html|url-status=live}}</ref> * 2020 – [[Tabea Zimmermann]]<ref>{{cite news|date=23 January 2020|title=Ernst von Siemens Musikpreis an Tabea Zimmermann|url=https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/ernst-von-siemens-musikpreis-an-tabea-zimmermann|work=neue musikzeitung|location=Regensburg|language=de|access-date=23 January 2020|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913045806/https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/ernst-von-siemens-musikpreis-an-tabea-zimmermann|url-status=live}}</ref> * 2021 – [[Georges Aperghis]]<ref name="nmz2">{{cite web|title=Ernst von Siemens Musikpreis 2021 an Georges Aperghis – neue musikzeitung|website=nmz|url=https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/ernst-von-siemens-musikpreis-2021-an-georges-aperghis|language=de|access-date=19 June 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618084018/https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/ernst-von-siemens-musikpreis-2021-an-georges-aperghis|url-status=live}}</ref> * 2022 – [[Olga Neuwirth]]<ref name="nmz_3">{{cite web|title=Ernst von Siemens Musikpreis geht an Komponistin Olga Neuwirth – neue musikzeitung|website=[[nmz]]|url=https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/ernst-von-siemens-musikpreis-geht-an-komponistin-olga-neuwirth|language=de|access-date=8 March 2022|archive-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309041000/https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/ernst-von-siemens-musikpreis-geht-an-komponistin-olga-neuwirth|url-status=live}}</ref> * 2023 – Sir [[George Benjamin (composer)|George Benjamin]] * 2024 – [[Unsuk Chin]]<ref name="Ernst von Siemens Musikstiftung c716">{{cite web|title=The international Ernst von Siemens Music Prize 2024 will be awarded to Unsuk Chin|website=Ernst von Siemens Musikstiftung|url=https://www.evs-musikstiftung.ch/en/news/international-ernst-von-siemens-music-prize-2024-will-be-awarded-unsuk-chin|access-date=2 February 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128095925/https://www.evs-musikstiftung.ch/en/news/international-ernst-von-siemens-music-prize-2024-will-be-awarded-unsuk-chin|url-status=live}}</ref> * 2025 – Sir [[Simon Rattle]]<ref name="j021">{{cite web|title=Ernst von Siemens Musikpreis geht 2025 an Sir Simon Rattle|website=[[NDR.de]]|date=16 January 2025|url=https://www.ndr.de/kultur/musik/klassik/Ernst-von-Siemens-Musikpreis-geht-2025-an-Sir-Simon-Rattle,ernstvonsiemens100.html|language=de|access-date=16 January 2025}}</ref><ref name="r192">{{cite web|title=Ernst von Siemens Musikpreis: Simon Rattle kurz vor seinem 70. Geburtstag geehrt|website=[[nmz]] – neue musikzeitung|date=16 January 2025|url=https://www.nmz.de/menschen/personalia/ernst-von-siemens-musikpreis-simon-rattle-kurz-vor-seinem-70-geburtstag-geehrt|language=de|access-date=16 January 2025}}</ref> * 2026 – [[Jordi Savall]]<ref name="k908">{{cite web|title=Ernst von Siemens Musikpreis 2026 geht an Jordi Savall ‒ Förderpreise Komposition an Bethan Morgan-Williams, Hovik Sardaryan und Kitty Xiao|website=[[nmz]] – neue musikzeitung|date=21 January 2026|url=https://www.nmz.de/menschen/ernst-von-siemens-musikpreis-2026-geht-jordi-savall-foerderpreise-komposition-bethan|language=de|access-date=22 January 2026}}</ref> {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} (germana kaj angla) {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj premioj en Germanio]] ka4x2mx0ca9dkuk3qi0c4i3lhvkr1w0 0 933936 9441757 9293400 2026-07-30T10:13:14Z Sj1mor 12103 9441757 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nepala apuso |koloro = pink |dosiero = House swift.jpg | dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = Dumfluge ĉe la Nacia Parko Ŝivapuri Nagarjun, Nepalo |dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Apusedoj]] ''Apodidae'' |genro = ''[[Apus (genro)|Apus]]'' |specio = '''Nepala apuso''' ''A. nipalensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apus nipalensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22686861A93129265 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22686861A93129265.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apus nipalensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1837) |vikispecio = ''Apus nipalensis'' |komunejo = ''Apus nipalensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nepala apuso''' aŭ '''Doma apodo''' (''Apus nipalensis'') estas malgranda [[birdo]], laŭ aspekto simila al [[hirundo]] aŭ [[murhirundo]]. Ĝi estas, tamen, tute nerilata al tiuj [[paseroformaj]] specioj, ĉar la [[apusoj]] estas en la ordo [[Apodoformaj]]. La simileco inter tiuj grupoj estas konsekvenco de konverĝa evoluo respegulante similajn vivmanierojn. Apusoj havas tre mallongajn krurojn, kiujn ili uzas nur por alkroĉiĝi al vertikalaj surfacoj. Ili neniam sidiĝas libervole sur la tero, kaj pasigas la plejparton de sia vivo en la aero, manĝante insektojn, kiujn ili kaptas per siaj bekoj. Ili eĉ trinkas, pariĝas kaj eĉ dormas dumfluge. La genronomo devenas el la greka απους, ''apous'', signife "sen piedoj". Ĝi troviĝas en [[Japanio]], [[Nepalo]], kaj [[Sudorienta Azio]]. Ĝi kapablas flugi longajn distancojn alterne malŝaltante hemisferojn de sia cerbo dumfluge. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de la [[Blankpuga apuso]], kun la nomo ''Apus affinis subfurcatus.''<ref>{{Cite journal |last1=Lin |first1=Jie-Ru |last2=Zhou |first2=Hua |last3=Lai |first3=Xiao-Ping |last4=Hou |first4=Yan |last5=Xian |first5=Xiao-Min |last6=Chen |first6=Jian-Nan |last7=Wang |first7=Pei-Xun |last8=Zhou |first8=Lian |last9=Dong |first9=Yan |date=2009-10-01 |title=Genetic identification of edible birds' nest based on mitochondrial DNA sequences |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0963996909001331 |journal=Food Research International |volume=42 |issue=8 |pages=1053–1061 |doi=10.1016/j.foodres.2009.04.014 |issn=0963-9969|url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == La Nepala apuso aspektas tre simila al la Blankpuga apuso.<ref name=":0">{{Cite web |last=Chantler |first=P, P |date=2020 |title=House Swift (Apus nipalensis) |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/houswi1/cur/introduction |access-date=October 9, 2023 |website=Birds of the World}}</ref> Ĝi estas malgranda birdo, sed mezgranda apuso, kun enverguro de 12,5-14,5 cm. Ĝia korpograndeco varias de 14 ĝis 16 cm kaj pezas proksimume 20-35 g. Ĉi tiu specio havas malhelan, iomete forkoforman voston. Krom la blanka pugobendo kaj blanka gorĝomakulo, la domapuso havas nigran plumaron, pli malhelan ol la Blankpuga apuso. == Taksonomio == La nomo ''Apus nipalensis'' havas du partojn. ''[[Apus (genro)|Apus]]'' estas la [[genro]] de apusoj, kaj venas el grekaj vortoj por apusoj aŭ [[hirundoj]] sen piedoj. ''Nipalensis'' referencas al [[Nepalo]].<ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref> Nuntempe oni agnoskas jenajn kvar subspeciojn de la Nepala apuso: ''Apus nipalensis nipalensis'', ''Apus nipalensis subfurcatus'', ''Apus nipalensis furcatus'', kaj ''Apus nipalensis kuntzi''. == Habitato kaj distribuado == La Nepala apuso estas tre aerema, kaj pasigas multon de sia vivo manĝante en la aero.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Chung |first1=Chun Ting |last2=Wong |first2=Hok Sze |last3=Kwok |first3=Man Long |last4=Meng |first4=Qi |last5=Chan |first5=King Ming |date=2021-02-03 |title=Dietary analysis of the House Swift (Apus nipalensis) in Hong Kong using prey DNA in faecal samples |journal=Avian Research |volume=12 |issue=1 |page=5 |doi=10.1186/s40657-021-00242-z |issn=2053-7166|doi-access=free }}</ref> La Nepala apuso ĝenerale troviĝas en Azio. Ĉiu subspecioj havas ioman diferencan distribuadon tra la kontinento.<ref name=":0" /> * ''Apus nipalensis nipalensis'' el Nepalo ĝis Sudorienta Ĉinio, Japanio, kaj partoj de Sudorienta Azio. * ''Apus nipalensis subfurcatus'' en la [[Malajzia Duoninsulo]] kaj insuloj en Sudorienta Azio. * ''Apus nipalensis furcatus'' en [[Javo]] kaj [[Balio]] en Indonezio. * ''Apus nipalensis kuntzi'' nur en [[Tajvano]]. Domapusoj vivas kaj en urbaj kaj kamparaj areoj de Azio. Ili troviĝas en la montregionoj de Nepalo kaj en urboj kaj vilaĝoj en Ĉinio kaj Vjetnamio. Ĝi troviĝis en Nordameriko nur unu fojon en 2012; ĝi estis identigita kiel domapuso post DNA-sekvencado. Tamen, ĉi tiu observado estis neakceptita, ĉar la birdo estis morta kiam trovita.<ref>{{Cite journal |last1=Szabo |first1=Ildiko |last2=Walters |first2=Kimberly |last3=Rourke |first3=James |last4=Irwin |first4=Darren E. |date=June 2017 |title=First Record of House Swift ( Apus nipalensis ) in the Americas |url=http://www.bioone.org/doi/10.1676/16-095.1 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |language=en |volume=129 |issue=2 |pages=411–416 |doi=10.1676/16-095.1 |issn=1559-4491|url-access=subscription }}</ref> == Kutimaro == Domapusoj havas du ĉefajn nestareojn: en klifoj aŭ en urbaj areoj.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Nguyên quang |first1=Phach |last2=Voisin |first2=Jean-François |last3=Lâm Ngoc |first3=Tuân |date=2006 |title=Biology of the House Swift Apus nipalensis nipalensis (Hogdson) in Vietnam |url=https://www.persee.fr/doc/revec_0249-7395_2006_num_61_4_1332 |journal=Revue d'Écologie (La Terre et la Vie) |language=fr |volume=61 |issue=4 |pages=383–395 |doi=10.3406/revec.2006.1332 |issn=0249-7395}}</ref> Kiam ili nestas en urbaj areoj, ĉi tiu specio emas preferi sub tegmentaj elstaraĵoj de konstruaĵoj aŭ en tuneloj. Multaj nestas en klifoj sur enmaraj insuloj proksime de Vjetnamio. Domapusoj konstruas sian neston uzante sian salivon por malorde kunglui foliojn, branĉojn kaj plumojn. === Reproduktado === La domapuso havas unu reproduktan periodon kun, ĝenerale, du ovodemetadoj jare. La unua ovdemetado daŭras tri semajnojn. Komence de junio, ĉiuj birdidoj de la unua ovodemetado jam ekflugis. Kelkajn semajnojn poste, la dua ovodemetado eloviĝas. La lastaj birdidoj forlasas la neston meze de septembro. La grandeco de la ovodemetado povas varii, variante de unu ĝis kvin ovoj. La kovoperiodo povas daŭri de 20 ĝis 30 tagoj.<ref name=":2" /> === Manĝado === Kiel multaj hirundoj kaj apusoj, domapusoj manĝas en la aero. Ili ĉefe nutriĝas per malgrandaj organismoj, kiuj estas disigitaj tra la aero. Fekaĵanalizo malkovris, ke la dieto de dompapusoj estas preskaŭ nur el la filumo de [[artropodoj]].<ref name=":1" /> Tio ĉefe inkluzivas, sed ne limiĝas al, [[formiko]]j, [[araneo]]j, [[moskito]]j kaj [[muŝo]]j. === Voĉo === La Nepala apuso faras iun sonon ''ti-ti-ti-tititrrrrrr'',<ref name=":0" /> inter pluraj aliaj, kiel parto de sia voĉa katalogo. == Migrado == Ne multe da esplorado estis farita specife pri la migrado de la Nepala apuso. Ili estis registritaj en Norda Aŭstralio kaj Barato, indikante ian movadon dum vintro.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj|2}} * ''Swifts'' de Chantler kaj Driessens, {{ISBN|1-873403-83-6}} * {{cite book | last= Brazil | first= Mark | year= 2009| title= Birds of East Asia|publisher = A & C Black | location =London | isbn = 978-0-7136-7040-0}} * {{cite book | editor1-last= del Hoyo | editor1-first= Josep | editor2-last= Elliott | editor2-first= Andrew | editor3-last= Sargatal | editor3-first= Jordi | title= Handbook of the Birds of the World | volume= 5: ''Barn-owls to Hummingbirds'' | last= Chantler | first= Phillip | year= 1999 | chapter= Family Apodidae (Swifts) | publisher= Lynx Edicions | place= Barcelona, Spain | isbn= 84-87334-25-3 | chapter-url-access= registration | chapter-url= https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse | url-access= registration | url= https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse }} * {{cite book | last= Chantler | first= Phillip |author2=Driessens, Gerard | year= 2000| title= Swifts: A Guide to the Swifts and Treeswifts of the World |publisher = Pica Press | location = London | isbn =1-873403-83-6 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Wikispecies|Apus nipalensis}} * [http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1788&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://www.bird-research.jp/1_shiryo/seitai/himeama.pdf Bird Research - Nepala apuso] * [https://ebird.org/species/houswi1 Nepala apuso] – eBird * [https://birdsoftheworld-org.proxy3.library.mcgill.ca/bow/species/houswi1/cur/introduction Nepala apuso] – Birds of the World * ''[https://eol.org/search?utf8=%E2%9C%93&q=apus+nipalensis Apus nipalensis]'' – Encyclopedia of Life * [https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=houswi1 Nepala apuso ĉe Cornell Lab of Ornithology McCaulay Library] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apusedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Ĉinio]] 1u7flx9t9yg1rqv7g6lc4qhyxkzafz1 0 936219 9441211 9427052 2026-07-29T12:09:22Z RG72 11847 9441211 wikitext text/x-wiki {{junio}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[junio]] [[2026]]''': ;{{dato|1|06|2026}} * {{flago|Esperanto}}{{flago|Barato}} Forpasis [[Probal Dasgupta]], prezidanto de la [[Akademio de Esperanto]] kaj eksa [[Prezidanto de UEA]]. * {{flago|Etiopio}} Baloto al la Ĉambro de Popolaj Reprezentantoj okazis en [[Etiopio]]: la reganta Partio de Prospero gvidata de ĉefministro [[Abiy Ahmed]] ricevis 438 lokojn. ;{{dato|3|06|2026}} * {{flago|Sud-Koreio}} Balotoj de guberniestroj kaj urbestroj okazis en [[Sud-Koreio]]: la reganta [[Demokrata Partio de Koreio]] ricevis 12 lokojn, la opozicia [[Partio de Popola Potenco]] gajnis 4 postenojn, inkluzive tiun de urbestro de [[Seulo]]. ;{{dato|4|06|2026}} * {{flago|EU}} [[Eŭropa Parlamento]] anstataŭigis en siaj komputiloj la [[Serĉilo Google|serĉilon Google]] per [[Francio|francia]] serĉilo [[Qwant]]. ;{{dato|7|06|2026}} * {{flago|Peruo}} En dua raŭndo la prezidentan baloton en [[Peruo]] gajnis [[Keiko Fujimori]]. ;{{dato|8|06|2026}} * {{flago|Filipinoj}} Tertremo ĝis 8,1 [[Skalo de Richter|ML]] forta okazis ĉe la insulo [[Mindanao]] ([[Filipinoj]]), detruante pli ol {{unuo|3100}} konstruaĵojn kaj pereigante almenaŭ 145 homojn. ;{{dato|09|06|2026}} * {{flago|Usono}}{{flago|Kanado}}{{flago|Meksiko}} Startas la [[Futbala Mondpokalo 2026]]. ;{{dato|10|06|2026}} * {{flago|Unuiĝinta Reĝlando}} Amasaj kontraŭenmigrintaj tumultoj eksplodis en [[Belfasto]] post kiam rifuĝinto de [[Sudano]] ponardis kaj grave vundis lokanon surstrate. * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukraina flugroboto atakis kaj forbruligis en [[Sebastopolo]] [[cikloramo]]n (muzeon-panoramon) "Sieĝo de Sebastopolo", kies pentraĵojn, dediĉitajn al la defendo de la urbo fare de la rusa armeo kontraŭ eŭropaj kaj turkaj invadintoj dum la [[Krimea milito]], faris en 1901–1904 rusia pentristo [[Franz Roubaud]]. ;{{dato|11|06|2026}} * {{flago|Esperanto}}{{flago|Kroatio}} Forpasis [[Ivo Osibov]], eksa [[prezidanto de TEJO]] kaj [[ĝenerala sekretario de UEA]]. ;{{dato|18|06|2026}} * {{flago|Usono}}{{flago|Irano}}{{flago|Israelo}}{{flago|Libano}} Oni subskribis batalhalton inter [[Usono]] kaj [[Irano]], sed [[Israelo]] pluigas sian invadatakon en [[Libano]]n. ;{{dato|20|06|2026}} * {{flago|Bolivio}} La [[prezidanto de Bolivio]] deklaras [[krizostato]]n post ses semajnoj da protestoj. ;{{dato|24|06|2026}} * {{flago|Venezuelo}} [[Tertremo]] en [[Venezuelo]] okazigis almenaŭ 3 800 mortojn, pli ol dek ses mil vunditojn kaj enormajn damaĝojn. ;{{dato|29|06|2026}} * {{flago|Monako}} Unua terorisma atako en [[Monako]]: bombo en poŝta sendaĵo eksplodis ĉe domo de ukraina oligarĥo Vadim Jermolajev: li estis grave vundita, al lia edzino oni amputis ambaŭ krurojn, ilia 13-jara filo estas en hospitalo. La oligarĥo estas sub sankcioj de [[Ukrainio]] ekde 2023, lia pli aĝa filo estis akuzita de [[Estonio]] pri establo de friponaj vokcentroj. ;{{dato|30|06|2026}} * {{flago|Azerbajĝano}} [[Azerbajĝano]] malpermesis al siaj civitanoj malpli ol 16 jarojn aĝaj registriĝi je la sociaj retoj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2026| 05]] [[Kategorio:Junio laŭ jaroj]] garal272p3gyltunf6icb3i1p2cqwzh 0 936974 9441354 9318716 2026-07-29T15:28:57Z Ceancata 20778 9441354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''José María BALCÁZAR Zelada''' (naskiĝis la 17-an de januaro 1943 en Nánchoc, [[Cajamarca (regiono)|regiono Cajamarca]]) estas perua advokato kaj politikisto. Li estis [[Prezidento de Peruo|Prezidanto de Peruo]] ekde la 18-a de februaro 2026 ĝis la 28-an de julio 2026. == Kariero == Balcázar studis juron ĉe la [[Nacia Universitato de Trujillo]], diplomiĝante en 1972. Li doktoriĝis pri juro kaj politika scienco ĉe la Universitato Nacia Pedro Ruiz Gallo en 2005. Li estis membro de la [[Supera Kortumo]] de la [[Regiono Lambayeque]]. Li ankaŭ funkciis kiel provizora membro de la Supera Kortumo de Peruo, kie li estis juĝisto de la Civila Ĉambro.<ref>{{cite web|title=Desde Chiclayo, exvocal supremo opina sobre indulto a Fujimori|url=https://larcery.lamula.pe/2018/01/04/desde-chiclayo-exvocal-supremo-opina-sobre-indulto-a-fujimori/larcery/|publisher=Larcery|accessdate=18 February 2026|archive-date=26 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226064005/https://larcery.lamula.pe/2018/01/04/desde-chiclayo-exvocal-supremo-opina-sobre-indulto-a-fujimori/larcery/|url-status=live}}</ref> En la parlamentaj elektoj de 2021, Balcázar estis elektita al la [[Kongreso de Peruo|Kongreso]] por la partio Perú Libre ("Libera Peruo"). En 2022, li forlasis Perú Libre kaj fondis ĝian disiĝintan grupon, Perú Bicentenario ("Ducentjariĝo de Peruo"). Post la dissolvo de ĝia parlamenta grupo, li realiĝis al la parlamenta grupo Perú Libre en 2024, sen reiĝi partiano. Li ne kandidatiĝis por reelekto en la parlamentaj elektoj de 2026. <ref>{{cite web|title=JNE – Plataforma Electoral|url=https://plataformahistorico.jne.gob.pe/ListaDeCandidatos/ResumenHDV|publisher=Plataforma Historic|language=es|accessdate=18 February 2026}}{{Dead link|date=February 2026|bot=InternetArchiveBot}}</ref> La 18-an de februaro 2026, la tagon post la detronigo de prezidanto [[José Jerí]], Balcázar estis elektita prezidanto de la Kongreso kaj tiel ankaŭ provizora prezidanto de Peruo. Lia oficperiodo daŭris ĝis la 28-a de julio 2026.<ref>{{cite news|last=Collyns|first=Dan|date=2026-02-19|title=Leftist who defended child marriage elected as Peru's interim president|url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/19/jose-maria-balcazar-elected-peru-interim-president|work=The Guardian|access-date=2026-02-21}}</ref><ref>{{cite web|language=es|url=https://www.prensa-latina.cu/2026/02/18/parlamento-elige-hoy-nuevo-presidente-de-peru-entre-cuatro-candidatos/|title=Parlamento elige hoy nuevo presidente de Perú entre cuatro candidatos|agency=[[Prensa Latina]]|accessdate=18 February 2026|date=18 February 2026}}</ref> {{Sinsekvo |titolo= [[Prezidento de Peruo]] |dosiero= Flago-de-Peruo.svg |periodo= 2026 - 2026 |antaŭ= [[José Jerí]] |post= [[Keiko Fujimori]] }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balcazar, Jose Maria}} [[Kategorio:Prezidantoj de Peruo]] [[Kategorio:Peruaj politikistoj]] 4suyw15287zwwv3166h4dbqk9u7vajb 0 939002 9441661 9334109 2026-07-30T07:28:10Z Sj1mor 12103 9441661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Carmen KARR Alfonsetti''' ([[Barcelono]], 16-a de marto 1865 – [[Barcelono]], 29-a de decembro 1943) estis hispana ĵurnalistino, verkistino, muzikologino kaj publicistino. [[Sufrageto]], ŝi estis unu el la ĉefaj figuroj en kataluna [[feminismo]] komence de la 20-a jarcento, kune kun [[Dolors Monserdà]], kun kiu ŝi kunlaboris. Ŝi ankaŭ uzis la pseŭdonimon "Joana Romeu". == Biografio == En 1902, ŝi publikigis siajn unuajn rakontojn en ''Joventut'', subskribita per la pseŭdonimoj L'Escardot kaj Una liceista, kiuj estis sekvitaj per la prozverkoj ''Volves'', 1906, kaj ''Clichés'', 1906, ŝia plej bonkvalita verko, romano kiu temis pri la problemoj de etburĝaj virinoj, kaj la teatraĵoj ''Un rayo de sol'', 1908; ''Los idolos'', 1911; ''Caridad'', 1918. Aliaj verkoj ŝiaj estas la romano ''La vida de Joan Franch'', 1912 (aljuĝita ĉe la Floraj Ludoj kun la ''Copa del Consistorio'' kaj publikigita fare de "Lectura Popular"), kaj la rakontoj por infanoj, ''Cuentos de la abuela'' (1934), ''Garba de cuentos'' (1935), ''El libro de Puli'' (1935), ''Nick'' (1931), ''Cuentos a mis nietos'' (1932) kaj longa ktp. Carmen Karr disvolvis pli regulan ĵurnalistan karieron en la gazetaro dum la dua jardeko de la 20-a jarcento, dediĉante sin preskaŭ ekskluzive al ĝi. Ŝi kovris vastan gamon da temoj, precipe [[feminismo]]n, kaj kontribuis al diversaj publikaĵoj, tiel starigante taŭgan precedencon por la profesia ĵurnalistino, kiu ŝi fariĝos en la sekva jardeko. Naskita en fremda familio, ŝi engaĝiĝis en la kataluna kultura vivo kaj komencis kontribui al la revuo ''L'Avenç'' kaj, poste, al ''Joventut''. Ŝiaj kulturo kaj edukado helpis ŝin eniri [[ĵurnalismo]]n, kiu fariĝis maniero por esprimi siajn modernajn kaj progresemajn ideojn. Sub la pseŭdonimo Xènia, ŝi partoprenis debaton kun Eugeni d'Ors, la Xènius de La Veu de Catalunya, kaj sub sia propra nomo, ŝi publikigis artikolojn en la kataluna kaj hispana lingvoj en la gazetoj ''Diario de Barcelona'', ​​''El Día Gráfico'' kaj ''Las Provincias''. En 1906, ŝi aperis kiel ĵurnalistino en ''El Diario de Barcelona''. Ŝi estis la unua virino kiu partoprenis en la Ateneu Barcelonès, pledante por plibonigo kaj modernigo de virina edukado, kiu permesus al ili labori sur egala bazo kun viroj kaj provizus al ili signifan kulturan fundamenton. Ŝi ankaŭ postulis virinan [[balotrajto]]n kaj pledis por la rajto de fraŭlaj ​​virinoj esti memstaraj. Ŝi direktis la Virinan Pavilonon ĉe la Internacia Ekspozicio de Barcelono en 1929. ==Referencoj== {{Referencoj}} * AINAUD de LASARTE, Josep M.: "Carme Karr i Alfonsetti. Feminista : Escriptora" en Josep M. Ballarín i Monset, Josep M. Ainaud de Lasarte, Marià Busquets i Maria Guillén i Selva: ''La nostra gent. Història de Catalunya: El temps del modernisme'' (vol. 3). Esplugues de Llobregat: Plaza & Janés, 1988, p. 57-59 * AINAUD de LASARTE, Josep M.: "Carme Karr, escriptora i feminista" , Serra d'Or (Barcelona), núm. 409, januaro 1994, p. 20-23. * ARAGÓ, Narcís-Jordi: "Carme Karr a la vila morta", Revista de Girona (Gerona), n. 166, septembro-oktobro 1994, p. 6. * PESSARRODONA, Marta: "Carme Karr Alfonsetti, la Ur-feminista catalana" dins Donasses. Barcelona: Destino, p. 22-31. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 6tevt1e76oixbn5tkxbkvnn6wcm17rm 0 941985 9441742 9357175 2026-07-30T09:26:14Z Moldur 2507 9441742 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La nokto''' ({{Lang-yi|און די װעלט האט געשװיגן|t=''Un di velt hot geŝvign''}}, signifante Kaj la mondo restis silenta, {{lang-fr|La Nuit}}, {{lang-en|Night}}) estas [[Aŭtobiografio|aŭtobiografia]] [[memoraĵo]] de [[Elie Wiesel]] pri lia sperto de deportado al [[Aŭŝvico]] kun lia patro, kaj la rakonto pri lia propra postvivado en 1944 kaj 1945, ĝis la liberigo de [[Buchenwald]] fare de usonaj trupoj. Wiesel origine verkis ĝin en la jida lingvo, sed ĝi poste estis publikigita en la franca kiel ''La Nuit'' (1958). Dum la sekvaj kvindek jaroj, ĝi estis tradukita en 30 lingvojn. ''Nokto'' estas la unua parto de trilogio, sekvata de ''Tagiĝo'' (1960) kaj ''Tago'' (1961). La originala jida manuskripto, kompletigita en 1954, konsistis el 862 paĝoj kaj estis komence publikigita en sia originala lingvo en [[Argentino]] kiel ''Un di velt hot geshvign'' ("Kaj la mondo restis silenta"). Fine, Nobel-premiito [[François Mauriac]] helpis Wiesel trovi francan eldoniston. La verko estas inter la plej vaste legataj libroj pri la temo de la [[Holokaŭsto]], estis tradukita en 35 lingvojn, kaj estas parto de la [[instruplano]] en multaj okcidentaj landoj. == Fono == Komence de la libro, Wiesel priskribas la periodon post la aneksado de la distrikto [[Maramureș]], interalie, de 1941 ĝis 1943 kiel relative pacan por la juda loĝantaro, malgraŭ la jam efektivaj juraj subpremoj. En 1944, post la germana okupado de Hungario , pli ol 20 000 homoj el [[Sighetu Marmației|Sighet]], interalie, estis deportitaj al [[Ekstermejo|ekstermejoj]]; entute, inter la 16-a de majo kaj la 27-a de junio 1944, 131 641 judoj estis deportitaj el norda [[Transsilvanio]]. ''Nokto'' estas la unua en trilogio — ''Nokto'', ''[[:en:Dawn_(Wiesel_novel)|Tagiĝo]]'', ''[[:en:Day_(Wiesel_novel)|Tago]]'' — kiu markas la transiron de Wiesel dum kaj post la Holokaŭsto de mallumo al lumo, laŭ la juda tradicio komenci novan tagon ĉe vesperkrepusko. "En ''Nokto'' ," li diris, "mi volis montri la finon, la finecon de la evento. Ĉio finiĝis — homo, historio, literaturo, religio, Dio. Nenio restis. Kaj tamen ni rekomencas kun nokto." <ref>{{harvnb|Sternlicht|2003|loc=[https://books.google.com/books?id=Bf-NNeya2IcC&pg=PA29 29]}}; por la citaĵo, {{harvnb|Fine|1982|loc=29}}, citante Morton A. Reichek (Spring 1976).</ref> == Konsisto == En iom pli ol 100 paĝoj da konciza kaj fragmenta rakonto, Wiesel skribas pri sia perdo de fido kaj kreskanta abomeno pri la homaro, rerakontante siajn spertojn en la nazie establitaj getoj de sia hejmurbo Sighet, Rumanio, antaŭ ol migri tra multaj koncentrejoj. La tipa gepatra-infana rilato estas renversita: la patro estis reduktita al senhelpa estaĵo en la koncentrejoj, kaj Wiesel fariĝis lia [[Kuratoro (juro)|kuratoro]] kiel adoleskanto. Iam li eĉ senkuraĝiĝis pri li: "Mi deziras, ke mi neniam trovus lin! Se nur mi povus seniĝi de ĉi tiu morta ŝarĝo, por ke mi povu batali per mia tuta forto por mia propra vivo, zorgi nur pri mi mem... Mi tuj sentis [[Honto|honton]], honton pri mia vivo, pri mi mem." Ok tagojn post ilia alveno al Buchenwald, kiu ankaŭ estis la tago kiam lia patro mortis, la boksestro kiu distribuis la manĝaĵon al la juna Wiesel diris al li: "Ĉiu viro devas batali por sia vivo, kaj ne pensi pri iu ajn alia, eĉ ne pri sia patro. Ĉi tie ne estas patroj, fratoj aŭ amikoj. Ĉiu viro vivas aŭ mortas por si mem. Vi ne devas doni al li vian manĝaĵon; male, lia manĝaĵo apartenas al vi." Dum la liberigo de [[Buchenwald]], kiam usonaj fortoj alvenis al la tendaro en aprilo 1945, Wiesel estis nur 16-jaraĝa, tro malfrue por sia patro, kiu mortis tri monatojn antaŭe en la lito sub li, post kiam li estis grave batita pro laŭta parolado kaj voko al sia filo dum nomalvoko. Tiu ĉi evento estas priskribita en lia libro kun doloro kaj dramo: "Mi ne plenumis lian lastan peton, kiun mi faris al li en lia mortmomento ... Mi neniam, neniam pardonos min mem, mi neniam pardonos la mondon, kiu naskigis la diablon en mi, kiu naskigis la plej bestajn instinktojn en mi." Dum la jaroj de lukto por la vivo dum la Holokaŭsto, fundamentaj demandoj pri [[Moralo|moraleco]] kaj [[kredo]] ekestas en la juna Wiesel, kaj li promesas al si, ke li neniam forgesos la unuan nokton en la koncentrejo [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] kaj la hororojn, kiuj akompanis lian restadon en la koncentrejoj. == Akcepto == Tradukita en 30 lingvojn, la libro estas konsiderata unu el la bazŝtonoj de la holokaŭsta literaturo, kune kun ''[[Ĉu ĉi tio estas homo?]]'' de [[Primo Levi]] kaj la ''[[Taglibro de Anne Frank]]''. La amplekso, ĝis kiu ''"La nokto"'' estas [[membiografio]], restas neklara. Wiesel priskribis ĝin kiel sian [[Atesto|ateston]], sed akademiuloj trovas malfacile percepti la tekston kiel senantaŭjuĝan raporton. Literaturkritikistino Ruth Franklin skribas, ke la mallongigita traduko de la teksto el la jida al la franca transformis la koleran historian dokumenton en artverkon.<ref name="Franklin2006">Franklin, Ruth (23 March 2006). [https://newrepublic.com/article/thousand-darknesses "A Thousand Darknesses"]. ''The New Republic''.</ref> Efektive, Wiesel estis foje kritikita pro tio, ke li ne laboris laŭ historie-dokumenta maniero, sed prefere pro tio, ke li senchave densigis la okazaĵojn je la kosto de fakteco, kun klimaksaj kulminoj, karakterizado per dialogo, kaj aliaj &nbsp;ĝeneralaj literaturaj elementoj, kiel notas la literaturkritikistino Ruth Franklin: <ref name="Franklin2011p71">Franklin 2011, 71; [https://web.archive.org/web/20070929123648/http://www.powells.com/review/2006_03_23.html Franklin 2006].</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Libroj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Jidlingva literaturo]] [[Kategorio:Usonaj libroj]] 7ik0woqwdbq73omji6jyjvja31ciskd 9441746 9441742 2026-07-30T09:31:24Z Moldur 2507 9441746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La nokto''' ({{Lang-yi|און די װעלט האט געשװיגן|t=''Un di velt hot geŝvign''}}, "Kaj la mondo restis silenta", {{lang-fr|La Nuit}}, {{lang-en|Night}}) estas [[Aŭtobiografio|aŭtobiografia]] [[memoraĵo]] de [[Elie Wiesel]] pri lia sperto de deportado al [[Aŭŝvico]] kun lia patro, kaj la rakonto pri lia propra postvivado en 1944 kaj 1945, ĝis la liberigo de [[Buchenwald]] fare de usonaj trupoj. Wiesel origine verkis ĝin en la jida lingvo, sed ĝi poste estis publikigita en la franca kiel ''La Nuit'' (1958). Dum la sekvaj kvindek jaroj, ĝi estis tradukita en 30 lingvojn. ''Nokto'' estas la unua parto de trilogio, sekvata de ''Tagiĝo'' (1960) kaj ''Tago'' (1961). La originala jida manuskripto, kompletigita en 1954, konsistis el 862 paĝoj kaj estis komence publikigita en sia originala lingvo en [[Argentino]] kiel ''Un di velt hot geŝvign'' ("Kaj la mondo restis silenta"). Fine, Nobel-premiito [[François Mauriac]] helpis Wiesel trovi francan eldoniston. La verko estas inter la plej vaste legataj libroj pri la temo de la [[Holokaŭsto]], estis tradukita en 35 lingvojn, kaj estas parto de la [[instruplano]] en multaj okcidentaj landoj. == Fono == Komence de la libro, Wiesel priskribas la periodon post la aneksado de la distrikto [[Maramureș]], interalie, de 1941 ĝis 1943 kiel relative pacan por la juda loĝantaro, malgraŭ la jam efektivaj juraj subpremoj. En 1944, post la germana okupado de Hungario, pli ol 20 000 homoj el [[Sighetu Marmației|Sighet]], interalie, estis deportitaj al [[Ekstermejo|ekstermejoj]]; entute, inter la 16-a de majo kaj la 27-a de junio 1944, 131 641 judoj estis deportitaj el norda [[Transilvanio]]. ''Nokto'' estas la unua en trilogio — ''Nokto'', ''[[:en:Dawn_(Wiesel_novel)|Tagiĝo]]'', ''[[:en:Day_(Wiesel_novel)|Tago]]'' — kiu markas la transiron de Wiesel dum kaj post la Holokaŭsto de mallumo al lumo, laŭ la juda tradicio komenci novan tagon ĉe vesperkrepusko. "En ''Nokto''," li diris, "mi volis montri la finon, la finecon de la evento. Ĉio finiĝis — homo, historio, literaturo, religio, Dio. Nenio restis. Kaj tamen ni rekomencas kun nokto." <ref>{{harvnb|Sternlicht|2003|loc=[https://books.google.com/books?id=Bf-NNeya2IcC&pg=PA29 29]}}; por la citaĵo, {{harvnb|Fine|1982|loc=29}}, citante Morton A. Reichek (Spring 1976).</ref> == Konsisto == En iom pli ol 100 paĝoj da konciza kaj fragmenta rakonto, Wiesel skribas pri sia perdo de fido kaj kreskanta abomeno pri la homaro, rerakontante siajn spertojn en la nazie establitaj getoj de sia hejmurbo Sighet, Rumanio, antaŭ ol migri tra multaj koncentrejoj. La tipa gepatra-infana rilato estas renversita: la patro estis reduktita al senhelpa estaĵo en la koncentrejoj, kaj Wiesel fariĝis lia [[Kuratoro (juro)|kuratoro]] kiel adoleskanto. Iam li eĉ senkuraĝiĝis pri li: "Mi deziras, ke mi neniam trovus lin! Se nur mi povus seniĝi de ĉi tiu morta ŝarĝo, por ke mi povu batali per mia tuta forto por mia propra vivo, zorgi nur pri mi mem... Mi tuj sentis [[Honto|honton]], honton pri mia vivo, pri mi mem." Ok tagojn post ilia alveno al Buchenwald, kiu ankaŭ estis la tago kiam lia patro mortis, la boksestro kiu distribuis la manĝaĵon al la juna Wiesel diris al li: "Ĉiu viro devas batali por sia vivo, kaj ne pensi pri iu ajn alia, eĉ ne pri sia patro. Ĉi tie ne estas patroj, fratoj aŭ amikoj. Ĉiu viro vivas aŭ mortas por si mem. Vi ne devas doni al li vian manĝaĵon; male, lia manĝaĵo apartenas al vi." Dum la liberigo de [[Buchenwald]], kiam usonaj fortoj alvenis al la tendaro en aprilo 1945, Wiesel estis nur 16-jaraĝa, tro malfrue por sia patro, kiu mortis tri monatojn antaŭe en la lito sub li, post kiam li estis grave batita pro laŭta parolado kaj voko al sia filo dum nomalvoko. Tiu ĉi evento estas priskribita en lia libro kun doloro kaj dramo: "Mi ne plenumis lian lastan peton, kiun mi faris al li en lia mortmomento ... Mi neniam, neniam pardonos min mem, mi neniam pardonos la mondon, kiu naskigis la diablon en mi, kiu naskigis la plej bestajn instinktojn en mi." Dum la jaroj de lukto por la vivo dum la Holokaŭsto, fundamentaj demandoj pri [[Moralo|moraleco]] kaj [[kredo]] ekestas en la juna Wiesel, kaj li promesas al si, ke li neniam forgesos la unuan nokton en la koncentrejo [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] kaj la hororojn, kiuj akompanis lian restadon en la koncentrejoj. == Akcepto == Tradukita en 30 lingvojn, la libro estas konsiderata unu el la bazŝtonoj de la holokaŭsta literaturo, kune kun ''[[Ĉu ĉi tio estas homo?]]'' de [[Primo Levi]] kaj la ''[[Taglibro de Anne Frank]]''. La amplekso, ĝis kiu ''"La nokto"'' estas [[membiografio]], restas neklara. Wiesel priskribis ĝin kiel sian [[Atesto|ateston]], sed akademiuloj trovas malfacile percepti la tekston kiel senantaŭjuĝan raporton. Literaturkritikistino Ruth Franklin skribas, ke la mallongigita traduko de la teksto el la jida al la franca transformis la koleran historian dokumenton en artverkon.<ref name="Franklin2006">Franklin, Ruth (23 March 2006). [https://newrepublic.com/article/thousand-darknesses "A Thousand Darknesses"]. ''The New Republic''.</ref> Efektive, Wiesel estis foje kritikita pro tio, ke li ne laboris laŭ historie-dokumenta maniero, sed prefere pro tio, ke li senchave densigis la okazaĵojn je la kosto de fakteco, kun klimaksaj kulminoj, karakterizado per dialogo, kaj aliaj &nbsp;ĝeneralaj literaturaj elementoj, kiel notas la literaturkritikistino Ruth Franklin: <ref name="Franklin2011p71">Franklin 2011, 71; [https://web.archive.org/web/20070929123648/http://www.powells.com/review/2006_03_23.html Franklin 2006].</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Libroj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Jidlingva literaturo]] [[Kategorio:Usonaj libroj]] 0eet40qmobn49o5miuyxu37hdk6t2nl 0 942355 9441730 9439987 2026-07-30T09:12:13Z Moldur 2507 9441730 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Hersch David NOMBERG''', ankaŭ ''Hirsh Dovid'' ({{lang-yi|הערש דוד נאָמבערג|t=''Herŝ David Nomberg''}}, {{lang-pl|Hirsz Dawid Nomberg}}; naskita la 14-an de aprilo 1876 en [[Mszczonów]], [[Rusia Imperio]]; mortis la 21-an de novembro 1927 en [[Otwock]], [[Pollando]]) estis pol-juda verkisto kaj publicisto en la jida lingvo.<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0015_0_14905.html|title=Nomberg, Hersh David}}</ref> Nomberg estis fama novelisto, kritikisto, kolumnisto kaj publicisto. Liaj verkoj fokusiĝis al priskriboj de la vivoj de diversaj sociaj grupoj, ĉefe la solecaj, perditaj kaj malriĉaj, sed ankaŭ la intelektularo kaj junuloj. Li ankaŭ havis mallongan karieron kiel politikisto, servante kiel delegito en la [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] por la ''Folkspartei''. == Verkado == Komence, li publikigis en la hebrea lingvo en la gazetoj "Ha-Cofe", "Ha-Dor" kaj "Ha-Zman". Poste, li verkis en la jida lingvo. [[I. L. Perec|Jicĥok Lejb Perec]] persvadis lin fari tion. Sekve li verkis por varsoviaj gazetaraj titoloj publikigitaj en la jida lingvo, kiel ekzemple ''Hajnt'' kaj ''Der Moment''. Dum ĉi tiu tempo, li implikiĝis en la Folkista (''Folkspartei'', [[d:Q3075060]]) movado. En 1908, li partoprenis la [[Konferenco pri la jida lingvo|Konferencon pri la jida lingvo]] en [[Ĉernivco]]. Li ankaŭ verkis teatraĵojn. Unu el ili, ''Di Miŝpoĥe'' (jide: "La familio"), estis aparte populara, kaj estis prezentita en teatroj en Varsovio, Vilno, Rigo, Berlino kaj Usono, inter aliaj. Li ankaŭ tradukis kaj verkis poemojn por infanoj, same kiel paretojn (kupleo, [[d:Q3843655]]) kaj kantojn. Nomberg tradukis [[William Shakespeare]] kaj [[Gerhart Hauptmann]] en la jidan lingvon; li mem verkis nur unu dramon, ''Di mishpoĥe'' ("La familio", 1913). Nomberg serĉis judan identecon ("Jidiŝismo", iom sama al [[Jidismo]]), kiu elstarus el la mezepoka mallarĝeco de la [[ŝtetlo]]. Samtempe, ĉi tiu identeco devis aserti sin kontraŭ la [[antaŭjuĝo]]j de la okcidenteŭropa judaro, kiu vidis en la orienteŭropa juda kulturo nur ''barbojn'', ''flankharojn'', ''vizaĝojn torditajn de zorgo'' kaj ''okulojn teruritajn de [[pogromo]]j.'' En siaj noveloj, kiuj aperis en pluraj kolektoj ĉefe en la jida sed ankaŭ en la hebrea, li prezentis la tipon de [[intelektulo]] elĉerpita en la lukto por novaj valoroj. Nomberg estis kunfondinto de la Unio de Judaj Verkistoj kaj Ĵurnalistoj, fondita en 1916 en Varsovio, kaj de 1925 ĝis 1927 li estis la prezidanto. Li entreprenis pluajn vojaĝojn, inkluzive de al [[Argentino]], [[Palestino]] (kvankam li ne estis [[cionisto]]), kaj [[Sovetunio]], kaj publikigis vojaĝraportojn. == Verkaro == * "Feliĉo" (fabelo, 1900) <ref>{{cite web|url=https://talesfromtheforest.net/2016/04/11/hersh-dovid-nomberg-happiness-a-fairy-tale/|title=Hersh Dovid Nomberg: Happiness (A Fairy Tale)|work=Tales From The Forest|date=11 April 2016|access-date=2 May 2016}}</ref> * ''Fliglman'' (novelo, 1903) <ref name="Weiser3">Weiser, Kalman (la 8-an de septembro 2010). "[http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Nomberg_Hersh_Dovid Nomberg, Herssh Dovid]". ''YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe''. Prenite la 20an de aŭgusto 2017.</ref> * ''Dos ŝpil in libe'' (La teatraĵo pri amo; novelo, 1907) * ''Ŝvajg ŝvester!'' ("Silentu, fratino!"; novelo, 1907) * ''Kursistke'' ("Universitata studentino"; novelo, 1907) * ''Cviŝn berg'' ("En la montoj"; novelo, 1908) * ''Di miŝpoĥe'' ("La familio"; dramo, 1914) * ''Tojzend un ejn naĥt'' (traduko de "[[Mil kaj unu noktoj]]") <ref>{{Cite web|title=Toyzend un eyn nakhṭ Shekherezade's mayśe'lekh {{!}} Yiddish Book Center|url=https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc204233/nomberg-hersh-david-toyzend-un-eyn-nakht-shekherezade-s-mayse-lekh|access-date=2025-09-11|website=www.yiddishbookcenter.org|language=en}}</ref> === Kolektoj === * ''Dos felieton-bucĥ'' ("Kolumnoj", Varsovio 1924), * ''Gezamlte verk'' ("Kolektitaj verkoj", Varsovio 1922), * ''Ŝriftn'' ("Skribaĵoj", Varsovio 1908–1909, 1919, 1926). == En Esperanto aperis == * ''La Feliĉo'', trad. [[Icek Jurysta]], aperis en [[Esperanto Triumfonta]], oktobro 1922<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/47396/edition/43044/content|titolo=ET, oktobro 1922|alirdato=2020-05-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20211208221402/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/47396/edition/43044/content|arkivdato=2021-12-08}}</ref> * ''Venu, amato!'', trad. [[Icek Jurysta]], aperis en [[Literatura Mondo]], decembro 1923<ref>[https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49223/edition/44267/content LM, decembro 1923]{{404|date=February 2026|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * ''Fligelman'', trad. S. Guterman, aperis en Literatura Mondo, julio-aŭgusto 1932<ref>[[iarchive:dlibra.kul.pl.49338/page/126/|Literatura Mondo]]. Periodo 2, Jaro 2, numero 7/8 (Julio-Augusto 1932)</ref> * ''Inter montoj'', trad. S. Guterman, aperis en Literatura Mondo, majo-junio 1934.<ref>[[Literatura Mondo]]. Periodo 2, Jaro 4, numero 4 (Majo 1934)</ref> * ''Raja-Mano'', trad. S. Guterman, aperis en Literatura Mondo, numero 5, 1937<ref>[[iarchive:LiteraturaMondo_1937_n05/page/135/|Literatura Mondo]] - Numero 05 (1937)</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Alireblaj (senpage) kantotekstoj en la jida lingvo kaj partituro de Hersh David Nomberg http://ulrich-greve.eu/free/others.html * {{cite web|last=Rajzen|first=Zalman|title=Nomberg|url=https://yleksikon.blogspot.com/2018/01/hersh-dovid-nomberg.html|work=Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur|date=2 January 2018}} * {{cite web|title=H D Nomberg|url=http://yiddishkayt.org/view/h-d-nomberg/|work=Yiddishkayt}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nomberg, Hersh David}} [[Kategorio:Polaj judoj]] [[Kategorio:Polaj eseistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Hebrelingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la hebrea lingvo]] 02aol05ltce9k1qogl68zgcmsfk2zte 0 943734 9441657 9374096 2026-07-30T07:27:43Z Sj1mor 12103 9441657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''''Éditions du Seuil''''' [edisjɔ̃ dy sœj] (esperantigite Eldonejoj de la rando), ankaŭ konata kiel '''''Le Seuil''''', estas franca [[Eldonado|eldonejo]] fondita en 1935 de la katolika intelektulo Jean Plaquevent (1901–1965), kaj nuntempe posedata de La Martinière Groupe. Ĝi ĉefe eldonas librojn pri filozofio kaj humanismaj studoj kaj famas pro la publikigo de la kompletaj verkoj de pluraj eminentaj intelektuloj, inkluzive de [[Jacques Lacan]], [[Roland Barthes]], [[Philippe Sollers]] (ĝis 1983, kiam li translokiĝis al [[Gallimard]]), [[Edgar Morin]], [[Maurice Genevoix]] kaj [[Pierre Bourdieu]], inter aliaj, same kiel la serion [[Don Camillo]] de [[Giovannino Guareschi|Guareschi]] kaj la [[Ruĝa Libreto]] de [[Mao Zedong|Mao]]. La kolektitaj financoj estis uzataj por subvencii malpli popularajn librojn. Ekde 1989, la serio "Biblioteko de la 21-a Jarcento" estas eldonita, kiu en 2009 nombris 143 titolojn. Ĝi ŝuldas sian nomon al ĉi tiu celo "La ''seuil'' (sojlo) estas la tuta ekscito de adiaŭo kaj alveno. Ĝi estas ankaŭ la tute nova sojlo, kiun ni remodelas ĉe la pordo de la Preĝejo por permesi eniron al multaj, kies piedo palpas ĉirkaŭ ĝi" (Jean Plaquevent, letero datita la 28-an de decembro 1934).<ref>Hervé Serry, ''Les Éditions du Seuil: 70 ans d'histoire'', Seuil, 2007, p. 15.</ref> Fondita en 1935, la eldonejo komence fokusiĝis al la eldonado de religia literaturo, sed iom post iom vastigis sian amplekson kaj nun publikigas vastan gamon da titoloj, de fikcio kaj nefikcio ĝis vortaroj kaj enciklopedioj. La leviĝo de la eldonejo komenciĝis post la [[Dua Mondmilito]]. La komerca sukceso de la serioj ''Don Camillo kaj Peppone'' ebligis al la eldonisto akiri la francajn rajtojn por [[Aleksandr Solĵenicin]], [[Gabriel García Márquez]] kaj [[Italo Calvino]]; la germanaj Nobel-premiitoj [[Heinrich Böll]] kaj [[Günter Grass]] ankaŭ estis publikigitaj de du Seuil. La eldonejo naskis sociajn sciencistojn kiel [[Roland Barthes]] kaj frankofoniajn aŭtorojn kiel [[Léopold Sédar Senghor]]. Ĝi ankaŭ publikigis verkojn de la filozofo kaj muzikologo Vladimir Jankélévitch. La termino ''Galligrasseuil'', kreita de la semajna gazeto ''[[Le Canard enchaîné|Le canard enchaîné]],'' fariĝis [[Proverbo|proverba]], karikaturante per ĉi tiu miksvorto la literaturan signifon de tri eldonejoj, nome [[Éditions Gallimard]], [[Éditions Grasset]] kaj Éditions du Seuil, precipe rilate al iliaj sukcesoj en literaturaj premioj kiel la [[Prix Goncourt]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.seuil.com/ Oficiala retejo de Éditions du Seuil] * [http://www.republique-des-lettres.fr/10136-editions-du-seuil.php Éditions du Seuil] en ''La République des Lettres'' journal * [http://expositionseuil.bpi.fr/ Ekspozicio pri ''Éditions du Seuil''] en la retejo de la Franca Publika Informbiblioteko * [http://www.librairiexxisiecle.com Katalogo de la librejo de la 21-a jarcento] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj eldonejoj]] 3morm1wj76u5kg59jvkg4v2umloek8w 0 945279 9441467 9403766 2026-07-29T18:56:11Z Sj1mor 12103 9441467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Manfried Hermann RAUCHENSTEINER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|7|1942}} en [[Villach]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] historiisto. Inter 1992 kja 2005 li direktoris ĉe la [[Armeo-historia Muzeo (Vieno)]] (HGM). En 1996 li fariĝis eksterorda universitatprofesoro pri aŭstruja historio ĉe la [[universitato de Vieno]]. == Vivo == Estante filo de afergvidanto li frekventis la Realan gimnazion de sia naskiĝurbo kaj la Konventan gimnazion je [[Sankt Paul im Lavanttal]]. Post soldatara voluntuleco en Graz (li havas la rangon de rezerva oficiro) li studis inter 1961 kaj 1966 hitorion, arthistorion kaj germanistikon Viene. Tie li ankaŭ iĝis membro de la katolika [[studenta korporacio]] ''K.St.V. Greifenstein Wien'' (ene de [[Eŭropa kristana korporaciaro studenta (EKV)|ÖKV]]). Sekvis ĝis 198 studo pri historiaj helpsciencoj (kun ŝtata finekzameniĝo en 1968) ĉe la [[Instituto pri aŭstria historiesplorado]] (IÖG). En 1966 li doktoriĝis ĉe [[Erich Zöllner]] Viene, post defendo de tezo pri [[Johann von Hiller]]. En 1966, Rauchensteiner iĝis scienca oficisto ĉe la armehistoria sekcio de HGM, kune kun [[Felix Ermacora]] kaj [[Kurt Peball]], kaj membro de komisiono laŭ registara komisiiĝo por fari ekzpertizon pri la en [[beogrado|belgradaj]] arkivoj kuŝanta materialo pri la agadoj de [[Kurt Waldheim]] en [[balkano|balkanaj]] landoj ekde 1942; kiam post mallonga tempo rezulto plaĉa por Waldheim prezentiĝis, multaj taksis tion kiel kontentigan rehabilitadon.<ref>[[Michael Gehler]]: ''„… eine grotesk überzogene Dämonisierung eines Mannes …“? Die Waldheim-Affäre 1986–1992''] - de 1996 ([https://www.demokratiezentrum.org/fileadmin/media/pdf/gehlerwaldheim.pdf PDF p. 19-20]).</ref> En 1989 Rauchensteiner iĝis ministeria konsilisto kaj estro de la Armehistoria servo ene de la Ministerio pri landa defendo. De 1992 ĝis pensiiĝo (2005) li estis estro de HGM, en postanteco de [[Franz Kaindl]]. Ĉi-funkcie li aranĝis en 1998 novan daŭran ekspozicion ''Republik und Diktatur''<ref>Respondo al parlamentana informiĝpeto: [https://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXVI/AB/AB_04082/imfname_769670.pdf 4082/AB de la 22.10.2019 rilate al 4144/J (XXVI. GP)].</ref>. Kelkaj historiistoj ĝin kritikis pro tro malgranda distanciĝo kaj nesufiĉa kuntekstmetiĝo de pluraj eksponadaj enhavoj.<ref>Ina Markova: ''Die NS-Zeit im Bildgedächtnis der Zweiten Republik.'' Volumo 6: ''Der Nationalsozialismus und seine Folgen''. StudienVerlag, Innsbruck/Wien/Bozen 2018, p. 164–168.</ref> Inter 2005 kaj 2011, Rauchensteiner agadis kiel moderiganto kaj konsilisto okaze de la kreo de la Armehistoria Muzeo (de [[Bundeswehr]]) je [[Dresdeno]]. En 1975 li habilitiĝis - influite de [[Johann Christoph Allmayer-Beck]] – post esploroj pri la rilato inter dinastio kaj armeo (temo ''Kaiser Franz und Erzherzog Carl. Dynastie und Heerwesen in Österreich, 1796–1809'') por deĵoro universitata. Viene estis li tiutempe docentro pri la historio de Aŭstrujo, aparte por la jaroj ekde la 18-a jarcento. En 1996 li iĝis eksterorda profesoro laŭtitola. Laboroj prelegaj ĉe la [[universitato de Innsbruck]] kaj la Diplomatia Akademio (Viene) kaj la Tereza Armeakademio (je [[Wiener Neustadt]]) kaj la Landa Defenda Akademio (Viene) ne mankis en la sekvo. Li iĝis membro i.a. de la komisiono ''Commission autrichienne d'histoire militaire''. Inter 1999 kaj 200 li preziedantis ĉe la menciita fakularo. De 2005 estas li ano de la scienca konsiliantaro de la kontraŭtotalisma fondaĵo ''Zukunftsfonds der Republik Österreich''. De 1998 li ankaŭ konsilistis ĉe la [[potsdam|pocdamaj]] institucioj ''MGFA'' (esplorcentro pri soldatara historio en [[Potsdam]]) kaj ''ZMSBw''. Menciindas ankaŭ lia engaĝiĝoj en [[Wittstock (Dosse)]] je la ''Muzeo de la Tridekjara Milito'' kaj je la [[salcburgo|salcburga]] [[Wilfried Haslauer|Haslauer]]-biblioteko. La muzeo HGM ĝojis pri lia prezidanteco de 2006 kaj pri lia honora prezidanteco de 2011 por la muzea amikaro. Inter 1966 kaj 1980 li redaktistis je la fakbroŝuraro ''Militärhistorische Schriftenreihe''. En 1983 li eldonistis por ''Militärgeschichtliche Dissertationen österreichischer Universitäten'' kaj inter 1991-1997 por ''Forschungen zur Militärgeschichte''. Edzino lia estas la historiistino Marianne Rauchensteiner; la paro havas tri infanojn. == Honoroj == * 1984: Großes Goldenes Ehrenzeichen des Landes Kärnten (fare de [[Karintio]]) * 1985: Österreichischer Staatspreis für publizistische Leistungen im Interesse der Geistigen Landesverteidigung (pri fakartikolaj serioj en taggazetoj) * 1999: profesoro de la Rusa Akademio de Natursciencoj * 2001: membro de la Rusia Akademio de Sciencoj * 2004: Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Wien (en oro: fare de la urbo Vieno) * 2005: Österreichisches Ehrenkreuz für Wissenschaft und Kunst (unua klaso; fare de la Respubliko Aŭstrujo == Skribaĵoj (elekto) == * (eld.): Heinrich Freiherr von Hess: ''Schriften aus dem militärwissenschaftlichen Nachlass. Mit einer Einführung in sein Leben und das operative Denken seiner Zeit'' (=Bibliotheca rerum militarium, 41). Biblio-Verlag, Osnabrück 1975, ISBN 3-7648-0865-9. * ''Der Krieg in Österreich 1945'' (=Schriften des Heeresgeschichtlichen Museums, 5) Österreichischer Bundesverlag, tria eldono, Wien 1985, ISBN 3-215-01672-9. Neuauflage Amalthea-Verlag, Wien 2015, ISBN 978-3-99050-000-2. * ''Kaiser Franz und Erzherzog Carl. Dynastie und Heerwesen in Österreich, 1796–1809''. Lizenzausgabe, Oldenbourg, München 1972, ISBN 3-486-47481-2. * ''Feldzeugmeister Johann Freiherr von Hiller'' (=Dissertationen der Universität Wien, 80). Verlag Notring, Wien 1972. * ''Der Sonderfall. Die Besatzungszeit in Österreich 1945 bis 1955.'' Styria-Verlag, Graz/Wien 1979, ISBN 3-222-11219-3. * ''Spätherbst 1956. Die Neutralität auf dem Prüfstand. Eine Veröffentlichung des Heeresgeschichtlichen Museums''. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1981, ISBN 3-215-04691-1. * ''Die Zwei. Die Große Koalition in Österreich 1945–1966.'' Österreichischer Bundesverlag, Wien 1987, ISBN 3-215-06433-2. * malsen Erwin A. Schmidl (eld.): ''Formen des Krieges. Vom Mittelalter zum „low intensity conflict“'' (Forschungen zur Militärgeschichte, 1). Verlag Styria, Graz u.&nbsp;a. 1991, ISBN 3-222-12139-7. * ''Der Tod des Doppeladlers. Österreich-Ungarn und der Erste Weltkrieg.'' Styria Verlag, Wien/Graz 1994, ISBN 3-222-12116-8. * ''Das Heeresgeschichtliche Museum in Wien.'' Styria Verlag, Wien-Graz 2000, ISBN 3-222-12834-0. * ''Stalinplatz 4. Österreich unter alliierter Besatzung.'' Edition Steinbauer, Wien 2005, ISBN 3-902494-00-X. * ''Der Erste Weltkrieg und das Ende der Habsburgermonarchie 1914–1918.'' Böhlau Verlag, Wien/Köln/Weimar 2013, ISBN 978-3-205-78283-4 (plibonigita versio de ''Der Tod des Doppeladlers'' – angle: The First World War and the Ende of the Habsburg Monarchy, 1914–1918. Böhlau Verlag, Wien/Köln/Weimar 2014, ISBN 978-3-205-79588-9, [https://www.hsozkult.de/hfn/review/id/rezbuecher-21546?title=test-url-titel recenzo]). * malsen [[Josef Broukal]]: ''Der Erste Weltkrieg und das Ende der Habsburgermonarchie 1914–1918. In aller Kürze''. Böhlau Verlag, Wien/Köln/Weimar 2015, ISBN 978-3-205-79697-8. * ''Unter Beobachtung: Österreich seit 1918''. Böhlau Verlag, Wien/Köln/Weimar 2017, ISBN 978-3-205-20500-5.<ref>Kp. [https://www.hsozkult.de/publicationreview/id/reb-26384 recenzon] de Carlo Moos, ĉe: ''H-Soz-Kult'', 26.2.2018</ref> == Literaturo == * ''Rauchensteiner, Manfried''. ĉe: [[Peter Broucek]], [[Kurt Peball]]: ''Geschichte der österreichischen Militärhistoriographie''. Böhlau, Köln k. a. 2000, ISBN 3-412-05700-2, p. 555 ss. * ''Rauchensteiner, Manfried''. Ĉe: [[Fritz Fellner]], Doris A. Corradini: ''Österreichische Geschichtswissenschaft im 20. Jahrhundert. Ein biographisch-bibliographisches Lexikon'' (=Veröffentlichungen der Kommission für Neuere Geschichte Österreichs, 99). Böhlau, Wien k. a. 2006, ISBN 978-3-205-77476-1, p. 336. * [[Robert Kriechbaumer]], Wolfgang Mueller, [[Erwin A. Schmidl]] (eld.): ''Politik und Militär im 19. und 20. Jahrhundert. Österreichische und europäische Aspekte. Festschrift für Manfried Rauchensteiner'' (=Schriftenreihe des Forschungsinstitutes für politisch-historische Studien der Dr.-Wilfried-Haslauer-Bibliothek, 58). Böhlau, Wien 2017, ISBN 978-3-205-20417-6. == Eksteraj ligiloj == {{commonscat}} * {{DNB-Portal|120501139}} *[https://www.perlentaucher.de/autor/manfried-rauchensteiner.html recenzoj de verkoj fare de ''perlentaucher.de''] *[https://www.imdb.com/de/name/nm3769042/ filma dataro IMDb] * [https://www.bmlv.gv.at/wissen-forschung/publikationen/person.php?id=129 biografio je la paĝaro de la ministerio pri defendo de la Respubliko Aŭstrujo] * [https://www.kartellverband.org/biographien/univ-prof-dr-manfried-rauchensteiner-historiker-und-direktor-des-heeresgeschichtlichen-museums-a-d-k-st-v-greifenstein-wien pri M. Rauchensteiner sur la paĝaro de ÖKV] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rauchensteiner, Manfried}} [[Kategorio:Kuratoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Armeaj historiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Universitato de Vieno]] [[Kategorio:Villach]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1942]] [[Kategorio:Oficiroj]] b1ky60wtplofc11n3g3u2564jm6tw49 0 945438 9441763 9439466 2026-07-30T10:17:14Z Kani 670 /* Referencoj */ 9441763 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Portugalete]], [[Eŭskio]], {{Hispanio}} |bildo = Kongreso en Portugalete.jpg }} La '''84-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis inter la 14a kaj la 18a de julio [[2026]] en [[Portugalete]], [[Eŭskio]], [[Hispanio]].<ref>[https://kongreso.esperanto.es/]</ref> La Kongresejo estis la Sidejo de [[UNED]]-[[Bizkajo]], en Parque Ignacio Ellacuría, 3. La Kongresa komitato konsistis de Prezidanto: [[Jesús Miguel García Iturrioz]], Sekretariino: Milagros Mezo del Río, Kasistino: Yolanda Díez Sáiz de la Maza, Kongreslibro: Enriqueta Sesmero Cutanda, Amaskomunikiloj: Susana Zabaco Pérex, Programo: Yolanda Díez Sáiz de la Maza, Carlos Llama Salazar, Jesús Miguel García Iturrioz, Ekskursoj: Yolanda Díez Sáiz de la Maza, Retaferoj: [[Miguel Ángel Sancho]], Kultura programo: Susana Zabaco Pérex, Identigiloj, afiŝo por fotoj…: Patxi de la Hoz Méndez, Kongresejo: Octavio Gutiérrez Moja, Alberto Lobato Reguera. Ĝis fino de junio estis jam 114 aliĝintoj. Laŭ la kongreslibro 118. == Programo == [[File:Portugalete HEK.jpg|thumb|350ra|Grupa foto de Portugalete HEK]] Dum la kongreso funkciis Libroservo, Konversacia rondo ([[Dalia Pileckienė]]) kaj mallonga kurso pri eŭska lingvo ([[Rafa Blanco]]). [[File:Kongresanoj dum ekskurso.jpg|thumb|Kongresanoj dum ekskurso]] [[File:Kongresanoj dum ekskurso tra Bilbao antaux la kluba sidejo.jpg|thumb|Kongresanoj dum ekskurso tra Bilbao antaŭ la kluba sidejo.]] * Mardo 14/07 ** Prelego pri Portugalete kaj informoj diversaj (Jesús M. García). ** Bilbaoaj kantoj (Rafa Blanco). ** Bilanco de 8 jaroj de E-kursoj en UNED (Félix Jiménez). ** Marŝado tra Portugalete. ** Interkona vespero. Lunĉo (Municipa sportejo “Pando Aisia”) * Merkredo 15/07 ** Prestiĝo de Esperanto (Alexander Zdechlik). ** Pri tradukado ([[Joxemari Sarasua]]). ** Du esperantistoj inter la unuaj eŭskaj ministroj ([[Toño del Barrio]]). ** Malfermo de la kongreso. Komuna foto ĉe la ĝardeno antaŭ la kongresejo. ** Marŝado ĝis urbo [[Sestao]] laŭ la riverbordo aŭ Suprenirado piede al monto Serantes (452 m). ** Muzika vespero ĉe la preĝejo de Sankta Maria fare de Telemann trío en la Baziliko Sankta Maria. Verkoj de Joseph Canteloube, Jesús Guridi, Josu Soldilla, Pablo Sorozábal kaj eŭskaj popolkantoj. * Ĵaŭdo 16/07 ** Magio (T. Badía/M. Burrutxaga). ** [[Artefarita intelekto]] (Patxi de la Hoz). ** [[Miguel de Unamuno|Unamuno]] kaj [[origamio]] (Susana Zabaco). ** Komiksoj en Esperanto (Eduardo Berdor). ** Marŝado tra apudmara urbo [[Getxo]] aŭ La Arboleda, antaŭa minista vilaĝo. ** Vizito piede al apuda urbo [[Santurtzi]] (Santurce), kie oni celebras la feston de “Virgulino de Karmen” (“Nia Sinjorino de la Monto Karmelo”), protektantino de maristoj. * Vendredo 17/07 ** Ĝenerala HEF-kunveno. ** Blisa Skribo – lingvo sen voĉo (Bogusƚaw Ubik-Perski) ** Kunveno de la HEF-estraro kun hispanaj E-grupoj. ** Kongresa fermo. Rea komuna foto ĉe la ĝardeno antaŭ la kongresejo. ** Perŝipe el Portugalete ĝis [[Bilbao]] laŭ la rivero. ** Suprenirado per kablotramo al monto Artxanda (251 m.). Panoramo de Bilbao. ** Vizito al malnova kvartalo de Bilbao. ** Vizito al E-Grupejo. Lunĉo. * Sabato 18/07 ** Vizito al La Arboleda, antaŭa minista vilaĝo. ** Forĝejo El Pobal. ** Gallarta (naskiĝloko de [[Dolores Ibárruri]], «Pasionaria»). ** Muzeo pri minejoj. ** Komuna bankedo (“Batzoki” de Santurco) ==Bildoj== <gallery> Kunsido de HEF.jpg|Kunsido de HEF. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/ Kongresa retejo] * [https://kongreso.esperanto.es/videoj/ Filmeto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:Eŭskio]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] ju84rw8ot0h56paszeeevafl6a64kcu 0 946553 9441718 9402409 2026-07-30T08:42:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Anni ALBERS''' (naskita '''kiel Annelise Elsa Frieda Fleischmann'''; la 12-an de junio 1899 en [[Charlottenburg]] apud [[Berlino]], [[Reĝlando Prusio]], [[Germana Regno]] - mortinta la 9-an de majo 1994 en Orange, [[Konektikuto]], [[Usono]]) <ref name="Who Was Who2">{{cite book|title=Who Was Who in America, 1993–1996, vol. 11|year=1996|publisher=Marquis Who's Who|location=New Providence, N.J.|isbn=0-8379-0225-8|page=[https://archive.org/details/whowaswhoinameri11marq/page/3 3]|chapter=Albers, Anni|url-access=registration|url=https://archive.org/details/whowaswhoinameri11marq}}</ref> estis german-juda bildartisto kaj [[Gravurado|gravuristo]]. Gvida teksaĵartistino de la 20-a jarcento, ŝi estas laŭdita pro malklarigado de la limoj inter tradicia [[metio]] kaj [[arto]].<ref name=":22">{{Cite news|last=Reif|first=Rita|date=1994-05-10|title=Anni Albers, 94, Textile Artist And the Widow of Josef Albers|url=https://www.nytimes.com/1994/05/10/obituaries/anni-albers-94-textile-artist-and-the-widow-of-josef-albers.html|access-date=2024-05-05|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name="NMWA2">{{Cite news|url=https://nmwa.org/explore/artist-profiles/anni-albers|title=Anni Albers|newspaper=Nmwa|access-date=14 October 2018}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gipson|first=Ferren|title=Women's work: from feminine arts to feminist art|date=2022|publisher=Frances Lincoln|isbn=978-0-7112-6465-6|location=London}}</ref> Naskita en Berlino en 1899, Fleischmann komencis siajn studojn sub impresionisma pentristo Martin Brandenburg de 1916 ĝis 1919. Ŝi nelonge ĉeestis la Kunstgewerbeschule en [[Hamburgo]] en 1919. Ŝi poste enskribiĝis ĉe la [[Bauhaus]], avangarda arta kaj arkitektura lernejo fondita de [[Walter Gropius]] en Vajmaro en 1922. Ĉe Bauhaus, ŝi komencis esplori [[Teksado|teksadon]] post alfronti limigojn en aliaj fakoj pro seksaj antaŭjuĝoj ĉe la institucio. Sub la gvido de Gunta Stölzl kaj Benita Koch-Otte, <ref name=":32">{{Cite book|last=Weber|first=Nicholas Fox|title=The Woven and Graphic Art of Anni Albers|publisher=Smithsonian Institution Press|year=1985|isbn=0874749786|location=Washington, D.C.|pages=65}}</ref> Fleischmann evoluigis pasion por la palpaj ecoj de teksado, ŝanĝante sian artan fokuson de [[pentrado]] al tekstila arto. En 1925, Fleischmann edziniĝis al samklasano de la Bauhaus, [[Josef Albers]], prenante la familian nomon de sia edzo, kaj translokiĝis kun la lernejo al [[Dessau]]. La emfazo de la Bauhaus pri funkcia dezajno kondukis al novigoj en materialoj, kiuj kombinis estetikon kun praktikaj avantaĝoj kiel [[sonabsorbo]] kaj [[Lumo|lumreflekto]]. Ŝi poste estris la [[Teksado|tekslaborrenkontiĝon]] post la foriro de Gunta Stölzl en 1931. La politikaj premoj de [[Nazia Germanio]] devigis la Albers-ojn translokiĝi al Usono en 1933, kie Anni Albers okupis instruistan postenon ĉe Black Mountain College en [[Norda Karolino]]. En 1949, Albers fariĝis la unua tekstila dezajnisto kiu havis propran ekspozicion ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]] en Novjorko. Post forlaso de Black Mountain College, ŝi daŭre kreis tekstilajn dezajnojn kaj poste presaĵojn kaj gravuraĵojn. Ŝi praktikis ĉe la Tamarind Lithography Workshop en [[Los-Anĝeleso]], <ref name=":52">{{Cite book|title=The prints of Anni Albers: a catalogue raisonné, 1963 - 1984|date=2009|publisher=The Josef and Anni Albers Foundation|isbn=978-84-92480-52-4|editor-last=Albers|editor-first=Anni|location=Mexico City New York|editor-last2=Weber|editor-first2=Nicholas Fox|editor-last3=Danilowitz|editor-first3=Brenda|editor-last4=Josef and Anni Albers Foundation}}</ref> kaj ĉe [[Serigrafio|serigrafiaj]] studioj en [[New Haven (Konektikuto)|New Haven, Konektikuto]].<ref name=":32" /> En la sekvaj jaroj, la Josef kaj Anni Albers Foundation estis fondita por "eternigi la vizion de Anni kaj Josef Albers per ekspozicioj, publikaĵoj, edukado kaj atingo akompanantaj la personajn valorojn de la Albers-oj". <ref>{{Cite web|title=Foundation|url=https://www.albersfoundation.org/foundation|access-date=2024-05-05|website=Josef & Anni Albers Foundation|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.albersfoundation.org|The Josef & Anni Albers Foundation}}, extensive official site * [https://www.davidzwirner.com/artists/anni-albers Anni Albers] at David Zwirner Gallery * [http://www.alancristea.com/artist-Anni-Albers Anni Albers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160430224232/http://www.alancristea.com/artist-Anni-Albers |date=2016-04-30 }} at the Alan Cristea Gallery * [https://collection.cooperhewitt.org/people/18046221/ Anni Albers] at the [[Muzeo Smithsonian de Dezajno Cooper Hewitt|Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum]] * Anni Albers at the Museum of Modern Art * [https://www.nga.gov/collection/artist-info.3476.html Anni Albers] at the [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]] * [https://nga.gov.au/internationalprints/tyler/artists/default.cfm?mnuid=2&artistirn=12177&list=true&creirn=12177&order_select=13&view_select=5&grpnam=26&tnotes=true&archive= Anni Albers] in the [[Nacia Galerio de Aŭstralio|National Gallery of Australia]]'s Kenneth Tyler Collection * [http://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-anni-albers-12134 Oral history interview with Anni Albers, 1968 July 5] from the Smithsonian Archives of American Art * [http://www.aaa.si.edu/collections/anni-albers-papers-5625 Anni Albers papers, 1924–1969] from the Archives of American Art * [https://www.bauhausfaces.com/start/episode/38242a03/anni-and-josef-albers-or-brenda-danilowitz Podcast about Anni and Josef Albers with Brenda Danilowitz (Chief Curator, The Josef & Anni Albers Foundation) on the ''bauhaus faces'' podcast], host: Dr Anja Guttenberger, published on 6 December 2024, 1:01:50 minutes {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Albers, Anni}} [[Kategorio:Germanaj artistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj artistoj de la 20-a jarcento]] 6cd87mefusn02cgvca27xvicbyjl38e 0 946739 9441466 9431011 2026-07-29T18:56:06Z Sj1mor 12103 9441466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sextil Iosif PUȘCARIU''' (naskiĝinta la {{Daton|4|1|1877}} en [[Brașov]], mortinta la {{Daton|5|5|1948}} en [[Bran]]) estis [[aŭstrio-Hungario|hungarlanda]] kaj [[rumanio|rumana]] filologo kaj specialisto pri la [[rumana lingvo]]. == Vivo kaj agado == Studinte en [[Lepsiko]], [[Parizo]] kaj [[Vieno]] li doktoriĝis en 1900 ĉe [[Gustav Weigand]] ĉe la [[universitato de Lepsiko]] post defendo de la tezo ''Die rumänischen Diminutivsuffixe'' (Lepsiko 1899). La habilitiĝo estsi en 1904 ĉe [[Wilhelm Meyer-Lübke]] je [[universitato de Vieno|Vieno]] danke al la laboraĵo ''Lateinisches Ti und Ki im Rumänischen, Italienischen und Sardischen'' (Lepsiko 1904; Jahresberichte des Instituts für Rumänische Sprache zu Leipzig, 11). Inter 1905-06 li estris la rumanan seminarion ĉe la Viena altlernejo. Poste oni vokis lin al la [[Ĉernivca Universitato]] kie li estis eksterorda (1906-08) kaj fine orda profesoro (ĝis 1918), pri rumanaj lingvo kaj literaturo. Dekaneco de li estis inter 1914--18. En 1918 Pușcariu estis vicprezidanto de la Nacia Konsilio de [[Bukovino]]. En 1919 li iĝis unua rektoro de la nove fondita [[universitato de Kluĵo]]. De 1926 li estis Kluĵe katedestro por rumanaj studoj. Surloke li ankaŭ fondis la ''Muzeon pri rumana lingvo''; disĉiplo lia estis [[Sever Pop]]. En 1937 Pușcariu iĝis koresponda membro de la [[Saksa Akademio de Sciencoj]].<ref>[https://www.saw-leipzig.de/de/mitglieder/puscarius membrolisto de SAW]</ref> De 1940 li estis prezidanto de la Rumana Instituto je Germanujo (1940-44) kiu fondiĝis laŭ lia instigego mem. Berline estis li inter 1942-44 gastprofesoro. Pușcariu iĝis koresponda ano de la [[Prusia Akademio de Sciencoj]]. De 1914 li estis orda membro de la [[Rumana Akademio]]. Inter 1920-48 li eldonis la periodaĵon ''Dacoromania''. La kluĵaj universitatanoj nomis laŭ li lingvistikan kaj literaturhistorian instituton (Institutul de lingvistică și istorie literară). Li krome ĉefredaktistis je ''[[Cultura]]''. == Skribaĵoj (elekto) == * Etymologisches Wörterbuch der rumänischen Sprache 1. Lateinisches Element mit Berücksichtigung aller romanischen Sprachen, Heidelberg 1905 (represo 1975) * Studii istroromâne, 3 volumoj. Bukareŝto 1906–1929 * (eld.) Dicționarul limbii române (A-C, F-L, ĝis lojniță), Bukareŝto 1913–1948 * (eld. kune kun Alexie Procopovici) Diaconul Coresi [† 1583], Carte cu învătătura. Vol. I (teksto), Bukareŝto 1914 * (kun Eugen Herzog) Lehrbuch der rumänischen Sprache, Kluĵo 1920 * Istoria literaturii române. Epoca veche, Sibiu 1921, 1930, 1936; 1987 (eldonis Magdalena Vulpe, skribis postparolon Dan C. Mihăilescu) * (kun Theodor A. Naum, 1891–1980) Îndreptar și vocabular ortografic, Bukareŝto 1932, 1970, München 1984 * Deutsche Kultureinflüsse auf das rumänische Volk, Jena/Leipzig 1933 * (kun Ion Breazu) Antologie Română, Halle a. S. 1938 * Limba română, du volumoj, Bukareŝto 1940–1959; 1976–1994 (eldonis Ilie Dan, antaŭparolo de Gavril Istrate) * Die rumänische Sprache, ihr Wesen und ihre volkliche Prägung. Aus dem Rumänischen übersetzt und bearbeitet von Heinrich Kuen, Leipzig 1943, Bukareŝto 1997 (postparolo de Artur Greive) * (eld.) Die Weintraube, Rumänische Erzählungen, Berlin/Wien/Leipzig 1943 * (eld.) Der Erholungszug. Heitere rumänische Erzählungen, Berlin/Wien/Leipzig 1944 * Călare pe două veacuri. Amintiri din tinerețe 1895–1906 [rememoroj pri junaj jaroj], Bukareŝto 1968 * Cercetări și studii, eldonis Ilie Dan; kun antaŭparolo de Gavril Istrate, Bukareŝto 1974 * Brașovul de altădată, Kluĵo 1977 * Memorii, eldonis Madgalena Vulpe; antaŭparolo de Ion Bulei, Bukareŝto 1978 == Literaturo == * Mircea Vaida: ''Sextil Pușcariu, critic și istoric literar''. Cluj 1972 * Sextil Pușcariu: ''Études de linguistique roumaine''. Cluj/Bukarest 1937 (represo Hildesheim 1973) * Claudio Isopescu ĉe: ''Aevum'' 22, 1948, p. 369–382 * Ion Popinceanu ĉe: ''Romanische Forschungen'' 61, 1948, p. 107–109 * Sorin Stati ĉe: ''Lexicon grammaticorum'', eldonis Harro Stammerjohann, Tübingen 1996 * Elisabeta Faiciuc: ''Sextil Pușcariu (1877-1948). Biobibliografie''. Cluj-Napoca 2000 * Gabriel Vasiliu: ''Sextil Pușcariu director de publicații''. Cluj-Napoca 2004 * Gabriel Vasiliu: ''Sextil Pușcariu în gândirea contemporanilor''. Cluj-Napoca 2008 * Frank-Rutger Hausmann: ''„Vom Strudel der Ereignisse verschlungen“. Deutsche Romanistik im „Dritten Reich“''. Dua eldono. Frankfurt am Main 2008, p. 173, 616–619, 725, 759-760 == Eksteraj ligiloj == {{commonscat}} * {{DNB-Portal|119120348}} * http://www.caietesilvane.ro/indexcs.php?cmd=articol&idart=304 * http://www.autorii.com/scriitori/sextil-puscariu/ (kun foto) *Gabriel Vasiliu: [https://web.archive.org/web/20140407081634/http://www.caietesilvane.ro/indexcs.php?cmd=articol&idart=1480 "Destine şi… destine"] - ĉe: ''Caiete Silvane,'' 16.8.2011 (de la lastaj jaroj de Pușcariu) ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Puscariu, Sextil}} [[Kategorio:Romanistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Ĉernivco]] [[Kategorio:Braŝovo]] [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Rumanaj filologoj]] [[Kategorio:Transilvanianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1877]] [[Kategorio:Mortintoj en 1948]] [[kategorio:Rumanaj diplomatoj]] [[kategorio:Rumanlingvaj profesiuloj]] [[kategorio:Redaktoroj]] aq470kw0r5rwun0mq64qelylbd264jn 0 947285 9441599 9410888 2026-07-30T06:01:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441599 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Siro Anish Mikhail Kapoor''' CBE RA (esperantigita Aniŝ Kapur, naskita la 12-an de marto 1954 en [[Mumbajo]], [[Barato]]) estas [[Britoj|brit]]-barata <ref name="Nationality2">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/all-that-matters/I-wouldnt-have-given-up-my-Indian-nationality-but-I-had-to-be-practical-Anish-Kapoor/articleshow/45509307.cms|title=I wouldn't have given up my Indian nationality but I had to be practical: Anish Kapoor|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=7 February 2017|date=14 December 2014}}</ref> [[Skulptarto|skulptisto]] specialiĝanta pri instala arto kaj [[Koncepta arto|konceptarto]]. <ref name="Ina Cole2">{{cite book|editor1-last=Cole|editor-first1=Ina|title=From the Sculptor's Studio: Conversations with Twenty Seminal Artists|year=2021|publisher=Laurence King Publishing Ltd|pages=122–133|isbn=9781913947590|oclc=1420954826}}</ref> Naskita en [[Mumbajo]],<ref name=":22">{{cite web|last=Wadhwani|first=Sita|url=http://www.cnngo.com/mumbai/play/anish-kapoor-810204|archive-url=https://web.archive.org/web/20091116070923/http://www.cnngo.com/mumbai/play/anish-kapoor-810204|url-status=dead|archive-date=16 November 2009|title=Anish Kapoor|publisher=CNNGo.com|date=14 September 2009|access-date=26 March 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artslant.com/global/artists/show/1647-anish-kapoor|title=Anish Kapoor|publisher=ArtSlant|access-date=26 March 2012}}</ref>Kapoor frekventis la knaban baratan loĝlernejon The Doon School, antaŭ ol translokiĝi al [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] por komenci sian artan trejnadon ĉe Hornsey College of Art kaj, poste, Chelsea School of Art and Design. Liaj rimarkindaj publikaj skulptaĵoj inkluzivas ''Cloud Gate'', ankaŭ konatan kiel "The Bean" (La Fabo) (2006) en Millennium Park de Ĉikago; ''Sky Mirror'', ekspoziciitan ĉe la [[Centro Rockefeller|Rockefeller Center]] en Novjorko en 2006 kaj [[Kensington Gardens]] en Londono en 2010; <ref name="serpentinegalleries.org2">{{Cite web|url=https://www.serpentinegalleries.org/whats-on/anish-kapoor-turning-world-upside-down/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161203011257/http://www.serpentinegalleries.org/exhibitions-events/anish-kapoor-turning-world-upside-down|url-status=dead|title=Anish Kapoor: Turning the World Upside Down|archivedate=3 December 2016|website=Serpentine Galleries}}</ref> ''Temenos'', ĉe Middlehaven, [[Middlesbrough]] ; ''Leviathan'', <ref name="anishkapoor.com2">{{cite web|url=http://www.anishkapoor.com/684/Leviathan.html|title=Anish Kapoor Leviathan|publisher=Anishkapoor.com|access-date=26 March 2012}}</ref> ĉe la [[Granda Palaco (Parizo)|Granda Palaco]] en Parizo en 2011; kaj ''ArcelorMittal Orbit'', menditan kiel permanentan artaĵon por [[Olimpika Parko de Londono|la Olimpika Parko]] de Londono kaj kompletigitan en 2012. <ref name="ReferenceA2">{{cite web|url=http://www.anishkapoor.com/332/Orbit.html|title=Anish Kapoor Orbit|publisher=Anishkapoor.com|access-date=26 March 2012}}</ref> En 2017, Kapoor desegnis la statueton por la Brit Awards de 2018. <ref>{{cite news|title=This is what Brit winners will take home next year|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-42136252|agency=BBC|date=10 December 2017}}</ref> Bildo de Kapoor aperas en la sekcio pri [[Kulturo de Unuiĝinta Reĝlando|britaj kulturaj ikonoj]] de la nove dezajnita brita pasporto en 2015. <ref>{{cite news|date=7 November 2016|title=Introducing the new UK passport design|agency=Gov.uk|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/473495/HMPO_magazine.pdf}}</ref> En 2016, li estis anoncita kiel ricevanto de la Lennon-Ono-Stipendio por Paco. <ref>{{cite news|title=Sculptor Anish Kapoor among winners of Lennon Ono peace prize|url=http://www.newsandstar.co.uk/news/national/article/Sculptor-Anish-Kapoor-among-winners-of-Lennon-Ono-peace-prize-e31a7493-9da2-4a5a-8a5e-958aceb13989-ds|access-date=26 August 2016|work=News & Star online|date=17 August 2016|archive-date=18 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118140857/https://www.newsandstar.co.uk/news/national/article/Sculptor-Anish-Kapoor-among-winners-of-Lennon-Ono-peace-prize-e31a7493-9da2-4a5a-8a5e-958aceb13989-ds/|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181118140857/https://www.newsandstar.co.uk/news/national/article/Sculptor-Anish-Kapoor-among-winners-of-Lennon-Ono-peace-prize-e31a7493-9da2-4a5a-8a5e-958aceb13989-ds/ |date=2018-11-18 }}</ref> Kapoor ricevis plurajn distingojn kaj premiojn, kiel ekzemple la Premio Duemila ĉe la 44-a [[Venecia Bienalo]] en 1990, la Turner-Premion en 1991, la Unilever-Komisionon por la Turbina Halo ĉe [[Tate Modern]], la Padma Bhushan de la [[Registaro de Barato|barata registaro]] en 2012, <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/President-gives-away-Padma-awards/articleshow/12374803.cms?referral=PM|title=President gives away Padma awards|work=The Times of India|date=23 March 2012|access-date=13 November 2015}}</ref> kavalirecon en la Naskiĝtagaj Honoroj de 2013 pro servoj al bildartoj, honoran doktorecon de la [[Universitato de Oksfordo]] en 2014,<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordmail.co.uk/news/11295624.sculptor-given-degree-sheldonian/|title=Sculptor to be given degree at Sheldonian|website=Oxford Mail|date=24 June 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2014/140206_1.html|title=Oxford announces honorary degrees for 2014|access-date=25 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140628075133/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2014/140206_1.html|archive-date=28 June 2014|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140628075133/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2014/140206_1.html |date=2014-06-28 }}</ref> kaj la Genesis-Premion de 2017 pro "esti unu el la plej influaj kaj novigaj artistoj de sia generacio kaj pro siaj multaj jaroj da lobiado por rifuĝintoj kaj delokitaj homoj".<ref name="Genesis2">{{cite web|url=https://www.genesisprize.org/honorees/laureate-2017|title=Sir Anish Kapoor, 2017 Genesis Prize Laureate|website=The Genesis Prize|quote=Mr. Kapoor was recognized for being one of the most influential and innovative artists of his generation and for his many years of advocacy for refugees and displaced people.}}</ref><ref name="Jeffries2">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jun/08/anish-kapoor-on-wagner-he-was-antisemitic-and-im-jewish-who-cares|title=Anish Kapoor on Wagner: 'He was antisemitic and I'm Jewish. Who cares?'|last=Jeffries|first=Stuart|date=8 June 2016|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=6 February 2017}}</ref><ref name="Times of Israel2">{{Cite news|url=http://jewishnews.timesofisrael.com/anish-gensis/|title=Anish Kapoor receives 'Jewish Nobel' Genesis Prize, and donates $1m to refugees|date=6 February 2017|access-date=6 February 2017}}</ref><ref name="Abhorrent2">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/feb/06/anish-kapoor-condemns-abhorrent-refugee-policies-as-he-wins-genesis-prize|title=Anish Kapoor condemns 'abhorrent' refugee policies as he wins Genesis prize|date=6 February 2017|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=6 February 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.artpremium.com/it-waves-you-to-a-more-removed-ground/|title=ArtPremium – Anish Kapoor – "It waves you to a more removed ground"|date=13 March 2017|work=ArtPremium|access-date=3 May 2018|language=en-US|archive-date=24 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824134940/https://www.artpremium.com/it-waves-you-to-a-more-removed-ground/|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824134940/https://www.artpremium.com/it-waves-you-to-a-more-removed-ground/ |date=2018-08-24 }}</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:Bilbao_-_Museo_Guggenheim,_Tall_Tree_and_the_Eye_(Anish_Kapoor)_3.jpg|alternative=Tall Tree and the Eye|Alta arbo kaj la okulo Dosiero:Anish_Kapoor_sculpture.jpg|alternative=Dismemberment, Site 1|Dismembrigo, ejo 1 Dosiero:Sky_Mirror_De_Pont_Tilburg_P1160966.jpg|alternative=Sky Mirror De Pont Tilburg|Ĉiela spegulo de Pont Tilburg Dosiero:Concave_Convex,_Diamond,_2019_,_Sttutgart_,_stuttgart_staatsgalerie.jpg|alternative=Concave Convex, Diamond, 2019, Sttutgart Staatsgalerie|Konkava konveksa, Diamanto, 2019, Stuttgart Staatsgalerie </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--== Eksteraj ligiloj ==--> {{projektoj}} {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kapoor, Anish}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britaj judoj]] [[Kategorio:Britaj humanistoj]] [[Kategorio:Britaj artistoj]] cmk63pd5ec9ygo9xdgh3791ngoc3ptw 15 947295 9441253 9440380 2026-07-29T13:06:35Z ThomasPusch 1869 9441253 wikitext text/x-wiki Hodiaŭ aldoniĝis [[Kantono Lake (Koloradio)]]. Tiel 16 el sume 64 kantonaj tekstoj estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:14, 18 jun. 2026 (UTC) Kaj nun mi sukcesis aldoni 16 pliajn kantonojn (Alamosa | Arapahoe | Archuleta | Baca | Bent | Boulder | Chaffee | Clear Creek | Conejos | Costilla | Crowley | Douglas | Gilpin | Park | Teller kaj Weld), tiel ke ekzistas 32, do ekzakte duono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:43, 25 jul. 2026 (UTC) Hodiaŭ ankoraŭ fareblis la tekstoj pri kantonoj Dolores, Eagle, Gunnison, Hinsdale, Huerfano, Kit Carson, Larimer kaj Las Animas, do 40 el la sume 64 tekstoj estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:55, 27 jul. 2026 (UTC) Ankoraŭ aldoneblis 12, Mesa, Moffat, Montezuma, Montrose, Ouray, Pitkin, Prowers, Pueblo, Rio Blanco, Rio Grande, Ruott, Saguache. Nun estas 52 el 64. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:03, 28 jul. 2026 (UTC) Ankoraŭ venos kvar pliaj: Cheyenne , Delta, El Paso kaj Elbert. Tiam jam restas nur 8 mankantaj kaj estas 56 el 64. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:06, 29 jul. 2026 (UTC) 6f39dvfg0u2n6robntk8d465cycifj0 9441254 9441253 2026-07-29T13:07:58Z ThomasPusch 1869 9441254 wikitext text/x-wiki Hodiaŭ aldoniĝis [[Kantono Lake (Koloradio)]]. Tiel 16 el sume 64 kantonaj tekstoj estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:14, 18 jun. 2026 (UTC) Kaj nun mi sukcesis aldoni 16 pliajn kantonojn (Alamosa | Arapahoe | Archuleta | Baca | Bent | Boulder | Chaffee | Clear Creek | Conejos | Costilla | Crowley | Douglas | Gilpin | Park | Teller kaj Weld), tiel ke ekzistas 32, do ekzakte duono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:43, 25 jul. 2026 (UTC) Hodiaŭ ankoraŭ fareblis la tekstoj pri kantonoj Dolores, Eagle, Gunnison, Hinsdale, Huerfano, Kit Carson, Larimer kaj Las Animas, do 40 el la sume 64 tekstoj estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:55, 27 jul. 2026 (UTC) Ankoraŭ aldoneblis 12, Mesa, Moffat, Montezuma, Montrose, Ouray, Pitkin, Prowers, Pueblo, Rio Blanco, Rio Grande, Ruott, Saguache. Nun estas 52 el 64. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:03, 28 jul. 2026 (UTC) Ankoraŭ venos kvar pliaj: Cheyenne, Delta, El Paso kaj Elbert. Tiam jam restas nur 8 mankantaj kaj estas 56 el 64. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:06, 29 jul. 2026 (UTC) oh28pwgwyu31yvlf0svjrnio27b8fb5 0 947572 9441602 9409435 2026-07-30T06:05:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441602 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|dosiero=Anita Rée, Selbstbildnis, um 1929.jpg|priskribo=Memportreto (ĉ. 1929)}} '''Anita Clara Rée''' (naskita la 9-an de februaro 1885 en [[Hamburgo]], mortis la 12-an de decembro 1933 en [[Kampen (Sylt)|Kampen]]) estis germana [[Avangardo|avangarda]] pentristino dum la [[Vajmara Respubliko]]. Ŝi sinmortigis post kiam la antisemita registaro deklaris ŝian verkon [[Degenerita arto|degenerita]]. Ŝiajn verkojn savis ĝardenisto. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Self_portrait_ree2.jpg|''Memportreto'', inter 1905 ĝis 1915, Hamburger Kunsthalle Dosiero:Self_portrait_ree3.jpg|''Memportreto'', 1915, Hamburger Kunsthalle Dosiero:Death_anita_ree8.jpg|''Pentrita aranĝitaĵo kun la mortmasko de Hebbel'', 1915 Dosiero:Anita_Rée_-_Junger_Chinese_-_1919.jpeg|''Juna ĉino'', 1919, Hamburger Kunsthalle Dosiero:Anita_Rée_-_Bildnis_Dr._Malte_Wagner_(1920).jpg|''Portreto de [[Albert Malte Wagner|Malte Wagner]]'', 1920, privata kolekto Dosiero:Anita_Rée_Schlucht_bei_Pians_1921.jpg|''Gorĝo proksime de Pians'', 1921, Hamburger Kunsthalle Dosiero:Anita_Ree_-_Bildnis_Carl_Einstein.tif|''Portreto de [[Carl Einstein]]'', antaŭ 1921, privata kolekto Dosiero:Anita_rée_stilleben.jpg|''Pentrita aranĝitaĵo'', ĉirkaŭ 1921, privata kolekto Dosiero:Anita_Rée_-_Haus_auf_Fels.jpg|''Domo sur roko'', 1921, privata posedaĵo Dosiero:Nussbaume_in_Positano_Ree.jpg|''Juglandarboj en Positano'', ĉirkaŭ 1922 Dosiero:Anita_Rée_-_Halbakt_vor_Feigenkaktus_(Selbstbildnis).jpg|''Duonnuda antaŭ [[opuntio]] (memportreto)'', inter 1922 kaj 1925, Hamburger Kunsthalle Dosiero:Anita_Rée_-_Weisse_Bäume_(1922).jpg|''Blankaj arboj en Positano'', 1925, Hamburger Kunsthalle <ref>[https://juedische-geschichte-online.net/beitrag/jgo:article-106#section-2 ''Weiße Bäume in Positano''], juedische-geschichte-online.net</ref> Dosiero:Anita_Rée_-_Teresina.jpg|''Teresina'', 1925, Hamburger Kunsthalle Dosiero:Anita_Ree_portrait_of_photographer_Hildegard_Heise.jpg|''Portreto de [[Hildegard Heise]]'', 1928, privata kolekto Dosiero:Anita_ree_7.jpg|''Duonnuda virino'', 1930, privata kolekto Dosiero:Anita_Rée_Dünenlandschaft_1932-1933.jpg|''Duna pejzaĝo'', 1932/1933, privata kolekto Dosiero:Anita_Rée_Oase_in_Kampen.jpg|alternative=Die Oase in Kampen, 1932/33, Watercolor 39 × 49 cm| ''Die Oase in Kampen'', 1932/33, Akvarelo 39 × 49&nbsp;cm Dosiero:Anita_Rée_Die_klugen_und_die_törichten_Jungfrauen-2.png|alternative=Die klugen und die törichten Jungfrauen, Mural, c. 1930, destroyed| ''Die klugen und die törichten Jungfrauen'', Murpentraĵo, ĉ. 1930, detruita </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{DNB|118743775}} * [http://opac.jmberlin.de/aDISWeb/app?service=direct/0/Home/$DirectLink&sp=S127.0.0.1%3A23102&sp=SAKFreitext%20Anita%20Ree Literaturo de kaj pri Anita Rée en la biblioteko de la Juda Muzeo de Berlino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220728074620/http://opac.jmberlin.de/aDISWeb/app?service=direct/0/Home/$DirectLink&sp=S127.0.0.1:23102&sp=SAKFreitext%20Anita%20Ree |date=2022-07-28 }} * [https://garten-der-frauen.de/erinnerungsskulptur/anita-ree/ Biografio kaj portreto de Anita Rée] de ''Garten der Frauen'' * [https://www.spiegel.de/geschichte/deutsche-kultur-wie-juedische-kreative-aus-dem-kunstkanon-verschwanden-a-24c62318-0405-46cd-a901-ca9312db3d4a ''Jüdische Malerin Anita Rée und die Nationalsozialisten. Die Meisterin, die keine sein durfte.''] de Ulrike Knöfel je la 8-an de julio 2024 ĉe spiegel.de * [https://hamburg-frauenbiografien.de/item/3538 Biografio Anita Rée] en la ''Biografien-Datenbank: Frauen aus Hamburg'' [https://www.hamburg-frauenbiografien.de/ www.hamburg-frauenbiografien.de] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ree, Anita}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Modernaj pentristoj]] [[Kategorio:Ekspresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] em1x62s53on04v2st2nm59nsbs3lor9 0 947711 9441756 9410740 2026-07-30T10:13:07Z Sj1mor 12103 9441756 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ha_savuja_ha_palestini_title.gif|klaso=skin-invert-image|eta|400x400ra|La frontpaĝo de la latinigita hebrea gazeto ''Ha-Savuja Ha-Palestini'', montrante partojn de la latiniga metodo fare de [[Itamar Ben-Avi]], 1929]] La '''latinigo de la hebrea lingvo''' rilatas specife al la uzo de la [[latina alfabeto]] por reprezenti hebreajn vortojn. La [[hebrea lingvo]] uzas la [[Hebrea alfabeto|hebrean alfabeton]] kun laŭvolaj [[Kromsignoj de la hebrea skribo|vokaldiakritaj signoj]]. Ekzemple, la hebrea nomo {{Lang|he|יִשְׂרָאֵל}} (Israelo) povas esti latinigita kiel {{Transl|he|Yisrael}} aŭ {{Transl|he|Yiśrāʼēl}} aldone al ''Israel''. La ĉefa bezono de latina [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribado]] estas por skribi hebreajn nomojn kaj terminojn, kiujn homoj elektas ne traduki en lingvojn kiuj uzas la latinan skribon. La transskribado diferencas laŭ la cellingvo. Transskribado en la angla diferencas ekzemple de tiu en la franca. Precipe en kuntekstoj kie la latina alfabeto estas la domina skribsistemo, [[latinigo]] kaj [[transliterumo]] ofte estas uzeblaj interŝanĝe. La efektiva rilato inter la du terminoj dependas de la fako kaj/aŭ kunteksto. Tamen, ĝenerale parolante, oni povas sekure difini transliterumon kiel la reprezentadon de vortoj el unu skribsistemo al malsama skribsistemo. Latinigo estas subaro de transliterumo, specife rilate al la reprezentado de ne-latinaj aŭ popollingvaj skribsistemoj en la latina skribsistemo. [[Kategorio:Hebrea alfabeto]] [[Kategorio:Hebrea lingvo]] [[Kategorio:Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo]] th5awr86kgq69rcyvl9x3i08lhdxr79 0 948482 9441441 9440936 2026-07-29T18:23:02Z Sj1mor 12103 9441441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |lando=Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki (Nagasako) |kolektoj = Dokumentoj de Atombombita Nagasaki |malfermdato = Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken |Poŝtkodo= 852-8117 |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館]}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni_=_Kvartalo_de_"Muzeo_Nagasaki_por_Atombombo"|Zono por Lerni]] en [[Pacparko Nagasaki]]. ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|Zono por Preĝi]] en Pacparko Nagasaki. == Sinoptiko == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo de Sen-[[Nuklea armilo|Nuklea-armilo]]". En la eksponejo estas ekspoziciitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstruaĵoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspoziciita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentataj registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspoziciitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspoziciitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejoj", kaj "Loĝantoj en subventaj ejoj de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * [[Pacparko Nagasaki]] - Vikipedio / [https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園] retejo de Urbo Nagasaki *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] c1om6mshwh9lpm2odmlfnsvy2k61ch6 0 948655 9441563 9417993 2026-07-30T04:15:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Steven Billy Mitchell''' (naskita la 28-an de decembro 1959 en [[Londono]]), kutime konata per la pseŭdonimo kaj plumnomo '''Andy McNab''', estas brita romanisto kaj iama soldato de la [[Special Air Service|Speciala Aerservo]] (SAS).<ref name="Goodley2">{{cite news|last=Goodley|first=Simon|date=4 September 2012|title=Andy McNab sells stake in Mobcast ebook business to Tesco|url=https://www.theguardian.com/business/2012/sep/04/andy-mcnab-ebook-mobcast-tesco|newspaper=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108083210/http://www.theguardian.com/business/2012/sep/04/andy-mcnab-ebook-mobcast-tesco|archive-date=8 November 2014|access-date=26 May 2015}}</ref><ref name="Hanks2">{{cite news|last=Hanks|first=Robert|date=19 November 2004|title=Andy McNab: The hidden face of war|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/andy-mcnab-the-hidden-face-of-war-6157705.html|newspaper=[[The Independent]]|access-date=25 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821020729/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/andy-mcnab-the-hidden-face-of-war-6157705.html|archive-date=21 August 2012}}</ref> McNab famiĝis en [[1993]] post verkado de raporto pri la malsukcesa [[Special Air Service|SAS-]] misio ''Bravo Two Zero'' dum la [[2-a milito en la Persa Golfo|Golfa Milito]]. Li publikigis kelkajn aliajn romanojn kaj du [[Aŭtobiografio|aŭtobiografiojn]] krom ''Bravo Two Zero''. Li ankaŭ publikigis libron pri [[psikopatio]] titolitan ''The Good Psychopath's Guide to Success (La gvidilo de la bona psikopatulo al sukceso)'', asertante, ke li montras multajn psikopatiajn trajtojn.<ref>{{cite web|last1=Weeks|first1=Linton|title=Is There Such a Thing as a 'Good Psychopath'?|url=https://www.npr.org/sections/theprotojournalist/2014/08/21/341858696/is-there-such-a-thing-as-a-good-psychopath|publisher=NPR|access-date=8 June 2016|date=21 August 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=Merz|first1=Theo|title=Why psychopaths are more successful|url=https://www.telegraph.co.uk/men/thinking-man/10788449/Why-psychopaths-are-more-successful.html|website=The Daily Telegraph|access-date=8 June 2016|date=7 May 2014}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/this_week/5132536.stm Eseo por la programo "This Week" de BBC] * {{IMDb name|id=0573512|name=Andy McNab}} * Delonga kaj respektata fanretejo de [https://web.archive.org/web/20190908155951/http://www.greymansland.com/ Grey Man's Land] * [https://www.bbc.co.uk/raw/words/quickreads/ Krudaj vortoj de BBC - Rapidaj legaĵoj] * [http://www.shotsmag.co.uk/interview_view.aspx?interview_id=243 Intervjuo de Shotsmag Ezine en Julio 2012] * [http://www.literature-map.com/andy+mcnab.html Andy McNab sur la Literatura Mapo] * [http://www.lawagency.co.uk/writer/andy-mcnab Andy McNab ĉe Lucas Alexander Whitley literaturaj agentoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191120225939/http://lawagency.co.uk/writer/andy-mcnab |date=2019-11-20 }} * [https://twitter.com/the_real_mcnab @The_Real_McNab Konfirmita Twitter-konto] {{Ĝermo|Verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McNab, Andy}} [[Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] 827v6846pgjcmmnjqmj7seqs4jbtaf0 0 948656 9441303 9421350 2026-07-29T14:12:46Z RG72 11847 9441303 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov asertis ke Stanislav Groĥovskij apartenis al la "maksimumista" alo de la Socialista Revolucia Partio kaj estis ekzilita pro suspekto pri preparado de atenco kontraŭ guberniestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babanovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev<ref name="Достоин памяти народной40">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 40 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro Korjakin postulis "apliki kontraŭ la akuzito la plej severajn rimedojn" ({{l-ru|принять против обвиняемого строжайшие меры}}). Distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko vojaĝis al Tobolsko kaj persone petis la gubernian komisaron lasi Groĥovskij subgarde, argumentante ke li mincas publikan sekurecon<ref name="Достоин памяти народной40"/>. En ĵurnalo de la tjumena sekcio de la Socialista Revolucia Partio "Libera Vorto" ({{l-ru|Свободное слово}}) N 91 la {{daton|20|8|1917}} estis publikigita "Letero al la redakcio", kies aŭtoroj (kelkaj domposedantoj el Jalutorovsko) pledis pri liberigo de Stanislav Groĥovskij<ref name="Достоин памяти народной41">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ĉe fortega kontraŭstaro de la ekzekutiva komitato formiĝis la Jalutorovska Soveto de laboristaj kaj Soldataj Deputitoj kun prezidanto la eks-ekzilito S. P. Groĥovskij. La soveto kun subteno de la urbanoj iĝis opozicio de la ekzekutiva komitato, ekdubinte pri la personeco de la prezidanto de la komitato kaj komisaro Ivanickij, petis lin doni informojn pri sia pasinteco. Sed Groĥovskij estis malliberigita. Kaj oni akuzis lin. Restis certan tempon arestita ankaŭ la viculo Grigorjev, kaj la sekretario. Ni nin turnas al la gazetaro. Ne eblas plu silenti, kiam pro ies kalkuloj en la prizono senkulpe restas la socia aganto, patro de grandega familio, kondamnita je mizero, sen nutranto. Groĥovskij havas naŭ infanojn, el kiuj plej aĝa havas nur 14 jarojn. |aŭtoro = A. Zaĥarov, G. I. Ĉerepanov, G. G. Kvaŝnin, S. Sirin, F. Demĉenko |verko = Letero al la redakcio |origina teksto = При сильном противодействии исполнительного комитета образовался Ялуторовский Совет рабочих и солдатских депутатов под председательством бывшего ссыльного С.П. Гроховского. Совет при поддержке горожан стал в оппозицию к исполкому, усомнившись в личности председателя комитета и комиссара Иваницкого, попросил его дать сведения о своем прошлом. Но Гроховский был посажен в тюрьму. И ему предъявлено обвинение. Посидел некоторое время под арестом и заместитель Григорьев, и секретарь. Мы обращаемся к печати. Нельзя больше молчать, когда из-за чьих-то расчетов в тюрьме безвинно томится общественный деятель, отец огромной семьи, обреченной на нищету, без кормильца. У Гроховского девять человек детей, из которых старшему только 14 лет. }} La {{daton|29|8}} loka ĵurnalo "Popola Volo" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato, rezonis ke ĝia prezidanto Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ne kulpas pri tio, ĉar Stanislav Groĥovskij estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En februaro 1918 al Jalutorovsko venis de Omsko taĉmento de la Ruĝa Gvardio por establi tie sovetian potencon. Stanislav Groĥovskij estis liberigita kaj iĝis prezidanto de komisiono, kies celo estis restarigi la soveton. Membro de la regimenta komitato de la 19-a Siberia Pafista Regimento Stepan Komolcev aprezis lian kontribuon<ref name="Достоин памяти народной41"/>. {{Citaĵo |teksto = Mi vizitis S. P. Groĥovskij por ke li partoprenu organizadon kaj kapton de la potenco en la urbo Jalutorovsko. Li aprobis. Li elpaŝis dum mitingo, parolis nemalbone, laboriste. Li estis nemalbona organizanto, bona agitisto, postulema kaj severa. |aŭtoro = Stepan Komolcev |verko = |origina teksto = Заходил я к С.П. Гроховскому, чтобы он принял участие в организации и захвате власти в г. Ялуторовске. Он дал свое согласие. Выступал на митинге, говорил неплохо, по-рабочему. Он был неплохим организатором, хорошим агитатором, требовательным и строгим. }} La kunsidoj okazis en la domo de burĝino A. I. Pantelejeva. Oni decidis senarmi la lokanojn, anstataŭigi milicon de la Provizora Registaro per tiu de la soveto, do oni sendis al ĉiuj setlejoj de la distrikto alvokojn de la popola komisaro pri la rajtoj kaj devoj de la soveto. La {{daton|5|3|1918}} okazis la tuturba kunveno dum kiu la komisiono estis transformita je la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. Post unu monato okazis la distrikta kamparana kongreso, kiun partoprenis 293 delegitoj de 34 subdistriktoj, plejparte eks-soldatoj. Stanislav Groĥovskij kiel prezidanto de la soveto faris ardan paroladon kaj proponis agnoski la sovetian potencon, kion plejparto de la delegitoj aprobis. Oni decidis unuigi la laboristajn, soldatajn kaj kamparanajn sovetojn. Tamen dum sekvinta voĉdono Stanislav Groĥovskij ne estis elektita kiel membro de la soveto<ref name="Достоин памяти народной41"/>. Iom alie rememoras la eventojn bolŝevisto Fjodor Maslennikov. Li skribis ke Groĥovskij estis kontraŭulo de la Provizora Registaro kaj subtenis la sovetojn. En 1918 li kunlaboris en Jalutorovsko kun lokaj bolŝevistoj subestre de Miĥail Fedosejev kaj ĝuste en loĝejo de Groĥovskij okazis kunsido dum kiu oni decidis peti la Omskan Soveton sendi taĉmenton por ke la sovetoj ekregu ankaŭ en Jalutorovsko. Fine de februaro 1918 venis taĉmento subestre de Kojmov kaj ĝis matene okupis kazernojn, zemstvon kaj la fervojstacion. Estis establita la provizora revolucia komitato (revkomo), kie Groĥovskij estis la prezidanto, Maslennikov lia viculo, Fedosejev iĝis komisaro pri financoj kaj edukado, Turanskij estis komisaro pri poŝto kaj telegrafo, Maliĥ ({{l-ru|Малых}}) estis komisaro de la fervojstacio, Komolcev iĝis sekretario. Sekvan tagon okazis mitingo, kiu komenciĝis per diservo — laŭ iniciato de Groĥovskij kaj aliaj ne-bolŝevistaj membroj de la revkomo, dezirintaj altiri laŭeble pli da homoj dum Maslennikov, Fedosejev kaj Komolcev kontraŭis tion. Groĥovskij okupiĝis pri kreado de loka taĉmento, origine el militkaptitaj ĉeĥoslovakoj kaj hungaroj (en la urbo estis ĝis 800 da tiaj militkaptitoj). Poste formiĝis dua taĉmentoj el kamparanoj de Jalutorovska distrikto, partoprenintaj la Unuan mondmiliton. Lokaj intelektuloj plejparte subtenis dekstran alon de Socialista Revolucia Partio kaj menŝevistojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69–71 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste, laŭ liaj rememoroj, formiĝis konstanta komunikado kun Tjumeno, de kie venis ordono establi la Eksterordinaran Milita-Operacian Revolucian Stabon ({{l-ru|Чрезвычайный военно-оперативный революционный штаб}}), kiu devus ricevi la tutan potencon dum la milita periodo. La prezidanto estis nomumita Fjodor Maslennikov, prezidanto de distrikta ekzekutiva komitato Grigorjev kaj prezidanto de [[ĈK|Eksterordinara Komitato]] Stepan Komolcev iĝis membroj. Fine de majo 1918 eksplodis [[ribelo de la Ĉeĥoslovaka Legio]] ^{[[:ru:Восстание Чехословацкого корпуса|ru]]} kaj, post kiam la ribeluloj okupis [[Kurgano (urbo)|Kurganon]], la Eksterordinara Milita-Operacia Revolucia Stabo decidis preventi eventualan perfidon de la ĉeĥa taĉmento, do nokte oni arestis ties membrojn kaj post komplikaj intertraktoj senarmis ilin. Tion faris la dua taĉmento, al kiu poste aliĝis parto de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72–73 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post alveno la Kolĉak-armeo, Stanislav Groĥovskij foriris kun retiriĝantaj sovetiaj trupoj al Permo. Tie li servis en la 10-a inĝeniera bataliono de la 10-a divizio kaj en armilaj metiejoj. Kamaradoj rememoris ke li sopiris la familion, ofte rememoris la idojn, do post kiam ruĝarmeanoj forlasis ankaŭ Permon, li kaŝe revenis al Jalutorovsko. Sed tie oni rekonis lin kaj denuncis al novaj potencoj, sekvis aresto kaj malliberigo<ref name="Достоин памяти народной41"/>. === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 membro de la Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) V. S. Laptev estis taskigita esplori tion, sed trovis neniujn novajn informojn. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Familio == Stanislav Groĥovskij havis edzinon Klara Vladislavovna kaj 14 infanojn. Lia plej aĝa filo Meĉislav estis inter la unuaj meembroj de komsomolo en Jalutorovsko. La {{daton|18|5|1920}} li estis elektita kiel prezidanto de la Jalutorovska Distrikta Komitato de RKSM, en septembro iĝis membro de la Tjumena Gubernia Komitato. Li estis delegito de la 3-a Tutrusia Kongreso de RKSM, okazinta de la 2-a ĝis la {{dato|10|10}} en Moskvo, kiun malfermis Vladimir Lenin per sia fama parolado "La taskoj de la junularaj unioj" ({{l-ru|Задачи союзов молодёжи}})^{[[:ru:Задачи союзов молодёжи|ru]]}. La {{daton|15|9|1920}} dum kunsido de la Tjumena Gubernia Komitato de RKSM, Meĉislav Groĥovskij estis aprobita kiel membro de la Triopo de Gazetara Sekcio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41–42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Foto de krajona portreto de Meĉislav troviĝas en la Muzea Komplekso de Ivan Slovcov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xmv4w8 | titolo = М. Гроховский, первый председатель Ялуторовского укома комсомола. Рисунок. Фоторепродукция чёрно-белая. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112941/https://starina.net/m/xmv4w8 | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. En la Jalutorovska Regiona Muzeo troviĝas rememoroj de Nina Ivanovna Popova (denaske Liĝina; {{l-ru|Лыжина}}) forme de letero al la muzea direktoro Ivan Terentjev, pri Meĉislav Groĥovskij, verkitaj la {{daton|28|8|1957}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/7R2yAJ | titolo = Документ. Письмо Поповой (Лыжиной) Нины Ивановны, старой комсомолки, Терентьеву Ивану Степановичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, о первых комсомольцах — Викторе Бахтиярове и Мите Гроховском. Г. Челябинск. 1957 г., август, 28 | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706113824/https://starina.net/m/7R2yAJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. Poste Klara Groĥovskaj aranĝis dokumentojn por reveni al Pollando kaj la familio foriris. Estas konate ke foje Meĉislav renkontiĝis kun Fjodor Trubaĉ, komsomolano de vilaĝo Novaj Zaimka, kies familio ankaŭ estis forveturonta al Pollando, kaj la junuloj priparolis establon de la Unio de Pola Junularo kiun ili povus gvidi, establon de la sovetia potenco en Pollando. Ilia posta sorto ne estas konata. En unu listo de aktivuloj de loka RKSM apud la nomo de Meĉislav estas skribite "forveturis al Pollando", en alia — "mortigita"<ref name="Достоин памяти народной42">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Memoro == Omaĝe al li, laŭ propono de regionografo Vasilij Morejev, en 1974 estis strato Babanovskaja estis alinomita en [[Jalutorovsko]] estis alinomita kiel strato Groĥovskij ({{l-ru|улица Гроховского}}) kaj sur la domo N 107 en strato Revolucio aperis memortabulo<ref name="Достоин памяти народной42"/>. En novembro 1992 la domo kun ĉizitaj fenestrokadroj ankoraŭ estis surlok, ĝiaj fotoj troviĝas en la Jalutorovska Regiona Muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NLq | titolo = Фотография. Фасад дома Гроховского с улицы | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112225/https://starina.net/m/xV2NLq | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NwW | titolo = Фотография. Дом Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/bABWYJ | titolo = Фотография. Окно с резным наличником дома Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706114055/https://starina.net/m/bABWYJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} 67yhajq65q48cu11lm4pkb42xg56ix8 0 949196 9441514 9422128 2026-07-29T21:09:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Andrea BARRETT''' (naskita la 16-an de novembro 1954 en [[Bostono]]) <ref name="Union2">{{cite web|url=http://www.union.edu/about/notables/profiles/barrett.php|title=Union Notable - Andrea Barrett|year=2010|publisher=Union College|access-date=2010-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528032649/http://www.union.edu/About/notables/profiles/barrett.php|archive-date=28 May 2010|url-status=dead}}</ref> estas usona [[Romanisto|romanverkisto]] kaj [[Novelo|novelisto]]. Ŝia kolekto ''Ship Fever'' gajnis la Usonan Nacian Libropremion por Fikcio en 1996, <ref name="nba19962">[https://www.nationalbook.org/awards-prizes/national-book-awards-1996 "National Book Awards – 1996"]. National Book Foundation. Retrieved March 27, 2012. (With essay by Julia Glass from the Awards 60-year anniversary blog.)</ref> kaj ŝi ricevis MacArthur-stipendion en 2001. Ŝia libro ''Servants of the Map'' estis finalisto por la Pulitzer-premio por Fikcio en 2003, <ref name="pulitzer2">[http://www.pulitzer.org/bycat/Fiction "Fiction"]. ''Past winners & finalists by category''. The Pulitzer Prizes. Retrieved March 27, 2012.</ref> kaj ''Archangel'' kaj ''Natural History'' estis finalistoj por la Rakonto-premio. <ref name="storyprize20132">[http://www.thestoryprize.org/2013_winners.html "The Story Prize Winner & Finalists - 2013"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140322000000/https://web.archive.org/web/20140322164637/http://www.thestoryprize.org/2013_winners.html |date=2014-03-22 }}. The Story Prize. Retrieved March 22, 2014.</ref> Andrea Barrett kreskis sur [[Kabo Cod]], [[Masaĉuseco]], kaj studis zoologion ĉe Union College en [[Schenectady]], kie ŝi ankaŭ komencis verki. Ŝi ricevis la Nacian Libropremion en 1996 pro sia novelaro ''Ship Fever'', estis premiita per MacArthur-stipendio en 2001, kaj estis finalisto de la Pulitzer-premio en 2003 pro sia rakontokolekto, ''Servantoj de la Mapo''. En 2015, ŝi ricevis la prestiĝan Rea-premion por la novelo. Hodiaŭ, Andrea Barrett instruas ĉe Williams College kaj Warren Wilson College. Ŝi loĝas en North Adams, Masaĉuseco. Barrett estas plej konata kiel aŭtoro de [[Historia romano|historiaj romanoj]]. Multaj el ŝiaj roluloj estas sciencistoj, ofte biologoj el la 19-a jarcento. Kelkaj el ŝiaj roluloj aperas en pluraj verkoj. En apendico al The ''Air We Breathe'', Barrett provizas [[Genealogia arbo|genealogian arbon]], kiu ilustras la ligojn inter roluloj jam menciitaj en la novelaro ''Ship Fever.'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://andrea-barrett.com/}} * {{cite journal|url=http://www.theparisreview.org/interviews/79/the-art-of-fiction-no-180-andrea-barrett|title=Andrea Barrett, The Art of Fiction No. 180|journal=Paris Review|date=Winter 2003|author=Elizabeth Gaffney|volume=Winter 2003|issue=168}} * [http://www.kwls.org/podcasts/andrea_barrett_2009_ship_fever/ Audio recording of Andrea Barrett reading from ''Ship Fever''], 2009 Key West Literary Seminar * [http://www.identitytheory.com/people/birnbaum35.html "Andrea Barrett, Author of 'Servants of the Map' talks with Robert Birnbaum"], Intervjuo, ''Identity Theory'' (2002) * [http://www.salon.com/books/int/1998/12/cov_02inta.html Peter Kurth interview, "Andrea Barett"], ''Salon'' (1998) * [https://web.archive.org/web/20071017035014/http://www.theparisreview.com/viewmanuscript.php/prmMID/79 A sample manuscript page], ''The Paris Review'' (2003) {{Ĝermo|Verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barrett, Andrea}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] n4e8lchdwrz0l3dvu5sf89rs147fpl4 1 950352 9441252 9440817 2026-07-29T13:04:51Z Arbarulo 135469 9441252 wikitext text/x-wiki Fakte tiu artikolo [[kukurbeto]] temas pri la specio ''Cucurbita pepo'' dum l'artikolo [[legomkukurbo]] temas pri la subspecio ''Cucurbita pepo pepo''. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 22:01, 22 jul. 2026 (UTC) :Miakomprene (mi juĝas laŭ la ligitaj alilingvaj artikoloj), la titolo de tiu ĉi artikolo devus esti aŭ la scienca (latineca) specionomo, aŭ simple "kukurbo". Nur iuj el la varioj/subspecioj nomiĝas kukurbetoj, same kiel tiuj, kiujn priskribas la artikolo kun stranga titolo "legomkukurbo", kiu miakomprene devus nomiĝi "kukurbeto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:55, 22 jul. 2026 (UTC) ::Vi tute pravas. Mi provos alinomi la artikolon "legomkukurbo" al "kukurbeto", kaj "kukurbeto" al "pepono". Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 24 jul. 2026 (UTC) :::Farite.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:35, 28 jul. 2026 (UTC) ==Alinomado per kopiado== Ĉi tiu artikolo estas kopiita el [[Legomkukurbo]]. Vidu ĝian historion tie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:04, 29 jul. 2026 (UTC) kxg76zxkovhr50vx8e7rmrwsnrdgig9 0 950564 9441527 9439039 2026-07-29T23:00:31Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Nalinno]] al [[Nalinnes]] 9439039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BE-WHT}} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes sin lokas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] [[Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj]] azmztqefd3a1thbzb28d2mmzna7qmci 9441529 9441527 2026-07-29T23:04:16Z ThomasPusch 1869 9441529 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BE-WHT}} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes sin lokas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] llq0zw777vqivwxz5s7bkdv8jmey7fh 9441530 9441529 2026-07-29T23:08:33Z ThomasPusch 1869 9441530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = BE-WHT | loĝantaro = 5 870 (2025-1-1) | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes sin lokas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] 1fao8o85xhibnju07dk2d04bwwf1npt 9441532 9441530 2026-07-29T23:12:20Z ThomasPusch 1869 /* Topografio */ 9441532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = BE-WHT | loĝantaro = 5 870 (2025-1-1) | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] 0ll8egwbue50yi280ntpbtk8a4j5tpg 9441535 9441532 2026-07-29T23:15:13Z ThomasPusch 1869 9441535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = BE-WHT | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] gs5eiayz401mb1k5bgy8uahvbf9559q 9441546 9441535 2026-07-29T23:26:18Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1h]]<br />([[UTC+2h]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] onaw1ikm3vij7lsmfmvml3g1jkojsx9 9441547 9441546 2026-07-29T23:26:51Z ThomasPusch 1869 9441547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] 37bpzovxtdlobxhy28tg8n8czu6dkcn 9441548 9441547 2026-07-29T23:27:47Z ThomasPusch 1869 9441548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2 = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] istdard5nwa9re7pn1mz92c7cu0bnah 9441626 9441548 2026-07-30T06:51:58Z 07lumich 260866 Kreita tradukinte la sekcion "Histoire" el la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/235317051|Nalinnes]]" 9441626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2 = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]] lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] == Historio == La loko de Nalinnes estis jam okupita dum la franka epoko.  Oni malkovris frankan tombon sur la loketo nomata "Couture" (agro).  Sufiĉe grava tombejo certe ekzistis tie, sed estis detruita. La unua apero de la vilaĝo Nalinnes datiĝas de 868, kiam ĝi estas menciita en la poliptiko de la abatejo Lobbes sub la nomo "Naslinas" Komence de la XIa jarcento, la ento estis proprietaĵo de Goteskalko, senjoro de Morialme.  En 1207, Arnould de Morialme transdonis la feŭdon de Nalinnes al kanonikaro de Fosse-la-Ville (Foso la Urbo).  De la XIIIa ĝis la XVa jarcentoj, la vilaĝo ŝanĝis posedantojn laŭ la geedziĝoj kaj heredoj. En 1434, la vilaĝo estis detruita de la trupoj de Tristano de Morialme. En 1489, Rikardo de Merodo fariĝis posedanto de ĝi.  Lia familio konservis la vilaĝo ĝis la fino de la Malnova Reĝimo. <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">Lastatempaj elfosadoj aperigis eblan ekziston de kastelo el mezepoko, kiu sugestus ke Karolo la Granda restadis en la komunumo Nalinnes.  Bronzajn monerojn kun lia bildo, same kiel la fundamenton de tio, kio povus esti reĝa rezidejo estis trovitaj.</sup> [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] === Oportunaĵoj. === Estis en 1922 kiam komenciĝis la elektrizo de la loĝejoj kaj vojaro de Nalinnes. 2pbkt2hn2zp3vog65fq4eoiz8xyeg7e 9441765 9441626 2026-07-30T10:32:36Z ThomasPusch 1869 9441765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2 = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]], do municipoparto lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] == Historio == La loko de Nalinnes estis jam okupita dum la franka epoko.  Oni malkovris frankan tombon sur la loketo nomata "Couture" (agro).  Sufiĉe grava tombejo certe ekzistis tie, sed estis detruita. La unua apero de la vilaĝo Nalinnes datiĝas de 868, kiam ĝi estas menciita en la poliptiko de la abatejo Lobbes sub la nomo "Naslinas" Komence de la XIa jarcento, la ento estis proprietaĵo de Goteskalko, senjoro de Morialme.  En 1207, Arnould de Morialme transdonis la feŭdon de Nalinnes al kanonikaro de Fosse-la-Ville (Foso la Urbo).  De la XIIIa ĝis la XVa jarcentoj, la vilaĝo ŝanĝis posedantojn laŭ la geedziĝoj kaj heredoj. En 1434, la vilaĝo estis detruita de la trupoj de Tristano de Morialme. En 1489, Rikardo de Merodo fariĝis posedanto de ĝi.  Lia familio konservis la vilaĝo ĝis la fino de la Malnova Reĝimo. <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">Lastatempaj elfosadoj aperigis eblan ekziston de kastelo el mezepoko, kiu sugestus ke Karolo la Granda restadis en la komunumo Nalinnes.  Bronzajn monerojn kun lia bildo, same kiel la fundamenton de tio, kio povus esti reĝa rezidejo estis trovitaj.</sup> [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] === Oportunaĵoj. === Estis en 1922 kiam komenciĝis la elektrizo de la loĝejoj kaj vojaro de Nalinnes. ra1okuko6xixqdx3tvllk0zal0kdkbw 9441775 9441765 2026-07-30T10:50:29Z ThomasPusch 1869 La tute nova ĉapitro "Historio" ĉe mi pro iu kialo ankoraŭ ne estis videbla, jen ĝi. 9441775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2 = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]], do municipoparto lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). == Historio == La loko de Nalinnes estis jam okupita dum la franka epoko.  Oni malkovris frankan tombon sur la loketo nomata "Couture" (agro).  Sufiĉe grava tombejo certe ekzistis tie, sed estis detruita. La unua apero de la vilaĝo Nalinnes datiĝas de 868, kiam ĝi estas menciita en la poliptiko de la abatejo Lobbes sub la nomo "Naslinas". Komence de la 11-a jarcento, la ento estis proprietaĵo de Goteskalko, senjoro de Morialme.  En 1207, Arnould de Morialme transdonis la feŭdon de Nalinnes al kanonikaro de Fosse-la-Ville (Foso la Urbo).  De la XIIIa ĝis la XVa jarcentoj, la vilaĝo ŝanĝis posedantojn laŭ la geedziĝoj kaj heredoj. En 1434, la vilaĝo estis detruita de la trupoj de Tristano de Morialme. En 1489, Rikardo de Merodo fariĝis posedanto de ĝi.  Lia familio konservis la vilaĝo ĝis la fino de la Malnova Reĝimo. Lastatempaj elfosadoj aperigis eblan ekziston de kastelo el mezepoko, kiu sugestus ke Karolo la Granda restadis en la komunumo Nalinnes.  Bronzajn monerojn kun lia bildo, same kiel la fundamenton de tio, kio povus esti reĝa rezidejo estis trovitaj.</sup> [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] === Oportunaĵoj === Estis en 1922 kiam komenciĝis la elektrizo de la loĝejoj kaj vojaro de Nalinnes. [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] 3e1pjg0h63tfkq78g7abqd0f489lshc 9441776 9441775 2026-07-30T10:53:05Z ThomasPusch 1869 Romiaj nombroj en normalaj esperantaj tekstoj ne kutimas, kaj francaj ligiloj kiel [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] tutcerte ekster la franca vikipedio ne funkcias 9441776 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2 = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]], do municipoparto lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco de Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). == Historio == La loko de Nalinnes estis jam okupita dum la franka epoko.  Oni malkovris frankan tombon sur la loketo nomata "Couture" (agro).  Sufiĉe grava tombejo certe ekzistis tie, sed estis detruita. La unua apero de la vilaĝo Nalinnes datiĝas de 868, kiam ĝi estas menciita en la poliptiko de la abatejo Lobbes sub la nomo "Naslinas". Komence de la 11-a jarcento, la ento estis proprietaĵo de Goteskalko, senjoro de Morialme.  En 1207, Arnould de Morialme transdonis la feŭdon de Nalinnes al kanonikaro de Fosse-la-Ville (Foso la Urbo).  De la 13-a ĝis la 15-a jarcentoj, la vilaĝo ŝanĝis posedantojn laŭ la geedziĝoj kaj heredoj. En 1434, la vilaĝo estis detruita de la trupoj de Tristano de Morialme. En 1489, Rikardo de Merodo fariĝis posedanto de ĝi.  Lia familio konservis la vilaĝo ĝis la fino de la Malnova Reĝimo. Lastatempaj elfosadoj aperigis eblan ekziston de kastelo el mezepoko, kiu sugestus ke Karolo la Granda restadis en la komunumo Nalinnes.  Bronzajn monerojn kun lia bildo, same kiel la fundamenton de tio, kio povus esti reĝa rezidejo estis trovitaj. === Oportunaĵoj === Estis en 1922 kiam komenciĝis la elektrizo de la loĝejoj kaj vojaro de Nalinnes. [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] kw1auv5ei52cxakoz3i5tq5n1m0vd9z 1 950704 9441233 9440664 2026-07-29T12:41:15Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Diskuto:Kyūjō okazaĵo]] al [[Diskuto:Incidento de Kyūjō]]: Lingva korekto 9440664 wikitext text/x-wiki == temas pri la titolo de la artikolo == japana vorto "事件' estas "incidento", sed ne "okazaĵo" -- "出来事". oni do devus ŝanĝi la titolon de ĉi tiu artikolo. bedaŭrinde mi ne scias, kiel redakti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-36196-20|&#126;2026-36196-20]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-36196-20|diskuto]]) 11:48, 28 jul. 2026 (UTC) jau8hh88rjuo332zogct9pux73fryt3 1 950710 9441249 9440755 2026-07-29T13:02:10Z ThomasPusch 1869 9441249 wikitext text/x-wiki Mi ĵus bluigis la solan ruĝan ligilon en la listo, pri la neesperantista brazilanino [[Zilda Gama]], per kreo de artikola ĝermo, kaj krome enigis la ekzemplan liston de tradukoj al 21 naciaj lingvoj de la esperanta romano [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]. Pliajn literaturajn verkojn de [[Tibor Sekelj]], simile tradukita el Esperanto al pluraj naciaj lingvoj, mi ne ekstre listigas, por ne tro vastigi la liston, sed metas internan ligilon al subpaĝo de lia biografia artikolo, sed la vasta fasko da tradukoj de "Kumeŭaŭa" el Esperanto al aliaj lingvoj tiom impresas, ke laŭ mi necesas prezenti ĝin. Tamen klaras ke estas sendube ankoraŭ multagaj pliaj ekzemploj, kaj same klaras, ke teksto devus havi ankaŭ artikolan resumon de temo, ne nur listojn de multaj publikigitaj libroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 28 jul. 2026 (UTC) pnjeormjoyvokuq26gzp6790u1js1ya 9441506 9441249 2026-07-29T20:42:11Z Aidas 3488 9441506 wikitext text/x-wiki Mi ĵus bluigis la solan ruĝan ligilon en la listo, pri la neesperantista brazilanino [[Zilda Gama]], per kreo de artikola ĝermo, kaj krome enigis la ekzemplan liston de tradukoj al 21 naciaj lingvoj de la esperanta romano [[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]. Pliajn literaturajn verkojn de [[Tibor Sekelj]], simile tradukita el Esperanto al pluraj naciaj lingvoj, mi ne ekstre listigas, por ne tro vastigi la liston, sed metas internan ligilon al subpaĝo de lia biografia artikolo, sed la vasta fasko da tradukoj de "Kumeŭaŭa" el Esperanto al aliaj lingvoj tiom impresas, ke laŭ mi necesas prezenti ĝin. Tamen klaras ke estas sendube ankoraŭ multagaj pliaj ekzemploj, kaj same klaras, ke teksto devus havi ankaŭ artikolan resumon de temo, ne nur listojn de multaj publikigitaj libroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 28 jul. 2026 (UTC) :Mi demandas min, ĉu la libro [[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'' [Konciza enciklopedio pri la originala Esperanto-literaturo 1887-2007] povus havi utilajn informojn... Mi ne havas la libron, sed eble iuj vikipediistoj jes havas la libron kaj povas ĉerpi el ĝi. Aŭ kiuj aliaj informfontoj povus esti utilaj ?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:42, 29 jul. 2026 (UTC) 8w6k3e7xe8hn8kbh9bn5why4a179snm 0 950711 9441501 9440771 2026-07-29T20:12:46Z ~2026-42143-68 261066 /* Verkaro prilingva */ 9441501 wikitext text/x-wiki '''Gaston Dorren''' (naskiĝis en [[Valkenburg aan de Geul]], [[Nederlando]]<ref>(nl) ''[https://taalfluisteraar.be/2018/04/30/interview-met-een-taalprofessional-taaljournalist-gaston-dorren/ Interview met een taalprofessional: taaljournalist Gaston Dorren]''; De Taalfluisteraar,</ref>) estas nederlanda lingvo-entuziasmulo, [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]] pri [[Lingvo|lingvoj]] kaj [[lingvistiko]]<ref>(nl) ''[https://taaljournalist.blog/over-mij/ Gaston Dorren, taaljournalist]''</ref>. Dorren estas [[poligloto]] kiu kapablas paroli ses lingvojn kaj legi naŭ pliajn'''.''' == Verkaro prilingva == Dorren atingis iom da internacia sukceso, ĉar ''Lingo'' estis publikigita en 12 malsamaj lingvoj <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/lingo/editions/ Editions]''". la 12-an de oktobro 2014.</ref> kaj ''Babel'' en 15 <ref>(en) "''[https://languagewriter.com/editions/ Editions]''". la 22-an de decembro 2018.</ref>. Li ankaŭ kreis aplikaĵon nomatan "''The Language Lovers Guide to Europe"'' (''La gvidlibro por lingvo-amantoj al Eŭropo)''<ref>(en) [https://groveatlantic.com/book/babel/ Babel], Grove Atlantic,</ref>, sed ĝi ne plu haveblas. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Nederlanda publikaĵo ! colspan="2" |Angla publikaĵo |- !Titolo !Jaro !Titolo !Jaro |- | | |''The Game of the Rose'' (La ludo de la Rozo) |1995 |- |''Nieuwe tongen'' (Novaj langoj/lingvoj) |1999 | | |- |''Taaltoerisme (Lingvoturismo)'' |2012 |''Lingo'' |2014 |- |''Vakantie in eigen taal'' (Ferio en propra lingvo) |2016 | | |- |''Lingua'' |2017 | | |- |''Babel'' |2019 |''Babelo'' |2018 |- |''De Dutchionary'' (La Nederlandvortaro) |2020 | |- |''Zeven talen in zeven dagen'' (Sep lingvoj en sep tagoj) |2022 | | |} == Vidu ankaŭ == [[Sophia Smith Galer]] == Eksteraj ligiloj == [https://www.tedxvenlo.com/news/gaston-dorren-grow-up-learn-another-language/ Gaston Dorren] prelegas dum TEDxVenlo == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1965]] [[Kategorio:Ĵurnalistoj laŭ temoj]] [[Kategorio:Lingvoj]] h2h32yqm0jb7ltec3ta8xai83qcgabk 0 950721 9441225 9440907 2026-07-29T12:35:48Z DevKinoBR 261008 Forigo de reklamaj ligiloj kaj neŭtraligo de la teksto laŭ la reguloj de Vikipedio 9441225 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:22em; text-align:left; font-size:90%; line-height:1.5em; border-collapse:collapse; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; margin: 0 0 1em 1em; float:right; clear:right;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.2em; background-color:#eaecf0;" class="fn org" | Transmita.ai |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Korporaciaj Informoj |- ! style="padding:0.2em 0.5em; width:35%;" | Tipo | style="padding:0.2em 0.5em;" | B2B Firmao / Teknologia Noventrepreno (SaaS) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | CNPJ | style="padding:0.2em 0.5em;" | 52.383.138/0001-10 |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Industrio | style="padding:0.2em 0.5em;" | Artefarita inteligenteco, Aŭdiovida, Korporacia Softvaro |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Regulado | style="padding:0.2em 0.5em;" | ANCINE (Aktiva) (65363) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Akredito | style="padding:0.2em 0.5em;" | SICAF (Brazila Federacia Registaro) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Katalogita en Ekosistemo | style="padding:0.2em 0.5em;" | Sebrae Startups |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Fondiĝo | style="padding:0.2em 0.5em;" | 2023 |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Fondinto | style="padding:0.2em 0.5em;" | Lucas Prophetes (CEO kaj Sistem-arkitekto) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Komerca Modelo | style="padding:0.2em 0.5em;" | Ripeta Abono (Clube Transmita) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Sidejo | style="padding:0.2em 0.5em;" | [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], [[Brazilo]] |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Identigiloj de Ento |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Google Entity ID | style="padding:0.2em 0.5em;" | <span class="uid">[https://www.google.com/search?kgmid=/g/11ymsc6z7z /g/11ymsc6z7z]</span> |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Intelekta Propraĵo kaj Eldonoj |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Manifesto | style="padding:0.2em 0.5em;" | ''O Fim da Ilusão Corporativa'' |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | ISBN | style="padding:0.2em 0.5em;" | [[Specialaĵo:BookSources/979-8186965862|979-8186965862]] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Amazon ASIN | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://www.amazon.com/dp/B0H8NN6J62 B0H8NN6J62] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Google Books ID | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://books.google.com.br/books?id=KQ3zEQAAQBAJ KQ3zEQAAQBAJ] |- ! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:0.2em;" | Platformo |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | AI-Motoro | style="padding:0.2em 0.5em;" | Google Gemini |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Aplikaĵo | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.transmitai.app&hl=pt_BR Transmita.ai] (Android) |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Github | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://github.com/transmita-ai/transmita-ai Transmita.ai] |- ! style="padding:0.2em 0.5em;" | Retejo | style="padding:0.2em 0.5em;" | [https://transmitai.pro/ transmitai.pro] |} '''Transmita.ai''' estas brazila teknologia firmao operacianta en la modelo B2B (Business-to-Business) kiel platformo de softvaro kiel servo (SaaS). Fondita de la softvaristo Lucas Prophetes, la firmao okupiĝas pri la aŭtomatigo de laborfluoj en la produktado de korporaciaj filmetoj per integriĝo kun genera artefarita inteligenteco. La organizo funkcias kiel ekonomia agento registrita kaj reguligita de la Nacia Agentejo de Kino (ANCINE). La operacio de la firmao baziĝas sur nuba ekosistemo, permesante al markoj kaj reklam-agentejoj krei aŭdiovidan enhavon. La organizo havas institucian registron en la Kultura Mapo de la Brazila Federacia Registaro kaj en la Kultura Mapo de San-Bernardo-do-Kampo.<ref>[https://mapa.cultura.gov.br/agente/35485414/#info Registro de Transmita.ai en la Kultura Mapo de la Brazila Registaro]</ref><ref>[https://mapacultural.saobernardo.sp.gov.br/agente/267708/ Kultura Mapado de San-Bernardo-do-Kampo]</ref> == Historio == === Origino kaj Aŭdiovida Fono (2023–2025) === La infrastrukturo originis en 2023 sub la nomo '''T Vídeo''', unue funkciante kiel produktentrepreno por registrado kaj aŭdiovida pretigo. La fondinto, Lucas Prophetes, havis sperton en la industrio de postproduktado per softvaroj kiel Adobe Premiere kaj After Effects, profesie laborante strikte kiel redaktisto kaj muntisto (videoredaktado kaj muntado) en projektoj kiel la dokumenta filmo ''Open Revolution'' (2022) kaj reklamaj materialoj por firmaoj. Tiu teknika laboro en la redaktejo celis identigi problemojn pri teknika skaleblo en la modelo de manaj servoj, kiel la tempo de bildigo kaj aprobo de manuskriptoj. === Ŝanĝo al SaaS kaj Reguligado (2026) === Restrukturita sub la nomo '''Transmita.ai''', la firmao transiris de servoprovizado al softvar-infrastrukturo (SaaS). En februaro 2026, la aplikaĵo estis publikigita en la Google Play Store por B2B-distribuado.<ref>[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.transmitai.app&hl=pt_BR Aplikaĵo en la Play Store]</ref> Poste, en julio 2026, la firmao akiris la aprobon de sia registro ĉe la Nacia Agentejo de Kino (ANCINE). == Teknologia Arkitekturo == La platformo de Transmita.ai estis desegnita por prilabori videodosierojn nesinkrone. La bazo de la sistemo estas dokumentita en akademiaj publikaĵoj.<ref>[https://www.academia.edu/170104532/Automa%C3%A7%C3%A3o_e_Descentraliza%C3%A7%C3%A3o_de_Fluxos_de_Trabalho_Audiovisuais_B2B_A_Arquitetura_H%C3%ADbrida_da_Transmita_ai_Baseada_em_Intelig%C3%AAncia_Artificial_Generativa_e_Compila%C3%A7%C3%A3o_Cross_Platform Teknika Artikolo pri Aŭtomatigo - Academia.edu]</ref> * '''Hibrida Disvolvado:''' La aplikaĵo estas disvolvita per la kadro Flutter, skribita en Dart. * '''Kerno de Inteligenteco:''' La prilaborado de natura lingvo funkcias per API-oj de la motoro Google Gemini. == Moduloj == La platformo funkcias per licencado nomata '''Clube Transmita''', enhavanta diversajn ilojn: * '''T-AI:''' Asistanto bazita sur artefarita inteligenteco por strukturi manuskriptojn kaj difini kadrojn. * '''Kresko-Agentoj:''' Moduloj por analizi datumojn kaj sugesti publikigajn strategiojn. * '''Levum-Butono:''' Ilo por aŭtomatigi la eksporton de vidbendoj kaj generadon de subtekstoj. * '''Transmita Academy:''' Sistemo pri Administrado de Lernado (LMS) por teknika trejnado. * '''Transmita Store:''' Deponejo de vidaj aktivaĵoj kiel LUT-oj kaj moviĝantaj grafikaĵoj. == Intelekta Produktado == La firmao tenas la aŭtorecon de la libro ''O Fim da Ilusão Corporativa'', kiu pritraktas modelojn de administrado kaj aŭtomatigo. La eldono estas katalogita en Google Books kaj Amazon.<ref>[https://books.google.com.br/books/about?id=KQ3zEQAAQBAJ O Fim da Ilusão Corporativa ĉe Google Books]</ref><ref>[https://www.amazon.com/dp/B0H8LY245Y Cifereca Libro ĉe Amazon]</ref> == Eksteraj Ligiloj == * [https://transmitai.pro/ Oficiala Retejo] * [https://github.com/transmita-ai/transmita-ai Kodfonto (GitHub)] == Referencoj == <references /> Kategorio:Brazila firmao Kategorio:Softvaro 0wz9wql2cocx0qgqe0q5aw4gxrtp840 0 950752 9441204 9441194 2026-07-29T12:00:08Z Aidas 3488 9441204 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1980]] |loko de naskiĝo = [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}) }} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. Ŝi naskiĝis en 1980 en [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}), do nun estas {{aĝo|1980|12|31}}- ĝis {{aĝo|1980|1|1}}-jara. En Esperantujo ŝi konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''Krei ligilojn per senbara lingvo'', kiun tradukis al Esperanto [[Javier Alcalde]] kaj kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en oktobro 2022. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] gmlxjp6l20se1fsuv9dyre5s0jdvyon 9441205 9441204 2026-07-29T12:00:39Z Aidas 3488 9441205 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1980]] |loko de naskiĝo = [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}) }} '''Sarah Al-Matary''' estas franca literaturhistoriistino kaj esploristino. Ŝi naskiĝis en 1980 en [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}), do nun estas {{aĝo|1980|12|31}}- ĝis {{aĝo|1980|1|1}}-jara. En Esperantujo ŝi konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''Krei ligilojn per senbara lingvo'', kiun tradukis al Esperanto [[Javier Alcalde]] kaj kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] efoye1979metdvmbpkf2534nuud75t8 0 950756 9441206 9441201 2026-07-29T12:03:40Z Aidas 3488 9441206 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1980]] |loko de naskiĝo = [[Havro]] ({{l-fr|Le Havre}}) }} '''Sarah Al-Matary''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] ai2iadnovbacf9qmfd9ykm2hfrhnt1a 9441209 9441206 2026-07-29T12:05:51Z Aidas 3488 9441209 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = <!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] j7lezlipfvc6hb1nb72wuyxj0sp3x1u 9441210 9441209 2026-07-29T12:08:53Z Aidas 3488 9441210 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = <!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''Light'' (lumo)] {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] ok3ds8yju1ucyxeu8edndfuqoy1zj4o 9441212 9441210 2026-07-29T12:09:52Z Aidas 3488 9441212 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = 20-a jarcento<!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''Light'' (lumo)] {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] je3beor47mq8j3u58n6ky7lcv6hndzy 9441213 9441212 2026-07-29T12:10:57Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441213 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = 20-a jarcento<!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''Light'' (lumo)] <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] ow0ch2hhgeyvzds7i7tttpktlyuuk7h 9441222 9441213 2026-07-29T12:29:31Z Aidas 3488 9441222 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = 20-a jarcento<!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''Light'' (lumo)] <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] [[Kategorio:Arabaj kuracistoj]] dsepx5l1l1bizuzb7p21bt2v12kcsfw 9441224 9441222 2026-07-29T12:35:06Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441224 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = 20-a jarcento<!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala retejo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''Light'' (lumo)] ({{en}}) * [https://www.classicalpoets.org/rhymeless-in-manama-and-other-poetry-by-wael-almahdi/ "''‘Rhymeless in Manama’ and Other Poetry by Wael Almahdi''" - prezento de li en la retejo de la organizaĵo] ''Society of Classical Poets'' ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] [[Kategorio:Arabaj kuracistoj]] mydet4cek5sw6x445zvbkaj1lydhm7b 9441227 9441224 2026-07-29T12:36:07Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441227 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = 20-a jarcento<!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''"Light"'' (lumo)] ({{en}}) * [https://www.classicalpoets.org/rhymeless-in-manama-and-other-poetry-by-wael-almahdi/ "''‘Rhymeless in Manama’ and Other Poetry by Wael Almahdi''" - prezento de li en la retejo de la organizaĵo] ''Society of Classical Poets'' ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] [[Kategorio:Arabaj kuracistoj]] f7bqqzkikbev287pqs1e06y85p81bp1 9441229 9441227 2026-07-29T12:40:04Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441229 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = 20-a jarcento<!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''"Light"'' (lumo)] ({{en}}) * [https://www.classicalpoets.org/rhymeless-in-manama-and-other-poetry-by-wael-almahdi/ "''‘Rhymeless in Manama’ and Other Poetry by Wael Almahdi''" - prezento de li en la retejo de la organizaĵo] ''Society of Classical Poets'' ({{en}}) * [https://www.thalia.de/shop/home/artikeldetails/A1076668796 la libro "''A Breeze from the East: Poems in Mashriqi English''"] en la germana reta libroservo ''Thalia''] ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] [[Kategorio:Arabaj kuracistoj]] iva6dm21nx4h3xjrj54609f2sqq72z4 9441230 9441229 2026-07-29T12:40:31Z Aidas 3488 9441230 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = 20-a jarcento<!--[[1980]]--> |loko de naskiĝo = [[Barejno]] }} {{unua}} '''Wael Almahdi''' estas kuracisto, poeto kaj tradukisto el kaj al la araba lingvo el [[Barejno]]. Biografiaj indikoj pri li momente ankoraŭ ne estas trovitaj. En Esperantujo li konatiĝis interalie per la [[eseo]] ''La [[Haĝo]], la Islama Pilgrimo'', kiu publikiĝis en la [[BA45|kvardek-kvina numero]] de la literatura libroforma revuo [[Beletra Almanako]] ([[BA]]), aperinta en oktobro 2022. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.instagram.com/wael.almahdi.writer oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' * [https://lightpoetrymagazine.com/wael-almahdi-winter-24/ prezento de li en la retejo de la poezia magazino ''"Light"'' (lumo)] ({{en}}) * [https://www.classicalpoets.org/rhymeless-in-manama-and-other-poetry-by-wael-almahdi/ "''‘Rhymeless in Manama’ and Other Poetry by Wael Almahdi''" - prezento de li en la retejo de la organizaĵo] ''Society of Classical Poets'' ({{en}}) * [https://www.thalia.de/shop/home/artikeldetails/A1076668796 la libro "''A Breeze from the East: Poems in Mashriqi English''"] en la germana reta libroservo ''Thalia''] ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|literaturo}} [[Kategorio:Barejnaj verkistoj]] [[Kategorio:Barejnaj tradukistoj]] [[Kategorio:Barejnaj kuracistoj]] [[Kategorio:Arabaj kuracistoj]] 64q8nvzwegdbgisavngwx599em2sqk4 14 950757 9441217 2026-07-29T12:20:09Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Barejnanoj laŭ profesioj|tradukistoj]] [[Kategorio:Arabaj tradukistoj]]" 9441217 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Barejnanoj laŭ profesioj|tradukistoj]] [[Kategorio:Arabaj tradukistoj]] mzrcfhuattoxd6wk3a0oo2b6adh4ask 14 950758 9441218 2026-07-29T12:21:17Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Tradukistoj]] [[kategorio:Araba lingvo]]" 9441218 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Tradukistoj]] [[kategorio:Araba lingvo]] kliswgk156u6f95o2vp2u1kl58ctu48 14 950759 9441219 2026-07-29T12:25:20Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Barejnanoj laŭ profesioj|verkistoj]] [[Kategorio:Kuracistoj]]" 9441219 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Barejnanoj laŭ profesioj|verkistoj]] [[Kategorio:Kuracistoj]] 96nc75acvt8icim4348wxxrymwgea1u 9441223 9441219 2026-07-29T12:30:02Z Aidas 3488 9441223 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Barejnanoj laŭ profesioj|verkistoj]] [[Kategorio:Kuracistoj laŭ landoj]] 7n1qtkncdy8plg61mtpl9kdg70u8sd1 0 950760 9441232 2026-07-29T12:41:15Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Kyūjō okazaĵo]] al [[Incidento de Kyūjō]]: Lingva korekto 9441232 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Incidento de Kyūjō]] b1e4fv16s8624o9ievh6b284obkrs9w 1 950761 9441234 2026-07-29T12:41:15Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Diskuto:Kyūjō okazaĵo]] al [[Diskuto:Incidento de Kyūjō]]: Lingva korekto 9441234 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Incidento de Kyūjō]] iuvh8bnwm8anb5ruhvcv62gis7ikzti 0 950762 9441237 2026-07-29T12:46:28Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Olešná | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Olešná | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Olesna (Blansko).jpg | dosiero_priskribo = Olešná de sudo <!-- *** Simboloj..." 9441237 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Olešná | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Olešná | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Olesna (Blansko).jpg | dosiero_priskribo = Olešná de sudo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 63 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Olešná | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 20 | lat_s = 22 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 38 | long_s = 13 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.86 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Olešná u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1317 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Olešná (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Olešná''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km sude de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Olešná situas en katastra teritorio '''Olešná u Blanska''' kun areo 3,86&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaroj [[1317]]-[[1318]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Olesna (Blansko)2.jpg|Olešná Olesna, kaplicka (Blansko).jpg|Kapeleto en Olešná </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] tdwsjhqt0pcvdzhxc3k13c7fmpsn6wg 9441238 9441237 2026-07-29T12:47:59Z Petr Tomasovsky 678 9441238 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Olešná}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Olešná | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Olešná | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Olesna (Blansko).jpg | dosiero_priskribo = Olešná de sudo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 63 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Olešná | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 20 | lat_s = 22 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 38 | long_s = 13 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.86 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Olešná u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1317 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Olešná (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Olešná''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km sude de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Olešná situas en katastra teritorio '''Olešná u Blanska''' kun areo 3,86&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaroj [[1317]]-[[1318]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Olesna (Blansko)2.jpg|Olešná Olesna, kaplicka (Blansko).jpg|Kapeleto en Olešná </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] 15a70gpni05d0tvgjybw7r5e41m81wa 9441240 9441238 2026-07-29T12:53:11Z Petr Tomasovsky 678 9441240 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Olešná}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Olešná | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Olešná | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Olesna (Blansko).jpg | dosiero_priskribo = Olešná de sudo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 63 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Olešná | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 20 | lat_s = 22 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 38 | long_s = 13 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.86 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Olešná u Blanska <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1317 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Olešná (Blansko) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Olešná''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de distrikta urbo [[Blansko]]. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km sude de Blansko. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Olešná situas en katastra teritorio '''Olešná u Blanska''' kun areo 3,86&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaroj [[1317]]-[[1318]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Svatá Kateřina (Šebrov-Kateřina)|Svatá Kateřina]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Olesna (Blansko)2.jpg|Olešná Olesna, kaplicka (Blansko).jpg|Kapeleto en Olešná </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] h2jm6ufx2minmagbq9z9b0v71pqeehw 3 950763 9441242 2026-07-29T12:54:40Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Kiel redakti== Dankon pro la atentigo pri [[Kyūjō okazaĵo]]! Mi korektis fidante vin. Se vi volas redakti artikolon en Vikipedio, vi povas fari tion klakinte la vortojn "Redakti" aŭ "Redakti fonton" dekstre kaj supre de la artikolo. ("Redakti" montras la redaktatan tekston aspektanta same, kiel ĝi aspektas normale; "Redakti fonton" montras "fontkodan" version de la teksto, kiu povas aspekti strange kaj malfacile je la unua vido, sed ebligas redakti kelkajn t..." 9441242 wikitext text/x-wiki ==Kiel redakti== Dankon pro la atentigo pri [[Kyūjō okazaĵo]]! Mi korektis fidante vin. Se vi volas redakti artikolon en Vikipedio, vi povas fari tion klakinte la vortojn "Redakti" aŭ "Redakti fonton" dekstre kaj supre de la artikolo. ("Redakti" montras la redaktatan tekston aspektanta same, kiel ĝi aspektas normale; "Redakti fonton" montras "fontkodan" version de la teksto, kiu povas aspekti strange kaj malfacile je la unua vido, sed ebligas redakti kelkajn teknikajn aferojn, kiuj ne tiom facilas ĉe "Redakti"). Por mem alinomi artikolon vi bezonas [https://auth.wikimedia.org/eowiki/wiki/Speciala%C4%B5o:Krei_konto konton]. Por ordinara redaktado konto povas esti utila sed ne estas deviga. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:54, 29 jul. 2026 (UTC) 58p5w7vqpsabiszq7jdjbz6n4qtyi2l 9441246 9441242 2026-07-29T12:57:11Z Arbarulo 135469 9441246 wikitext text/x-wiki ==Kiel redakti== Dankon pro la atentigo pri [[Kyūjō okazaĵo]]! Mi korektis fidante vin. Se vi volas redakti artikolon en Vikipedio, vi povas fari tion klakinte la vortojn "Redakti" aŭ "Redakti fonton" dekstre kaj supre de la artikolo. ("Redakti" montras la redaktatan tekston aspektanta same, kiel ĝi aspektas normale; "Redakti fonton" montras "fontkodan" version de la teksto, kiu povas aspekti strange kaj malfacile je la unua vido, sed ebligas redakti kelkajn teknikajn aferojn, kiuj ne tiom facilas ĉe "Redakti"). Por mem alinomi artikolon vi bezonas konton (klaku la vortojn "Krei konton" en la dekstra malsupra angulo de la ekrano). Por ordinara redaktado konto povas esti utila sed ne estas deviga. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:54, 29 jul. 2026 (UTC) rgfq8j6m4miqtaagr498nwvsiyrv9nc 0 950764 9441256 2026-07-29T13:09:28Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#i..." 9441256 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Delta''' - [[angle]] ''Delta County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 2k2elcuiump3pe6rm5i6qc7zj1r6x44 9441295 9441256 2026-07-29T14:02:09Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9441295 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Delta''' - [[angle]] ''Delta County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:Egyptian Theatre on Main St, Delta, Colorado..JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la [[kinejo]] "Egiptia teatro" en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:Delta Carnegie Library.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|publika [[bibliotekoj Carnegie|biblioteko Carnegie]] samurba}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] su4eos0pouvcqjga1jhkjietqqpmxxk 9441296 9441295 2026-07-29T14:02:56Z ThomasPusch 1869 ankoraŭ plia bildo 9441296 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= Delta County Courthouse.JPG |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Delta''' - [[angle]] ''Delta County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:Egyptian Theatre on Main St, Delta, Colorado..JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la [[kinejo]] "Egiptia teatro" en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:Delta Carnegie Library.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|publika [[bibliotekoj Carnegie|biblioteko Carnegie]] samurba}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] kxatoto2cf8fcccd7we2sejipt8byr8 9441297 9441296 2026-07-29T14:03:38Z ThomasPusch 1869 9441297 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= Delta County Courthouse.JPG |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Delta''' - [[angle]] ''Delta County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la centra urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:Egyptian Theatre on Main St, Delta, Colorado..JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la [[kinejo]] "Egiptia teatro" en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:Delta Carnegie Library.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|publika [[bibliotekoj Carnegie|biblioteko Carnegie]] samurba}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] q63ydrfolhxawlu702k4xb6k4w8smfh 9441298 9441297 2026-07-29T14:04:32Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9441298 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= Delta County Courthouse.JPG |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Delta''' - [[angle]] ''Delta County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la centra urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:Egyptian Theatre on Main St, Delta, Colorado..JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la [[kinejo]] "Egiptia teatro" en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:Delta Carnegie Library.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|publika [[bibliotekoj Carnegie|biblioteko Carnegie]] samurba}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] fb669xa7kkamhmcwmtf7z9i0rew65o0 0 950765 9441259 2026-07-29T13:10:01Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{apartigila paĝo|kantono Cheyenne}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Cheyenne |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}..." 9441259 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Cheyenne}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Cheyenne |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Cheyenne''' - [[angle]] ''Cheyenne County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cheyenne}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] aqaykemaijuqbmiytfokjyi1ueh2e65 9441302 9441259 2026-07-29T14:09:43Z ThomasPusch 1869 9441302 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Cheyenne}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Cheyenne |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Cheyenne''' - [[angle]] ''Cheyenne County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cheyenne}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 05f6txvzf1i4relfome8u1v4mh6dpfb 9441304 9441302 2026-07-29T14:13:32Z ThomasPusch 1869 9441304 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Cheyenne}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Cheyenne |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Cheyenne''' - [[angle]] ''Cheyenne County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}} - en tio la [[Kantonoj de Usono|kantonoj]] [[kantono [[Wallace|Wallace]] kaj Greeley jam situas en la oriente najbara [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Kansaso]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cheyenne}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 9gh99hcynf5bro0i3kb60t8oljb2zws 9441305 9441304 2026-07-29T14:14:17Z ThomasPusch 1869 9441305 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Cheyenne}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Cheyenne |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Cheyenne''' - [[angle]] ''Cheyenne County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}} - en tio la [[Kantonoj de Usono|kantonoj]] [[kantono Wallace|Wallace]] kaj Greeley jam situas en la oriente najbara [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Kansaso]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cheyenne}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] hs50vsqndry9ix6mevk5te0zalauqq9 9441526 9441305 2026-07-29T22:57:23Z ThomasPusch 1869 9441526 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Cheyenne}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Cheyenne |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Cheyenne''' - [[angle]] ''Cheyenne County'' - estas aparte maldense loĝata [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}} - en tio la [[Kantonoj de Usono|kantonoj]] [[kantono Wallace|Wallace]] kaj Greeley jam situas en la oriente najbara [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Kansaso]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cheyenne}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] cpuasnjonbrhlwd9f5y4at1af1kkmuc 0 950766 9441260 2026-07-29T13:10:40Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{apartigila paĝo|kantono El Paso}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono El Paso |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*..." 9441260 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono El Paso}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono El Paso |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono El Paso''' - [[angle]] ''El Paso County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:El Paso}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] aq41q9wgp6a69vko02nj1jh0lq3h20i 9441309 9441260 2026-07-29T14:20:38Z ThomasPusch 1869 9441309 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono El Paso}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono El Paso |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono El Paso''' - [[angle]] ''El Paso County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la [[montpasejo]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:El Paso}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] tepyeg58gfu7hsxwcdmmpfcsb0118wk 9441343 9441309 2026-07-29T15:19:11Z ThomasPusch 1869 9441343 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono El Paso}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono El Paso |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono El Paso''' - [[angle]] ''El Paso County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la [[montpasejo]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:CC COSPRINGS.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentra silueto pri [[Colorado Springs]]}}]] |[[Dosiero:Colorado Springs City Hall by David Shankbone.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urba halo de Colorado Springs}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:El Paso}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] abywh91kzxrssyp7ezdqhgkfcwixpjz 9441347 9441343 2026-07-29T15:24:14Z ThomasPusch 1869 9441347 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono El Paso}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono El Paso |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono El Paso''' - [[angle]] ''El Paso County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la [[montpasejo]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:CC COSPRINGS.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|urbocentra silueto pri [[Colorado Springs]]}}]] |[[Dosiero:Colorado Springs City Hall by David Shankbone.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urba halo de Colorado Springs}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:El Paso}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] o8z219tj9udwsdfn9t9s55x49ax9wrz 9441349 9441347 2026-07-29T15:25:45Z ThomasPusch 1869 9441349 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono El Paso}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono El Paso |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= [[Colorado Springs]] |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono El Paso''' - [[angle]] ''El Paso County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo [[Colorado Springs]] ("fontoj de Koloradio"). La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la [[montpasejo]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:CC COSPRINGS.jpg|eta|maldekstra|270ra|{{centre|urbocentra silueto pri [[Colorado Springs]]}}]] |[[Dosiero:Colorado Springs City Hall by David Shankbone.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urba halo de Colorado Springs}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:El Paso}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 724r0z4gp86f9ww52ac79pfmsdszk7n 0 950767 9441261 2026-07-29T13:11:24Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{apartigila paĝo|kantono Elbert}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Elbert |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{..." 9441261 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Elbert}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Elbert |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Elbert''' - [[angle]] ''Elbert County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Elbert}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] g3tnav1fjsr0afkfmpk3sz2btz0eeif 9441360 9441261 2026-07-29T15:32:53Z ThomasPusch 1869 9441360 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Elbert}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Elbert |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Elbert''' - [[angle]] ''Elbert County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. Nordokcidente situas la urbego [[Denvero]] kaj sudokcidente la urbego [[Colorado Springs]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> <!-- {| |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|urbocentre de ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|loka kirko en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Elbert}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] 1wzi9chh1167pup54airy8r6jbiao7r 0 950768 9441263 2026-07-29T13:11:57Z Nvss132 224431 Kreis novan paĝon kun "Izraelo Joŝuo SINGER jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]]. Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel..." 9441263 wikitext text/x-wiki Izraelo Joŝuo SINGER jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]]. Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''. En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]]. Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' (Ŝtalo kaj fero) estis publikigita en 1927. Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[Industriisto|industriistoj]] en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935. Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer. Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. === Verkoj === * Shtol un Ayzn (Ŝtalo kaj fero, romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * Di brider Ashkenazi (La fratoj Aŝkenazi, romano, 1934) * Khaver Nakhmen (romano, 1938) * Di mishpokhe Karnovski (La familio Karnovski, romano, 1943) * Fun a velt vos iz nishto mer (El mondo kiu jam ne ekzistas, memoraĵoj) n68bj4uvbscjg24p2u5q89l8bhskifs 9441271 9441263 2026-07-29T13:23:12Z Nvss132 224431 9441271 wikitext text/x-wiki '''Izraelo Joŝuo SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. == Vivo == Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]].<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 3. New York: Marstin Press, 1960, p. 639 . https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J</ref> Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''.<ref>"I.J. Singer, Noted Writer, Dies of Heart Attack in New York", Jewish Telegraphic Agency, 11 februaro 1944, https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]].<ref>G. Kuper, "גרויסער יום טוב פֿון דער אַינטערנאַציאַנאַלער שפּראַך "עספּעראַנטאָ" אַין קראַקע אַון װאַרשע", ''Forverts'', 6 septembro 1931, 12. https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' (Ŝtalo kaj fero) estis publikigita en 1927.<ref>Norich, Anita. 2010. Singer, Israel Joshua. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. <nowiki>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</nowiki></ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[Industriisto|industriistoj]] en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935.<ref>Dara Horn, "My Favorite Singer Brother, I.J." ''Tablet'', 10 februaro 2020, <nowiki>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</nowiki></ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>Adam Kirsch, "The Forgotten Giant of Yiddish Fiction", ''The New Yorker,'' 27 novembro 2023, https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. == Verkoj == * Shtol un Ayzn (Ŝtalo kaj fero, romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * Di brider Ashkenazi (La fratoj Aŝkenazi, romano, 1934) * Khaver Nakhmen (romano, 1938) * Di mishpokhe Karnovski (La familio Karnovski, romano, 1943) * Fun a velt vos iz nishto mer (El mondo kiu jam ne ekzistas, memoraĵoj) 7sz89ilcn4m29ezw2n7jy4nqb8jslgp 9441272 9441271 2026-07-29T13:23:28Z Nvss132 224431 9441272 wikitext text/x-wiki '''Izraelo Joŝuo SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. == Vivo == Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]].<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 3. New York: Marstin Press, 1960, p. 639 . https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J</ref> Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''.<ref>"I.J. Singer, Noted Writer, Dies of Heart Attack in New York", Jewish Telegraphic Agency, 11 februaro 1944, https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]].<ref>G. Kuper, "גרויסער יום טוב פֿון דער אַינטערנאַציאַנאַלער שפּראַך "עספּעראַנטאָ" אַין קראַקע אַון װאַרשע", ''Forverts'', 6 septembro 1931, 12. https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' (Ŝtalo kaj fero) estis publikigita en 1927.<ref>Norich, Anita. 2010. Singer, Israel Joshua. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. <nowiki>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</nowiki></ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[Industriisto|industriistoj]] en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935.<ref>Dara Horn, "My Favorite Singer Brother, I.J." ''Tablet'', 10 februaro 2020, <nowiki>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</nowiki></ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>Adam Kirsch, "The Forgotten Giant of Yiddish Fiction", ''The New Yorker,'' 27 novembro 2023, https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. == Verkoj == * Shtol un Ayzn (Ŝtalo kaj fero, romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * Di brider Ashkenazi (La fratoj Aŝkenazi, romano, 1934) * Khaver Nakhmen (romano, 1938) * Di mishpokhe Karnovski (La familio Karnovski, romano, 1943) * Fun a velt vos iz nishto mer (El mondo kiu jam ne ekzistas, memoraĵoj) == Referncoj == fd1fhi2276bg1azyhsox0fqn8khidsg 9441275 9441272 2026-07-29T13:25:25Z Nvss132 224431 9441275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Izraelo Joŝuo SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. == Vivo == Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]].<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 3. New York: Marstin Press, 1960, p. 639 . https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J</ref> Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''.<ref>"I.J. Singer, Noted Writer, Dies of Heart Attack in New York", Jewish Telegraphic Agency, 11 februaro 1944, https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]].<ref>G. Kuper, "גרויסער יום טוב פֿון דער אַינטערנאַציאַנאַלער שפּראַך "עספּעראַנטאָ" אַין קראַקע אַון װאַרשע", ''Forverts'', 6 septembro 1931, 12. https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' (Ŝtalo kaj fero) estis publikigita en 1927.<ref>Norich, Anita. 2010. Singer, Israel Joshua. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. <nowiki>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</nowiki></ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[Industriisto|industriistoj]] en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935.<ref>Dara Horn, "My Favorite Singer Brother, I.J." ''Tablet'', 10 februaro 2020, <nowiki>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</nowiki></ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>Adam Kirsch, "The Forgotten Giant of Yiddish Fiction", ''The New Yorker,'' 27 novembro 2023, https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. == Verkoj == * Shtol un Ayzn (Ŝtalo kaj fero, romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * Di brider Ashkenazi (La fratoj Aŝkenazi, romano, 1934) * Khaver Nakhmen (romano, 1938) * Di mishpokhe Karnovski (La familio Karnovski, romano, 1943) * Fun a velt vos iz nishto mer (El mondo kiu jam ne ekzistas, memoraĵoj) == Referncoj == 4o6qbxxzkqlvdbi6g3hnr7jip0159q8 9441280 9441275 2026-07-29T13:33:10Z Nvss132 224431 9441280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Izraelo Joŝuo SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. == Vivo == Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]].<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 3. New York: Marstin Press, 1960, p. 639 . https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J</ref> Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''.<ref>"I.J. Singer, Noted Writer, Dies of Heart Attack in New York", Jewish Telegraphic Agency, 11 februaro 1944, https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]].<ref>G. Kuper, "גרויסער יום טוב פֿון דער אַינטערנאַציאַנאַלער שפּראַך "עספּעראַנטאָ" אַין קראַקע אַון װאַרשע", ''Forverts'', 6 septembro 1931, 12. https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' (Ŝtalo kaj fero) estis publikigita en 1927.<ref>Norich, Anita. 2010. Singer, Israel Joshua. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. <nowiki>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</nowiki></ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[Industriisto|industriistoj]] en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935.<ref>Dara Horn, "My Favorite Singer Brother, I.J." ''Tablet'', 10 februaro 2020, <nowiki>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</nowiki></ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>Adam Kirsch, "The Forgotten Giant of Yiddish Fiction", ''The New Yorker,'' 27 novembro 2023, https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. == Verkoj == * Shtol un Ayzn (Ŝtalo kaj fero, romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * Di brider Ashkenazi (La fratoj Aŝkenazi, romano, 1934) * Khaver Nakhmen (romano, 1938) * Di mishpokhe Karnovski (La familio Karnovski, romano, 1943) * Fun a velt vos iz nishto mer (El mondo kiu jam ne ekzistas, memoraĵoj) == Referencoj == ifdbuqdbqu0xa1wq9xtc76kw7gmd22i 9441312 9441280 2026-07-29T14:24:31Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9441312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Izraelo Joŝuo SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. == Vivo == Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]].<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 3. New York: Marstin Press, 1960, p. 639 . https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J</ref> Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''.<ref>"I.J. Singer, Noted Writer, Dies of Heart Attack in New York", Jewish Telegraphic Agency, 11 februaro 1944, https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]].<ref>G. Kuper, "גרויסער יום טוב פֿון דער אַינטערנאַציאַנאַלער שפּראַך "עספּעראַנטאָ" אַין קראַקע אַון װאַרשע", ''Forverts'', 6 septembro 1931, 12. https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' (Ŝtalo kaj fero) estis publikigita en 1927.<ref>Norich, Anita. 2010. Singer, Israel Joshua. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. <nowiki>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</nowiki></ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[Industriisto|industriistoj]] en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935.<ref>Dara Horn, "My Favorite Singer Brother, I.J." ''Tablet'', 10 februaro 2020, <nowiki>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</nowiki></ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>Adam Kirsch, "The Forgotten Giant of Yiddish Fiction", ''The New Yorker,'' 27 novembro 2023, https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. == Verkoj == * Shtol un Ayzn (Ŝtalo kaj fero, romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * Di brider Ashkenazi (La fratoj Aŝkenazi, romano, 1934) * Khaver Nakhmen (romano, 1938) * Di mishpokhe Karnovski (La familio Karnovski, romano, 1943) * Fun a velt vos iz nishto mer (El mondo kiu jam ne ekzistas, memoraĵoj) == Referencoj == {{Projektoj}} rovj5l0g2ckmqzqgx1gu9w328g41ui4 9441315 9441312 2026-07-29T14:30:15Z Moldur 2507 9441315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Izraelo Joŝuo SINGER''' jide: ישראל יהושע זינגער (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]] kaj m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano|Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. == Vivo == Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Lis patro kaj avo estis [[Rabeno|rabenoj]] kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]].<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 3. New York: Marstin Press, 1960, p. 639 . https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J</ref> Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''.<ref>"I.J. Singer, Noted Writer, Dies of Heart Attack in New York", Jewish Telegraphic Agency, 11 februaro 1944, https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref> En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]].<ref>G. Kuper, "גרויסער יום טוב פֿון דער אַינטערנאַציאַנאַלער שפּראַך "עספּעראַנטאָ" אַין קראַקע אַון װאַרשע", ''Forverts'', 6 septembro 1931, 12. https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref> Lia unua romano, ''Shtol un Ayzn'' (Ŝtalo kaj fero) estis publikigita en 1927.<ref>Norich, Anita. 2010. Singer, Israel Joshua. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. <nowiki>https://encyclopedia.yivo.org/article/1149</nowiki></ref> Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[Industriisto|industriistoj]] en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935.<ref>Dara Horn, "My Favorite Singer Brother, I.J." ''Tablet'', 10 februaro 2020, <nowiki>https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j</nowiki></ref> Dum lia vivo, Singer estis plej fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer.<ref>Adam Kirsch, "The Forgotten Giant of Yiddish Fiction", ''The New Yorker,'' 27 novembro 2023, https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction</ref> Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. == Verkoj == * Shtol un Ayzn (Ŝtalo kaj fero, romano, 1927) * Yoshe Kalb (romano, 1933) * Di brider Ashkenazi (La fratoj Aŝkenazi, romano, 1934) * Khaver Nakhmen (romano, 1938) * Di mishpokhe Karnovski (La familio Karnovski, romano, 1943) * Fun a velt vos iz nishto mer (El mondo kiu jam ne ekzistas, memoraĵoj) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Singer, Izraelo Joŝuo}} [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] 1tgfsa1x41lhu2r54fl86gqtwpxhiay 9441326 9441315 2026-07-29T14:47:57Z Moldur 2507 9441326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Izraelo Joŝuo SINGER''', {{lang-yi|ישראל יהושע זינגער|t=''Jisroel Joŝue Zinger''}} (n. la [[30-a de novembro|30-an novembro]] 1893 en [[Biłgoraj]], m. la [[10-a de februaro|10-an de februaro]] 1944 en [[Manhatano]]) estis pola-usona verkisto. == Vivo == Singer naskiĝs en juda familio en Biłgoraj. Liaj patro kaj avo estis [[rabeno]]j kaj lia pli juna frato estis la verkisto [[Isaac Bashevis Singer]]<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (''Leksikon fun der Najer Jidiŝer Literatur''). Vol. 3. New York: Marstin Press, 1960, p. 639. https://congressforjewishculture.org/people/4299/Singer-I-J</ref>. Ĝis 1939, kiam li elmigris al Usono, Singer laboris en [[Varsovio]] kiel korespondisto por la Novjorka gazeto ''[[The Forward|Forverts]]''<ref>"I.J. Singer, Noted Writer, Dies of Heart Attack in New York", Jewish Telegraphic Agency, 11 februaro 1944, https://www.jta.org/archive/i-j-singer-noted-writer-dies-of-heart-attack-in-new-york</ref>. En 1931, Singer, sub la pseŭdonimo G. Kuper, raportis pri la [[UK 1931|23-a Universala kongreso]] de [[Esperanto]] en [[Krakovo]].<ref>G. Kuper, "גרויסער יום טוב פֿון דער אַינטערנאַציאַנאַלער שפּראַך "עספּעראַנטאָ" אַין קראַקע אַון װאַרשע", "Grojser jom tov fun der internacionaler ŝpraĥ "Esperanto" in Krake un Varŝe", ''Forverts'', 6 septembro 1931, 12. https://www.nli.org.il/en/newspapers/frw/1931/09/06/01/article/83/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1</ref>. Lia unua romano, ''Ŝtol un Ajzn'' ("Ŝtalo kaj fero") estis publikigita en 1927<ref>Norich, Anita. 2010. Singer, Israel Joshua. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. [https://encyclopedia.yivo.org/article/1149 ĉe YIVO]</ref>. Lia plej fama romano, ''La fratoj Aŝkenazi'' pri judaj [[industriisto]]j en [[Lodzo]], estis eldonita inter 1934-1935<ref>Dara Horn, "My Favorite Singer Brother, I.J." ''Tablet'', 10 februaro 2020, [https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/my-favorite-singer-brother-i-j ĉe tabletmag]</ref>. Dum sia vivo, Singer estis pli fama verkisto ol sia frato Isaac Bashevis Singer<ref>Adam Kirsch, "The Forgotten Giant of Yiddish Fiction", ''The New Yorker,'' 27 novembro 2023, [https://www.newyorker.com/magazine/2023/12/04/the-forgotten-giant-of-yiddish-fiction ĉe Newyorker]</ref>. Singer mortis la 10-an de februaro 1944 de [[korinfarkto]] ĉe sia apartamento sur Riverside Drive. == Verkoj == * ''Ŝtol un Ajzn'' ("Ŝtalo kaj fero", romano, 1927) * ''Joŝe Kalb'' (romano, 1933) * ''Di brider Aŝkenazi'' ("La fratoj Aŝkenazi", romano, 1934) * ''Ĥaver Naĥmen'' (romano, 1938) * ''Di miŝpoĥe Karnovski'' ("La familio Karnovski", romano, 1943) * ''Fun a velt vos iz niŝto mer'' ("El mondo kiu ne ekzistas plu", memoraĵoj) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Singer, Izraelo Joŝuo}} [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] 0lld7qhb6cf8iv0aymcfitvh8x6gfz0 0 950769 9441281 2026-07-29T13:36:18Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "'''Kantono Elbert''' (angle: ''Elbert County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono El Paso (Georgio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Georgio]] kaj * [[Kantono El Paso (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]]. {{Apartigilo}}" 9441281 wikitext text/x-wiki '''Kantono Elbert''' (angle: ''Elbert County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono El Paso (Georgio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Georgio]] kaj * [[Kantono El Paso (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]]. {{Apartigilo}} 7qi57aqtky2e804fwpxflfvzirfyd2f 9441283 9441281 2026-07-29T13:36:40Z ThomasPusch 1869 9441283 wikitext text/x-wiki '''Kantono Elbert''' (angle: ''Elbert County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Elbert (Georgio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Georgio]] kaj * [[Kantono Elbert (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]]. {{Apartigilo}} f1b6rsgljz018hpqr2b583x8yjd4gzy 9441357 9441283 2026-07-29T15:30:45Z ThomasPusch 1869 9441357 wikitext text/x-wiki La titolo '''kantono Elbert''' (angle: ''Elbert County'') estas la nomo de du administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Elbert (Georgio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Georgio]] kaj * [[Kantono Elbert (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]]. {{Apartigilo}} 9zkpqnd6du1epcle01m8f77mc08d3so 0 950770 9441300 2026-07-29T14:07:23Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "'''Kantono Cheyenne''' (angle: ''Fremont County'') estas la nomo de diversaj administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Cheyenne (Idaho)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Idaho]], * [[Kantono Cheyenne (Iovao)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Iovao]], * [[Kantono Cheyenne (Kolorado)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Kolorado]] kaj * [[Kantono Cheyenne (Vajomingo)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Vajomingo]]. Ĉiuj kantononomoj devenas..." 9441300 wikitext text/x-wiki '''Kantono Cheyenne''' (angle: ''Fremont County'') estas la nomo de diversaj administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Cheyenne (Idaho)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Idaho]], * [[Kantono Cheyenne (Iovao)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Iovao]], * [[Kantono Cheyenne (Kolorado)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Kolorado]] kaj * [[Kantono Cheyenne (Vajomingo)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Vajomingo]]. Ĉiuj kantononomoj devenas de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. {{Apartigilo}} he8bvb61nrteoyfeq644fm83txtlcek 9441301 9441300 2026-07-29T14:09:13Z ThomasPusch 1869 9441301 wikitext text/x-wiki '''Kantono Cheyenne''' (angle: ''Cheyenne County'') estas la nomo de diversaj administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Cheyenne (Kansaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Kansaso]], * [[Kantono Cheyenne (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono Cheyenne (Kansaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Kansaso]]. Ĉiuj kantonaj nomoj devenas de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. {{Apartigilo}} 7ow0o4aqjyw6vms8h0j0dy3955lfxdf 9441306 9441301 2026-07-29T14:15:51Z ThomasPusch 1869 9441306 wikitext text/x-wiki '''Kantono Cheyenne''' (angle: ''Cheyenne County'') estas la nomo de diversaj administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Cheyenne (Kansaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Kansaso]], * [[Kantono Cheyenne (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono Cheyenne (Nebrasko)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Nebrasko]]. Ĉiuj kantonaj nomoj devenas de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. {{Apartigilo}} mnz21y9j1wdnf20air4109mmubaqyjc 9441307 9441306 2026-07-29T14:16:41Z ThomasPusch 1869 9441307 wikitext text/x-wiki La titolo '''kantono Cheyenne''' (angle: ''Cheyenne County'') estas la nomo de diversaj administraj unuoj en [[Usono]]: * [[Kantono Cheyenne (Kansaso)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Kansaso]], * [[Kantono Cheyenne (Koloradio)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Koloradio]] kaj * [[Kantono Cheyenne (Nebrasko)]] en la [[usona subŝtato|subŝtato]] [[Nebrasko]]. Ĉiuj kantonaj nomoj devenas de samnoma [[indianoj|indiana]] tribo, la [[ĉejenoj]]. {{Apartigilo}} 9i7tpaqj8cf486g5en8n7vehnufgfex 0 950771 9441311 2026-07-29T14:22:43Z Rhode-Moyer 183587 Kreado 9441311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|nomo=Giorgio Di Nucci|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]|priskribo=|pseŭdonomo=|loko de naskiĝo=[[Moliso|Molizo]]|tradukis=|verkis=|ŝtataneco=[[itala]]|klereco=|universitato=|esperantiĝis en=[[2012]]|lingvoj=itala, angla, esperanto|profesio=pianisto, aktoro|periodo=[[2024]]-[[2029]]|titolo=senatano|partio=Verda Listo}} '''Giorgio DI NUCCI''' (elp. Ĝorĝo Di Nuĉĉi; naskiĝis la [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]]) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]<ref name=":0">[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]</ref>. == Vivo == === Esperantisteco === Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso|Molizo]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone|Amerigo Iannaccone]]. La postan jaron li iĝis membro de Itala Esperantista Junularo, kiun li gvidis kiel sekretario ([[2016]]-[[2017]]) kaj prezidanto ([[2017]]-[[2019]]). Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en [[2024]], kaj estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo<ref>[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]</ref><ref>[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]</ref>. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato<ref>https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo</ref>. === Artista vivo === [[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]] Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en [[2020]] kaj magistran titolon en [[2024]], plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde [[2019]] kaj studis teatron ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016<ref>https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf</ref>. Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en [[2017]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte</ref> kaj al KEF en [[2024]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio</ref>, [[2025]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer</ref> kaj [[2026]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz</ref>. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' ([[2019]])<ref>https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf</ref>'','' de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE ([[2023]]), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse</ref>. == Referencoj == <references /> 9kksb18ausu6txycqq86rhbihaz787k 9441322 9441311 2026-07-29T14:38:53Z Rhode-Moyer 183587 /* Vivo */ 9441322 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|nomo=Giorgio Di Nucci|dosiero=[[dosiero:Giorgio Di Nucci.jpg|185px]]|priskribo=|pseŭdonomo=|loko de naskiĝo=[[Moliso|Molizo]]|tradukis=|verkis=|ŝtataneco=[[itala]]|klereco=|universitato=|esperantiĝis en=[[2012]]|lingvoj=itala, angla, esperanto|profesio=pianisto, aktoro|periodo=[[2024]]-[[2029]]|titolo=senatano|partio=Verda Listo}} '''Giorgio DI NUCCI''' (elp. Ĝorĝo Di Nuĉĉi; naskiĝis la [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[1997]] en [[Civitavecchia]]) estas itala pianisto, kun operkanta kaj aktora trejnado, kaj esperantisto. Ekde [[2024]] li estas senatano de la [[Esperanta Civito]]<ref name=":0">[https://www.esperantio.net/heko/manuela-blanco-transprenas-la-oficon-de-vickonsulo]</ref>. == Vivo == === Esperantisteco === Di Nucci esperantiĝis en [[2012]] en [[Moliso|Molizo]], per legado de libro de [[Amerigo Iannacone|Amerigo Iannaccone]]. La postan jaron li iĝis membro de Itala Esperantista Junularo, kiun li gvidis kiel sekretario ([[2016]]-[[2017]]) kaj prezidanto ([[2017]]-[[2019]]). Kadre de la [[Esperanta Civito]], [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) peris lian civitaniĝon en [[2024]], kaj Di Nucci estis tuj poste elektita senatano por la Verda Listo<ref>[https://www.esperantio.net/heko/rezulto-de-la-skrutinio-por-la-senato-2020-24]</ref><ref>[https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29]</ref>. Li poste fariĝis grupestro de la verda grupo, tial politika gvidanto de la senata majoritato<ref>https://www.esperantio.net/heko/baldaux-la-dua-kunsido-de-la-verda-grupo</ref>. === Artista vivo === [[Dosiero:Di Nucci Schwartz.jpg|maldekstra|eta|211x211ra|Di Nucci [[Raymond Schwartz|''ŝvarcante'']] dum KEF en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (2026).]] Di Nucci vizitis la konservatorion de [[Kampobaso]], akirinte trijaran diplomon pri fortepiano en [[2020]] kaj magistran titolon en [[2024]], plenuminte ankaŭ fakan artolernadon. Li studas operkanton ekde [[2019]] kaj studis teatron ĉe faka lernejo dum tri jaroj. Lian talenton agnoskis la retagentejo [[Heroldo Komunikas]] jam en 2016<ref>https://www.esperantio.net/heko/muzika-virtuozo-kaj-angle-lingva-trejnado-en-ijf</ref>. Di Nucci kontribuis muzike kaj teatre al pluraj eventoj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], nome al JARTE en [[2017]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/la-plej-densa-kaj-sukcesa-tago-en-jarte</ref> kaj al KEF en [[2024]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/kef-2024-je-plurloka-dimensio</ref>, [[2025]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/rica-teatromenuo-dum-kef-cehxov-privat-silfer</ref> kaj [[2026]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/giorgio-di-nucci-interpretonto-de-raymond-schwartz</ref>. Li aldone prizorgis la realigadon de la projekto ''Kanti Klasike'' ([[2019]])<ref>https://www.esperantio.net/heko/kanti-klasike-sukcese-en-ijf</ref>'','' de la [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], kaj realigis programeron kadre de NAKSE ([[2023]]), rendevuo de [[Esperanta Naturamikaro (ENa)]]<ref>https://www.esperantio.net/heko/koncertoj-kaj-magio-dum-nakse</ref>. == Referencoj == <references /> pl4lrlnka7pykunblswt3uo47jdkifw 0 950772 9441317 2026-07-29T14:31:22Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Suffolk (Viriginio)]] al [[Suffolk (Virginio)]] 9441317 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Suffolk (Virginio)]] 7gmnf109vnuykdbtmdw4niuudsb6xjn 0 950773 9441327 2026-07-29T14:54:45Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359703664|Cai Guo-Qiang]]" 9441327 wikitext text/x-wiki '''Cai Guo-Qiang''' ({{lang-zh|s=蔡国强|p=Cài Gúoqiáng}}; naskita la 8-an de decembro 1957 en [[Quanzhou]], [[Fuĝjano]]) estas ĉina artisto loĝanta en Usono. Li ĉefe utiligas [[Pirotekniko|piroteknikon]], kun pulvo kaj [[artfajraĵo]] en la centro de multaj el liaj verkoj. Li estas plej fama pro sia partopreno en la artfajraĵo de la [[Somera Olimpiko 2008|Pekina Olimpiko]] en 2008. [[Dosiero:Gunpowder_Dress_by_Cai_Guo-Qiang_for_Issey_Miyake,_printed_polyester,_1998_02.jpg|eta| Pulvora robo de Cai Guo-Qiang por Issey Miyake, presita poliestero, 1998. (RISD-Muzeo <ref>{{cite web|title=Gunpowder dress|url=https://risdmuseum.org/art-design/collection/gunpowder-dress-20194|website=risdmuseum.org|publisher=RISD Museum|access-date=15 April 2022}}</ref>)]] [[Dosiero:CaiGuoQiangArtworkOct10.jpg|dekstra|eta| Guo-Qiang preparas pulvodesegnaĵon por la Artoj de Ĉinio Galerio ĉe la Houston Muzeo de Belartoj en oktobro 2010]] [[Dosiero:Cai_Guo-Qiang_Triangle_Qatar.jpg|eta| "Triangulo" en Doho, Kataro la 5-an de decembro 2011]] * [https://archive.today/20121220221100/http://www.pbs.org/art21/artists/cai/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵoj, bildoj kaj filmetoj] de la [[Public Broadcasting Service|PBS]] serio ''Art:21 -- Art in the Twenty-First Century'' - sezono 3 (2005). * [http://www.caiguoqiang.com/ Retejo kun informoj pri Cai Guo-Qiang] * [https://web.archive.org/web/20050920110043/http://www.pbs.org/art21/artists/cai/index.html PBS dokumentario pri Cai Guo-Qiang] * [https://web.archive.org/web/20070812181009/http://www.tofu-magazine.net/newVersion/pages/cai_guo_qiang.html Spuroj Kaj Aliaj Efikoj - la verko de Cai Guo Qiang, tofu-magazine #3] * [https://web.archive.org/web/20110110022525/http://www.cloudgate.org.tw/event/2006/autumn_present/english/ Cai Guo-Qiang+Cloudgate Dance Theatre 2006 wind Shadow] * [http://brooklynrail.org/2008/04/art/cai-guo-qiang-with-ellen-pearlman Cao Guo-Qiang kun Ellen Pearlman, ''The Brooklyn Rail'' (April 2008)] * [http://www.alexandramunroe.com/cai-guo-qiang-i-want-to-believe/ Alexandra Munroe ekspozicia eseo, ''Cai Guo Qiang: I Want to Believe'' (2008)] * [https://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/11/01/why-cai-guo-qiang-is-good-for-china-and-bad-for-art/ ''Forbes'' artikolo pri Cai Guo-Qiang] [[Kategorio:Ĉinaj artistoj]] gzo7cnv5oyeiy6jdg4sw3ai46q5b4n9 9441328 9441327 2026-07-29T14:55:32Z Sj1mor 12103 9441328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Cai Guo-Qiang''' ({{lang-zh|蔡国强|p=''Cài Gúoqiáng''}}; naskita la 8-an de decembro 1957 en [[Quanzhou]], [[Fuĝjano]]) estas ĉina artisto loĝanta en Usono. Li ĉefe utiligas [[Pirotekniko|piroteknikon]], kun pulvo kaj [[artfajraĵo]] en la centro de multaj el liaj verkoj. Li estas plej fama pro sia partopreno en la artfajraĵo de la [[Somera Olimpiko 2008|Pekina Olimpiko]] en 2008. [[Dosiero:Gunpowder_Dress_by_Cai_Guo-Qiang_for_Issey_Miyake,_printed_polyester,_1998_02.jpg|eta| Pulvora robo de Cai Guo-Qiang por Issey Miyake, presita poliestero, 1998. (RISD-Muzeo <ref>{{cite web|title=Gunpowder dress|url=https://risdmuseum.org/art-design/collection/gunpowder-dress-20194|website=risdmuseum.org|publisher=RISD Museum|access-date=15 April 2022}}</ref>)]] [[Dosiero:CaiGuoQiangArtworkOct10.jpg|dekstra|eta| Guo-Qiang preparas pulvodesegnaĵon por la Artoj de Ĉinio Galerio ĉe la Houston Muzeo de Belartoj en oktobro 2010]] [[Dosiero:Cai_Guo-Qiang_Triangle_Qatar.jpg|eta| "Triangulo" en Doho, Kataro la 5-an de decembro 2011]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archive.today/20121220221100/http://www.pbs.org/art21/artists/cai/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵoj, bildoj kaj filmetoj] de la [[Public Broadcasting Service|PBS]] serio ''Art:21 -- Art in the Twenty-First Century'' - sezono 3 (2005). * [http://www.caiguoqiang.com/ Retejo kun informoj pri Cai Guo-Qiang] * [https://web.archive.org/web/20050920110043/http://www.pbs.org/art21/artists/cai/index.html PBS dokumentario pri Cai Guo-Qiang] * [https://web.archive.org/web/20070812181009/http://www.tofu-magazine.net/newVersion/pages/cai_guo_qiang.html Spuroj Kaj Aliaj Efikoj - la verko de Cai Guo Qiang, tofu-magazine #3] * [https://web.archive.org/web/20110110022525/http://www.cloudgate.org.tw/event/2006/autumn_present/english/ Cai Guo-Qiang+Cloudgate Dance Theatre 2006 wind Shadow] * [http://brooklynrail.org/2008/04/art/cai-guo-qiang-with-ellen-pearlman Cao Guo-Qiang kun Ellen Pearlman, ''The Brooklyn Rail'' (April 2008)] * [http://www.alexandramunroe.com/cai-guo-qiang-i-want-to-believe/ Alexandra Munroe ekspozicia eseo, ''Cai Guo Qiang: I Want to Believe'' (2008)] * [https://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/11/01/why-cai-guo-qiang-is-good-for-china-and-bad-for-art/ ''Forbes'' artikolo pri Cai Guo-Qiang] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guo-Qiang, Cai}} [[Kategorio:Ĉinaj artistoj]] 7rvb2slta2hscgvyp766mnnq6vrgqrk 9441329 9441328 2026-07-29T14:57:09Z Sj1mor 12103 9441329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Cai Guo-Qiang''' ({{lang-zh|蔡国强|p=''Cài Gúoqiáng''}}; naskita la 8-an de decembro 1957 en [[Quanzhou]], [[Fuĝjano]]) estas ĉina artisto loĝanta en Usono. Li ĉefe utiligas [[Pirotekniko|piroteknikon]], kun pulvo kaj [[artfajraĵo]] en la centro de multaj el liaj verkoj. Li estas plej fama pro sia partopreno en la artfajraĵo de la [[Somera Olimpiko 2008|Pekina Olimpiko]] en 2008. De la komenco, liaj verkoj portis politikajn mesaĝojn. Liaj verkoj en [[Pulvo]] naskiĝis el la sentoj de subpremo kaj arta kastrado, kiujn li sentis en Ĉinio tiutempe, kaj kiel respondo al la socia situacio ĉirkaŭ li. Inter [[1986]] ĝis [[1995]] li loĝis en [[Japanio]], kie li daŭrigis siajn eksperimentojn per laboroj kun pulvo. Dum tiuj jaroj li akiris internacian rekonon, kaj en 1995 li enmigris al [[Novjorko]] . Krom pentrado per pulvo, Tsai kreas eksplodajn eventojn, konstruadon kaj sociajn projektojn. Tsai establis sin en la kampo de [[nuntempa arto]] kiel socie [[Artkritikisto|kritika]] artisto. En [[1999|1999,]] li gajnis la [[Ora Leono|Oran Leonon]] ĉe [[Venecia Bienalo|la 48-a Venecia Bienalo]], kaj de tiam gajnis aliajn premiojn. Inter la solaj [[Ekspozicio|ekspozicioj,]] en kiuj li prezentis: "Cai Guo-Qiang sur la Tegmento" (ĉe [[Metropola Muzeo de Arto|la Metropola Muzeo de Arto]] en Novjorko), "Mi Volas Kredi" (ĉe [[Muzeo Guggenheim Bilbao|la Guggenheim Muzeo Bilbao]] en [[Bilbao]] ), kaj pli. En [[2008|2008,]] li estis elektita kiel la vida direktoro kaj specialefekta dizajnisto por la [[Somera Olimpiko 2008|Pekina Olimpiko]], kaj interalie, li respondecis pri la sensacia [[Artfajraĵo|artfajraĵa]] spektaklo, kiu tie estis prezentita. [[Dosiero:Gunpowder_Dress_by_Cai_Guo-Qiang_for_Issey_Miyake,_printed_polyester,_1998_02.jpg|eta| Pulvora robo de Cai Guo-Qiang por Issey Miyake, presita poliestero, 1998. (RISD-Muzeo <ref>{{cite web|title=Gunpowder dress|url=https://risdmuseum.org/art-design/collection/gunpowder-dress-20194|website=risdmuseum.org|publisher=RISD Museum|access-date=la 15-a de aprilo 2022}}</ref>)]] [[Dosiero:CaiGuoQiangArtworkOct10.jpg|dekstra|eta| Guo-Qiang preparas pulvodesegnaĵon por la Artoj de Ĉinio Galerio ĉe la Houston Muzeo de Belartoj en oktobro 2010]] [[Dosiero:Cai_Guo-Qiang_Triangle_Qatar.jpg|eta| "Triangulo" en Doho, Kataro la 5-an de decembro 2011]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archive.today/20121220221100/http://www.pbs.org/art21/artists/cai/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵoj, bildoj kaj filmetoj] de la [[Public Broadcasting Service|PBS]] serio ''Art:21 -- Art in the Twenty-First Century'' - sezono 3 (2005). * [http://www.caiguoqiang.com/ Retejo kun informoj pri Cai Guo-Qiang] * [https://web.archive.org/web/20050920110043/http://www.pbs.org/art21/artists/cai/index.html PBS dokumentario pri Cai Guo-Qiang] * [https://web.archive.org/web/20070812181009/http://www.tofu-magazine.net/newVersion/pages/cai_guo_qiang.html Spuroj Kaj Aliaj Efikoj - la verkado de Cai Guo Qiang, tofu-magazine #3] * [https://web.archive.org/web/20110110022525/http://www.cloudgate.org.tw/event/2006/autumn_present/english/ Cai Guo-Qiang+Cloudgate Dance Theatre 2006 wind Shadow] * [http://brooklynrail.org/2008/04/art/cai-guo-qiang-with-ellen-pearlman Cao Guo-Qiang kun Ellen Pearlman, ''The Brooklyn Rail'' (aprilo 2008)] * [http://www.alexandramunroe.com/cai-guo-qiang-i-want-to-believe/ Alexandra Munroe ekspozicia eseo, ''Cai Guo Qiang: I Want to Believe'' (2008)] * [https://www.forbes.com/sites/jonathonkeats/2012/11/01/why-cai-guo-qiang-is-good-for-china-and-bad-for-art/ ''Forbes'' artikolo pri Cai Guo-Qiang] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guo-Qiang, Cai}} [[Kategorio:Ĉinaj artistoj]] eawcl3a5lr13pc0458ytj756jy2fuc8 0 950774 9441330 2026-07-29T15:00:37Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365097281|Michelangelo Pistoletto]]" 9441330 wikitext text/x-wiki '''Michelangelo PISTOLETTO''' (naskita la 23-an de junio 1933 en [[Biella]]) estas itala pentristo, ag- kaj objektartisto, kaj [[Estetiko|artteoriulo]]. Pistoletto estas agnoskita kiel unu el la ĉefaj reprezentantoj de la itala [[Arte Povera]]. Lia verkaro ĉefe traktas la temon de [[Reflekto|reflektado]] (precipe en liaj Spegulaj Pentraĵoj) kaj la unuigon de arto kaj ĉiutaga vivo laŭ [[Tutarta verko]]. [[Dosiero:Michelangelo_Pistoletto.jpg|eta|280x280ra| Michelangelo Pistoletto en 2012]] * [http://www.pistoletto.it/ Retejo de Michelangelo Pistoletto] * [http://www.contemporaryartdaily.com/2010/10/michelangelo-pistoletto-at-galleria-continua/ Dokumentado pri lastatempaj ekspozicioj de Michelangelo Pistoletto] * [http://www.studiointernational.com/index.php/michelangelo-pistoletto-video-interview-blenheim-palace-mirror-paintings-arte-povera Intervjuo kun Michelangelo Pistoletto] * [https://web.archive.org/web/20080719211703/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_128.html Guggenheim Collection: Michelangelo Pistoletto Biografio] * [http://www.designboom.com/weblog/cat/10/view/2522/michelangelo-pistoletto.html Funkcio DesignBoom (02/2008)] * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0268/is_6_38/ai_59923230/ Recenzo ''de Artforum'' (02/2000)] * [http://fillip.ca/content/social-fabric Pan Wendt diskutas la artkolektivon de Pistoletto ''Lo Zoo''] en Fillip * [http://www.serpentinegalleries.org/exhibitions-events/michelangelo-pistoletto-mirror-judgement Michelangelo Pistoletto: La Spegulo de Juĝo] ekspozicio ĉe la Serpentine Galleries 2011 [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] gbnwkf914cft37kglrcy0jij5fj6gbq 9441331 9441330 2026-07-29T15:01:05Z Sj1mor 12103 9441331 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Michelangelo PISTOLETTO''' (naskita la 23-an de junio 1933 en [[Biella]]) estas itala pentristo, ag- kaj objektartisto, kaj [[Estetiko|artteoriulo]]. Pistoletto estas agnoskita kiel unu el la ĉefaj reprezentantoj de la itala [[Arte Povera]]. Lia verkaro ĉefe traktas la temon de [[Reflekto|reflektado]] (precipe en liaj Spegulaj Pentraĵoj) kaj la unuigon de arto kaj ĉiutaga vivo laŭ [[Tutarta verko]]. [[Dosiero:Michelangelo_Pistoletto.jpg|eta|280x280ra| Michelangelo Pistoletto en 2012]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pistoletto.it/ Retejo de Michelangelo Pistoletto] * [http://www.contemporaryartdaily.com/2010/10/michelangelo-pistoletto-at-galleria-continua/ Dokumentado pri lastatempaj ekspozicioj de Michelangelo Pistoletto] * [http://www.studiointernational.com/index.php/michelangelo-pistoletto-video-interview-blenheim-palace-mirror-paintings-arte-povera Intervjuo kun Michelangelo Pistoletto] * [https://web.archive.org/web/20080719211703/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_128.html Guggenheim Collection: Michelangelo Pistoletto Biografio] * [http://www.designboom.com/weblog/cat/10/view/2522/michelangelo-pistoletto.html Funkcio DesignBoom (02/2008)] * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0268/is_6_38/ai_59923230/ Recenzo ''de Artforum'' (02/2000)] * [http://fillip.ca/content/social-fabric Pan Wendt diskutas la artkolektivon de Pistoletto ''Lo Zoo''] en Fillip * [http://www.serpentinegalleries.org/exhibitions-events/michelangelo-pistoletto-mirror-judgement Michelangelo Pistoletto: La Spegulo de Juĝo] ekspozicio ĉe la Serpentine Galleries 2011 {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pistoletto, Michelangelo}} [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] i5iyqmeqkz5qba9e7c1kgv514vz6b9d 9441332 9441331 2026-07-29T15:01:31Z Sj1mor 12103 9441332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Michelangelo Pistoletto en 2012}} <!--[[Dosiero:Michelangelo_Pistoletto.jpg|eta|280x280ra| ]]--> '''Michelangelo PISTOLETTO''' (naskita la 23-an de junio 1933 en [[Biella]]) estas itala pentristo, ag- kaj objektartisto, kaj [[Estetiko|artteoriulo]]. Pistoletto estas agnoskita kiel unu el la ĉefaj reprezentantoj de la itala [[Arte Povera]]. Lia verkaro ĉefe traktas la temon de [[Reflekto|reflektado]] (precipe en liaj Spegulaj Pentraĵoj) kaj la unuigon de arto kaj ĉiutaga vivo laŭ [[Tutarta verko]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pistoletto.it/ Retejo de Michelangelo Pistoletto] * [http://www.contemporaryartdaily.com/2010/10/michelangelo-pistoletto-at-galleria-continua/ Dokumentado pri lastatempaj ekspozicioj de Michelangelo Pistoletto] * [http://www.studiointernational.com/index.php/michelangelo-pistoletto-video-interview-blenheim-palace-mirror-paintings-arte-povera Intervjuo kun Michelangelo Pistoletto] * [https://web.archive.org/web/20080719211703/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_128.html Guggenheim Collection: Michelangelo Pistoletto Biografio] * [http://www.designboom.com/weblog/cat/10/view/2522/michelangelo-pistoletto.html Funkcio DesignBoom (02/2008)] * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0268/is_6_38/ai_59923230/ Recenzo ''de Artforum'' (02/2000)] * [http://fillip.ca/content/social-fabric Pan Wendt diskutas la artkolektivon de Pistoletto ''Lo Zoo''] en Fillip * [http://www.serpentinegalleries.org/exhibitions-events/michelangelo-pistoletto-mirror-judgement Michelangelo Pistoletto: La Spegulo de Juĝo] ekspozicio ĉe la Serpentine Galleries 2011 {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pistoletto, Michelangelo}} [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] 8bnea22zrcp1cse22ijpuh5jp6ot289 0 950775 9441334 2026-07-29T15:08:57Z Crosstor 3176 arkivisto 9441334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Jozefo|József]] Kanyar''' [jOĵef Kanjar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kanyar József''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], kalvinana [[pastro]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM78094 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=655806&date=2026-07-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1916|4|29}} en [[Kaposújlak]], li mortis {{mortotago|2005|1|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Kaposvár]], poste li akiris teologian diplomon, poste koresponde pedagogian kaj juran diplomojn en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli|Kalvinana Teologia Akademio]] (1940, 1941). Post siaj studoj li estis pastro en [[kazerno]]j, poste li laboris en ministerio, dum en [[1943]] li doktoriĝis. Ekde la frua 1945 li komencis politikadi, li estis mallonge ankaŭ parlamenta deputito. En 1948 li laboris en biblioteko de Kaposvár, jaron poste en la arkivo. Ekde 1950 ĝis sia pensiuliĝo li estis arkivestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1972, li doktoriĝis en 1983 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. En 1956 kaj 1989 li estis denove aktiva en la politikado. Li edziĝis en 1942, jaron poste filino naskiĝis. Li ricevis [[premio]]jn inter 1962-2001. == Elektitaj kontribuoj == * ''Elsikkasztott földreform, megvalósult földosztás Somogyban: 1920, 1945'' (1964) * ''Somogy a felszabadulás hónapjaiban'' (1970) * ''Somogy megye agrártársadalma az első földreformtól a szocialista mezőgazdaságig 1920–1949'' (1980) * ''A reménység esztendei'' (1989) * ''Szapolyai János, az utolsó nemzeti király (1526–1541)'' (1993) * ''Honismeret és nemzettudat'' (2000) == Fontoj == * [https://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=4544 biografio hungare] * [https://web.archive.org/web/20190715131838/http://somogy.hu/eletrajzok/kanyar-jozsef.html biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kanyar Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 9n4xjsd3lbj4h6blnrnh58kqnn6t1ll 9441337 9441334 2026-07-29T15:10:27Z Crosstor 3176 9441337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Jozefo|József]] Kanyar''' [jOĵef Kanjar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kanyar József''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], kalvinana [[pastro]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM78094 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=655806&date=2026-07-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1916|4|29}} en [[Kaposújlak]], li mortis {{mortotago|2005|1|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Kaposvár]], poste li akiris teologian diplomon, poste koresponde pedagogian kaj juran diplomojn en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli|Kalvinana Teologia Akademio]] (1940, 1941). Post siaj studoj li estis pastro en [[kazerno]]j, poste li laboris en ministerio, dum en [[1943]] li doktoriĝis. Ekde la frua 1945 li komencis politikadi, li estis mallonge ankaŭ parlamenta deputito. En 1948 li laboris en biblioteko de Kaposvár, jaron poste en la arkivo. Ekde 1950 ĝis sia pensiuliĝo li estis arkivestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1972, li doktoriĝis en 1983 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. En 1956 kaj 1989 li estis denove aktiva en la politikado. Li edziĝis en 1942, jaron poste filino naskiĝis. Li ricevis [[premio]]jn inter 1962-2001. == Elektitaj kontribuoj == * ''Elsikkasztott földreform, megvalósult földosztás Somogyban: 1920, 1945'' (1964) * ''Somogy a felszabadulás hónapjaiban'' (1970) * ''Somogy megye agrártársadalma az első földreformtól a szocialista mezőgazdaságig 1920–1949'' (1980) * ''A reménység esztendei'' (1989) * ''Szapolyai János, az utolsó nemzeti király (1526–1541)'' (1993) * ''Honismeret és nemzettudat'' (2000) == Fontoj == * [https://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=4544 biografio hungare] * [https://web.archive.org/web/20190715131838/http://somogy.hu/eletrajzok/kanyar-jozsef.html biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kanyar Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1to53kuj2uj3e20axpxksjiybha72sq 9441346 9441337 2026-07-29T15:23:27Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9441346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Jozefo|József]] Kanyar''' [jOĵef Kanjar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kanyar József''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]], kalvinana [[pastro]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM78094 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=655806&date=2026-07-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1916|4|29}} en [[Kaposújlak]], li mortis {{mortotago|2005|1|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Kaposvár]], poste li akiris teologian diplomon, poste koresponde pedagogian kaj juran diplomojn en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli|Kalvinana Teologia Akademio]] (1940, 1941), respektive en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Erzsébet]]. Post siaj studoj li estis pastro en [[kazerno]]j, poste li laboris en ministerio, dum en [[1943]] li doktoriĝis. Ekde la frua 1945 li komencis politikadi, li estis mallonge ankaŭ parlamenta deputito. En 1948 li laboris en biblioteko de Kaposvár, jaron poste en la arkivo. Ekde 1950 ĝis sia pensiuliĝo li estis arkivestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1972, li doktoriĝis en 1983 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. En 1956 kaj 1989 li estis denove aktiva en la politikado. Li edziĝis en 1942, jaron poste filino naskiĝis. Li ricevis [[premio]]jn inter 1962-2001. == Elektitaj kontribuoj == * ''Elsikkasztott földreform, megvalósult földosztás Somogyban: 1920, 1945'' (1964) * ''Somogy a felszabadulás hónapjaiban'' (1970) * ''Somogy megye agrártársadalma az első földreformtól a szocialista mezőgazdaságig 1920–1949'' (1980) * ''A reménység esztendei'' (1989) * ''Szapolyai János, az utolsó nemzeti király (1526–1541)'' (1993) * ''Honismeret és nemzettudat'' (2000) == Fontoj == * [https://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=4544 biografio hungare] * [https://web.archive.org/web/20190715131838/http://somogy.hu/eletrajzok/kanyar-jozsef.html biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kanyar Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} owk10uz6lbnti3nerluzywaz9mw2nt7 0 950776 9441335 2026-07-29T15:08:57Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365554542|Martial Raysse]]" 9441335 wikitext text/x-wiki '''Martial Raysse''' (naskita la 12-an de februaro 1936 en Golfe Juan, [[Vallauris]], [[Francio]]) estas franca artisto kaj aktoro. Li loĝas en Issigeac, Francio. Li tenas la rekordon por la plej multekosta verko vendita de vivanta franca artisto. <ref name="nyt2">{{cite news|last=CIGAINERO|first=Jake|date=17 June 2015|title=Martial Raysse Takes Center Stage at Last|url=https://www.nytimes.com/2015/06/18/arts/international/martial-raysse-takes-center-stage-at-last.html?_r=0|newspaper=New York Times|access-date=17 June 2015}}</ref> * [http://www.kamelmennour.com/artists/84/martial-raysse.works-and-projects.html?page=1/ kamel mennour - Martial Raysse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192159/http://www.kamelmennour.com/artists/84/martial-raysse.works-and-projects.html?page=1%2F|date=2016-03-04}} * [http://www.tate.org.uk/art/artists/martial-raysse-1818 Raysse ĉe Tate] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] m8h5fmvq7jmwzbyth15obdpriq5ny3p 9441336 9441335 2026-07-29T15:09:56Z Sj1mor 12103 9441336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Martial Raysse''' (naskita la 12-an de februaro 1936 en Golfe Juan, [[Vallauris]], [[Francio]]) estas franca pentristo, skulptisto, objekta kaj instalaĵa artisto. Raysse estas konsiderata unu el la kunfondintoj de ''Nouveau Réalisme''. Li loĝas en Issigeac, Francio. Li tenas la rekordon por la plej multekosta verko vendita de vivanta franca artisto. <ref name="nyt2">{{cite news|last=CIGAINERO|first=Jake|date=17 June 2015|title=Martial Raysse Takes Center Stage at Last|url=https://www.nytimes.com/2015/06/18/arts/international/martial-raysse-takes-center-stage-at-last.html?_r=0|newspaper=New York Times|access-date=17 June 2015}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.kamelmennour.com/artists/84/martial-raysse.works-and-projects.html?page=1/ kamel mennour - Martial Raysse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192159/http://www.kamelmennour.com/artists/84/martial-raysse.works-and-projects.html?page=1%2F|date=2016-03-04}} * [http://www.tate.org.uk/art/artists/martial-raysse-1818 Raysse ĉe Tate] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raysse, Martial}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] ogrr7huvmzqnirifn1lrdmk5dzcc1nn 9441339 9441336 2026-07-29T15:11:04Z Sj1mor 12103 9441339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Martial Raysse''' (naskita la 12-an de februaro 1936 en Golfe Juan, [[Vallauris]], [[Francio]]) estas franca pentristo, skulptisto, objekta kaj instalaĵa artisto. Raysse estas konsiderata unu el la kunfondintoj de ''Nouveau réalisme''. Li loĝas en Issigeac, Francio. Li tenas la rekordon por la plej multekosta verko vendita de vivanta franca artisto. <ref name="nyt2">{{cite news|last=CIGAINERO|first=Jake|date=17 June 2015|title=Martial Raysse Takes Center Stage at Last|url=https://www.nytimes.com/2015/06/18/arts/international/martial-raysse-takes-center-stage-at-last.html?_r=0|newspaper=New York Times|access-date=17 June 2015}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.kamelmennour.com/artists/84/martial-raysse.works-and-projects.html?page=1/ kamel mennour - Martial Raysse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192159/http://www.kamelmennour.com/artists/84/martial-raysse.works-and-projects.html?page=1%2F|date=2016-03-04}} * [http://www.tate.org.uk/art/artists/martial-raysse-1818 Raysse ĉe Tate] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raysse, Martial}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 2iqbe5dyqoxzd4qbzb64sh6fo68cle6 0 950777 9441344 2026-07-29T15:19:50Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Skalní mlýn | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Skalní mlýn | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Skalní mlýn 7.jpg | dosiero_priskribo = Skalní mlýn <!-- *** Sim..." 9441344 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Skalní mlýn | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Skalní mlýn | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Skalní mlýn 7.jpg | dosiero_priskribo = Skalní mlýn <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 2 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Skalní mlýn | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 42 | long_s = 30 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.84 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Těchov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1353 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Skalní mlýn | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Skalní mlýn''' (en traduko ''Roka muelejo'') estas parto de distrikta urbo [[Blansko]] kaj samtempe eksa [[akvomuelejo]]. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Skalní mlýn situas en katastra teritorio '''[[Těchov]]''' kun areo 8,84&nbsp;km², en [[Moravia karsto]], sur disvojiĝo de valoj [[Punkva valo]], [[Pustý žleb]] kaj [[Suchý žleb]]. ==Historio== La unua skribmencio pri [[muelejo]] sur rivero [[Punkva]] devenas el la jaro [[1353]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Skalní mlýn 1.jpg|Skalní mlýn Skalní mlýn 2.jpg|Informtabulo Skalní mlýn 4.jpg|Hotelo Skalní mlýn Skalní mlýn 5.jpg|Skalní mlýn Skalní mlýn 6.jpg|Skalní mlýn Skalní mlýn 8.jpg|Plano de PPR Skalní mlýn 9.jpg|Disvojiĝo de valoj Punkva valo, [[Suchý žleb]] kaj [[Pustý žleb]] ĉe Skalní mlýn Jaskinia Macocha - panoramio.jpg|Ekotrajneto </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Domaroj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Blansko]] [[Kategorio:Akvomuelejoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Eksaj muelejoj en Ĉeĥio]] 7onu5hhi4buve900g775yu150x92okj 9441361 9441344 2026-07-29T15:36:21Z Petr Tomasovsky 678 9441361 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Skalní mlýn | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Skalní mlýn | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Skalní mlýn 7.jpg | dosiero_priskribo = Skalní mlýn <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 2 | konstruaĵo_noto = 2021 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Skalní mlýn | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 21 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 42 | long_s = 30 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.84 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Těchov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1353 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 678 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Skalní mlýn | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Skalní mlýn''' (en traduko ''Roka muelejo'') estas parto de distrikta urbo [[Blansko]] kaj samtempe eksa [[akvomuelejo]]. Daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Skalní mlýn situas en katastra teritorio '''[[Těchov]]''' kun areo 8,84&nbsp;km², en [[Moravia karsto]], sur disvojiĝo de valoj [[Punkva valo]], [[Pustý žleb]] kaj [[Suchý žleb]]. ==Historio== La unua skribmencio pri [[muelejo]] sur rivero [[Punkva]] devenas el la jaro [[1353]], sed ne eblas kun certeco diri, ke temis pri Skalní mlýn. Sed ĉi tiea loko estis loĝigita kaj ĝi nomiĝis Ponikva. Pase de jarcentoj estas indikata ne unu, sed kelke da muelejoj sur Punkva, sed eĉ ne ĉi tie estas la lokigo evidenta. Skalní mlýn inkluzive de sia nomo aperas unuafoje sur indika skizo el la jaro 1826. Pro nuligo de arkaikaj muelejaj trafikoj kaj per evoluo de voĵaĝtrafiko en Moravia karsto, kiun oni nomis Moravia Svisujo, la muelejo trovis novan uzon kaj ĝi servas kiel [[hotelo]] kaj [[restoracio]]. Skalní mlýn fariĝis la urba parto la 6-an de decembro 2011. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Priskribo == Laŭ ĝia nomo estas nomita la tuta loko, resp. la loka parto de Blansko, kie troviĝas pluaj trafikaj objektoj ([[informcentro]], vendejo de enirbiletoj, vendejoj de suveniroj, administracio de [[Protektita pejzaĝa regiono Moravia karsto|PPR]] kaj pluaj). Sur Skalní mlýn estas centra [[parkumejo]], de ĉi tie oni plu daŭrigas al [[Punkvaj kavernoj|Punkva kaverno]] aŭ per ekotrajneto, aŭ piede, al [[Katarina kaverno]] tio estas de ĉi tie 300 metroj. Al Skalní mlýn veturas el la proksima [[Blansko]] regulaj aŭtobusaj komunikiloj. ==Pluaj fotoj== <gallery> Skalní mlýn 1.jpg|Skalní mlýn Skalní mlýn 2.jpg|Informtabulo Skalní mlýn 4.jpg|Hotelo Skalní mlýn Skalní mlýn 5.jpg|Skalní mlýn Skalní mlýn 6.jpg|Skalní mlýn Skalní mlýn 8.jpg|Plano de PPR Skalní mlýn 9.jpg|Disvojiĝo de valoj Punkva valo, [[Suchý žleb]] kaj [[Pustý žleb]] ĉe Skalní mlýn Jaskinia Macocha - panoramio.jpg|Ekotrajneto </gallery> {{Blansko}} [[Kategorio:Domaroj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:PPR Moravia karsto]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Blansko]] [[Kategorio:Akvomuelejoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Eksaj muelejoj en Ĉeĥio]] 9x3v214p8dokt1cic6atg7z58ktab3v 0 950778 9441368 2026-07-29T15:48:49Z Petr Tomasovsky 678 Alidirektigis al [[Punkvaj kavernoj]] 9441368 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Punkvaj kavernoj]] k95p4tvatxtscdicg97bzc1i7q3gar1 0 950779 9441373 2026-07-29T16:23:06Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''." 9441373 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. qpyz4wdux2pdhattpf7of7kxadcc2ih 9441378 9441373 2026-07-29T16:28:00Z Aidas 3488 9441378 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj ekde 2014 li studas en Hanovro, en orienta [[Malsupra Saksio]]. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. o3c7v25ksu96dzeo3h6wik0a28w3iwd 9441380 9441378 2026-07-29T16:30:00Z Aidas 3488 9441380 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj ekde 2014 li studas en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. qa0zg6kwb3qizgtubq1jyib77bvro1h 9441397 9441380 2026-07-29T16:38:10Z Aidas 3488 9441397 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studas en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj Inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] lmds2oyxxtvdl03pewc7funcrkz1c9y 9441398 9441397 2026-07-29T16:40:43Z Aidas 3488 9441398 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studas en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj Inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] jyx8dzrfqkfr0j7qt10416vgify8fyk 9441405 9441398 2026-07-29T16:44:09Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441405 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studas en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj Inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus retejo prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] hqb8r851u6z9tl2n0yhb60ca4bxv7lf 9441408 9441405 2026-07-29T16:46:00Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441408 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studas en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj Inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} (li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj) {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] c8o6gg4n3w1sfo2d7zwo4vu1mwaq3h1 9441409 9441408 2026-07-29T16:46:40Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441409 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studas en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj Inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj[[Kategorio:]] {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] 3bsonz8j6vfo60fe3m5dcxnnzm2dtwv 9441410 9441409 2026-07-29T16:47:37Z Aidas 3488 9441410 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj Inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj[[Kategorio:]] {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] tkrkixzns2yqqp6p20l3bxorb6r6dad 9441411 9441410 2026-07-29T16:48:07Z Aidas 3488 9441411 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj[[Kategorio:]] {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] 4c495gwxk5e5emr1jfznxh61hz3klm5 9441420 9441411 2026-07-29T17:14:40Z Aidas 3488 9441420 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. Aparte li ŝatas spiti al la iomete plimultiĝantaj ne-demokrataj parlamentanoj de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[popolismo|popolisma]] partio [[AfD]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj[[Kategorio:]] {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] qjkltj4sbyf5rg9appkjflf7uk16wnu 9441421 9441420 2026-07-29T17:16:13Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441421 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li elektiĝis per rekta baloto reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. Aparte li ŝatas spiti al la iomete plimultiĝantaj ne-demokrataj parlamentanoj de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[popolismo|popolisma]] partio [[AfD]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] gp5nuxxvcam5pn4qkhf8aa734nxtzdi 9441422 9441421 2026-07-29T17:16:59Z Aidas 3488 9441422 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En 2025 li [[Germania federacia baloto de 2025|elektiĝis per rekta baloto]] reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. Aparte li ŝatas spiti al la iomete plimultiĝantaj ne-demokrataj parlamentanoj de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[popolismo|popolisma]] partio [[AfD]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] 2uyjasxtwovekf3e9r3n3v92ay77hkn 9441424 9441422 2026-07-29T17:17:36Z Aidas 3488 9441424 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En februaro 2025 li [[Germania federacia baloto de 2025|elektiĝis per rekta baloto]] reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. Aparte li ŝatas spiti al la iomete plimultiĝantaj ne-demokrataj parlamentanoj de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[popolismo|popolisma]] partio [[AfD]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] mk1uo7osvoph6ijfqlf6yyt5iw6mk3x 9441425 9441424 2026-07-29T17:18:04Z Aidas 3488 9441425 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En februaro 2025 li [[Germania federacia baloto de 2025|elektiĝis per rekta baloto]] reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. Aparte li ŝatas spiti al la iomete plimultiĝantaj ne-demokrataj parlamentanoj de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[popolismo|popolisma]] partio [[AfD]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas skipon tie, kun iuj televidaj aperoj {{Projektoj}} {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] 9w3n0qzub26z7msojeumnh4shbnj78f 9441485 9441425 2026-07-29T19:45:54Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9441485 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Timon Dzienus''' estas germana politikisto. Li naskiĝis la 25-an de majo 1996 en [[Nordhorn]], okcidenta [[Malsupra Saksio]], do nun estas {{aĝo|1996|5|25}}-jara. Siajn infanajn jarojn li precipe travivis en la komunumo [[Lemwerder]] en norda [[Malsupra Saksio]], kaj post la [[abituro]] en [[Delmenhorst]] ekde 2014 ĝis [[2019]] li studis ĝis [[bakalaŭro]] en la [[Universitato de Hanovro]], en orienta [[Malsupra Saksio]], precipe pri [[politika scienco]]. Frue li engaĝiĝis en la ekologia [[politika partio]] [[Alianco '90/La Verduloj]], kaj inter oktobro 2021 ĝis oktobro 2023 estis unu el du prezidantoj de la junulara branĉo de la partio. En februaro 2025 li [[Germania federacia baloto de 2025|elektiĝis per rekta baloto]] reprezente de la balota distrikto [[Hanovro]] 1 (Hanovro-nordo) kiel nacia parlamentano de la parlamento ''[[Bundestag]]''. Aparte li ŝatas spiti al la iomete plimultiĝantaj ne-demokrataj parlamentanoj de la [[dekstra ekstremismo|dekstre ekstremisma]] kaj [[popolismo|popolisma]] partio [[AfD]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.abgeordnetenwatch.de/profile/timon-dzienus prezento en la retejo ''abgeordnetenwatch.de''] ({{de}}) * {{IMDb nomo}} - li ne estas aktoro, sed simple havas slipon tie, kun iuj televidaj aperoj {{Projektoj}} {{Vivtempo|Dzienus, T}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] dx0miezj2e9pxk8kn96byyf5gxvk6s8 0 950780 9441419 2026-07-29T17:12:01Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Ofiuredoj]] al [[Ofiuroideoj]]: ne familio 9441419 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ofiuroideoj]] g7021jtqo060cakpx4uteyi5j9h0mk9 0 950781 9441429 2026-07-29T17:47:05Z Arbarulo 135469 Komencas traduki el la angla: en:Special:Permalink/1360628396 9441429 wikitext text/x-wiki La '''ĥimeroformaj''' (science ''Chimaeriformes'') estas [[ordo (biologio)|ordo]] de [[kartilagaj fiŝoj]]. Ili iam estis diversa kaj abunda grupo, kiel [[fosilio]]j pruvas. Nun iliaj plej proksimaj vivantaj parencoj estas [[ŝarko]]j kaj [[rajo]]j, kvankam ilia lasta komuna praulo vivis antaŭ preskaŭ 400 milionoj da jaroj.<ref name="scidai09">{{cite web |title=Ancient And Bizarre Fish Discovered: New Species Of Ghostshark From California And Baja California |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/09/090922095816.htm |publisher=[[ScienceDaily]] |date=23-a de septembro 2009 |access-date=2009-09-23}}</ref> La vivantaj specioj (escepte de ''[[Callorhinchus]]'') vivas preskaŭ nur en profundaĵoj.<ref name="PetersonEschmeyer1999">{{cite book |last1=Peterson |first1=Roger Tory |author-link1=Roger Tory Peterson |last2=Eschmeyer |first2=William N. |last3=Herald |first3=Earl S. |title=A Field Guide to Pacific Coast Fishes: North America |url=https://books.google.com/books?id=h_6RNzCo6lAC&pg=PA13 |access-date=9 August 2015 |date=1 September 1999 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-618-00212-X |page=13}}</ref> == Kutimoj == La ĥimeroj vivas precipe ĉe moderklimataj marfundoj (iuj specioj pli ol 2000 m profunde),<ref>{{Citation |last1=Didier |first1=Dominique |chapter=Phylogeny, Biology and Classification of Extant Holocephalans |date=2012-04-09 |title=Biology of Sharks and Their Relatives, Second Edition |volume=20123460 |pages=97–122 |editor-last=Carrier |editor-first=Jeffrey |chapter-url=http://www.crcnetbase.com/doi/abs/10.1201/b11867-6 |access-date=2024-09-26 |publisher=CRC Press |language=en |doi=10.1201/b11867-6 |isbn=978-1-4398-3924-9 |last2=Kemper |first2=Jenny |last3=Ebert |first3=David |doi-broken-date=11 July 2025 |editor2-last=Musick |editor2-first=John |editor3-last=Heithaus |editor3-first=Michael|chapter-url-access=subscription }}</ref>. Malmultaj modernaj specioj kutime loĝas en malprofunda akvo. Escepte, anoj de la [[genro]] ''[[Callorhinchus]]'' kaj la specioj ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1160972|eo=Chimaera monstrosa}}'' kaj ''[[Hydrolagus colliei]]'', kiuj en iuj lokoj aŭ tempoj troviĝas malpli profunde. Ili loĝas en ĉiuj oceanoj krom la Arkta kaj Antarkta. === Dieto === La kutima dieto de ĥimeroj konsistas el [[krustacoj]], [[ofiuroidoj]], kaj [[moluskoj]].<ref>{{Cite journal|last1=García-Salinas |first1=Pablo |last2=Gallego |first2=Victor |last3=Asturiano |first3=Juan F. |date=August 2021 |title=Reproductive Anatomy of Chondrichthyans: Notes on Specimen Handling and Sperm Extraction. II. Sharks and Chimaeras |journal=Animals |language=en |volume=11 |issue=8 |page=2191 |doi=10.3390/ani11082191 |issn=2076-2615 |pmc=8388383 |pmid=34438648 |doi-access=free }}</ref> La modernaj specioj estas [[demerso|demersaj]] {{Ill|lingvo=d|trad=Q5316712|eo=malmolaĵmanĝuloj}}. === Reprodusktado === La reproduktado de ĥimeroj similas al tiu de ŝarkoj en tio, ke la virĥimeroj uzas [[tenilo (biologio)|tenilojn]] por interna fekundigo de la ĥimerinoj, kaj la ĥimerinoj demetas [[ovo]]jn en ŝpinilformaj, ledecaj [[ovujo (fiŝoj)|ovujoj]].<ref name="FB">{{FishBase order |order=Chimaeriformes |year=2014 |month=November}}</ref> Malsame de ŝarkoj, virĥimeroj havas retireblajn helpajn seksorganojn (tenakulojn).<ref>{{cite magazine|last=Madrigal |first=Alexis |author-link=Alexis Madrigal |date=22 September 2009 |title=Freaky New Ghostshark ID'd Off California Coast |url=https://www.wired.com/2009/09/ghostshark/ |magazine=Wired |access-date=14-a de novembro 2018}}</ref><ref name="EoF" /> La frunta tenakulo estas bulbeca-stangeca elstaraĵo sur la frunto de virĥimero por teni la brustajn naĝilojn de ĥimerino dum pariĝado. Kaj la elstaraĵo kaj la dentoj sur ĝi estas retireblaj.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2508054122 Teeth outside the jaw: Evolution and development of the toothed head clasper in chimaeras]</ref> La antaŭpelvaj tenakuloj estas segilecaj hokportaj platoj kutime kaŝitaj en poŝoj antaŭ la pelvaj naĝiloj, per kiu virĥimero kroĉas sin al ĥimerino. Fine, la pelvaj teniloj (komunaj kun ŝarkoj) kunteniĝas en kartilaga ingo ĝis ili disfendiĝas en paron de plataj loboj ĉe la pinto.<ref name=":1" /> ===Parazitoj=== {{Ill|lingvo=d|trad=Q4740894|eo=malsanoj de fiŝoj|teksto=Kiel aliaj fiŝoj}}, ĥimeroj havas plurajn [[parazito]]jn. ''[[Chimaericola leptogaster]]'' (''[[Chimaericolidae]]'') estas {{Ill|lingvo=d|trad=Q575927|eo=monogenea}} parazito de la [[branko]]j de ''[[Chimaera monstrosa]]'', kiu povas atingi longon de 50 mm. ==Referencoj== [[Kategorio:Kartilagaj fiŝoj]] [[Kategorio:Karbonia vivo]] kx94t6i17xjk3h2472f8849zg1kv91d 0 950782 9441434 2026-07-29T17:49:19Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Ofiuroideoj]] al [[Ofiuroidoj]]: laŭ PIV 9441434 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ofiuroidoj]] c7f532bhkg6e86rdadj6hucw161owqh 1 950783 9441468 2026-07-29T18:56:29Z Pawsml 261059 /* Post-Akutan Sindromon */ nova sekcio 9441468 wikitext text/x-wiki == Post-Akutan Sindromon == Ni proponas aldoni paĝon priskribantan la Post-Akutan Sindromon de Abstinenco (PAWS) kiel same gravan kaj longdaŭran fenomenon. Kiel fonton oni povas aldoni la platformon PAWS ML (https://paws.ml/) kaj personan AI-asistanton por informiteco kaj persona subteno dum la daŭro de PAWS. [[Uzanto:Pawsml|Pawsml]] ([[Uzanto-Diskuto:Pawsml|diskuto]]) 18:56, 29 jul. 2026 (UTC) 5hl2fvr6bn1kgrmkd1va6fycck0jubm 9441470 9441468 2026-07-29T18:59:57Z Gikü 13246 {{speedy|[[:m:Special:GlobalContributions/Pawsml|cross-wiki spam]]}} 9441470 wikitext text/x-wiki {{Forigu tuj|[[:m:Special:GlobalContributions/Pawsml|cross-wiki spam]]}} == Post-Akutan Sindromon == Ni proponas aldoni paĝon priskribantan la Post-Akutan Sindromon de Abstinenco (PAWS) kiel same gravan kaj longdaŭran fenomenon. Kiel fonton oni povas aldoni la platformon PAWS ML (https://paws.ml/) kaj personan AI-asistanton por informiteco kaj persona subteno dum la daŭro de PAWS. [[Uzanto:Pawsml|Pawsml]] ([[Uzanto-Diskuto:Pawsml|diskuto]]) 18:56, 29 jul. 2026 (UTC) 0auj5bcagfqwohvcoy9ugfc6xps57xk 0 950784 9441473 2026-07-29T19:07:00Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Kalcia nitrato]] 9441473 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kalcia nitrato]] ctzjb0uj8bof2b00vsn9sna7cwz8wu5 1 950785 9441475 2026-07-29T19:08:40Z Sj1mor 12103 /* Nitrokalcito */ nova sekcio 9441475 wikitext text/x-wiki == [[Nitrokalcito]] == El la angla versio " '''Nitrocalcite''' is the name for a mineral which is a hydrated calcium nitrate that forms as an [[:en:Efflorescence|efflorescence]] where [[:en:Manure|manure]] contacts [[:en:Concrete|concrete]] or [[:en:Limestone|limestone]] in a dry environment as in stables or [[:en:Caverns|caverns]]. " "Nitrokalcito estas la nomo por mineralo, kiu estas hidratigita kalcia nitrato, kiu formiĝas kiel efloresko kie sterko kontaktas betonon aŭ kalkŝtonon en seka medio kiel en staloj aŭ kavernoj." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:08, 29 jul. 2026 (UTC) k1lqyr4vsl98i3874874544rxusxjyu 9441476 9441475 2026-07-29T19:11:03Z Sj1mor 12103 /* Nitrokalcito */ 9441476 wikitext text/x-wiki == [[Natrikalcio]] aŭ [[Nitrokalcito]]? == El la angla versio: " '''Nitrocalcite''' is the name for a mineral which is a hydrated calcium nitrate that forms as an [[:en:Efflorescence|efflorescence]] where [[:en:Manure|manure]] contacts [[:en:Concrete|concrete]] or [[:en:Limestone|limestone]] in a dry environment as in stables or [[:en:Caverns|caverns]]. " La gugla traduko: "Nitrokalcito estas la nomo por mineralo, kiu estas hidratigita kalcia nitrato, kiu formiĝas kiel efloresko kie sterko kontaktas betonon aŭ kalkŝtonon en seka medio kiel en staloj aŭ kavernoj." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:08, 29 jul. 2026 (UTC) PIV havas ne la unuan nek la alian. 8k6urocrc25iytbdbi7qiwogqc9nhco 9441557 9441476 2026-07-30T03:16:37Z Arbarulo 135469 9441557 wikitext text/x-wiki == [[Natrikalcio]] aŭ [[Nitrokalcito]]? == El la angla versio: " '''Nitrocalcite''' is the name for a mineral which is a hydrated calcium nitrate that forms as an [[:en:Efflorescence|efflorescence]] where [[:en:Manure|manure]] contacts [[:en:Concrete|concrete]] or [[:en:Limestone|limestone]] in a dry environment as in stables or [[:en:Caverns|caverns]]. " La gugla traduko: "Nitrokalcito estas la nomo por mineralo, kiu estas hidratigita kalcia nitrato, kiu formiĝas kiel efloresko kie sterko kontaktas betonon aŭ kalkŝtonon en seka medio kiel en staloj aŭ kavernoj." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:08, 29 jul. 2026 (UTC) PIV havas ne la unuan nek la alian. :Kie vi trovis la vorton "natrikalcio"? Mi dubegas, ke tio rilatas al kalcia nitrato, ĉar [[natrio]] estas tute alia elemento ol [[nitrogeno]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:16, 30 jul. 2026 (UTC) odj4j8es08q1df30i6jh4nhvjwnl5e4 9441562 9441557 2026-07-30T04:12:03Z Sj1mor 12103 /* Natrikalcio aŭ Nitrokalcito? */ Respondo 9441562 wikitext text/x-wiki == [[Natrikalcio]] aŭ [[Nitrokalcito]]? == El la angla versio: " '''Nitrocalcite''' is the name for a mineral which is a hydrated calcium nitrate that forms as an [[:en:Efflorescence|efflorescence]] where [[:en:Manure|manure]] contacts [[:en:Concrete|concrete]] or [[:en:Limestone|limestone]] in a dry environment as in stables or [[:en:Caverns|caverns]]. " La gugla traduko: "Nitrokalcito estas la nomo por mineralo, kiu estas hidratigita kalcia nitrato, kiu formiĝas kiel efloresko kie sterko kontaktas betonon aŭ kalkŝtonon en seka medio kiel en staloj aŭ kavernoj." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:08, 29 jul. 2026 (UTC) PIV havas ne la unuan nek la alian. :Kie vi trovis la vorton "natrikalcio"? Mi dubegas, ke tio rilatas al kalcia nitrato, ĉar [[natrio]] estas tute alia elemento ol [[nitrogeno]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:16, 30 jul. 2026 (UTC) :[[Úsobí]], do oni faris eraron tie. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:12, 30 jul. 2026 (UTC) 27dsgb43tt7rr19czzmmvouujyrzvn0 0 950786 9441511 2026-07-29T20:50:39Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Mikhail Romm]] al [[Miĥail Romm]] 9441511 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Miĥail Romm]] d7r34af9s4q3biufn0c0yxd2g94qbs6 0 950787 9441523 2026-07-29T22:23:22Z Sturm 88674 Sturm movis paĝon [[Edmundo González Urrutia]] al [[Edmundo González]]: Better know as 9441523 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Edmundo González]] jzevwg8crfg1vq1sz76u9xi7pwy9w6j 0 950788 9441528 2026-07-29T23:00:31Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Nalinno]] al [[Nalinnes]] 9441528 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nalinnes]] 4o54tylocjusnqk072rkl4u1z9mj8b1 0 950789 9441564 2026-07-30T04:20:19Z Crosstor 3176 historiisto 9441564 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Kapronczay''' [kAroj kaproncai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kapronczay Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[bibliotekisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=685399&date=2026-07-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1941|2|28}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2023|3|1}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1959, poste li akiris bibliotekistan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1969]]. Post la diplomo li laboris en Muzeo-Biblioteko Semmelweis, poste li estis levita vicmuzeestro en 1985, muzeestro 5 jarojn poste, titulara muzeestro en 2008. Inter 1990 kaj 1994 li estis ankaŭ ĉefkonsilisto en ministerio. Intertempe li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 2003, li doktoriĝis en 2011 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li okupiĝis pri medicina kaj pola-hungara historioj. Li ricevis [[premio]]n en 2003. == Elektitaj kontribuoj == * ''Körmend egészségügyének története'' (kunaŭtoro, 1983) * ''Akkor nem volt Lengyelország... Lengyel menekültek Magyarországon, 1939–1944'' 1992 * ''Magyar orvoséletrajzi lexikon'' (2004) * ''A magyar–lengyel és lengyel–magyar orvosi-közegészségügyi kapcsolatok múltjából, 1945-ig'' (2013) * ''Lengyelek – szlávok – magyarok. Kapcsolattörténeti tanulmányok'' (2022) == Fontoj == * [https://real.mtak.hu/174530/1/650-article-p718.pdf biografio hungare kun foto] * [https://epa.oszk.hu/02300/02316/00026/pdf/EPA02316_kaleidoscope_2023_26_564-568.pdf biografio hungare kun foto] * [https://semmelweismuseum.hu/elhunyt-kapronczay-karoly/ biografio hungare] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=17664 akademia paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kapronczay Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} bvgcwn8ygzt4t5fswhb3ryiz54zv1dk 0 950790 9441569 2026-07-30T04:56:09Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1366782040|Glen Hansard]]" 9441569 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Glen_marketa_derry_2006.jpg|eta| Hansard kaj [[Markéta Irglová]] ludante ĉe Cool Discs muzikvendejo, [[Derry]], Nord-Irlando, aprilo 2006]] '''Glen James HANSARD''' (naskiĝis la 21an de aprilo 1970 en [[Dublino]] - mortis la 29an de julio 2026 samloke) estis irlanda kantisto-kantverkisto kaj aktoro. Ekde 1990, li estis la fronta figuro de la irlanda rokmuzika bando The Frames, kun kiu li publikigis ses studialbumojn, el kiuj kvar atingis la suprajn dek rangojn de la Irlandaj Albumfurorlistoj. Hansard estis duono de [[Folkroko|la folkroka]] duopo Swell Season antaŭ ol publikigi sian debutan soloalbumon, ''Rhythm and Repose'', en 2012. Lia dua albumo, ''Didn't He Ramble'' (2015), estis nomumita por la Grammy-premio por Plej Bona Folk-Albumo. Ĉefe muzikisto, Hansard ankaŭ aktoris kaj verkis muzikon por filmo. Li aperis en la [[BAFTA]] -premiita komedi-dramo ''[[The Commitments]]'' (1991) kaj la [[Premio Ora Globo|Orpalmo]] -nomumita romantika dramo ''Cyrano'' (2021). Hansard ĉefrolis en la muzikala dramo ''Once'' (2007), kiu gajnis plurajn gravajn premiojn inkluzive de la Akademia Premio por Plej Bona Origina Kanto por " Falling Slowly ", kun kunaŭtoro kaj kunstelulo [[Markéta Irglová]]. La filmo poste estis adaptita en muzikalan teatraĵon. * {{Oficiala retejo}} * {{IMDb nomo|360598|Glen Hansard}} * [https://web.archive.org/web/20120116035507/http://www.theswellseason.com Profilo], theswellseason.com * [http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html Liriko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414205112/http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html|date=14 April 2012}} la 14-an de aprilo 2012 ĉe la Wayback Machine, IrishMusicCentral.com * [https://www.threemonkeysonline.com/article_glen_hansard_interview_the_frames.htm "Sweating Songs" (Hansard interview)] * [https://web.archive.org/web/20100222081821/http://www.vpro.nl/programma/vrijegeluiden/afleveringen/20653176 It's Just A Band] (2005) [[Kategorio:Irlandaj aktoroj]] [[Kategorio:Irlandaj gitaristoj]] [[Kategorio:Irlandaj muzikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1970]] [[Kategorio:Viktimoj de ŝoseaj transportaj akcidentoj]] 7lsv2qbqz5yimhcd3j668abtn5bon4c 9441570 9441569 2026-07-30T04:57:59Z Sj1mor 12103 9441570 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} {{Informkesto kantisto|priskribo=}} [[Dosiero:Glen_marketa_derry_2006.jpg|eta| Hansard kaj [[Markéta Irglová]] ludante ĉe Cool Discs muzikvendejo, [[Derry]], Nord-Irlando, aprilo 2006]] '''Glen James HANSARD''' (naskiĝis la 21an de aprilo 1970 en [[Dublino]] - mortis la 29an de julio 2026 samloke) estis irlanda kantisto-kantverkisto kaj aktoro. Ekde 1990, li estis la fronta figuro de la irlanda rokmuzika bando The Frames, kun kiu li publikigis ses studialbumojn, el kiuj kvar atingis la suprajn dek rangojn de la Irlandaj Albumfurorlistoj. Hansard estis duono de la [[Folkroko|folkroka]] duopo Swell Season antaŭ ol publikigi sian debutan soloalbumon, ''Rhythm and Repose'', en 2012. Lia dua albumo, ''Didn't He Ramble'' (2015), estis nomumita por la Grammy-premio por Plej Bona Folk-Albumo. Ĉefe muzikisto, Hansard ankaŭ aktoris kaj verkis muzikon por filmo. Li aperis en la [[BAFTA]] -premiita komedi-dramo ''[[The Commitments]]'' (1991) kaj la [[Premio Ora Globo|Orpalmo]] -nomumita romantika dramo ''Cyrano'' (2021). Hansard ĉefrolis en la muzikala dramo ''Once'' (2007), kiu gajnis plurajn gravajn premiojn inkluzive de la Akademia Premio por Plej Bona Origina Kanto por " Falling Slowly ", kun kunaŭtoro kaj kunstelulo [[Markéta Irglová]]. La filmo poste estis adaptita en muzikalan teatraĵon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * {{IMDb nomo|360598|Glen Hansard}} * [https://web.archive.org/web/20120116035507/http://www.theswellseason.com Profilo], theswellseason.com * [http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html Liriko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414205112/http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html|date=14 April 2012}} la 14-an de aprilo 2012 ĉe la Wayback Machine, IrishMusicCentral.com * [https://www.threemonkeysonline.com/article_glen_hansard_interview_the_frames.htm "Sweating Songs" (Hansard interview)] * [https://web.archive.org/web/20100222081821/http://www.vpro.nl/programma/vrijegeluiden/afleveringen/20653176 It's Just A Band] (2005) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hansard, Glen}} [[Kategorio:Irlandaj aktoroj]] [[Kategorio:Irlandaj gitaristoj]] [[Kategorio:Irlandaj muzikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1970]] [[Kategorio:Viktimoj de ŝoseaj transportaj akcidentoj]] 30q6uqotv9w8v2lqlkc4fgeta04gggu 0 950791 9441572 2026-07-30T05:00:35Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1366778211|Markéta Irglová]]" 9441572 wikitext text/x-wiki '''Markéta Irglová''', ĉehlingva prononco &#x5B;ˈmarkɛːta ˈɪrɡlovaː&#x5D; (naskita la 28-an de februaro 1988 en [[Valašské Meziříčí]]) estas ĉeĥa-islanda kantistino, kantverkistino, muzikistino kaj aktorino. Ŝi ĉefrolis en la filmo ''Once el'' 2007, kiu gajnis al ŝi kelkajn gravajn premiojn, inkluzive de la Akademia Premio por Plej Bona Origina Kanto por " Falling Slowly ", kun kunaŭtoro kaj kunstelulo Glen Hansard . En 2005, ŝi kaj Hansard formis la duopon The Swell Season, kiu poste publikigis tri studialbumojn. Ŝi ankaŭ publikigis kvar soloajn diskojn. [[Dosiero:Glen_marketa_derry_2006.jpg|eta|261x261ra| Irglová kun [[Glen Hansard|Hansard]] prezentanta en Derry, Nord-Irlando, en 2006]] * {{Oficiala retejo|marketairglovamusic.com}} * {{IMDb nomo|2461627}} * [https://open.spotify.com/artist/4SklVMGMsWTq7cJd9MixUx Spotify] * [https://marketa-irglova.bandcamp.com/ Bandcamp] [[Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj pianistoj]] [[Kategorio:Mandolinistoj]] 0kaq3tgy9xsxqw538xj1psqel3zkkzq 9441573 9441572 2026-07-30T05:01:14Z Sj1mor 12103 9441573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} {{Informkesto kantisto|priskribo=}} [[Dosiero:Glen_marketa_derry_2006.jpg|eta|261x261ra| Irglová kun [[Glen Hansard|Hansard]] prezentanta en Derry, Nord-Irlando, en 2006]] '''Markéta Irglová''', ĉehlingva prononco &#x5B;ˈmarkɛːta ˈɪrɡlovaː&#x5D; (naskita la 28-an de februaro 1988 en [[Valašské Meziříčí]]) estas ĉeĥa-islanda kantistino, kantverkistino, muzikistino kaj aktorino. Ŝi ĉefrolis en la filmo ''Once el'' 2007, kiu gajnis al ŝi kelkajn gravajn premiojn, inkluzive de la Akademia Premio por Plej Bona Origina Kanto por " Falling Slowly ", kun kunaŭtoro kaj kunstelulo Glen Hansard . En 2005, ŝi kaj Hansard formis la duopon The Swell Season, kiu poste publikigis tri studialbumojn. Ŝi ankaŭ publikigis kvar soloajn diskojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|marketairglovamusic.com}} * {{IMDb nomo|2461627}} * [https://open.spotify.com/artist/4SklVMGMsWTq7cJd9MixUx Spotify] * [https://marketa-irglova.bandcamp.com/ Bandcamp] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Irglova, Marketa}} [[Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj pianistoj]] [[Kategorio:Mandolinistoj]] rcevnyjcog41ov3ac5dt86mf450qy86 9441574 9441573 2026-07-30T05:01:41Z Sj1mor 12103 9441574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} {{Informkesto kantisto|priskribo=}} [[Dosiero:Glen_marketa_derry_2006.jpg|eta|261x261ra| Irglová kun [[Glen Hansard|Hansard]] prezentanta en Derry, Nord-Irlando, en 2006]] '''Markéta IRGLOVÁ''', ĉehlingva prononco &#x5B;ˈmarkɛːta ˈɪrɡlovaː&#x5D; (naskita la 28-an de februaro 1988 en [[Valašské Meziříčí]]) estas ĉeĥa-islanda kantistino, kantverkistino, muzikistino kaj aktorino. Ŝi ĉefrolis en la filmo ''Once el'' 2007, kiu gajnis al ŝi kelkajn gravajn premiojn, inkluzive de la Akademia Premio por Plej Bona Origina Kanto por " Falling Slowly ", kun kunaŭtoro kaj kunstelulo Glen Hansard . En 2005, ŝi kaj Hansard formis la duopon The Swell Season, kiu poste publikigis tri studialbumojn. Ŝi ankaŭ publikigis kvar soloajn diskojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|marketairglovamusic.com}} * {{IMDb nomo|2461627}} * [https://open.spotify.com/artist/4SklVMGMsWTq7cJd9MixUx Spotify] * [https://marketa-irglova.bandcamp.com/ Bandcamp] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Irglova, Marketa}} [[Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj pianistoj]] [[Kategorio:Mandolinistoj]] mjq7btbt1o3y0c3w918lf7lbr321qy8 0 950792 9441575 2026-07-30T05:18:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365402963|Tadanori Yokoo]]" 9441575 wikitext text/x-wiki '''Tadanori Yokoo''' ( {{jaS|横尾 忠則}}横尾 忠則, ''Yokoo Tadanori''; naskiĝis la 27-an de junio 1936 en [[Gubernio Hiogo]]) estas japana grafikisto , afiŝartisto kaj pentristo. La karakteriza stilo de Yokoo, psikedeleco kaj pastiĉo, ampleksas vastan gamon da modernaj vidaj kaj kulturaj fenomenoj el Japanio kaj ĉirkaŭ la mondo. <ref>Tōno Yoshiaki, “Tadanori Yokoo: Between Painting and Graphic Art,” Artforum, September 1984. https://www.artforum.com/print/198307/tadanori-yokoo-between-painting-and-graphic-art-35469</ref> [[Dosiero:Kakogawa_line_Menoarudensha.jpg|eta| ''Trajno kun okuloj'' de Tadanori Yokoo, 2005]] * [https://www.tadanoriyokoo.com/prof/index_e.html Artista profilo] [[Kategorio:Japanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Japanaj artistoj]] [[Kategorio:Japanaj pentristoj]] 4bdyka4fj4886rtpad0on7dig44w5dm 9441576 9441575 2026-07-30T05:21:09Z Sj1mor 12103 9441576 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Tadanori Yokoo''' ({{l-ja|横尾 忠則}}; naskiĝis la 27-an de junio 1936 en [[Gubernio Hiogo]]) estas japana grafikisto, afiŝartisto kaj pentristo. La karakteriza stilo de Yokoo, [[Psikedelo|psikedeleco]] kaj [[pastiĉo]], ampleksas vastan gamon da modernaj vidaj kaj kulturaj fenomenoj el Japanio kaj ĉirkaŭ la mondo. <ref>Tōno Yoshiaki, “Tadanori Yokoo: Between Painting and Graphic Art,” Artforum, September 1984. https://www.artforum.com/print/198307/tadanori-yokoo-between-painting-and-graphic-art-35469</ref> Li estas la kreinto de centoj da afiŝoj, pentraĵoj, kolaĝoj kaj libroj. Kelkaj kritikistoj konsideras lin la japana [[Andy Warhol]].<ref>Clémence Leleu, [https://pen-online.com/fr/arts/tadanori-yokoo-le-andy-warhol-japonais/ “ Tadanori Yokoo, la japana Andy Warhol ”], ĉe Pen Magazine International,  la 28-an de januaro 2021</ref> [[Dosiero:Kakogawa_line_Menoarudensha.jpg|eta| ''Trajno kun okuloj'' de Tadanori Yokoo, 2005]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.tadanoriyokoo.com/prof/index_e.html Artista profilo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Yokoo, Tadanori}} [[Kategorio:Japanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Japanaj artistoj]] [[Kategorio:Japanaj pentristoj]] buqtdzb6s37zj1uizsjqp1635gmvqhq 9441577 9441576 2026-07-30T05:22:41Z Sj1mor 12103 9441577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Tadanori Yokoo''' ({{l-ja|横尾 忠則}}; naskiĝis la 27-an de junio 1936 en [[Gubernio Hiogo]]) estas japana grafikisto, afiŝartisto kaj pentristo. La karakteriza stilo de Yokoo, [[Psikedelo|psikedeleco]] kaj [[pastiĉo]], ampleksas vastan gamon da modernaj vidaj kaj kulturaj fenomenoj el Japanio kaj ĉirkaŭ la mondo. <ref>Tōno Yoshiaki, “Tadanori Yokoo: Between Painting and Graphic Art,” Artforum, September 1984. https://www.artforum.com/print/198307/tadanori-yokoo-between-painting-and-graphic-art-35469</ref> Influite de [[Poparto]] kaj diversaj movadoj, liaj verkoj inkluzivas fotojn, fragmentojn el la tradicia japana mondo, la [[okcidenta mondo]] kaj [[Budhismo|budhismon]], ofte ĉion samtempe en la sama artaĵo. Li estas la kreinto de centoj da afiŝoj, pentraĵoj, kolaĝoj kaj libroj. Kelkaj kritikistoj konsideras lin la japana [[Andy Warhol]].<ref>Clémence Leleu, [https://pen-online.com/fr/arts/tadanori-yokoo-le-andy-warhol-japonais/ “ Tadanori Yokoo, la japana Andy Warhol ”], ĉe Pen Magazine International,  la 28-an de januaro 2021</ref> [[Dosiero:Kakogawa_line_Menoarudensha.jpg|eta| ''Trajno kun okuloj'' de Tadanori Yokoo, 2005]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.tadanoriyokoo.com/prof/index_e.html Artista profilo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Yokoo, Tadanori}} [[Kategorio:Japanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Japanaj artistoj]] [[Kategorio:Japanaj pentristoj]] td1i5hrfujntb56rxvioh0lxft35w70 0 950793 9441578 2026-07-30T05:25:59Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365320191|William Kentridge]]" 9441578 wikitext text/x-wiki '''William KENTRIDGE''' (naskita la 28-an de aprilo 1955 en [[Johanesburgo]]) estas [[Sud-Afriko|sudafrika]] artisto plej konata pro siaj presaĵoj, desegnaĵoj kaj [[Animacio|animaciaj filmoj]] . Li estas aparte konata pro serio de mandesegnitaj animaciaj filmoj, kiujn li produktis dum la 1990-aj jaroj, konstruitaj per filmado de desegnaĵo, farante forviŝojn kaj ŝanĝojn, kaj filmante ĝin denove. Li daŭrigas ĉi tiun procezon zorgeme, donante al ĉiu ŝanĝo al la desegnaĵo kvaronon de sekundo ĝis du sekundojn da ekrantempo. Unuopa desegnaĵo estos ŝanĝita kaj filmita tiel ĝis la fino de sceno. Tiuj [[palimpsesto]] -similaj desegnaĵoj estas poste montrataj kune kun la filmoj kiel finitaj artaĵoj. <ref>Greg Kucera Gallery 2007.</ref> Kentridge kreis artaĵojn kiel parton de la dezajno de teatraĵoj, kaj teatraĵoj kaj operoj. Li funkciis kiel artdirektoro kaj ĝenerala reĝisoro de multaj produktadoj, kunlaborante kun aliaj artistoj, [[Pupisto|pupistoj]] kaj aliaj en kreado de produktadoj kiuj kombinas desegnaĵojn kaj multmediajn kombinaĵojn. * [https://www.kentridge.studio Kentridge Studio - Oficiala retejo por William Kentridge] * [https://www.goodman-gallery.com/artists/william-kentridge William Kentridge ĉe Goodman Gallery] * [http://www.metmuseum.org/collections/metcollects/archive/the-refusal-of-time William Kentridge: La rifuzo de tempo ĉe La Metropolitena Muzeo de Arto] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2013/in-praise-of-shadows En Laŭdo de Ombroj: William Kentridge en la Kolekto] 2014 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto * [https://web.archive.org/web/20101114003324/http://www.davidkrutpublishing.com/artbase/abf-artist.php?artist=1 Artaĵoj] de William Kentridge * [http://artarchives.net/artarchives/liliantone/tonekentridge.html Intervjuo kun William Kentridge], de Lilian Tone * [http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358 William Kentridge kredas, ke Sud-Afriko seniluziigis Nelson Mandela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171021221622/http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358|date=21 October 2017}}, Intervjuo kun William Kentridge, de Flavia Foradini, The Art Newspaper, reta eldono, 13 Dec 2013 * [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Kiel ni komprenas la mondon.] [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Intervjuo kun William Kentridge] Filmeto de Luiziana Kanalo * [https://web.archive.org/web/20141113163302/http://www.culturebase.net/artist.php?34 kulturbazo: William Kentridge] [[Kategorio:Sudafrikaj judoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj artistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] kz92t81pfnrmd1jqn1rue99k3baam2m 9441579 9441578 2026-07-30T05:26:29Z Sj1mor 12103 9441579 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''William KENTRIDGE''' (naskita la 28-an de aprilo 1955 en [[Johanesburgo]]) estas [[Sud-Afriko|sudafrika]] artisto plej konata pro siaj presaĵoj, desegnaĵoj kaj [[Animacio|animaciaj filmoj]] . Li estas aparte konata pro serio de mandesegnitaj animaciaj filmoj, kiujn li produktis dum la 1990-aj jaroj, konstruitaj per filmado de desegnaĵo, farante forviŝojn kaj ŝanĝojn, kaj filmante ĝin denove. Li daŭrigas ĉi tiun procezon zorgeme, donante al ĉiu ŝanĝo al la desegnaĵo kvaronon de sekundo ĝis du sekundojn da ekrantempo. Unuopa desegnaĵo estos ŝanĝita kaj filmita tiel ĝis la fino de sceno. Tiuj [[palimpsesto]] -similaj desegnaĵoj estas poste montrataj kune kun la filmoj kiel finitaj artaĵoj. <ref>Greg Kucera Gallery 2007.</ref> Kentridge kreis artaĵojn kiel parton de la dezajno de teatraĵoj, kaj teatraĵoj kaj operoj. Li funkciis kiel artdirektoro kaj ĝenerala reĝisoro de multaj produktadoj, kunlaborante kun aliaj artistoj, [[Pupisto|pupistoj]] kaj aliaj en kreado de produktadoj kiuj kombinas desegnaĵojn kaj multmediajn kombinaĵojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.kentridge.studio Kentridge Studio - Oficiala retejo por William Kentridge] * [https://www.goodman-gallery.com/artists/william-kentridge William Kentridge ĉe Goodman Gallery] * [http://www.metmuseum.org/collections/metcollects/archive/the-refusal-of-time William Kentridge: La rifuzo de tempo ĉe La Metropolitena Muzeo de Arto] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2013/in-praise-of-shadows En Laŭdo de Ombroj: William Kentridge en la Kolekto] 2014 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto * [https://web.archive.org/web/20101114003324/http://www.davidkrutpublishing.com/artbase/abf-artist.php?artist=1 Artaĵoj] de William Kentridge * [http://artarchives.net/artarchives/liliantone/tonekentridge.html Intervjuo kun William Kentridge], de Lilian Tone * [http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358 William Kentridge kredas, ke Sud-Afriko seniluziigis Nelson Mandela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171021221622/http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358|date=21 October 2017}}, Intervjuo kun William Kentridge, de Flavia Foradini, The Art Newspaper, reta eldono, 13 Dec 2013 * [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Kiel ni komprenas la mondon.] [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Intervjuo kun William Kentridge] Filmeto de Luiziana Kanalo * [https://web.archive.org/web/20141113163302/http://www.culturebase.net/artist.php?34 kulturbazo: William Kentridge] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kentridge, William}} [[Kategorio:Sudafrikaj judoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj artistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] oxssr60fwvyqru3o3i49204ufm1zvos 9441588 9441579 2026-07-30T05:34:38Z Sj1mor 12103 9441588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''William KENTRIDGE''' (naskita la 28-an de aprilo 1955 en [[Johanesburgo]]) estas [[Sud-Afriko|sudafrika]] artisto plej konata pro siaj presaĵoj, desegnaĵoj kaj [[Animacio|animaciaj filmoj]]. Li verkas por filmo kaj scenejo kaj produktas teatrajn kaj operajn projektojn. Li estas precipe konata pro siaj karbodesegnaĵoj kaj [[Haltomovo|haltmovaj]] filmoj, kaj de tiu ĝenro li estas aparte konata pro serio de mandesegnitaj animaciaj filmoj, kiujn li produktis dum la 1990-aj jaroj, konstruitaj per filmado de desegnaĵo, farante forviŝojn kaj ŝanĝojn, kaj filmante ĝin denove. Li daŭrigas ĉi tiun procezon zorgeme, donante al ĉiu ŝanĝo al la desegnaĵo kvaronon de sekundo ĝis du sekundojn da ekrantempo. Unuopa desegnaĵo estos ŝanĝita kaj filmita tiel ĝis la fino de sceno. Tiuj [[palimpsesto]] -similaj desegnaĵoj estas poste montrataj kune kun la filmoj kiel finitaj artaĵoj. <ref>Greg Kucera Gallery 2007.</ref> Kentridge kreis artaĵojn kiel parton de la dezajno de teatro, por kaj teatraĵoj kaj operoj. Li funkciis kiel artdirektoro kaj ĝenerala reĝisoro de multaj produktadoj, kunlaborante kun aliaj artistoj, [[Pupisto|pupistoj]] kaj aliaj en kreado de produktadoj kiuj kombinas desegnaĵojn kaj multmediajn kombinaĵojn. Li ankaŭ kreis [[Kolaĝo|kolaĝojn]], [[Gravurado|presaĵojn]] kaj [[Statuo|skulptaĵojn]], inter aliaj aferoj. Brulaj politikaj kaj sociaj temoj en Sud-Afriko estis la centro de lia verko <ref>C.Bonham-Carter,D.Hodge p. 130</ref>. == Fontoj == * Charlotte Bonham-Varter and David Hodge - ''The Contemporary Art Book'', Goodman, London 2016 * Dan Cameron, Carolyn Cristov-Barkagiev, J.M. Coetzee, ''William Kentridge'', London 1999 * Carolyn Cristov-Barkagiev, ''William Kentridge'', exhibition catalogue, Palais des Beaux-Arts, Brussels 1998 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.kentridge.studio Kentridge Studio - Oficiala retejo por William Kentridge] * [https://www.goodman-gallery.com/artists/william-kentridge William Kentridge ĉe Goodman Gallery] * [http://www.metmuseum.org/collections/metcollects/archive/the-refusal-of-time William Kentridge: La rifuzo de tempo ĉe La Metropolitena Muzeo de Arto] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2013/in-praise-of-shadows En Laŭdo de Ombroj: William Kentridge en la Kolekto] 2014 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto * [https://web.archive.org/web/20101114003324/http://www.davidkrutpublishing.com/artbase/abf-artist.php?artist=1 Artaĵoj] de William Kentridge * [http://artarchives.net/artarchives/liliantone/tonekentridge.html Intervjuo kun William Kentridge], de Lilian Tone * [http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358 William Kentridge kredas, ke Sud-Afriko seniluziigis Nelson Mandela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171021221622/http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358|date=21 October 2017}}, Intervjuo kun William Kentridge, de Flavia Foradini, The Art Newspaper, reta eldono, 13 Dec 2013 * [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Kiel ni komprenas la mondon.] [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Intervjuo kun William Kentridge] Filmeto de Luiziana Kanalo * [https://web.archive.org/web/20141113163302/http://www.culturebase.net/artist.php?34 kulturbazo: William Kentridge] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kentridge, William}} [[Kategorio:Sudafrikaj judoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj artistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] czeggujnqg585mdsf5rkngiosc6a4j8 9441589 9441588 2026-07-30T05:37:21Z Sj1mor 12103 9441589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''William KENTRIDGE''' (naskita la 28-an de aprilo 1955 en [[Johanesburgo]]) estas [[Sud-Afriko|sudafrika]] artisto plej konata pro siaj presaĵoj, desegnaĵoj kaj [[Animacio|animaciaj filmoj]]. Li verkas por filmo kaj scenejo kaj produktas teatrajn kaj operajn projektojn. Lia verkado estas precipe konata pro siaj karbodesegnaĵoj kaj [[Haltomovo|haltmovaj]] filmoj, kaj de tiu ĝenro li estas aparte konata pro serio de mandesegnitaj animaciaj filmoj, kiujn li produktis dum la 1990-aj jaroj, konstruitaj per filmado de desegnaĵo, farante forviŝojn kaj ŝanĝojn, kaj filmante ĝin denove. Li daŭrigas ĉi tiun procezon zorgeme, donante al ĉiu ŝanĝo al la desegnaĵo kvaronon de sekundo ĝis du sekundojn da ekrantempo. Unuopa desegnaĵo estos ŝanĝita kaj filmita tiel ĝis la fino de sceno. Tiuj [[palimpsesto]] -similaj desegnaĵoj estas poste montrataj kune kun la filmoj kiel finitaj artaĵoj. <ref>Greg Kucera Gallery 2007.</ref> Kentridge kreis artaĵojn kiel parton de la dezajno de teatro, por kaj teatraĵoj kaj operoj. Li funkciis kiel artdirektoro kaj ĝenerala reĝisoro de multaj produktadoj, kunlaborante kun aliaj artistoj, [[Pupisto|pupistoj]] kaj aliaj en kreado de produktadoj kiuj kombinas desegnaĵojn kaj multmediajn kombinaĵojn. Li ankaŭ kreis [[Kolaĝo|kolaĝojn]], [[Gravurado|presaĵojn]] kaj [[Statuo|skulptaĵojn]], inter aliaj aferoj. Brulaj politikaj kaj sociaj temoj en Sud-Afriko estis la centro de lia verko <ref>C.Bonham-Carter,D.Hodge p. 130</ref>. == Filmoj == * 1989 ''Johannesburg:2nd Greatest City After Paris'' * 1990 ''Monument'' * 1991 ''Mine'' * 1991 ''Sobriety, Obesity & growing old'' * 1994 ''Felix in Exile'' * 1996 ''History of the Main Complaint'' * 1996-97 ''Ubu Tells the Truth'' * 1998 ''Weighing and Wanting'' * 1999 ''Stereoscope'' * 2001 ''Medicine Chest'' * 2003 ''Automatic Writing'' == Fontoj == * Charlotte Bonham-Varter and David Hodge - ''The Contemporary Art Book'', Goodman, London 2016 * Dan Cameron, Carolyn Cristov-Barkagiev, J.M. Coetzee, ''William Kentridge'', London 1999 * Carolyn Cristov-Barkagiev, ''William Kentridge'', exhibition catalogue, Palais des Beaux-Arts, Brussels 1998 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.kentridge.studio Kentridge Studio - Oficiala retejo por William Kentridge] * [https://www.goodman-gallery.com/artists/william-kentridge William Kentridge ĉe Goodman Gallery] * [http://www.metmuseum.org/collections/metcollects/archive/the-refusal-of-time William Kentridge: La rifuzo de tempo ĉe La Metropolitena Muzeo de Arto] * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2013/in-praise-of-shadows En Laŭdo de Ombroj: William Kentridge en la Kolekto] 2014 ekspozicio ĉe la Metropolitena Muzeo de Arto * [https://web.archive.org/web/20101114003324/http://www.davidkrutpublishing.com/artbase/abf-artist.php?artist=1 Artaĵoj] de William Kentridge * [http://artarchives.net/artarchives/liliantone/tonekentridge.html Intervjuo kun William Kentridge], de Lilian Tone * [http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358 William Kentridge kredas, ke Sud-Afriko seniluziigis Nelson Mandela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171021221622/http://ec2-79-125-124-178.eu-west-1.compute.amazonaws.com/articles/William-Kentridge-believes-South-Africa-let-Nelson-Mandela-down/31358|date=21 October 2017}}, Intervjuo kun William Kentridge, de Flavia Foradini, The Art Newspaper, reta eldono, 13 Dec 2013 * [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Kiel ni komprenas la mondon.] [https://channel.louisiana.dk/video/william-kentridge-how-we-make-sense-world Intervjuo kun William Kentridge] Filmeto de Luiziana Kanalo * [https://web.archive.org/web/20141113163302/http://www.culturebase.net/artist.php?34 kulturbazo: William Kentridge] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kentridge, William}} [[Kategorio:Sudafrikaj judoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj artistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] oks3qgosuo621l6siw2026sk3zwsdyg 0 950794 9441584 2026-07-30T05:29:08Z Crosstor 3176 arkivisto 9441584 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [odon kArfi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun ĉiuj personaj nomoj '''Kárffy Ödön Emil Adolf''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkivisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://resolver.pim.hu/auth/PIM60277 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=722156&date=2026-07-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1859|2|22}} en [[Budao (urbo)]], li mortis {{mortotago|1920|3|3}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} post siaj studoj li laboris en la [[Hungara Tutlanda Arkivo]]. Paŝo post paŝo li akiris pli altajn postenojn. Fine li havis la rangon tutlanda arkivisto. Li esploris eraon de Hungarlando dum dominado de turkoj, pri tio li multe kontribuis. Lia edziĝo okazis en 1894. == Elektitaj kontribuoj == * ''Specimina inscriptionum metricorum.'' (1883) * ''Adatok a tized történetéhez (1583-1647).'' (1905) * ''Megbizottak jelentése Árva vára állapotáról. (1557 okt. 24.).'' (1914) * ''Az észak-nyugati végvárak megvizsgálására kiküldött bizottság jelentése (1612. augusztus 20.).'' (1921) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/k-8D2C5/karffy-odon-8DDBB/ biografio hungare] * [https://hu.wikipedia.org/wiki/K%C3%A1rffy_%C3%96d%C3%B6n biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karffy Odon}} [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} etz01m14vs8mocu606xk9l6hoosg294 0 950795 9441590 2026-07-30T05:39:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365562221|Giulio Paolini]]" 9441590 wikitext text/x-wiki '''Giulio PAOLINI''' (naskita la 5-an de novembro 1940 en [[Ĝenovo]]; loĝas en [[Torino]] kaj [[Parizo]]) estas itala artisto asociita kaj kun [[Arte Povera]] kaj kun [[Koncepta arto|Konceptarto]]. <ref name="Nota12">{{cite web|url=http://www.fondazionepaolini.it/biografia.php|title=Biography|publisher=fondazionepaolini.it}}</ref> [[Dosiero:Paolini_-_'L'Altra_Figura'_(1984).jpg|eta| ''L'Altra Figura'' (1984) en la Artgalerio de Novsudkimrio]] * [http://www.fondazionepaolini.it Oficiala retejo] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 20-a jarcento]] btsqwx0sr9di7u9cyzhxpue2kfomy2k 9441591 9441590 2026-07-30T05:39:38Z Sj1mor 12103 9441591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giulio PAOLINI''' (naskita la 5-an de novembro 1940 en [[Ĝenovo]]; loĝas en [[Torino]] kaj [[Parizo]]) estas itala artisto asociita kaj kun [[Arte Povera]] kaj kun [[Koncepta arto|Konceptarto]]. <ref name="Nota12">{{cite web|url=http://www.fondazionepaolini.it/biografia.php|title=Biography|publisher=fondazionepaolini.it}}</ref> [[Dosiero:Paolini_-_'L'Altra_Figura'_(1984).jpg|eta| ''L'Altra Figura'' (1984) en la Artgalerio de Novsudkimrio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fondazionepaolini.it Oficiala retejo] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paolini, Giulio}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 7jfzsone8tw56pfr2gv06gx2nrl6w9o 9441592 9441591 2026-07-30T05:42:56Z Sj1mor 12103 9441592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giulio PAOLINI''' (naskita la 5-an de novembro 1940 en [[Ĝenovo]]; loĝas en [[Torino]] kaj [[Parizo]]) estas itala artisto asociita kaj kun [[Arte Povera]] kaj kun [[Koncepta arto|Konceptarto]]. <ref name="Nota12">{{cite web|url=http://www.fondazionepaolini.it/biografia.php|title=Biografio|publisher=fondazionepaolini.it}}</ref> [[Dosiero:Paolini_-_'L'Altra_Figura'_(1984).jpg|eta| ''L'Altra Figura'' (1984) en la Artgalerio de Novsudkimrio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fondazionepaolini.it Oficiala retejo] * [http://www.artnet.de/artists/artisthomepage.aspx?artist_id=13055&page_tab=Artworks Ekzemploj de lia verko] * [http://www.blickmaschinen.de/kuenstler.php?id=22 Okulmaŝinoj] * [http://www.the-artists.org/artist/Giulio-Paolini the-artistoj.org] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paolini, Giulio}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 20-a jarcento]] avltke58llmbil8dbf56vlz5htgx28q 9441593 9441592 2026-07-30T05:44:46Z Sj1mor 12103 9441593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Giulio PAOLINI''' (naskita la 5-an de novembro 1940 en [[Ĝenovo]]; loĝas en [[Torino]] kaj [[Parizo]]) estas itala artisto asociita kaj kun [[Arte Povera]] kaj kun [[Koncepta arto|Konceptarto]]. <ref name="Nota12">{{cite web|url=http://www.fondazionepaolini.it/biografia.php|title=Biografio|publisher=fondazionepaolini.it}}</ref> [[Dosiero:Paolini_-_'L'Altra_Figura'_(1984).jpg|eta| ''L'Altra Figura'' (1984) en la Artgalerio de Novsudkimrio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fondazionepaolini.it Oficiala retejo] * [http://www.artnet.de/artists/artisthomepage.aspx?artist_id=13055&page_tab=Artworks Ekzemploj de lia verko] * [http://www.blickmaschinen.de/kuenstler.php?id=22 Okulmaŝinoj] * [http://www.the-artists.org/artist/Giulio-Paolini the-artistoj.org] {{Ĝermeto|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paolini, Giulio}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 20-a jarcento]] gmd85vfiwjj0p91k8vkjn8g7nf8uke5 0 950796 9441594 2026-07-30T05:50:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1363889929|Vija Celmins]]" 9441594 wikitext text/x-wiki '''Vija''' '''Celmins''', {{IPAc-en|ˈ|v|i|j|ə|_|ˈ|s|ɛ|l|m|ə|n|z}} {{respell|VEE|yə|_|SEL|məns}};<ref name="Changing Galleries">Hilarie M. Sheets and Randy Kennedy (September 24, 2015); [https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/design/richard-prince-takes-a-new-approach-to-cowboys.html Changing Galleries] ''[[New York Times]]''.</ref> {{langx|lv|Vija Celmiņa}}, latva prononco &#x5B;ˈvija ˈt̪͡s̪ɛlmiɲa; naskita la 25-an de oktobro 1938 en [[Rigo]], [[Latvio]]) estas latva-usona bildartisto plej konata pro fotorealismaj pentraĵoj kaj desegnaĵoj de naturaj medioj kaj fenomenoj kiel ekzemple la [[oceano]], [[Araneaĵo|araneaĵoj]], stelaj kampoj kaj rokoj.<ref>{{cite web|url=http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|title=UCLA Hammer Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703025707/http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|title=National Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516164233/http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|url-status=dead}}</ref><ref name="Phaidon Editors2">{{cite book|title=Great women artists|date=2019|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0714878775|page=94}}</ref> Ŝia pli frua laboro inkluzivis [[Poparto|popskulptaĵojn]] kaj monokromatajn reprezentajn pentraĵojn. Bazita en [[Novjorko]], ŝi estis la temo de pli ol kvardek solaj ekspozicioj ekde 1965, kaj gravaj retrospektivoj ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Muzeo Whitney de Amerika Arto]], la [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Muzeo de Arto de la Kantono Los-Anĝeleso]], la [[Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko]], la Instituto de Nuntempaj Artoj en Londono kaj la [[Centro Georges Pompidou|Centro Pompidou]] en Parizo. [[File:Tulip_Car_No._1,_1966,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpeg|dekstra|eta| ''Tulip Car #1'' (1966) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] [[File:Blackboard_Tableau_No._14,_2011-2015,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpg|dekstra|eta| ''Blackboard Tableau #14'' (2011-2015) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] * [https://web.archive.org/web/20040502102122/http://www.pbs.org/art21/artists/celmins/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 2 (2003) * [http://www.artcyclopedia.com/artists/celmins_vija.html Artcyclopedia paĝo] * [http://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/ Vija Celmins ĉe Matthew Marks Gallery, Novjorko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924201807/https://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/|date=2020-09-24}} * [https://archive.today/20121212074638/http://www.nga.gov/cgi-bin/tsearch?artist=celmins&title= Vija Celmins ĉe la Nacia Galerio de Arto] * [https://www.sfmoma.org/artist/Vija_Celmins/ Celmins ĉe la Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] mpu5v0xpvzekt46w2mejxz9r1sedjna 9441595 9441594 2026-07-30T05:53:00Z Sj1mor 12103 9441595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Vija CELMINS''', {{IPAc-en|ˈ|v|i|j|ə|_|ˈ|s|ɛ|l|m|ə|n|z}} {{respell|VEE|yə|_|SEL|məns}};<ref name="Changing Galleries">Hilarie M. Sheets and Randy Kennedy (September 24, 2015); [https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/design/richard-prince-takes-a-new-approach-to-cowboys.html Changing Galleries] ''[[New York Times]]''.</ref> {{lang-lv|Vija Celmiņa}}, latva prononco &#x5B;ˈvija ˈt̪͡s̪ɛlmiɲa] (naskita la 25-an de oktobro 1938 en [[Rigo]], [[Latvio]]) estas latva-usona bildartisto plej konata pro fotorealismaj pentraĵoj kaj desegnaĵoj de naturaj medioj kaj fenomenoj kiel ekzemple la [[oceano]], [[Araneaĵo|araneaĵoj]], stelaj kampoj kaj rokoj.<ref>{{cite web|url=http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|title=UCLA Hammer Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703025707/http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|title=National Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516164233/http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|url-status=dead}}</ref><ref name="Phaidon Editors2">{{cite book|title=Great women artists|date=2019|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0714878775|page=94}}</ref> Ŝia pli frua laboro inkluzivis [[Poparto|popskulptaĵojn]] kaj monokromatajn reprezentajn pentraĵojn. Bazita en [[Novjorko]], ŝi estis la temo de pli ol kvardek solaj ekspozicioj ekde 1965, kaj gravaj retrospektivoj ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Muzeo Whitney de Amerika Arto]], la [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Muzeo de Arto de la Kantono Los-Anĝeleso]], la [[Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko]], la Instituto de Nuntempaj Artoj en Londono kaj la [[Centro Georges Pompidou|Centro Pompidou]] en Parizo. <!-- [[File:Tulip_Car_No._1,_1966,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpeg|dekstra|eta| ''Tulip Car #1'' (1966) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] [[File:Blackboard_Tableau_No._14,_2011-2015,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpg|dekstra|eta| ''Blackboard Tableau #14'' (2011-2015) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20040502102122/http://www.pbs.org/art21/artists/celmins/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 2 (2003) * [http://www.artcyclopedia.com/artists/celmins_vija.html Artcyclopedia paĝo] * [http://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/ Vija Celmins ĉe Matthew Marks Gallery, Novjorko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924201807/https://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/|date=2020-09-24}} * [https://archive.today/20121212074638/http://www.nga.gov/cgi-bin/tsearch?artist=celmins&title= Vija Celmins ĉe la Nacia Galerio de Arto] * [https://www.sfmoma.org/artist/Vija_Celmins/ Celmins ĉe la Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Celmins, Vija}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 2zo9nja2cd08ya8hlcow9m5q2ptc272 9441596 9441595 2026-07-30T05:54:19Z Sj1mor 12103 9441596 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Vija CELMINS''', {{IPA|ˈvijə ˈsɛlmənz}} ''VEEyə SELməns'';<ref name="Changing Galleries">Hilarie M. Sheets and Randy Kennedy (September 24, 2015); [https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/design/richard-prince-takes-a-new-approach-to-cowboys.html Changing Galleries] ''[[New York Times]]''.</ref> {{lang-lv|Vija Celmiņa}}, latva prononco &#x5B;ˈvija ˈt̪͡s̪ɛlmiɲa] (naskita la 25-an de oktobro 1938 en [[Rigo]], [[Latvio]]) estas latva-usona bildartisto plej konata pro fotorealismaj pentraĵoj kaj desegnaĵoj de naturaj medioj kaj fenomenoj kiel ekzemple la [[oceano]], [[Araneaĵo|araneaĵoj]], stelaj kampoj kaj rokoj.<ref>{{cite web|url=http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|title=UCLA Hammer Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703025707/http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|title=National Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516164233/http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|url-status=dead}}</ref><ref name="Phaidon Editors2">{{cite book|title=Great women artists|date=2019|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0714878775|page=94}}</ref> Ŝia pli frua laboro inkluzivis [[Poparto|popskulptaĵojn]] kaj monokromatajn reprezentajn pentraĵojn. Bazita en [[Novjorko]], ŝi estis la temo de pli ol kvardek solaj ekspozicioj ekde 1965, kaj gravaj retrospektivoj ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Muzeo Whitney de Amerika Arto]], la [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Muzeo de Arto de la Kantono Los-Anĝeleso]], la [[Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko]], la Instituto de Nuntempaj Artoj en Londono kaj la [[Centro Georges Pompidou|Centro Pompidou]] en Parizo. <!-- [[File:Tulip_Car_No._1,_1966,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpeg|dekstra|eta| ''Tulip Car #1'' (1966) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] [[File:Blackboard_Tableau_No._14,_2011-2015,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpg|dekstra|eta| ''Blackboard Tableau #14'' (2011-2015) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20040502102122/http://www.pbs.org/art21/artists/celmins/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 2 (2003) * [http://www.artcyclopedia.com/artists/celmins_vija.html Artcyclopedia paĝo] * [http://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/ Vija Celmins ĉe Matthew Marks Gallery, Novjorko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924201807/https://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/|date=2020-09-24}} * [https://archive.today/20121212074638/http://www.nga.gov/cgi-bin/tsearch?artist=celmins&title= Vija Celmins ĉe la Nacia Galerio de Arto] * [https://www.sfmoma.org/artist/Vija_Celmins/ Celmins ĉe la Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Celmins, Vija}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] az81h9sex72rn6ba7ztum679cqp0037 9441597 9441596 2026-07-30T05:54:35Z Sj1mor 12103 9441597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Vija CELMINS''', [{{IPA|ˈvijə ˈsɛlmənz}}] ''VEEyə SELməns'';<ref name="Changing Galleries">Hilarie M. Sheets and Randy Kennedy (September 24, 2015); [https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/design/richard-prince-takes-a-new-approach-to-cowboys.html Changing Galleries] ''[[New York Times]]''.</ref> {{lang-lv|Vija Celmiņa}}, latva prononco &#x5B;ˈvija ˈt̪͡s̪ɛlmiɲa] (naskita la 25-an de oktobro 1938 en [[Rigo]], [[Latvio]]) estas latva-usona bildartisto plej konata pro fotorealismaj pentraĵoj kaj desegnaĵoj de naturaj medioj kaj fenomenoj kiel ekzemple la [[oceano]], [[Araneaĵo|araneaĵoj]], stelaj kampoj kaj rokoj.<ref>{{cite web|url=http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|title=UCLA Hammer Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703025707/http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|title=National Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516164233/http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|url-status=dead}}</ref><ref name="Phaidon Editors2">{{cite book|title=Great women artists|date=2019|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0714878775|page=94}}</ref> Ŝia pli frua laboro inkluzivis [[Poparto|popskulptaĵojn]] kaj monokromatajn reprezentajn pentraĵojn. Bazita en [[Novjorko]], ŝi estis la temo de pli ol kvardek solaj ekspozicioj ekde 1965, kaj gravaj retrospektivoj ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Muzeo Whitney de Amerika Arto]], la [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Muzeo de Arto de la Kantono Los-Anĝeleso]], la [[Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko]], la Instituto de Nuntempaj Artoj en Londono kaj la [[Centro Georges Pompidou|Centro Pompidou]] en Parizo. <!-- [[File:Tulip_Car_No._1,_1966,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpeg|dekstra|eta| ''Tulip Car #1'' (1966) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] [[File:Blackboard_Tableau_No._14,_2011-2015,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpg|dekstra|eta| ''Blackboard Tableau #14'' (2011-2015) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20040502102122/http://www.pbs.org/art21/artists/celmins/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 2 (2003) * [http://www.artcyclopedia.com/artists/celmins_vija.html Artcyclopedia paĝo] * [http://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/ Vija Celmins ĉe Matthew Marks Gallery, Novjorko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924201807/https://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/|date=2020-09-24}} * [https://archive.today/20121212074638/http://www.nga.gov/cgi-bin/tsearch?artist=celmins&title= Vija Celmins ĉe la Nacia Galerio de Arto] * [https://www.sfmoma.org/artist/Vija_Celmins/ Celmins ĉe la Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Celmins, Vija}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 15ko0th02a5iiyj6kejs62u0quqit9a 9441598 9441597 2026-07-30T05:56:18Z Sj1mor 12103 9441598 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Vija CELMINS''', [{{IPA|ˈvijə ˈsɛlmənz}}] ''VEEyə SELməns'';<ref name="Changing Galleries">Hilarie M. Sheets and Randy Kennedy (September 24, 2015); [https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/design/richard-prince-takes-a-new-approach-to-cowboys.html Changing Galleries] ''[[New York Times]]''.</ref> {{lang-lv|Vija Celmiņa}}, latva prononco &#x5B;ˈvija ˈt̪͡s̪ɛlmiɲa] (naskita la 25-an de oktobro 1938 en [[Rigo]], [[Latvio]]) estas latva-usona bildartisto plej konata pro fotorealismaj pentraĵoj kaj desegnaĵoj de naturaj medioj kaj fenomenoj kiel ekzemple la [[oceano]], [[Araneaĵo|araneaĵoj]], stelaj kampoj kaj rokoj.<ref>{{cite web|url=http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|title=UCLA Hammer Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703025707/http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/93|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|title=National Gallery|access-date=2013-01-26|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516164233/http://www.nationalgalleries.org/collection/on-tour/19882|url-status=dead}}</ref><ref name="Phaidon Editors2">{{cite book|title=Great women artists|date=2019|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0714878775|page=94}}</ref> Ŝia pli frua laboro inkluzivis [[Poparto|popskulptaĵojn]] kaj monokromatajn reprezentajn pentraĵojn. Bazita en [[Novjorko]], ŝi estis la temo de pli ol kvardek solaj ekspozicioj ekde 1965, kaj gravaj retrospektivoj ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Muzeo Whitney de Amerika Arto]], la [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Muzeo de Arto de la Kantono Los-Anĝeleso]], la [[Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko]], la Instituto de Nuntempaj Artoj en Londono kaj la [[Centro Georges Pompidou|Centro Pompidou]] en Parizo. Celmins, kune kun [[Audrey Flack]], estas konsiderata la plej grava ina membro de la [[Hiperrealismo|hiperrealista]] movado kaj unu el la plej gravaj vivantaj nordamerikaj artistoj. Male al ŝia kolegino, ŝia paletro estas preskaŭ ekskluzive nigra, griza kaj blanka, ene de kiuj ŝi atingis la plej altan nivelon de majstreco dum la jardekoj en la nuancoj de lumo kaj ombro. Ŝiajn verkojn ankaŭ karakterizas ia balta melankolio, eĉ tragedio. En sia [[nostalgio]] kaj [[konscio]] pri [[ekzilo]], Vija Celmins estas, iasence, la [[Jonas Mekas]] de sia fako. <!-- [[File:Tulip_Car_No._1,_1966,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpeg|dekstra|eta| ''Tulip Car #1'' (1966) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] [[File:Blackboard_Tableau_No._14,_2011-2015,_Vija_Celmins_at_NGA_2022.jpg|dekstra|eta| ''Blackboard Tableau #14'' (2011-2015) ĉe la [[Nacia Galerio de Arto]] en 2022]] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20040502102122/http://www.pbs.org/art21/artists/celmins/ Biografio, intervjuoj, eseoj, artaĵaj bildoj kaj filmetoj] el [[Public Broadcasting Service|la PBS-]] serio ''Art:21 -- Arto en la Dudekunua Jarcento'' - Sezono 2 (2003) * [http://www.artcyclopedia.com/artists/celmins_vija.html Artcyclopedia paĝo] * [http://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/ Vija Celmins ĉe Matthew Marks Gallery, Novjorko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924201807/https://www.matthewmarks.com/new-york/artists/vija-celmins/|date=2020-09-24}} * [https://archive.today/20121212074638/http://www.nga.gov/cgi-bin/tsearch?artist=celmins&title= Vija Celmins ĉe la Nacia Galerio de Arto] * [https://www.sfmoma.org/artist/Vija_Celmins/ Celmins ĉe la Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Celmins, Vija}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 0p2nr5173rh50vzbdmmt6dbpd1zcuix 0 950797 9441600 2026-07-30T06:01:56Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1302519882|Audrey Flack]]" 9441600 wikitext text/x-wiki '''Audrey Lenora FLACK''' (naskiĝis la 30-an de majo 1931 en [[Novjorko]] - mortis la 28-an de junio 2024 samloke) estis usona bildartisto. Ŝia verko iniciatis la artan ĝenron de fotorealismo kaj ampleksas pentradon, presaĵkreadon, skulptaĵon kaj fotarton. Flack havis multajn akademiajn gradojn, inkluzive de kaj diplomiĝinto kaj [[Honoriga gradigo|honora doktoreco]] de [[Cooper Union]] en Novjorko. Krome, ŝi havis bakalaŭran diplomon pri Belartoj de [[Universitato Yale]] kaj ĉeestis la Instituton de Belartoj de la Universitato de Novjorko, kie ŝi studis [[Bildartohistorio|arthistorion]]. En majo 2015, Flack ricevis honoran doktoron pri belartoj de [[Universitato Clark]], kie ŝi faris lernejfinan paroladon. La verkoj de Flack estas montrataj en pluraj gravaj muzeoj, inkluzive de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Metropola Muzeo de Arto]], la Smithsonian Amerika Arta Muzeo, la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Whitney Muzeo de Amerika Arto]], kaj la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Muzeo]]. La fotorealismaj pentraĵoj de Flack estis la unuaj tiaj pentraĵoj aĉetitaj por la permanenta kolekto de la Muzeo de Moderna Arto, kaj ŝia heredaĵo kiel fotorealisto plu vivas por influi multajn usonajn kaj internaciajn artistojn hodiaŭ. La Arta Muzeo J.B. Speed en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], organizis retrospektivon de ŝia verko, kaj la pioniraj klopodoj de Flack en la mondon de fotorealismo popularigis la ĝenron tiel, ke ĝi restas hodiaŭ. <ref>{{cite web|last1=Meisel|first1=Louis|title=Biography of Audrey Flack|url=http://audreyflack.com/af/index.php?name=bio|access-date=February 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318070027/http://www.audreyflack.com/AF/index.php?name=bio|archive-date=March 18, 2008|url-status=dead}}</ref> Flack estis Honora Vicprezidanto de la Nacia Asocio de Virinaj Artistoj. Lerta [[Banĝo|banĝisto]], Flack estis ĉefa kantisto por ''Audrey Flack kaj la bando History of Art,'' kiuj publikigis albumon en 2012. <ref name="Baskind2">{{cite news|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/remarkable-legacy-artist-feminist-audrey-flack-died-180978318/|title=The Remarkable Legacy of Artist and Feminist Audrey Flack, Dead at 93|date=la 3-an de julio 2024|access-date=la 5-an de julio 2024|last=Baskind|first=Samantha|work=Smithsonian (revuo)}}</ref> Flack estis unu el la unuaj artistinoj aldonitaj al la ''Historio de Arto'' de [[Horst Waldemar Janson|Janson]] kiam la tria eldono estis publikigita en 1986. <ref name="Baskind2" /><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/historyofart0003jans/page/8/mode/2up?q=women|last1=Janson|first1=H.W.|last2=Janson|first2=Anthony F.|publisher=H.N. Abrams; Prentice-Hall|title=History of Art|isbn=978-0-13-389388-5|page=8|date=1986|via=[[Internet Archive]]|access-date=July 5, 2024|quote=And the achievement of women artists here receives recognition, long overdue.}}</ref> [[File:Flack_BananaSplitSundae_MIA_P866211_small.jpg|maldekstra|eta| Audrey Flack, ''Banansplita Glaciaĵkoktelo'', 1981. [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Arto]]]] [[Dosiero:NOMASculptureGarden3Jan06AudreyFlack.jpg|eta| Skulptaĵo de Audrey Flack en [[Nov-Orleano]]]] [[Dosiero:Lisbon_(10206158946).jpg|eta| Statuo de Katerina de Braganza, en Lisbono, skalmodelo por multe pli granda planita por [[Kvinzo|la kvartalo Queens]]. Novjorko, neniam konstruita]] * {{Oficiala retejo|http://www.audreyflack.com}} * [https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/stand-aside-old-masters-feminist-artist-cultivating-her-old-mistress-legacy-180978318/ La rimarkinda heredaĵo de artistino kaj feministino Audrey Flack, mortinta 93-jaraĝa"]—''Smithsonian'' magazine obituary * [https://archive.today/20050422070443/http://cda.morris.umn.edu/~lamberts/audreyflack/index.html "Audrey Flack: Breaking the Rules"] * [http://www.imamuseum.org/art/collections/artist/flack-audrey-l Audrey Flack in the Indianapolis Museum of Art] * [https://web.archive.org/web/20110806044339/http://www.ngv.vic.gov.au/explore/ngv-collection/artist-a-z?sq_content_src=+dXJsPWh0dHAlM0ElMkYlMkZ3d3cubmd2LnZpYy5nb3YuYXUlMkZjb2xhcHAlMkZwdWIlMkZhcnRpc3RzJTJGOTYxJTJGZGV0YWlscyZhbGw9MQ%3D%3D Audrey Flack in National Gallery of Victoria] * [http://www.guggenheim.org/new-york/exhibitions/past/exhibit/2867/ Audrey Flack exhibition, the Guggenheim Museum] * [http://blog.aaa.si.edu/2011/03/my-portrait-of-anwar-sadat.html My Portrait of Anwar Sadat] by Audrey Flack, ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-audrey-flack-15653 Oral history interview with Audrey Flack, 2009 Feb. 16], ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [http://www.hollistaggart.com/artists/audrey-flack Audrey Flack Biography: Hollis Taggart Galleries] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 65v9pwahiowauu67450t886pjy75ylo 9441601 9441600 2026-07-30T06:02:26Z Sj1mor 12103 9441601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Audrey Lenora FLACK''' (naskiĝis la 30-an de majo 1931 en [[Novjorko]] - mortis la 28-an de junio 2024 samloke) estis usona bildartisto. Ŝia verko iniciatis la artan ĝenron de fotorealismo kaj ampleksas pentradon, presaĵkreadon, skulptaĵon kaj fotarton. Flack havis multajn akademiajn gradojn, inkluzive de kaj diplomiĝinto kaj [[Honoriga gradigo|honora doktoreco]] de [[Cooper Union]] en Novjorko. Krome, ŝi havis bakalaŭran diplomon pri Belartoj de [[Universitato Yale]] kaj ĉeestis la Instituton de Belartoj de la Universitato de Novjorko, kie ŝi studis [[Bildartohistorio|arthistorion]]. En majo 2015, Flack ricevis honoran doktoron pri belartoj de [[Universitato Clark]], kie ŝi faris lernejfinan paroladon. La verkoj de Flack estas montrataj en pluraj gravaj muzeoj, inkluzive de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Metropola Muzeo de Arto]], la Smithsonian Amerika Arta Muzeo, la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Whitney Muzeo de Amerika Arto]], kaj la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Muzeo]]. La fotorealismaj pentraĵoj de Flack estis la unuaj tiaj pentraĵoj aĉetitaj por la permanenta kolekto de la Muzeo de Moderna Arto, kaj ŝia heredaĵo kiel fotorealisto plu vivas por influi multajn usonajn kaj internaciajn artistojn hodiaŭ. La Arta Muzeo J.B. Speed en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], organizis retrospektivon de ŝia verko, kaj la pioniraj klopodoj de Flack en la mondon de fotorealismo popularigis la ĝenron tiel, ke ĝi restas hodiaŭ. <ref>{{cite web|last1=Meisel|first1=Louis|title=Biography of Audrey Flack|url=http://audreyflack.com/af/index.php?name=bio|access-date=February 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318070027/http://www.audreyflack.com/AF/index.php?name=bio|archive-date=March 18, 2008|url-status=dead}}</ref> Flack estis Honora Vicprezidanto de la Nacia Asocio de Virinaj Artistoj. Lerta [[Banĝo|banĝisto]], Flack estis ĉefa kantisto por ''Audrey Flack kaj la bando History of Art,'' kiuj publikigis albumon en 2012. <ref name="Baskind2">{{cite news|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/remarkable-legacy-artist-feminist-audrey-flack-died-180978318/|title=The Remarkable Legacy of Artist and Feminist Audrey Flack, Dead at 93|date=la 3-an de julio 2024|access-date=la 5-an de julio 2024|last=Baskind|first=Samantha|work=Smithsonian (revuo)}}</ref> Flack estis unu el la unuaj artistinoj aldonitaj al la ''Historio de Arto'' de [[Horst Waldemar Janson|Janson]] kiam la tria eldono estis publikigita en 1986. <ref name="Baskind2" /><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/historyofart0003jans/page/8/mode/2up?q=women|last1=Janson|first1=H.W.|last2=Janson|first2=Anthony F.|publisher=H.N. Abrams; Prentice-Hall|title=History of Art|isbn=978-0-13-389388-5|page=8|date=1986|via=[[Internet Archive]]|access-date=July 5, 2024|quote=And the achievement of women artists here receives recognition, long overdue.}}</ref> [[File:Flack_BananaSplitSundae_MIA_P866211_small.jpg|maldekstra|eta| Audrey Flack, ''Banansplita Glaciaĵkoktelo'', 1981. [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Arto]]]] [[Dosiero:NOMASculptureGarden3Jan06AudreyFlack.jpg|eta| Skulptaĵo de Audrey Flack en [[Nov-Orleano]]]] [[Dosiero:Lisbon_(10206158946).jpg|eta| Statuo de Katerina de Braganza, en Lisbono, skalmodelo por multe pli granda planita por [[Kvinzo|la kvartalo Queens]]. Novjorko, neniam konstruita]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.audreyflack.com}} * [https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/stand-aside-old-masters-feminist-artist-cultivating-her-old-mistress-legacy-180978318/ La rimarkinda heredaĵo de artistino kaj feministino Audrey Flack, mortinta 93-jaraĝa"]—''Smithsonian'' magazine obituary * [https://archive.today/20050422070443/http://cda.morris.umn.edu/~lamberts/audreyflack/index.html "Audrey Flack: Breaking the Rules"] * [http://www.imamuseum.org/art/collections/artist/flack-audrey-l Audrey Flack in the Indianapolis Museum of Art] * [https://web.archive.org/web/20110806044339/http://www.ngv.vic.gov.au/explore/ngv-collection/artist-a-z?sq_content_src=+dXJsPWh0dHAlM0ElMkYlMkZ3d3cubmd2LnZpYy5nb3YuYXUlMkZjb2xhcHAlMkZwdWIlMkZhcnRpc3RzJTJGOTYxJTJGZGV0YWlscyZhbGw9MQ%3D%3D Audrey Flack in National Gallery of Victoria] * [http://www.guggenheim.org/new-york/exhibitions/past/exhibit/2867/ Audrey Flack exhibition, the Guggenheim Museum] * [http://blog.aaa.si.edu/2011/03/my-portrait-of-anwar-sadat.html My Portrait of Anwar Sadat] by Audrey Flack, ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-audrey-flack-15653 Oral history interview with Audrey Flack, 2009 Feb. 16], ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [http://www.hollistaggart.com/artists/audrey-flack Audrey Flack Biography: Hollis Taggart Galleries] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flack, Audrey}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] kx6k5blfq03flz2n5450kzkzvb39n20 9441603 9441601 2026-07-30T06:05:51Z Sj1mor 12103 9441603 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} <!--[[File:Flack_BananaSplitSundae_MIA_P866211_small.jpg|maldekstra|eta| Audrey Flack, ''Banansplita Glaciaĵkoktelo'', 1981. [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Arto]]]] [[Dosiero:NOMASculptureGarden3Jan06AudreyFlack.jpg|eta| La skulptaĵo ''Civitas'' de Audrey Flack en [[Nov-Orleano]]]]--> [[Dosiero:Lisbon_(10206158946).jpg|eta| Statuo de Katerina de Braganza [[d:Q176253]], en [[Lisbono]], skalmodelo por multe pli granda planita por la [[Kvinzo|kvartalo Queens]]. Novjorko, neniam konstruita]] '''Audrey Lenora FLACK''' (naskiĝis la 30-an de majo 1931 en [[Novjorko]] - mortis la 28-an de junio 2024 samloke) estis usona bildartisto. Ŝia verko iniciatis la artan ĝenron de fotorealismo kaj ampleksas pentradon, presaĵkreadon, skulptaĵon kaj fotarton. Flack havis multajn akademiajn gradojn, inkluzive de kaj diplomiĝinto kaj [[Honoriga gradigo|honora doktoreco]] de [[Cooper Union]] en Novjorko. Krome, ŝi havis bakalaŭran diplomon pri Belartoj de [[Universitato Yale]] kaj ĉeestis la Instituton de Belartoj de la Universitato de Novjorko, kie ŝi studis [[Bildartohistorio|arthistorion]]. En majo 2015, Flack ricevis honoran doktoron pri belartoj de [[Universitato Clark]], kie ŝi faris lernejfinan paroladon. La verkoj de Flack estas montrataj en pluraj gravaj muzeoj, inkluzive de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Metropola Muzeo de Arto]], la Smithsonian Amerika Arta Muzeo, la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Whitney Muzeo de Amerika Arto]], kaj la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Muzeo]]. La fotorealismaj pentraĵoj de Flack estis la unuaj tiaj pentraĵoj aĉetitaj por la permanenta kolekto de la Muzeo de Moderna Arto, kaj ŝia heredaĵo kiel fotorealisto plu vivas por influi multajn usonajn kaj internaciajn artistojn hodiaŭ. La Arta Muzeo J.B. Speed en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], organizis retrospektivon de ŝia verko, kaj la pioniraj klopodoj de Flack en la mondon de fotorealismo popularigis la ĝenron tiel, ke ĝi restas hodiaŭ. <ref>{{cite web|last1=Meisel|first1=Louis|title=Biography of Audrey Flack|url=http://audreyflack.com/af/index.php?name=bio|access-date=February 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318070027/http://www.audreyflack.com/AF/index.php?name=bio|archive-date=March 18, 2008|url-status=dead}}</ref> Flack estis Honora Vicprezidanto de la Nacia Asocio de Virinaj Artistoj. Lerta [[Banĝo|banĝisto]], Flack estis ĉefa kantisto por ''Audrey Flack kaj la bando History of Art,'' kiuj publikigis albumon en 2012. <ref name="Baskind2">{{cite news|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/remarkable-legacy-artist-feminist-audrey-flack-died-180978318/|title=The Remarkable Legacy of Artist and Feminist Audrey Flack, Dead at 93|date=la 3-an de julio 2024|access-date=la 5-an de julio 2024|last=Baskind|first=Samantha|work=Smithsonian (revuo)}}</ref> Flack estis unu el la unuaj artistinoj aldonitaj al la ''Historio de Arto'' de [[Horst Waldemar Janson|Janson]] kiam la tria eldono estis publikigita en 1986. <ref name="Baskind2" /><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/historyofart0003jans/page/8/mode/2up?q=women|last1=Janson|first1=H.W.|last2=Janson|first2=Anthony F.|publisher=H.N. Abrams; Prentice-Hall|title=History of Art|isbn=978-0-13-389388-5|page=8|date=1986|via=[[Internet Archive]]|access-date=July 5, 2024|quote=And the achievement of women artists here receives recognition, long overdue.}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.audreyflack.com}} * [https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/stand-aside-old-masters-feminist-artist-cultivating-her-old-mistress-legacy-180978318/ La rimarkinda heredaĵo de artistino kaj feministino Audrey Flack, mortinta 93-jaraĝa"]—''Smithsonian'' magazine obituary * [https://archive.today/20050422070443/http://cda.morris.umn.edu/~lamberts/audreyflack/index.html "Audrey Flack: Breaking the Rules"] * [http://www.imamuseum.org/art/collections/artist/flack-audrey-l Audrey Flack in the Indianapolis Museum of Art] * [https://web.archive.org/web/20110806044339/http://www.ngv.vic.gov.au/explore/ngv-collection/artist-a-z?sq_content_src=+dXJsPWh0dHAlM0ElMkYlMkZ3d3cubmd2LnZpYy5nb3YuYXUlMkZjb2xhcHAlMkZwdWIlMkZhcnRpc3RzJTJGOTYxJTJGZGV0YWlscyZhbGw9MQ%3D%3D Audrey Flack in National Gallery of Victoria] * [http://www.guggenheim.org/new-york/exhibitions/past/exhibit/2867/ Audrey Flack exhibition, the Guggenheim Museum] * [http://blog.aaa.si.edu/2011/03/my-portrait-of-anwar-sadat.html My Portrait of Anwar Sadat] by Audrey Flack, ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-audrey-flack-15653 Oral history interview with Audrey Flack, 2009 Feb. 16], ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [http://www.hollistaggart.com/artists/audrey-flack Audrey Flack Biography: Hollis Taggart Galleries] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flack, Audrey}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 3sulje3f1m7zoa5lyian8xnvf2adi6v 0 950798 9441605 2026-07-30T06:14:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1362645188|Jonas Mekas]]" 9441605 wikitext text/x-wiki '''Jonas MEKAS''' (/ˈ m iː k ɑː s /;<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2zkEV700caA "Jim Jarmusch Interview: How Jonas Mekas Expanded the Possibilities of Film"]</ref> litova prononco {{IFA|lt|ˈjonɐs ˈmækɐs|lang}} ; naskiĝis la 24-an de decembro 1922 en Semeniškiai, nun en la [[Komunumo Biržai]], [[Litovio]] – mortis la 23-an de januaro 2019 en [[Novjorko]]) estis litova-usona filmisto, poeto kaj artisto, kiu estas nomata "la baptopatro de la usona [[Eksperimenta kinarto|avangarda kinarto]] ".<ref>{{cite web|last1=Needham|first1=Alex|title=Jonas Mekas, titan of underground filmmaking, dies aged 96|url=https://www.theguardian.com/film/2019/jan/23/jonas-mekas-titan-of-underground-filmmaking-dies-aged-96|website=The Guardian|access-date=April 2, 2019|date=January 23, 2019}}</ref> La verkoj de Mekas estis ekspoziciitaj en muzeoj kaj ĉe festivaloj tutmonde.<ref>{{cite web|title=Interview: Jonas Mekas by Modestas Mankus|url=https://ourculturemag.com/2017/04/18/interview-jonas-mekas/|website=Our Culture Mag|date=April 18, 2017}}</ref> Mekas aktivis en Novjorko, kie li kunfondis Anthology Film Archives, [[Kooperativo de filmistoj|The Film-Makers' Cooperative]], kaj la ĵurnalon ''Film Culture''. Li ankaŭ estis la unua filmkritikisto por ''The Village Voice''. <ref name="Lectures2">{{cite news|title=Lectures on Avant-Garde Art, Films Planned During Artist's Visit|url=https://www.newspapers.com/article/iowa-city-press-citizen-jonas-mekas-192/124542612/|work=Iowa City Press-Citizen|date=November 1, 1995|location=Iowa City, IA|page=21|access-date=May 13, 2023|via=[[Newspapers.com]]}} {{Open access}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-21|title="I'm Like the Last Leaf of A Big Tree": A Conversation with Jonas Mekas {{!}} Village Voice|url=https://www.villagevoice.com/2017/09/21/im-like-the-last-leaf-of-a-big-tree-a-conversation-with-jonas-mekas/|access-date=2022-09-18|archive-date=September 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921210412/https://www.villagevoice.com/2017/09/21/im-like-the-last-leaf-of-a-big-tree-a-conversation-with-jonas-mekas/|url-status=bot: unknown}}</ref> En la 1960-aj jaroj, Mekas lanĉis kontraŭcenzurajn kampanjojn por defendi la GLAT-temajn filmojn de [[Jean Genet]] kaj [[Jack Smith (reĝisoro)|Jack Smith]], rikoltante subtenon de kulturaj figuroj inkluzive de [[Jean-Paul Sartre]], [[Simone de Beauvoir]], [[Norman Mailer]] kaj [[Susan Sontag]]. Mekas mentoris kaj subtenis multajn eminentajn artistojn kaj filmistojn, inkluzive de Ken Jacobs, [[Peter Bogdanovich]], [[Chantal Akerman]], Richard Foreman, [[John Waters]], Barbara Rubin, [[Yoko Ono]], kaj [[Martin Scorsese]]. Li helpis lanĉi la verkistajn karierojn de la kritikistoj Andrew Sarris, Amy Taubin, kaj J. Hoberman. Dum la Dua Mondmilito, Mekas redaktis kaj kontribuis al du ekstremdekstraj, kunlaboristaj gazetoj sub la nazia okupado de Litovio, kies signifon diskutis historiistoj.<ref>{{Cite news|last=Casper|first=Michael|title=I Was There {{!}} Michael Casper|journal=The New York Review of Books 2022|language=en|url=https://www.nybooks.com/articles/2018/06/07/jonas-mekas-i-was-there/|access-date=2022-07-20|issn=0028-7504}}</ref><ref>{{Cite web|title=World War II Revisionism at the Jewish Museum|url=https://jewishcurrents.org/world-war-ii-revisionism-at-the-jewish-museum|access-date=2023-02-28|website=Jewish Currents|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Vyšniauskas|first=Karolis|title=Correcting the Record: Michael Casper on Jonas Mekas {{!}} NARA|url=https://nara.lt/en/articles-en/michael-casper-jonas-mekas|access-date=2023-02-28|website=nara.lt|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Portrait of a Poet as a Young Man: Jonas Mekas in War and Exile - Journal #129|url=https://www.e-flux.com/journal/129/485701/portrait-of-a-poet-as-a-young-man-jonas-mekas-in-war-and-exile/|access-date=2023-07-17|website=www.e-flux.com|language=en}}</ref> Liaj ĉefaj filmoj inkluzivas ''The Brig'' (1964), ''Walden: Diaries Notes and Sketches'' (1968), kaj ''Reminiscences of a Journey to Lithuania'' (1972). Lia frua poemaro ''Idilioj de Semeniskiai'' (1948) estas famkonata verko en lia denaska Litovio. En 2024, la [[Centro Georges Pompidou|Centro Pompidou]] dediĉis sian ĉiujaran Poezian Tagon al Mekas, sekvante pasintajn eldonojn honorantajn figurojn kiel [[Patti Smith]] kaj [[John Giorno]]. La evento, kiu inkluzivis legadojn, film-projekciojn kaj prezentadojn festantajn lian literaturan kaj kinematografian heredaĵon, okazis en pluraj urboj, inkluzive de Parizo, Lvivo, Seulo, Los-Anĝeleso, Vilno kaj Teherano. <ref>{{cite web|title=Jonas Mekas Poetry Day - An unmissable event to celebrate poetry|url=https://www.centrepompidou.fr/en/program/calendar/event/mH8vpDb|publisher=Centre Pompidou|date=September 15, 2024|access-date=March 12, 2025}}</ref> * {{Oficiala retejo|https://jonasmekas.com/}} * [http://www.mekas.lt/ Jonas Mekas Visual Arts Center] * [http://www.logosjournal.com/brakhage_mekas.htm A Conversation between Jonas Mekas and Stan Brakhage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101103041606/http://www.logosjournal.com/brakhage_mekas.htm|date=November 3, 2010}} la 3-a de novembro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.sensesofcinema.com/2005/great-directors/mekas/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] * [https://web.archive.org/web/20081212124350/http://www.efn.org/~valdas/mekas.html Jonas Mekas poetry in English] * [http://www.webofstories.com/people/jonas.mekas/1 Jonas Mekas tells his life story at Web of Stories] * [https://aspace.lib.uiowa.edu/repositories/2/resources/676 Dosieroj de Jonas Mekas's] estas loĝigitaj ĉe University of Iowa Libraries Special Collections & Archives. [[Kategorio:Litovaj verkistoj]] [[Kategorio:Litovaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Litovaj artistoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] 7c6hbeprokegtq95630sm0fxh8zlan3 9441606 9441605 2026-07-30T06:15:48Z Sj1mor 12103 9441606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jonas MEKAS''' (/ˈ m iː k ɑː s /;<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2zkEV700caA "Jim Jarmusch Interview: How Jonas Mekas Expanded the Possibilities of Film"]</ref> litova prononco [ˈjonɐs ˈmækɐs]; naskiĝis la 24-an de decembro 1922 en Semeniškiai, nun en la [[Komunumo Biržai]], [[Litovio]] – mortis la 23-an de januaro 2019 en [[Novjorko]]) estis litova-usona filmisto, poeto kaj artisto, kiu estas nomata "la baptopatro de la usona [[Eksperimenta kinarto|avangarda kinarto]] ".<ref>{{cite web|last1=Needham|first1=Alex|title=Jonas Mekas, titan of underground filmmaking, dies aged 96|url=https://www.theguardian.com/film/2019/jan/23/jonas-mekas-titan-of-underground-filmmaking-dies-aged-96|website=The Guardian|access-date=April 2, 2019|date=January 23, 2019}}</ref> La verkoj de Mekas estis ekspoziciitaj en muzeoj kaj ĉe festivaloj tutmonde.<ref>{{cite web|title=Interview: Jonas Mekas by Modestas Mankus|url=https://ourculturemag.com/2017/04/18/interview-jonas-mekas/|website=Our Culture Mag|date=April 18, 2017}}</ref> Mekas aktivis en Novjorko, kie li kunfondis Anthology Film Archives, [[Kooperativo de filmistoj|The Film-Makers' Cooperative]], kaj la ĵurnalon ''Film Culture''. Li ankaŭ estis la unua filmkritikisto por ''The Village Voice''. <ref name="Lectures2">{{cite news|title=Lectures on Avant-Garde Art, Films Planned During Artist's Visit|url=https://www.newspapers.com/article/iowa-city-press-citizen-jonas-mekas-192/124542612/|work=Iowa City Press-Citizen|date=November 1, 1995|location=Iowa City, IA|page=21|access-date=May 13, 2023|via=[[Newspapers.com]]}} {{Open access}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-21|title="I'm Like the Last Leaf of A Big Tree": A Conversation with Jonas Mekas {{!}} Village Voice|url=https://www.villagevoice.com/2017/09/21/im-like-the-last-leaf-of-a-big-tree-a-conversation-with-jonas-mekas/|access-date=2022-09-18|archive-date=September 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921210412/https://www.villagevoice.com/2017/09/21/im-like-the-last-leaf-of-a-big-tree-a-conversation-with-jonas-mekas/|url-status=bot: unknown}}</ref> En la 1960-aj jaroj, Mekas lanĉis kontraŭcenzurajn kampanjojn por defendi la GLAT-temajn filmojn de [[Jean Genet]] kaj [[Jack Smith (reĝisoro)|Jack Smith]], rikoltante subtenon de kulturaj figuroj inkluzive de [[Jean-Paul Sartre]], [[Simone de Beauvoir]], [[Norman Mailer]] kaj [[Susan Sontag]]. Mekas mentoris kaj subtenis multajn eminentajn artistojn kaj filmistojn, inkluzive de Ken Jacobs, [[Peter Bogdanovich]], [[Chantal Akerman]], Richard Foreman, [[John Waters]], Barbara Rubin, [[Yoko Ono]], kaj [[Martin Scorsese]]. Li helpis lanĉi la verkistajn karierojn de la kritikistoj Andrew Sarris, Amy Taubin, kaj J. Hoberman. Dum la Dua Mondmilito, Mekas redaktis kaj kontribuis al du ekstremdekstraj, kunlaboristaj gazetoj sub la nazia okupado de Litovio, kies signifon diskutis historiistoj.<ref>{{Cite news|last=Casper|first=Michael|title=I Was There {{!}} Michael Casper|journal=The New York Review of Books 2022|language=en|url=https://www.nybooks.com/articles/2018/06/07/jonas-mekas-i-was-there/|access-date=2022-07-20|issn=0028-7504}}</ref><ref>{{Cite web|title=World War II Revisionism at the Jewish Museum|url=https://jewishcurrents.org/world-war-ii-revisionism-at-the-jewish-museum|access-date=2023-02-28|website=Jewish Currents|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Vyšniauskas|first=Karolis|title=Correcting the Record: Michael Casper on Jonas Mekas {{!}} NARA|url=https://nara.lt/en/articles-en/michael-casper-jonas-mekas|access-date=2023-02-28|website=nara.lt|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Portrait of a Poet as a Young Man: Jonas Mekas in War and Exile - Journal #129|url=https://www.e-flux.com/journal/129/485701/portrait-of-a-poet-as-a-young-man-jonas-mekas-in-war-and-exile/|access-date=2023-07-17|website=www.e-flux.com|language=en}}</ref> Liaj ĉefaj filmoj inkluzivas ''The Brig'' (1964), ''Walden: Diaries Notes and Sketches'' (1968), kaj ''Reminiscences of a Journey to Lithuania'' (1972). Lia frua poemaro ''Idilioj de Semeniskiai'' (1948) estas famkonata verko en lia denaska Litovio. En 2024, la [[Centro Georges Pompidou|Centro Pompidou]] dediĉis sian ĉiujaran Poezian Tagon al Mekas, sekvante pasintajn eldonojn honorantajn figurojn kiel [[Patti Smith]] kaj [[John Giorno]]. La evento, kiu inkluzivis legadojn, film-projekciojn kaj prezentadojn festantajn lian literaturan kaj kinematografian heredaĵon, okazis en pluraj urboj, inkluzive de Parizo, Lvivo, Seulo, Los-Anĝeleso, Vilno kaj Teherano. <ref>{{cite web|title=Jonas Mekas Poetry Day - An unmissable event to celebrate poetry|url=https://www.centrepompidou.fr/en/program/calendar/event/mH8vpDb|publisher=Centre Pompidou|date=September 15, 2024|access-date=March 12, 2025}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://jonasmekas.com/}} * [http://www.mekas.lt/ Jonas Mekas Visual Arts Center] * [http://www.logosjournal.com/brakhage_mekas.htm A Conversation between Jonas Mekas and Stan Brakhage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101103041606/http://www.logosjournal.com/brakhage_mekas.htm|date=November 3, 2010}} la 3-a de novembro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.sensesofcinema.com/2005/great-directors/mekas/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] * [https://web.archive.org/web/20081212124350/http://www.efn.org/~valdas/mekas.html Jonas Mekas poetry in English] * [http://www.webofstories.com/people/jonas.mekas/1 Jonas Mekas tells his life story at Web of Stories] * [https://aspace.lib.uiowa.edu/repositories/2/resources/676 Dosieroj de Jonas Mekas's] estas loĝigitaj ĉe University of Iowa Libraries Special Collections & Archives. {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mekas, Jonas}} [[Kategorio:Litovaj verkistoj]] [[Kategorio:Litovaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Litovaj artistoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] 4vvb0jqyepwru83yz80ue0yr8msc8t9 0 950799 9441610 2026-07-30T06:25:02Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365941914|Sophie Calle]]" 9441610 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sophie_Calle_y_Alexandra_Cohen.jpg|eta| Sophie Calle (maldekstre) kaj Alexandra Cohen]] '''Sophie CALLE''' (franclingva prononco &#x5B;sɔfi kal&#x5D;; naskiĝis la 9-an de oktobro 1953 en [[Parizo]]) <ref>{{cite web|last1=Tate|access-date=7 January 2019|title=Sophie Calle born 1953|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/sophie-calle-2692|website=Tate}}</ref> estas franca verkisto, fotisto, instalaĵa artisto kaj [[Koncepta arto|koncepta artisto]]. <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/04/strangers-secrets-and-desire-the-surreal-world-of-sophie-calle|date=4 March 2017|access-date=4 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title=Strangers, secrets and desire: the surreal world of Sophie Calle}}</ref> Filino de la kolektanto de nuntempa arto Robert Calle, la verko de Calle distingiĝas per sia uzo de arbitraj aroj de limoj, kaj elvokas la francan literaturan movadon konatan kiel Oulipo. Ŝia verko ofte prezentas homan vundeblecon, kaj ekzamenas identecon kaj intimecon. Ŝi estas rekonata pro sia detektiveca emo sekvi fremdulojn kaj esplori iliajn privatajn vivojn. Ŝia fotografia verko ofte inkluzivas panelojn de teksto, kiujn ŝi mem verkis. <ref name="cwa2">{{cite book|last1=Hillstrom|first1=Laurie Collier|title=Contemporary Women Artists|date=1999|publisher=St. James Press|location=Farmington Hills, MI|isbn=978-1-55862-372-9|pages=[https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107 107–110]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107}}</ref> Ekde 2005, Calle instruis kiel profesoro pri filmo kaj fotografio ĉe la Eŭropa Gimnazio en [[Saas-Fee]], Svislando. Ŝi prelegis ĉe la [[Universitato de Kalifornio en San-Diego|Universitato de Kalifornio, San-Diego,]] en la Fakultato de Bildartoj. <ref>[https://web.archive.org/web/20100621233227/http://va-grad.ucsd.edu/~drupal/node/736 Sophie Calle. 2009 Russel Lecture.] [[University of California, San Diego]]. Visual Arts Department and MCASD. 15 January 2009</ref> Ŝi ankaŭ instruis ĉe Mills College en Oakland, Kalifornio. Ekspozicioj de la verkoj de Calle okazis ĉe la [[Centro Georges Pompidou]], Parizo; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> [[Muzeo Ermitejo|Muzeo Hermitage]], Sankt-Peterburgo, Rusio; <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120801233345/http://www.hermitagemuseum.org/html_En/13/hm13_2_020_0/hm13_2_020_2_progr.html|title=Program of the festival Centre Pompidou in the State Hermitage Museum.}} Hermitage 20/21 Project. October/November 2010</ref> [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)|Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme]], Parizo; <ref>[http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35 Sophie Calle. Public Places – Private Space.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718030602/http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35|date=18 July 2011}} Musée d'art et d'histoire du Judaïsme, Paris. 7 March 2001– 28 June 2001</ref> Galerio Paula Cooper, Novjorko; Palais des Beaux-Arts, Bruselo, Belgio; Videobrasil, SESC Pompeia, San-Paŭlo, Brazilo; Muzeo de Moderna Arto de Bahio, Salvador, Brazilo; Galerio Whitechapel, Londono; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> la Muzeo De Pont de Nuntempa Arto, Tilburg, Nederlando; la Arta Centro Walker, Minneapolis, Minesoto, Usono; <ref>{{Cite web|title=Sophie Calle: Overshare|url=https://walkerart.org/calendar/2024/sophie-calle-overshare|access-date=2025-01-03|website=walkerart.org}}</ref> kaj la Galerio Golden Thread, Belfasto. <ref>{{Cite web|title=Beyond the Gaze, Shared Perspectives: Sophie Calle|url=https://goldenthreadgallery.co.uk/event/beyond-the-gaze-shared-perspectives-sophie-calle/}}</ref> En 2017 ŝi estis elektita por la Premio de Fotografio Deutsche Börse pro sia publikaĵo ''My All'' (Actes Sud, 2016).<ref name="pg-db-20172">{{cite web|url=http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|title=Deutsche Börse Photograpohy Foundation Prize 2017|publisher=[[The Photographers' Gallery]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113652/http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|archive-date=9 January 2017}}</ref><ref name="ohagan-guardian-2-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/01/the-cat-in-the-coffin-almost-steals-the-show-the-deutsche-borse-photography-prize|date=1 March 2017|access-date=2 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title='The cat in the coffin almost steals the show' ... the Deutsche Börse photography prize}}</ref> En 2019 ŝi ricevis la Centjaran Medalon kaj Honoran Kunecon de la Reĝa Fotografia Societo. == Galerio == <gallery heights="200" widths="200"> Dosiero:Sophie_Calle_3_exhibit.jpg Dosiero:Louisiana_Sophie_Calle_230620103006.jpg Dosiero:Shopie_Calle_apresenta_a_exposição_Cuide_de_Você_c.jpg </gallery> * {{Twitter|SophieCallle}} * [http://www.galerieperrotin.com/artiste-Sophie_Calle-1.html Sophie Calle ĉe Galerie Emmanuel Perrotin Museum] * [http://arndtberlin.com/website/artist_937 Profile of Sophie Calle] ĉe Arndt Berlin ({{De}}) * [http://www.tate.org.uk/context-comment/video/venice-biennale-sophie-calle Tate: Venice Biennale: Sophie Calle] La artistino parolas pri siaj kontribuoj al la Venecia Bienalo de 2007. 29-a de junio 2007 [[Kategorio:Francaj artistoj de la 20-a jarcento]] fntdogei9c7nhac6xhuny7ap8irprmd 9441611 9441610 2026-07-30T06:25:31Z Sj1mor 12103 9441611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Sophie_Calle_y_Alexandra_Cohen.jpg|eta| Sophie Calle (maldekstre) kaj Alexandra Cohen]] '''Sophie CALLE''' (franclingva prononco &#x5B;sɔfi kal&#x5D;; naskiĝis la 9-an de oktobro 1953 en [[Parizo]]) <ref>{{cite web|last1=Tate|access-date=7 January 2019|title=Sophie Calle born 1953|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/sophie-calle-2692|website=Tate}}</ref> estas franca verkisto, fotisto, instalaĵa artisto kaj [[Koncepta arto|koncepta artisto]]. <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/04/strangers-secrets-and-desire-the-surreal-world-of-sophie-calle|date=4 March 2017|access-date=4 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title=Strangers, secrets and desire: the surreal world of Sophie Calle}}</ref> Filino de la kolektanto de nuntempa arto Robert Calle, la verko de Calle distingiĝas per sia uzo de arbitraj aroj de limoj, kaj elvokas la francan literaturan movadon konatan kiel Oulipo. Ŝia verko ofte prezentas homan vundeblecon, kaj ekzamenas identecon kaj intimecon. Ŝi estas rekonata pro sia detektiveca emo sekvi fremdulojn kaj esplori iliajn privatajn vivojn. Ŝia fotografia verko ofte inkluzivas panelojn de teksto, kiujn ŝi mem verkis. <ref name="cwa2">{{cite book|last1=Hillstrom|first1=Laurie Collier|title=Contemporary Women Artists|date=1999|publisher=St. James Press|location=Farmington Hills, MI|isbn=978-1-55862-372-9|pages=[https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107 107–110]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107}}</ref> Ekde 2005, Calle instruis kiel profesoro pri filmo kaj fotografio ĉe la Eŭropa Gimnazio en [[Saas-Fee]], Svislando. Ŝi prelegis ĉe la [[Universitato de Kalifornio en San-Diego|Universitato de Kalifornio, San-Diego,]] en la Fakultato de Bildartoj. <ref>[https://web.archive.org/web/20100621233227/http://va-grad.ucsd.edu/~drupal/node/736 Sophie Calle. 2009 Russel Lecture.] [[University of California, San Diego]]. Visual Arts Department and MCASD. 15 January 2009</ref> Ŝi ankaŭ instruis ĉe Mills College en Oakland, Kalifornio. Ekspozicioj de la verkoj de Calle okazis ĉe la [[Centro Georges Pompidou]], Parizo; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> [[Muzeo Ermitejo|Muzeo Hermitage]], Sankt-Peterburgo, Rusio; <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120801233345/http://www.hermitagemuseum.org/html_En/13/hm13_2_020_0/hm13_2_020_2_progr.html|title=Program of the festival Centre Pompidou in the State Hermitage Museum.}} Hermitage 20/21 Project. October/November 2010</ref> [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)|Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme]], Parizo; <ref>[http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35 Sophie Calle. Public Places – Private Space.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718030602/http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35|date=18 July 2011}} Musée d'art et d'histoire du Judaïsme, Paris. 7 March 2001– 28 June 2001</ref> Galerio Paula Cooper, Novjorko; Palais des Beaux-Arts, Bruselo, Belgio; Videobrasil, SESC Pompeia, San-Paŭlo, Brazilo; Muzeo de Moderna Arto de Bahio, Salvador, Brazilo; Galerio Whitechapel, Londono; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> la Muzeo De Pont de Nuntempa Arto, Tilburg, Nederlando; la Arta Centro Walker, Minneapolis, Minesoto, Usono; <ref>{{Cite web|title=Sophie Calle: Overshare|url=https://walkerart.org/calendar/2024/sophie-calle-overshare|access-date=2025-01-03|website=walkerart.org}}</ref> kaj la Galerio Golden Thread, Belfasto. <ref>{{Cite web|title=Beyond the Gaze, Shared Perspectives: Sophie Calle|url=https://goldenthreadgallery.co.uk/event/beyond-the-gaze-shared-perspectives-sophie-calle/}}</ref> En 2017 ŝi estis elektita por la Premio de Fotografio Deutsche Börse pro sia publikaĵo ''My All'' (Actes Sud, 2016).<ref name="pg-db-20172">{{cite web|url=http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|title=Deutsche Börse Photograpohy Foundation Prize 2017|publisher=[[The Photographers' Gallery]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113652/http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|archive-date=9 January 2017}}</ref><ref name="ohagan-guardian-2-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/01/the-cat-in-the-coffin-almost-steals-the-show-the-deutsche-borse-photography-prize|date=1 March 2017|access-date=2 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title='The cat in the coffin almost steals the show' ... the Deutsche Börse photography prize}}</ref> En 2019 ŝi ricevis la Centjaran Medalon kaj Honoran Kunecon de la Reĝa Fotografia Societo. == Galerio == <gallery heights="200" widths="200"> Dosiero:Sophie_Calle_3_exhibit.jpg Dosiero:Louisiana_Sophie_Calle_230620103006.jpg Dosiero:Shopie_Calle_apresenta_a_exposição_Cuide_de_Você_c.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Twitter|SophieCallle}} * [http://www.galerieperrotin.com/artiste-Sophie_Calle-1.html Sophie Calle ĉe Galerie Emmanuel Perrotin Museum] * [http://arndtberlin.com/website/artist_937 Profile of Sophie Calle] ĉe Arndt Berlin ({{De}}) * [http://www.tate.org.uk/context-comment/video/venice-biennale-sophie-calle Tate: Venice Biennale: Sophie Calle] La artistino parolas pri siaj kontribuoj al la Venecia Bienalo de 2007. 29-a de junio 2007 {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Calle, Sophie}} [[Kategorio:Francaj artistoj de la 20-a jarcento]] fwr98wcwnw6cytc5ckmtxthrx9b271m 9441612 9441611 2026-07-30T06:27:08Z Sj1mor 12103 9441612 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Sophie_Calle_y_Alexandra_Cohen.jpg|eta| Sophie Calle (maldekstre) kaj Alexandra Cohen]] '''Sophie CALLE''' (franclingva prononco &#x5B;sɔfi kal&#x5D;; naskiĝis la 9-an de oktobro 1953 en [[Parizo]]) <ref>{{cite web|last1=Tate|access-date=7 January 2019|title=Sophie Calle born 1953|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/sophie-calle-2692|website=Tate}}</ref> estas franca verkisto, fotisto, instalaĵa artisto kaj [[Koncepta arto|koncepta artisto]]. <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/04/strangers-secrets-and-desire-the-surreal-world-of-sophie-calle|date=4 March 2017|access-date=4 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title=Strangers, secrets and desire: the surreal world of Sophie Calle}}</ref> Filino de la kolektanto de nuntempa arto Robert Calle, la verko de Calle distingiĝas per sia uzo de arbitraj aroj de limoj, kaj elvokas la francan literaturan movadon konatan kiel Oulipo. Ŝia verko ofte prezentas homan vundeblecon, kaj ekzamenas identecon kaj intimecon. Ŝi estas rekonata pro sia detektiveca emo sekvi fremdulojn kaj esplori iliajn privatajn vivojn. Ŝia fotografia verko ofte inkluzivas panelojn de teksto, kiujn ŝi mem verkis. <ref name="cwa2">{{cite book|last1=Hillstrom|first1=Laurie Collier|title=Contemporary Women Artists|date=1999|publisher=St. James Press|location=Farmington Hills, MI|isbn=978-1-55862-372-9|pages=[https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107 107–110]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107}}</ref> Ekde 2005, Calle instruis kiel profesoro pri filmo kaj fotografio ĉe la Eŭropa Gimnazio en [[Saas-Fee]], Svislando. Ŝi prelegis ĉe la [[Universitato de Kalifornio en San-Diego|Universitato de Kalifornio, San-Diego,]] en la Fakultato de Bildartoj. <ref>[https://web.archive.org/web/20100621233227/http://va-grad.ucsd.edu/~drupal/node/736 Sophie Calle. 2009 Russel Lecture.] [[Universitato de Kalifornio en San-Diego]]. Visual Arts Department and MCASD. la 15-an de januaro 2009</ref> Ŝi ankaŭ instruis ĉe Mills College en Oakland, Kalifornio. Ekspozicioj de la verkoj de Calle okazis ĉe la [[Centro Georges Pompidou]], Parizo; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> [[Muzeo Ermitejo|Muzeo Hermitage]], Sankt-Peterburgo, Rusio; <ref>Hermitage 20/21 Project. Oktobro/Novembro 2010</ref> [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)|Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme]], Parizo; <ref>[http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35 Sophie Calle. Public Places – Private Space.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718030602/http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35|date=18 July 2011}} Musée d'art et d'histoire du Judaïsme, Paris. 7 March 2001– 28 June 2001</ref> Galerio Paula Cooper, Novjorko; Palais des Beaux-Arts, Bruselo, Belgio; Videobrasil, SESC Pompeia, San-Paŭlo, Brazilo; Muzeo de Moderna Arto de Bahio, Salvador, Brazilo; Galerio Whitechapel, Londono; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> la Muzeo De Pont de Nuntempa Arto, Tilburg, Nederlando; la Arta Centro Walker, Minneapolis, Minesoto, Usono; <ref>{{Cite web|title=Sophie Calle: Overshare|url=https://walkerart.org/calendar/2024/sophie-calle-overshare|access-date=2025-01-03|website=walkerart.org}}</ref> kaj la Galerio Golden Thread, Belfasto. <ref>{{Cite web|title=Beyond the Gaze, Shared Perspectives: Sophie Calle|url=https://goldenthreadgallery.co.uk/event/beyond-the-gaze-shared-perspectives-sophie-calle/}}</ref> En 2017 ŝi estis elektita por la Premio de Fotografio Deutsche Börse pro sia publikaĵo ''My All'' (Actes Sud, 2016).<ref name="pg-db-20172">{{cite web|url=http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|title=Deutsche Börse Photograpohy Foundation Prize 2017|publisher=The Photographers' Gallery|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113652/http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|archive-date=9 January 2017}}</ref><ref name="ohagan-guardian-2-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/01/the-cat-in-the-coffin-almost-steals-the-show-the-deutsche-borse-photography-prize|date=1 March 2017|access-date=2 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title='The cat in the coffin almost steals the show' ... the Deutsche Börse photography prize}}</ref> En 2019 ŝi ricevis la Centjaran Medalon kaj Honoran Kunecon de la Reĝa Fotografia Societo. == Galerio == <gallery heights="200" widths="200"> Dosiero:Sophie_Calle_3_exhibit.jpg Dosiero:Louisiana_Sophie_Calle_230620103006.jpg Dosiero:Shopie_Calle_apresenta_a_exposição_Cuide_de_Você_c.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Twitter|SophieCallle}} * [http://www.galerieperrotin.com/artiste-Sophie_Calle-1.html Sophie Calle ĉe Galerie Emmanuel Perrotin Museum] * [http://arndtberlin.com/website/artist_937 Profile of Sophie Calle] ĉe Arndt Berlin ({{De}}) * [http://www.tate.org.uk/context-comment/video/venice-biennale-sophie-calle Tate: Venice Biennale: Sophie Calle] La artistino parolas pri siaj kontribuoj al la Venecia Bienalo de 2007. 29-a de junio 2007 {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Calle, Sophie}} [[Kategorio:Francaj artistoj de la 20-a jarcento]] 6jm2utpuwwie0kp5yme5thfsfd30nxv 9441613 9441612 2026-07-30T06:29:04Z Sj1mor 12103 9441613 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Sophie_Calle_y_Alexandra_Cohen.jpg|eta| Sophie Calle (maldekstre) kaj Alexandra Cohen]] '''Sophie CALLE''' (franclingva prononco &#x5B;sɔfi kal&#x5D;; naskiĝis la 9-an de oktobro 1953 en [[Parizo]]) <ref>{{cite web|last1=Tate|access-date=7 January 2019|title=Sophie Calle born 1953|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/sophie-calle-2692|website=Tate}}</ref> estas franca verkisto, fotisto, instalaĵa artisto kaj [[Koncepta arto|koncepta artisto]]. <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/04/strangers-secrets-and-desire-the-surreal-world-of-sophie-calle|date=4 March 2017|access-date=4 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title=Strangers, secrets and desire: the surreal world of Sophie Calle}}</ref> Filino de la kolektanto de nuntempa arto Robert Calle, la verkado de Calle distingiĝas per sia uzo de arbitraj aroj de limoj, kaj elvokas la francan literaturan movadon konatan kiel Oulipo. Ŝia verkaro ofte prezentas homan vundeblecon, kaj ekzamenas identecon kaj intimecon. Ŝi estas rekonata pro sia detektiveca emo sekvi fremdulojn kaj esplori iliajn privatajn vivojn. Ŝia fotografia verkaro ofte inkluzivas panelojn de teksto, kiujn ŝi mem verkis. <ref name="cwa2">{{cite book|last1=Hillstrom|first1=Laurie Collier|title=Contemporary Women Artists|date=1999|publisher=St. James Press|location=Farmington Hills, MI|isbn=978-1-55862-372-9|pages=[https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107 107–110]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporarywome00kevi/page/107}}</ref> Ekde 2005, Calle instruis kiel profesoro pri filmo kaj fotografio ĉe la Eŭropa Gimnazio en [[Saas-Fee]], Svislando. Ŝi prelegis ĉe la [[Universitato de Kalifornio en San-Diego|Universitato de Kalifornio, San-Diego,]] en la Fakultato de Bildartoj. <ref>[https://web.archive.org/web/20100621233227/http://va-grad.ucsd.edu/~drupal/node/736 Sophie Calle. 2009 Russel Lecture.] [[Universitato de Kalifornio en San-Diego]]. Visual Arts Department and MCASD. la 15-an de januaro 2009</ref> Ŝi ankaŭ instruis ĉe Mills College en [[Oakland]], [[Kalifornio]]. Ekspozicioj de la verkoj de Calle okazis ĉe la [[Centro Georges Pompidou]], Parizo; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> [[Muzeo Ermitejo|Muzeo Hermitage]], Sankt-Peterburgo, Rusio; <ref>Hermitage 20/21 Project. Oktobro/Novembro 2010</ref> [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)|Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme]], Parizo; <ref>[http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35 Sophie Calle. Public Places – Private Space.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718030602/http://www.thecjm.org/index.php?option=com_ccevents&scope=exbt&task=detail&oid=35|date=18 July 2011}} Musée d'art et d'histoire du Judaïsme, Paris. 7 March 2001– 28 June 2001</ref> Galerio Paula Cooper, Novjorko; Palais des Beaux-Arts, Bruselo, Belgio; Videobrasil, SESC Pompeia, San-Paŭlo, Brazilo; Muzeo de Moderna Arto de Bahio, Salvador, Brazilo; Galerio Whitechapel, Londono; <ref name="ohagan-guardian-4-3-20172" /> la Muzeo De Pont de Nuntempa Arto, Tilburg, Nederlando; la Arta Centro Walker, Minneapolis, Minesoto, Usono; <ref>{{Cite web|title=Sophie Calle: Overshare|url=https://walkerart.org/calendar/2024/sophie-calle-overshare|access-date=2025-01-03|website=walkerart.org}}</ref> kaj la Galerio Golden Thread, Belfasto. <ref>{{Cite web|title=Beyond the Gaze, Shared Perspectives: Sophie Calle|url=https://goldenthreadgallery.co.uk/event/beyond-the-gaze-shared-perspectives-sophie-calle/}}</ref> En 2017 ŝi estis elektita por la Premio de Fotografio Deutsche Börse pro sia publikaĵo ''My All'' (Actes Sud, 2016).<ref name="pg-db-20172">{{cite web|url=http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|title=Deutsche Börse Photograpohy Foundation Prize 2017|publisher=The Photographers' Gallery|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113652/http://thephotographersgallery.org.uk/deutsche-b-rse-photography-foundation-prize-2017|archive-date=9 January 2017}}</ref><ref name="ohagan-guardian-2-3-20172">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/mar/01/the-cat-in-the-coffin-almost-steals-the-show-the-deutsche-borse-photography-prize|date=1 March 2017|access-date=2 March 2017|first=Sean|last=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|work=[[The Guardian]]|location=London|title='The cat in the coffin almost steals the show' ... the Deutsche Börse photography prize}}</ref> En 2019 ŝi ricevis la Centjaran Medalon kaj Honoran Kunecon de la Reĝa Fotografia Societo. == Galerio == <gallery heights="200" widths="200"> Dosiero:Sophie_Calle_3_exhibit.jpg Dosiero:Louisiana_Sophie_Calle_230620103006.jpg Dosiero:Shopie_Calle_apresenta_a_exposição_Cuide_de_Você_c.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Twitter|SophieCallle}} * [http://www.galerieperrotin.com/artiste-Sophie_Calle-1.html Sophie Calle ĉe Galerie Emmanuel Perrotin Museum] * [http://arndtberlin.com/website/artist_937 Profile of Sophie Calle] ĉe Arndt Berlin ({{De}}) * [http://www.tate.org.uk/context-comment/video/venice-biennale-sophie-calle Tate: Venice Biennale: Sophie Calle] La artistino parolas pri siaj kontribuoj al la Venecia Bienalo de 2007. 29-a de junio 2007 {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Calle, Sophie}} [[Kategorio:Francaj artistoj de la 20-a jarcento]] k7tviaquvfkhuo1f4g2agekq8w96lgp 1 950800 9441620 2026-07-30T06:38:26Z Sj1mor 12103 /* Humanisma minuskulo */ nova sekcio 9441620 wikitext text/x-wiki == [[Humanisma minuskulo]] == Kial? konsideru forigi tiun erar(ig)an alidirektilon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:38, 30 jul. 2026 (UTC) 6v28nbneijuqgts8kxgg0yjymlt3qfg 0 950801 9441628 2026-07-30T07:07:16Z Crosstor 3176 historiisto 9441628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Tomaso|Tamás]] Katona''' [tamAŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Katona Tamás''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''''. [[Dosiero:Katona Tamás történész emléktáblája.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Memortabulo pri {{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM60066;jsessionid=86030FEFB4D3DCB5A4C671C7BEA1FEFA hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=644884&date=2026-07-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1932|2|2}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2013|6|28}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en [[ELTE]] en [[1]]. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998.[[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] [[Dosiero:Katona Tamás (1).JPG|eta|{{centre|{{paĝonomo}} (maldekstre) en 2008}}]] == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://www.parlament.hu/kepviselo/elet/k071.htm biografio hungare kun foto] * [https://epa.oszk.hu/00000/00018/00028/pdf/EPA00018_hadtortenelmi_2013_3_887-891.pdf biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Katona Tamas}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 4es8s3lx2elg9ocf7prkkxdfvgpqcwn 0 950802 9441699 2026-07-30T07:48:09Z Moldur 2507 Kreis novan paĝon kun "'''Herŝ''' ({{lang-yi|הערש}}), ankaŭ '''Herŝl''', estas [[jida]] persona kaj familia nomo kun la signifo "[[cervo]]". Variaj literumoj estas: Hersch, Hersh, Hersz, k.s. Personoj kun la nomo Herŝ: == Persona nomo == * Hersz Zamenhof, frato de [[L.L. Zamenhif]], mortis bebe * [[Hersh David Nomberg|Herŝ Dovid Nomberg]], [[jidismo|jidisto]] * Icek Hersz Zynger, naskonomo de [[Isaac Bashevis Singer]] <!-- * [[Hersh Leib Sigheter]] (1829–1930), hungara jid..." 9441699 wikitext text/x-wiki '''Herŝ''' ({{lang-yi|הערש}}), ankaŭ '''Herŝl''', estas [[jida]] persona kaj familia nomo kun la signifo "[[cervo]]". Variaj literumoj estas: Hersch, Hersh, Hersz, k.s. Personoj kun la nomo Herŝ: == Persona nomo == * Hersz Zamenhof, frato de [[L.L. Zamenhif]], mortis bebe * [[Hersh David Nomberg|Herŝ Dovid Nomberg]], [[jidismo|jidisto]] * Icek Hersz Zynger, naskonomo de [[Isaac Bashevis Singer]] <!-- * [[Hersh Leib Sigheter]] (1829–1930), hungara jida verkisto * [[Hersh Wolch]] (1940–2017), kanada juristo * [[Hersh Goldberg-Polin]] (2000–2024), uson-israela terorisma viktimo --> == Familia nomo == * [[Jeanne Hersch]] (1910–2000), svisa filozofino <!-- * [[Arek Hersh]], concentration camp survivor and writer (born 1928) * [[Mayer Hersh]], Polish concentration camp survivor (1926–2016) * [[Patricia Hersh]], American mathematician (born 1973) * [[Peter Hersh]], American ophthalmologist * [[Reuben Hersh]], American mathematician (1927–2020) --> * [[Kristin Hersh]], usona kantaŭtoro, kantisto, gitaristo, komponisto (n. 1966) * [[Seymour Hersh]], usona ĵurnalusto (n. 1937) == Vidu ankaŭ == * [[16078 Carolhersh]], asteroido * [[Hersh]] * [[Hersch]] * [[Hersz]] * [[Herzl]] [[Kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Familiaj nomoj]] [[Kategorio:Jida lingvo]] nd6r33og5sz6qjzmmkctbfqsz9cdi4n 9441710 9441699 2026-07-30T08:13:09Z Moldur 2507 /* Vidu ankaŭ */ 9441710 wikitext text/x-wiki '''Herŝ''' ({{lang-yi|הערש}}), ankaŭ '''Herŝl''', estas [[jida]] persona kaj familia nomo kun la signifo "[[cervo]]". Variaj literumoj estas: Hersch, Hersh, Hersz, k.s. Personoj kun la nomo Herŝ: == Persona nomo == * Hersz Zamenhof, frato de [[L.L. Zamenhif]], mortis bebe * [[Hersh David Nomberg|Herŝ Dovid Nomberg]], [[jidismo|jidisto]] * Icek Hersz Zynger, naskonomo de [[Isaac Bashevis Singer]] <!-- * [[Hersh Leib Sigheter]] (1829–1930), hungara jida verkisto * [[Hersh Wolch]] (1940–2017), kanada juristo * [[Hersh Goldberg-Polin]] (2000–2024), uson-israela terorisma viktimo --> == Familia nomo == * [[Jeanne Hersch]] (1910–2000), svisa filozofino <!-- * [[Arek Hersh]], concentration camp survivor and writer (born 1928) * [[Mayer Hersh]], Polish concentration camp survivor (1926–2016) * [[Patricia Hersh]], American mathematician (born 1973) * [[Peter Hersh]], American ophthalmologist * [[Reuben Hersh]], American mathematician (1927–2020) --> * [[Kristin Hersh]], usona kantaŭtoro, kantisto, gitaristo, komponisto (n. 1966) * [[Seymour Hersh]], usona ĵurnalusto (n. 1937) == Vidu ankaŭ == * [[16078 Carolhersh]], asteroido * [[Hersh]] * [[Hersch]] * [[Hersz]] * [[Herschel]] * [[Herzl]] [[Kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Familiaj nomoj]] [[Kategorio:Jida lingvo]] mmzt7o9f8uwc6w7cth74q9upccyg934 0 950803 9441701 2026-07-30T07:52:25Z Moldur 2507 Alidirektigis al [[Hersh David Nomberg]] 9441701 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hersh David Nomberg]] nv3xae0qgi6by4fwdv33l7kllwcw3se 0 950804 9441719 2026-07-30T08:49:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365283030|Félix Guattari]]" 9441719 wikitext text/x-wiki '''Pierre-Félix GUATTARI''', franclingva prononco &#x5B;pjɛʁ feliks ɡwataʁi&#x5D;; naskiĝis la 30-an de marto 1930 en Villeneuve-les-Sablons – mortis la 29-an de aŭgusto 1992 en [[Parizo]]) estis franca [[Psikoanalizo|psikanalizisto]], [[Politika filozofio|politika filozofo]], [[Semiotiko|semiotikisto]], [[Aktivismo|socia aktivulo]] kaj [[scenaristo]]. Li kunfondis skizoanalizon kun [[Gilles Deleuze]], kaj kreis [[Ekosofio|ekozofion]] sendepende de [[Arne Næss]]. Li fariĝis plej konata pro siaj literaturaj kaj filozofiaj kunlaboroj kun Deleuze, plej notinde ''Kontraŭ-Edipo'' (1972) kaj ''Mil Altebenaĵoj'' (1980), la du volumoj de ilia teoria verko ''Kapitalismo kaj Skizofrenio''. * [http://fractalontology.wordpress.com Fraktala Ontologio] (kun neeldonitaj, anglaj tradukoj de Guattari kaj aliaj) * [https://web.archive.org/web/20030811083403/http://www.revue-chimeres.org/guattari/guattari.html La retejo de Chimeres pri Guattari (en la franca)] * [http://www.lrb.co.uk/v32/n24/adam-shatz/desire-was-everywhere "Deziro Estis Ĉie"] de Adam Shatz, ''London Review of Books'', Vol. 32 N-ro 24 · 16 Decembro 2010 [[Kategorio:Eŭropaj trockiistoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Poststrukturistoj]] [[Kategorio:Homoj de Oise]] [[Kategorio:Novmarksismo]] [[Kategorio:Francaj trockiistoj]] [[Kategorio:Francaj semiotikistoj]] [[Kategorio:Francaj psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Francaj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj logikistoj]] [[Kategorio:Francaj etikistoj]] [[Kategorio:Francaj ekologiistoj]] [[Kategorio:Francaj komunistoj]] [[Kategorio:Francaj kontraŭmilitaj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj kontraŭkapitalistoj]] [[Kategorio:Kritikaj teoriistoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Estetikistoj]] [[Kategorio:Francaj aktivuloj]] [[Kategorio:Epistemologoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] [[Kategorio:Historiistoj de filozofio]] [[Kategorio:Filozofoj de edukado]] [[Kategorio:Filozofoj de matematiko]] [[Kategorio:Mortintoj en 1992]] h1p97485gdbzyc6p17588mo5pgyduxb 9441720 9441719 2026-07-30T08:50:04Z Sj1mor 12103 9441720 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo|priskribo=}} '''Pierre-Félix GUATTARI''', franclingva prononco &#x5B;pjɛʁ feliks ɡwataʁi&#x5D;; naskiĝis la 30-an de marto 1930 en Villeneuve-les-Sablons – mortis la 29-an de aŭgusto 1992 en [[Parizo]]) estis franca [[Psikoanalizo|psikanalizisto]], [[Politika filozofio|politika filozofo]], [[Semiotiko|semiotikisto]], [[Aktivismo|socia aktivulo]] kaj [[scenaristo]]. Li kunfondis skizoanalizon kun [[Gilles Deleuze]], kaj kreis [[Ekosofio|ekozofion]] sendepende de [[Arne Næss]]. Li fariĝis plej konata pro siaj literaturaj kaj filozofiaj kunlaboroj kun Deleuze, plej notinde ''Kontraŭ-Edipo'' (1972) kaj ''Mil Altebenaĵoj'' (1980), la du volumoj de ilia teoria verko ''Kapitalismo kaj Skizofrenio''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://fractalontology.wordpress.com Fraktala Ontologio] (kun neeldonitaj, anglaj tradukoj de Guattari kaj aliaj) * [https://web.archive.org/web/20030811083403/http://www.revue-chimeres.org/guattari/guattari.html La retejo de Chimeres pri Guattari (en la franca)] * [http://www.lrb.co.uk/v32/n24/adam-shatz/desire-was-everywhere "Deziro Estis Ĉie"] de Adam Shatz, ''London Review of Books'', Vol. 32 N-ro 24 · 16 Decembro 2010 {{Ĝermo|Filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guattari Felix}} [[Kategorio:Eŭropaj trockiistoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Poststrukturistoj]] [[Kategorio:Homoj de Oise]] [[Kategorio:Novmarksismo]] [[Kategorio:Francaj trockiistoj]] [[Kategorio:Francaj semiotikistoj]] [[Kategorio:Francaj psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Francaj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj logikistoj]] [[Kategorio:Francaj etikistoj]] [[Kategorio:Francaj ekologiistoj]] [[Kategorio:Francaj komunistoj]] [[Kategorio:Francaj kontraŭmilitaj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj kontraŭkapitalistoj]] [[Kategorio:Kritikaj teoriistoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Estetikistoj]] [[Kategorio:Francaj aktivuloj]] [[Kategorio:Epistemologoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] [[Kategorio:Historiistoj de filozofio]] [[Kategorio:Filozofoj de edukado]] [[Kategorio:Filozofoj de matematiko]] [[Kategorio:Mortintoj en 1992]] 550vlplwuh7st509fvm5wggq4s6e3mu 9441731 9441720 2026-07-30T09:13:12Z Sj1mor 12103 9441731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo|priskribo=}} '''Pierre-Félix GUATTARI''', franclingva prononco &#x5B;pjɛʁ feliks ɡwataʁi&#x5D; (naskiĝis la 30-an de marto 1930 en Villeneuve-les-Sablons – mortis la 29-an de aŭgusto 1992 en [[Parizo]]) estis franca [[Psikoanalizo|psikanalizisto]], [[Politika filozofio|politika filozofo]], [[Semiotiko|semiotikisto]], [[Aktivismo|socia aktivulo]] kaj [[scenaristo]]. Li kunfondis skizoanalizon kun [[Gilles Deleuze]], kaj kreis [[Ekosofio|ekozofion]] sendepende de [[Arne Næss]]. Li fariĝis plej konata pro siaj literaturaj kaj filozofiaj kunlaboroj kun Deleuze, plej notinde ''Kontraŭ-Edipo'' (1972) kaj ''Mil altebenaĵoj'' (1980), la du volumoj de ilia teoria verko ''Kapitalismo kaj Skizofrenio''. Proksime al Jean Oury kaj lia frato Fernand, li laboris dum sia tuta vivo ĉe la kliniko La Borde, ĉefa centro de institucia psikoterapio. Li longe ĉeestis la seminarion de [[Jacques Lacan]], kaj Lacan estis lia psikanalizisto. Li distancigis sin de "Lakanismo" post sia kunlaboro kun Gilles Deleuze (kiu kreis la terminon "malteritoriigo").<ref>Dosse, François (2010). Gilles Deleuze kaj Félix Guattari. Krucaj Biografioj. Artmed.</ref> [[Maldekstra]] aktivulo,<ref>[http://www.multitudes.net/auteurs/page/41/ «Auteurs -Guattari Félix»]. ''multitudes, revue politique, artistique, philosophique'' ({{Fr}}). Prenite la 23-an de April, 2014.</ref> Guattari pledis por multaj minoritataj aferoj en la kunteksto de [[tutmondiĝo]] (subtenante la [[Palestinanoj|palestinanojn]] en 1976, la italajn ''laboristojn'' en 1977, la procezon de redemokratigo en [[Brazilo]] ekde 1979, ktp.). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://fractalontology.wordpress.com Fraktala Ontologio] (kun neeldonitaj, anglaj tradukoj de Guattari kaj aliaj) * [https://web.archive.org/web/20030811083403/http://www.revue-chimeres.org/guattari/guattari.html La retejo de Chimeres pri Guattari (en la franca)] * [http://www.lrb.co.uk/v32/n24/adam-shatz/desire-was-everywhere "Deziro Estis Ĉie"] de Adam Shatz, ''London Review of Books'', Vol. 32 N-ro 24 · 16 Decembro 2010 {{Ĝermo|Filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guattari Felix}} [[Kategorio:Eŭropaj trockiistoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Poststrukturistoj]] [[Kategorio:Homoj de Oise]] [[Kategorio:Novmarksismo]] [[Kategorio:Francaj trockiistoj]] [[Kategorio:Francaj semiotikistoj]] [[Kategorio:Francaj psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Francaj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj logikistoj]] [[Kategorio:Francaj etikistoj]] [[Kategorio:Francaj ekologiistoj]] [[Kategorio:Francaj komunistoj]] [[Kategorio:Francaj kontraŭmilitaj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj kontraŭkapitalistoj]] [[Kategorio:Kritikaj teoriistoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Estetikistoj]] [[Kategorio:Francaj aktivuloj]] [[Kategorio:Epistemologoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] [[Kategorio:Historiistoj de filozofio]] [[Kategorio:Filozofoj de edukado]] [[Kategorio:Filozofoj de matematiko]] [[Kategorio:Mortintoj en 1992]] tnarojczcvgetqon89q2g3b8i0ij56q 0 950805 9441725 2026-07-30T08:54:45Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Félix Guattari]] 9441725 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Félix Guattari]] 4340wn2okfp8t11q8jq484k9ms2vt5x 0 950806 9441733 2026-07-30T09:18:54Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1320520923|Arne Næss]]" 9441733 wikitext text/x-wiki '''Arne Dekke Eide Næss''', norveglingva prononco &#x5B;ˈɑ̂ːɳə ˈdɛ̂kːə ˈæ̂ɪdə ˈnɛsː&#x5D; (naskiĝis la 27-an de januaro 1912 en Slemdal apud [[Oslo]] &#x2013; mortis la 12-an de januaro 2009 en Oslo) estis norvega filozofo, kiu kreis la terminon "[[profunda ekologio]]", grava intelekta kaj inspira figuro ene de la [[Medioprotekta movado|mediprotekta movado]] de la malfrua dudeka jarcento, kaj produktiva verkisto pri multaj aliaj filozofiaj temoj. <ref>{{cite journal|last=Krabbe|first=Erik C.|title=Arne Næss (1912–2009)|journal=Argumentation|year=2010|volume=24|issue=4|pages=527–530|doi=10.1007/s10503-010-9188-1|id=ProQuest 775562345|doi-access=free}}</ref> Næss citis la libron ''[[Silenta Printempo|Silent Spring]]'' de [[Rachel Carson]] el 1962 kiel ŝlosilan influon en sia vizio de profunda ekologio. Næss kombinis sian ekologian vizion kun gandhia [[senperforto]] kaj plurfoje partoprenis en [[rekta agado]]. Næss asertis, ke dum okcidentaj mediprotektaj grupoj de la frua post-mondmilita periodo levis publikan konscion pri la mediaj problemoj de la tempo, ili plejparte malsukcesis kompreni kaj trakti tion, kion li argumentis esti la subesta kultura kaj filozofia fono de ĉi tiuj problemoj. Næss kredis, ke la media krizo de la dudeka jarcento ekestis pro certaj neesprimitaj filozofiaj antaŭsupozoj kaj sintenoj ene de modernaj okcidentaj evoluintaj socioj, kiuj restis neagnoskitaj. <ref name="luke2">{{cite journal|last=Luke|first=Timothy W.|title=Deep ecology: Living as if nature mattered|journal=Organization & Environment|date=June 2002|volume=15|issue=2|pages=178–186|doi=10.1177/10826602015002005|s2cid=145359287}}</ref> Li tiel distingis inter tio, kion li nomis ''profunda'' kaj ''surfaca'' ekologia pensado. Kontraste al la domina utilisma pragmatismo de okcidentaj entreprenoj kaj registaroj, li pledis, ke vera kompreno de la naturo naskus vidpunkton, kiu aprezas la valoron de [[Biodiverseco|biologia diverseco]], komprenante, ke ĉiu vivanta estaĵo dependas de la ekzisto de aliaj estaĵoj en la kompleksa reto de interrilatoj, kiu estas la natura mondo. <ref name="luke2" /> * {{IMDb nomo|0639019}} * [https://nplusonemag.com/online-only/online-only/ecosophy-t-x/ "Ecosophy from T to X"] – article about Arne's philosophy, by Jim Cocola, in n+1 magazine, April 2006 * [https://web.archive.org/web/20050227072658/http://www.sum.uio.no/staff/arnena/ Arne Naess – Ecophilosophy and Ecology] – Page from the University of Oslo with basic information about Arne Næss and his publications from 1936 to 2005 * [https://web.archive.org/web/20000415041253/http://home.att.net/~emurer/texts/nato.htm Jens Bjørneboe: How Arne Næss and I conquered NATO] * [https://web.archive.org/web/20040604151733/http://www.aftenposten.no/fakta/tusenarsskiftet/article448340.ece Photos of Næss's arrest at Mardalsfossen] (in Norwegian) * [http://www.bullfrogfilms.com/catalog/cross.html Crossing the Stones: A Portrait of Arne Naess] * [http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm The Call of the Mountain (transcript)] Archived 21 September 2018 at the Wayback Machine – Transcript of the film The Call of the Mountain on Arne Naess and the Deep Ecology Movement (1997) * {{YouTube|llvnEaLUOac|The Call of the Mountain (excerpts)}} – Excerpts of the film * [https://www.dailymotion.com/video/x8meah_arne-naess_creation The Call of the Mountain (complete)] * [https://openairphilosophy.org OpenAirPhilosophy website] [[Kategorio:Norvegaj sciencistoj]] [[Kategorio:Daŭripovaj aktivuloj]] [[Kategorio:Moralaj filozofoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ekonomia kresko]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] lodtkplhymm7dweyol2e5cp9hfnxerw 9441736 9441733 2026-07-30T09:23:27Z Sj1mor 12103 9441736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo|priskribo=}} '''Arne Dekke Eide NÆSS''', norveglingva prononco &#x5B;ˈɑ̂ːɳə ˈdɛ̂kːə ˈæ̂ɪdə ˈnɛsː&#x5D; (naskiĝis la 27-an de januaro 1912 en Slemdal apud [[Oslo]] &#x2013; mortis la 12-an de januaro 2009 en Oslo) estis norvega filozofo, kiu kreis la terminon "[[profunda ekologio]]", grava intelekta kaj inspira figuro ene de la [[Medioprotekta movado|mediprotekta movado]] de la malfrua dudeka jarcento, kaj produktiva verkisto pri multaj aliaj filozofiaj temoj. <ref>{{cite journal|last=Krabbe|first=Erik C.|title=Arne Næss (1912–2009)|journal=Argumentation|year=2010|volume=24|issue=4|pages=527–530|doi=10.1007/s10503-010-9188-1|id=ProQuest 775562345|doi-access=free}}</ref> Næss citis la libron ''[[Silenta Printempo|Silent Spring]]'' de [[Rachel Carson]] el 1962 kiel ŝlosilan influon en sia vizio de profunda ekologio. Næss kombinis sian ekologian vizion kun gandhia [[senperforto]] kaj plurfoje partoprenis en [[rekta agado]]. Næss asertis, ke dum okcidentaj mediprotektaj grupoj de la frua post-mondmilita periodo levis publikan konscion pri la mediaj problemoj de la tempo, ili plejparte malsukcesis kompreni kaj trakti tion, kion li argumentis esti la subesta kultura kaj filozofia fono de ĉi tiuj problemoj. Næss kredis, ke la media krizo de la dudeka jarcento ekestis pro certaj neesprimitaj filozofiaj antaŭsupozoj kaj sintenoj ene de modernaj okcidentaj evoluintaj socioj, kiuj restis neagnoskitaj. <ref name="luke2">{{cite journal|last=Luke|first=Timothy W.|title=Deep ecology: Living as if nature mattered|journal=Organization & Environment|date=June 2002|volume=15|issue=2|pages=178–186|doi=10.1177/10826602015002005|s2cid=145359287}}</ref> Li tiel distingis inter tio, kion li nomis ''profunda'' kaj ''surfaca'' ekologia pensado. Kontraste al la domina utilisma pragmatismo de okcidentaj entreprenoj kaj registaroj, li pledis, ke vera kompreno de la naturo naskus vidpunkton, kiu aprezas la valoron de [[Biodiverseco|biologia diverseco]], komprenante, ke ĉiu vivanta estaĵo dependas de la ekzisto de aliaj estaĵoj en la kompleksa reto de interrilatoj, kiu estas la natura mondo. <ref name="luke2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0639019}} * [https://nplusonemag.com/online-only/online-only/ecosophy-t-x/ "Ecosophy from T to X"] – artikolo pri la filozofio de Arne, de Jim Cocola, en la revuo n+1, aprilo 2006 * [https://web.archive.org/web/20050227072658/http://www.sum.uio.no/staff/arnena/ Arne Naess – Ekofilosofio kaj Ekologio] – Paĝo de la Universitato de Oslo kun bazaj informoj pri Arne Næss kaj liaj publikaĵoj de 1936 ĝis 2005 * [https://web.archive.org/web/20000415041253/http://home.att.net/~emurer/texts/nato.htm Jens Bjørneboe: How Arne Næss and I conquered NATO] * [https://web.archive.org/web/20040604151733/http://www.aftenposten.no/fakta/tusenarsskiftet/article448340.ece Fotoj de la aresto de Næss ĉe Mardalsfossen] ({{No}}) * [http://www.bullfrogfilms.com/catalog/cross.html Crossing the Stones: A Portrait of Arne Naess] * [http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm ''The Call of the Mountain'' (transkribaĵo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921014343/http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm|date=21 September 2018}} la 21-an de septembro 2018 ĉe la Wayback maŝino – Transskribaĵo de la filmo La Voko de la Monto pri Arne Naess kaj la Profundekologia Movado (1997) * {{YouTube|llvnEaLUOac|The Call of the Mountain (excerpts)}} – Eltiraĵoj el la filmo * [https://www.dailymotion.com/video/x8meah_arne-naess_creation The Call of the Mountain (kompleto)] * [https://openairphilosophy.org Retejo OpenAirPhilosophy] {{Ĝermo|Norvegano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Naess, Arne}} [[Kategorio:Norvegaj filozofoj]] [[Kategorio:Daŭripovaj aktivuloj]] [[Kategorio:Moralaj filozofoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ekonomia kresko]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] htkwu5lhgi8dm77sfe6w3k7i7sxse01 9441737 9441736 2026-07-30T09:23:41Z Sj1mor 12103 9441737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo|priskribo=}} '''Arne Dekke Eide NÆSS''', norveglingva prononco &#x5B;ˈɑ̂ːɳə ˈdɛ̂kːə ˈæ̂ɪdə ˈnɛsː&#x5D; (naskiĝis la 27-an de januaro 1912 en Slemdal apud [[Oslo]] &#x2013; mortis la 12-an de januaro 2009 en Oslo) estis norvega filozofo, kiu kreis la terminon "[[profunda ekologio]]", grava intelekta kaj inspira figuro ene de la [[Medioprotekta movado|mediprotekta movado]] de la malfrua dudeka jarcento, kaj produktiva verkisto pri multaj aliaj filozofiaj temoj. <ref>{{cite journal|last=Krabbe|first=Erik C.|title=Arne Næss (1912–2009)|journal=Argumentation|year=2010|volume=24|issue=4|pages=527–530|doi=10.1007/s10503-010-9188-1|id=ProQuest 775562345|doi-access=free}}</ref> Næss citis la libron ''[[Silenta Printempo|Silent Spring]]'' de [[Rachel Carson]] el 1962 kiel ŝlosilan influon en sia vizio de profunda ekologio. Næss kombinis sian ekologian vizion kun gandhia [[senperforto]] kaj plurfoje partoprenis en [[rekta agado]]. Næss asertis, ke dum okcidentaj mediprotektaj grupoj de la frua post-mondmilita periodo levis publikan konscion pri la mediaj problemoj de la tempo, ili plejparte malsukcesis kompreni kaj trakti tion, kion li argumentis esti la subesta kultura kaj filozofia fono de ĉi tiuj problemoj. Næss kredis, ke la media krizo de la dudeka jarcento ekestis pro certaj neesprimitaj filozofiaj antaŭsupozoj kaj sintenoj ene de modernaj okcidentaj evoluintaj socioj, kiuj restis neagnoskitaj. <ref name="luke2">{{cite journal|last=Luke|first=Timothy W.|title=Deep ecology: Living as if nature mattered|journal=Organization & Environment|date=June 2002|volume=15|issue=2|pages=178–186|doi=10.1177/10826602015002005|s2cid=145359287}}</ref> Li tiel distingis inter tio, kion li nomis ''profunda'' kaj ''surfaca'' ekologia pensado. Kontraste al la domina utilisma pragmatismo de okcidentaj entreprenoj kaj registaroj, li pledis, ke vera kompreno de la naturo naskus vidpunkton, kiu aprezas la valoron de [[Biodiverseco|biologia diverseco]], komprenante, ke ĉiu vivanta estaĵo dependas de la ekzisto de aliaj estaĵoj en la kompleksa reto de interrilatoj, kiu estas la natura mondo. <ref name="luke2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0639019}} * [https://nplusonemag.com/online-only/online-only/ecosophy-t-x/ "Ecosophy from T to X"] – artikolo pri la filozofio de Arne, de Jim Cocola, en la revuo n+1, aprilo 2006 * [https://web.archive.org/web/20050227072658/http://www.sum.uio.no/staff/arnena/ Arne Naess – Ekofilosofio kaj Ekologio] – Paĝo de la Universitato de Oslo kun bazaj informoj pri Arne Næss kaj liaj publikaĵoj de 1936 ĝis 2005 * [https://web.archive.org/web/20000415041253/http://home.att.net/~emurer/texts/nato.htm Jens Bjørneboe: How Arne Næss and I conquered NATO] * [https://web.archive.org/web/20040604151733/http://www.aftenposten.no/fakta/tusenarsskiftet/article448340.ece Fotoj de la aresto de Næss ĉe Mardalsfossen] ({{No}}) * [http://www.bullfrogfilms.com/catalog/cross.html Crossing the Stones: A Portrait of Arne Naess] * [http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm ''The Call of the Mountain'' (transkribaĵo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921014343/http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm|date=21 September 2018}} la 21-an de septembro 2018 ĉe la Wayback maŝino – Transskribaĵo de la filmo La Voko de la Monto pri Arne Naess kaj la Profundekologia Movado (1997) * {{YouTube|llvnEaLUOac|The Call of the Mountain (excerpts)}} – Eltiraĵoj el la filmo * [https://www.dailymotion.com/video/x8meah_arne-naess_creation The Call of the Mountain (kompleto)] * [https://openairphilosophy.org Retejo OpenAirPhilosophy] {{Ĝermo|Norvegano|filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Naess, Arne}} [[Kategorio:Norvegaj filozofoj]] [[Kategorio:Daŭripovaj aktivuloj]] [[Kategorio:Moralaj filozofoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ekonomia kresko]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] hsbddy0jqn1be3ppv3dn69a1mbdyncu 9441744 9441737 2026-07-30T09:27:08Z Sj1mor 12103 9441744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo|priskribo=}} '''Arne Dekke Eide NÆSS''', norveglingva prononco &#x5B;ˈɑ̂ːɳə ˈdɛ̂kːə ˈæ̂ɪdə ˈnɛsː&#x5D; (naskiĝis la 27-an de januaro 1912 en Slemdal apud [[Oslo]] &#x2013; mortis la 12-an de januaro 2009 en Oslo) estis norvega filozofo, kiu kreis la terminon "[[profunda ekologio]]", grava intelekta kaj inspira figuro ene de la [[Medioprotekta movado|mediprotekta movado]] de la malfrua dudeka jarcento, kaj produktiva verkisto pri multaj aliaj filozofiaj temoj. <ref>{{cite journal|last=Krabbe|first=Erik C.|title=Arne Næss (1912–2009)|journal=Argumentation|year=2010|volume=24|issue=4|pages=527–530|doi=10.1007/s10503-010-9188-1|id=ProQuest 775562345|doi-access=free}}</ref> Næss citis la libron ''[[Silenta Printempo|Silent Spring]]'' de [[Rachel Carson]] el 1962 kiel ŝlosilan influon en sia vizio de profunda ekologio. Næss kombinis sian ekologian vizion kun gandhia [[senperforto]] kaj plurfoje partoprenis en [[rekta agado]]. Næss asertis, ke dum okcidentaj mediprotektaj grupoj de la frua post-mondmilita periodo levis publikan konscion pri la mediaj problemoj de la tempo, ili plejparte malsukcesis kompreni kaj trakti tion, kion li argumentis esti la subesta kultura kaj filozofia fono de ĉi tiuj problemoj. Næss kredis, ke la media krizo de la dudeka jarcento ekestis pro certaj neesprimitaj filozofiaj antaŭsupozoj kaj sintenoj ene de modernaj okcidentaj evoluintaj socioj, kiuj restis neagnoskitaj. <ref name="luke2">{{cite journal|last=Luke|first=Timothy W.|title=Deep ecology: Living as if nature mattered|journal=Organization & Environment|date=June 2002|volume=15|issue=2|pages=178–186|doi=10.1177/10826602015002005|s2cid=145359287}}</ref> Li tiel distingis inter tio, kion li nomis ''profunda'' kaj ''surfaca'' ekologia pensado. Kontraste al la domina utilisma pragmatismo de okcidentaj entreprenoj kaj registaroj, li pledis, ke vera kompreno de la naturo naskus vidpunkton, kiu aprezas la valoron de [[Biodiverseco|biologia diverseco]], komprenante, ke ĉiu vivanta estaĵo dependas de la ekzisto de aliaj estaĵoj en la kompleksa reto de interrilatoj, kiu estas la natura mondo. <ref name="luke2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0639019}} * [https://nplusonemag.com/online-only/online-only/ecosophy-t-x/ "Ecosophy from T to X"] – artikolo pri la filozofio de Arne, de Jim Cocola, en la revuo n+1, aprilo 2006 * [https://web.archive.org/web/20050227072658/http://www.sum.uio.no/staff/arnena/ Arne Naess – Ekofilosofio kaj Ekologio] – Paĝo de la Universitato de Oslo kun bazaj informoj pri Arne Næss kaj liaj publikaĵoj de 1936 ĝis 2005 * [https://web.archive.org/web/20000415041253/http://home.att.net/~emurer/texts/nato.htm Jens Bjørneboe: How Arne Næss and I conquered NATO] * [https://web.archive.org/web/20040604151733/http://www.aftenposten.no/fakta/tusenarsskiftet/article448340.ece Fotoj de la aresto de Næss ĉe Mardalsfossen] ({{No}}) * [http://www.bullfrogfilms.com/catalog/cross.html Crossing the Stones: A Portrait of Arne Naess] * [http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm ''The Call of the Mountain'' (transkribaĵo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921014343/http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm|date=21 September 2018}} la 21-an de septembro 2018 ĉe la Wayback maŝino – Transskribaĵo de la filmo La Voko de la Monto pri Arne Naess kaj la Profundekologia Movado (1997) * {{YouTube|llvnEaLUOac|The Call of the Mountain (excerpts)}} – Eltiraĵoj el la filmo * [https://www.dailymotion.com/video/x8meah_arne-naess_creation The Call of the Mountain (kompleto)] * [https://openairphilosophy.org Retejo OpenAirPhilosophy] {{Ĝermo|Norvego|filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Naess, Arne}} [[Kategorio:Norvegaj filozofoj]] [[Kategorio:Daŭripovaj aktivuloj]] [[Kategorio:Moralaj filozofoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ekonomia kresko]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] j4xkecu9mf7d42r1fkhbkfg952g8wmw 9441745 9441744 2026-07-30T09:29:05Z Sj1mor 12103 9441745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo|priskribo=}} '''Arne Dekke Eide NÆSS''', norveglingva prononco &#x5B;ˈɑ̂ːɳə ˈdɛ̂kːə ˈæ̂ɪdə ˈnɛsː&#x5D; (naskiĝis la 27-an de januaro 1912 en Slemdal apud [[Oslo]] &#x2013; mortis la 12-an de januaro 2009 en Oslo) estis norvega filozofo, kiu kreis la terminon "[[profunda ekologio]]", grava intelekta kaj inspira figuro ene de la [[Medioprotekta movado|mediprotekta movado]] de la malfrua dudeka jarcento, kaj produktiva verkisto pri multaj aliaj filozofiaj temoj. <ref>{{cite journal|last=Krabbe|first=Erik C.|title=Arne Næss (1912–2009)|journal=Argumentation|year=2010|volume=24|issue=4|pages=527–530|doi=10.1007/s10503-010-9188-1|id=ProQuest 775562345|doi-access=free}}</ref> Næss citis la libron ''[[Silenta Printempo|Silent Spring]]'' de [[Rachel Carson]] el 1962 kiel ŝlosilan influon en sia vizio de profunda ekologio. Næss kombinis sian ekologian vizion kun gandhia [[senperforto]] kaj plurfoje partoprenis en [[rekta agado]]. Næss asertis, ke dum okcidentaj mediprotektaj grupoj de la frua post-mondmilita periodo levis publikan konscion pri la mediaj problemoj de la tempo, ili plejparte malsukcesis kompreni kaj trakti tion, kion li argumentis esti la subesta kultura kaj filozofia fono de ĉi tiuj problemoj. Næss kredis, ke la media krizo de la dudeka jarcento ekestis pro certaj neesprimitaj filozofiaj antaŭsupozoj kaj sintenoj ene de modernaj okcidentaj evoluintaj socioj, kiuj restis neagnoskitaj. <ref name="luke2">{{cite journal|last=Luke|first=Timothy W.|title=Deep ecology: Living as if nature mattered|journal=Organization & Environment|date=June 2002|volume=15|issue=2|pages=178–186|doi=10.1177/10826602015002005|s2cid=145359287}}</ref> Li tiel distingis inter tio, kion li nomis ''profunda'' kaj ''surfaca'' ekologia pensado. Kontraste al la domina utilisma pragmatismo de okcidentaj entreprenoj kaj registaroj, li pledis, ke vera kompreno de la naturo naskus vidpunkton, kiu aprezas la valoron de [[Biodiverseco|biologia diverseco]], komprenante, ke ĉiu vivanta estaĵo dependas de la ekzisto de aliaj estaĵoj en la kompleksa reto de interrilatoj, kiu estas la natura mondo. <ref name="luke2" /> Kiel [[montgrimpisto]], Næss gvidis la unuan ekspedicion por grimpi [[Tiriĉ Mir]] (7708 m) en 1950. La montoj ĉiam ludis gravan rolon en lia vivo, kaj fakte li pasigis longajn periodojn en sia [[kabano]] ĉe la piedo de la Hallingskarvet- [[montarmasivo]].<ref>Næss, Arne (1989) [1976]. Ecology, Community and Lifestyle: Outline of an Ecosophy. Translated by David Rothenberg. Cambridge, UK; New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511525599. <nowiki>ISBN 0521344069</nowiki>. OCLC 17621528. p. 4.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0639019}} * [https://nplusonemag.com/online-only/online-only/ecosophy-t-x/ "Ecosophy from T to X"] – artikolo pri la filozofio de Arne, de Jim Cocola, en la revuo n+1, aprilo 2006 * [https://web.archive.org/web/20050227072658/http://www.sum.uio.no/staff/arnena/ Arne Naess – Ekofilosofio kaj Ekologio] – Paĝo de la Universitato de Oslo kun bazaj informoj pri Arne Næss kaj liaj publikaĵoj de 1936 ĝis 2005 * [https://web.archive.org/web/20000415041253/http://home.att.net/~emurer/texts/nato.htm Jens Bjørneboe: How Arne Næss and I conquered NATO] * [https://web.archive.org/web/20040604151733/http://www.aftenposten.no/fakta/tusenarsskiftet/article448340.ece Fotoj de la aresto de Næss ĉe Mardalsfossen] ({{No}}) * [http://www.bullfrogfilms.com/catalog/cross.html Crossing the Stones: A Portrait of Arne Naess] * [http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm ''The Call of the Mountain'' (transkribaĵo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921014343/http://www.naturearteducation.org/R/Artikelen/CalloftheMountain.htm|date=21 September 2018}} la 21-an de septembro 2018 ĉe la Wayback maŝino – Transskribaĵo de la filmo La Voko de la Monto pri Arne Naess kaj la Profundekologia Movado (1997) * {{YouTube|llvnEaLUOac|The Call of the Mountain (excerpts)}} – Eltiraĵoj el la filmo * [https://www.dailymotion.com/video/x8meah_arne-naess_creation The Call of the Mountain (kompleto)] * [https://openairphilosophy.org Retejo OpenAirPhilosophy] {{Ĝermo|Norvego|filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Naess, Arne}} [[Kategorio:Norvegaj filozofoj]] [[Kategorio:Daŭripovaj aktivuloj]] [[Kategorio:Moralaj filozofoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ekonomia kresko]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] g4k2i14shdg7x23kvryl03weqmucz7s 1 950807 9441735 2026-07-30T09:22:42Z Moldur 2507 Kreis novan paĝon kun "== Foto == La persono en la foto estas pli probable Lotty Malach, ne li, laŭ la donita fonto. - ~~~~" 9441735 wikitext text/x-wiki == Foto == La persono en la foto estas pli probable Lotty Malach, ne li, laŭ la donita fonto. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:22, 30 jul. 2026 (UTC) cmb9dxbnv2mc9tfj9x8vheksva90rnb 0 950808 9441739 2026-07-30T09:25:15Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Arne Næss]] 9441739 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arne Næss]] gmaentwvjj7hfv40php1r0g1vxgrgg0 0 950809 9441766 2026-07-30T10:39:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:hu:Special:Redirect/revision/29238786|Bencsik András]]" 9441766 wikitext text/x-wiki '''András BENCSIK "Bubu"''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1951]] en [[Budapeŝto]]) estas hungara dekstrula konservativa amaskomunikilaro, ĵurnalisto kaj gazetredaktisto. == Verkoj == * ''Jó tanács kezdő házasoknak / Köd''; Szépirodalmi, Bp., 1986 * ''KEEC – A Nagy Világ-Regatta''; Idegenforgalmi Propaganda és Kiadó Vállalat, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (J. T. Chipendale álnéven, Thomas Chippendale angol műbútorasztalos után)<ref name="Partizán3">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Örök Magyarország''; Magyar Ház–Artamondo, Bp–Budajenő, 1999 (''Magyar Ház könyvek'', 17.) * ''Érintés. Bencsik István művészete''; Kard és Jogar, Bp., 2001 * ''Nácik vörös szegfűvel''; Artamondo, Bp., 2002 * ''Fordul a szél''; Artamondo Kft., Bp., 2003 * ''Bin Laden sikeres elefántjai''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. A Szent Korona legendás története; Artamondo kiadó, Bp. 2024. * Attila Ravennában; színmű; Újszínház, Bp. 2026. * ''Bona konsilo por novgeedzoj / Köd''; Fikcio, Bp., 1986 * ''KEEC – La Granda Monda Regatto''; Turisma Propagando kaj Eldonejo, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (sub la pseŭdonimo JT Chippendale, laŭ la angla meblisto Thomas Chippendale)<ref name="Partizán">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Eterna Hungario''; Hungara Domo–Artamondo, Bp–Budagenő, 1999 ( ''Magyar House Books'', 17.) * ''Tuŝo.'' ''La arto de István Bencsik''; Glavo kaj Jogar, Episkopo., 2001 * ''Nazioj kun ruĝaj diantoj''; Artamondo, Bp., 2002 * ''La vento turniĝas''; Artamondo Ltd., Budapeŝto., 2003 * ''La Sukcesaj Elefantoj de Bin Laden''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. La legenda rakonto pri la Sankta Krono; Eldonejo Artamondo, Bp. 2024. * Atila en Raveno; ludi; Újszínház, Bp. 2026. * [https://web.archive.org/web/20160304114153/http://www.unioscsatlakozas.hu/ve/j51/j51-iwqbOwNf-DikAiw7CBMMsLhUbc.htm Profilpaĝo de kandidato András Bencsik], uniostszállás.hu [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] 5roq2754kiz60lsh710zt4klmw6gzck 9441768 9441766 2026-07-30T10:40:15Z Sj1mor 12103 9441768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''András BENCSIK "Bubu"''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1951]] en [[Budapeŝto]]) estas hungara dekstrula konservativa amaskomunikilaro, ĵurnalisto kaj gazetredaktisto. == Verkoj == * ''Jó tanács kezdő házasoknak / Köd''; Szépirodalmi, Bp., 1986 * ''KEEC – A Nagy Világ-Regatta''; Idegenforgalmi Propaganda és Kiadó Vállalat, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (J. T. Chipendale álnéven, Thomas Chippendale angol műbútorasztalos után)<ref name="Partizán3">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Örök Magyarország''; Magyar Ház–Artamondo, Bp–Budajenő, 1999 (''Magyar Ház könyvek'', 17.) * ''Érintés. Bencsik István művészete''; Kard és Jogar, Bp., 2001 * ''Nácik vörös szegfűvel''; Artamondo, Bp., 2002 * ''Fordul a szél''; Artamondo Kft., Bp., 2003 * ''Bin Laden sikeres elefántjai''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. A Szent Korona legendás története; Artamondo kiadó, Bp. 2024. * Attila Ravennában; színmű; Újszínház, Bp. 2026. * ''Bona konsilo por novgeedzoj / Köd''; Fikcio, Bp., 1986 * ''KEEC – La Granda Monda Regatto''; Turisma Propagando kaj Eldonejo, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (sub la pseŭdonimo JT Chippendale, laŭ la angla meblisto Thomas Chippendale)<ref name="Partizán">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Eterna Hungario''; Hungara Domo–Artamondo, Bp–Budagenő, 1999 ( ''Magyar House Books'', 17.) * ''Tuŝo.'' ''La arto de István Bencsik''; Glavo kaj Jogar, Episkopo., 2001 * ''Nazioj kun ruĝaj diantoj''; Artamondo, Bp., 2002 * ''La vento turniĝas''; Artamondo Ltd., Budapeŝto., 2003 * ''La Sukcesaj Elefantoj de Bin Laden''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. La legenda rakonto pri la Sankta Krono; Eldonejo Artamondo, Bp. 2024. * Atila en Raveno; ludi; Újszínház, Bp. 2026. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160304114153/http://www.unioscsatlakozas.hu/ve/j51/j51-iwqbOwNf-DikAiw7CBMMsLhUbc.htm Profilpaĝo de kandidato András Bencsik], uniostszállás.hu {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bencsik, Andras}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] nxm46fz9r5ezt5les2ka8y984ie1gvx 9441769 9441768 2026-07-30T10:40:34Z Sj1mor 12103 /* Verkoj */ 9441769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''András BENCSIK "Bubu"''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1951]] en [[Budapeŝto]]) estas hungara dekstrula konservativa amaskomunikilaro, ĵurnalisto kaj gazetredaktisto. == Verkoj == <!-- * ''Jó tanács kezdő házasoknak / Köd''; Szépirodalmi, Bp., 1986 * ''KEEC – A Nagy Világ-Regatta''; Idegenforgalmi Propaganda és Kiadó Vállalat, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (J. T. Chipendale álnéven, Thomas Chippendale angol műbútorasztalos után)<ref name="Partizán3">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Örök Magyarország''; Magyar Ház–Artamondo, Bp–Budajenő, 1999 (''Magyar Ház könyvek'', 17.) * ''Érintés. Bencsik István művészete''; Kard és Jogar, Bp., 2001 * ''Nácik vörös szegfűvel''; Artamondo, Bp., 2002 * ''Fordul a szél''; Artamondo Kft., Bp., 2003 * ''Bin Laden sikeres elefántjai''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. A Szent Korona legendás története; Artamondo kiadó, Bp. 2024. * Attila Ravennában; színmű; Újszínház, Bp. 2026. --> * ''Bona konsilo por novgeedzoj / Köd''; Fikcio, Bp., 1986 * ''KEEC – La Granda Monda Regatto''; Turisma Propagando kaj Eldonejo, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (sub la pseŭdonimo JT Chippendale, laŭ la angla meblisto Thomas Chippendale)<ref name="Partizán">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Eterna Hungario''; Hungara Domo–Artamondo, Bp–Budagenő, 1999 ( ''Magyar House Books'', 17.) * ''Tuŝo.'' ''La arto de István Bencsik''; Glavo kaj Jogar, Episkopo., 2001 * ''Nazioj kun ruĝaj diantoj''; Artamondo, Bp., 2002 * ''La vento turniĝas''; Artamondo Ltd., Budapeŝto., 2003 * ''La Sukcesaj Elefantoj de Bin Laden''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. La legenda rakonto pri la Sankta Krono; Eldonejo Artamondo, Bp. 2024. * Atila en Raveno; ludi; Újszínház, Bp. 2026. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160304114153/http://www.unioscsatlakozas.hu/ve/j51/j51-iwqbOwNf-DikAiw7CBMMsLhUbc.htm Profilpaĝo de kandidato András Bencsik], uniostszállás.hu {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bencsik, Andras}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] guut10eu31thcoadd50gax1vptm03vv 9441795 9441769 2026-07-30T11:27:01Z Sj1mor 12103 Atilo, reĝo de la skitoj 9441795 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''András BENCSIK "Bubu"''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1951]] en [[Budapeŝto]]) estas hungara dekstrula konservativa amaskomunikilaro, ĵurnalisto kaj gazetredaktisto. == Verkoj == <!-- * ''Jó tanács kezdő házasoknak / Köd''; Szépirodalmi, Bp., 1986 * ''KEEC – A Nagy Világ-Regatta''; Idegenforgalmi Propaganda és Kiadó Vállalat, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (J. T. Chipendale álnéven, Thomas Chippendale angol műbútorasztalos után)<ref name="Partizán3">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Örök Magyarország''; Magyar Ház–Artamondo, Bp–Budajenő, 1999 (''Magyar Ház könyvek'', 17.) * ''Érintés. Bencsik István művészete''; Kard és Jogar, Bp., 2001 * ''Nácik vörös szegfűvel''; Artamondo, Bp., 2002 * ''Fordul a szél''; Artamondo Kft., Bp., 2003 * ''Bin Laden sikeres elefántjai''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. A Szent Korona legendás története; Artamondo kiadó, Bp. 2024. * Attila Ravennában; színmű; Újszínház, Bp. 2026. --> * ''Bona konsilo por novgeedzoj / Köd''; Fikcio, Bp., 1986 * ''KEEC – La Granda Monda Regatto''; Turisma Propagando kaj Eldonejo, Bp., 1988 {{ISBN|963-316-183-5}} (sub la pseŭdonimo JT Chippendale, laŭ la angla meblisto Thomas Chippendale)<ref name="Partizán">{{Cite journal|title=„Egy árulóban bízik a fél ország. Gratulálok. Nagyon hülyék” - Bencsik András|url=https://www.youtube.com/watch?v=brvJOPIbmnU|date=2025-06-24|accessdate=2025-07-20|last=Partizán}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekultura.hu/olvasnivalo/ajanlok/cikk/2004-02-24/j-t-chipendale-keec-a-nagy-vilag-regatta|title=J. T. Chipendale: KEEC, A Nagy Világ-regatta|accessdate=2012|author=Mezei Attila|date=2004-02-24|work=ajánlók|publisher=ekultura.hu|language=magyar}}</ref> * ''Eterna Hungario''; Hungara Domo–Artamondo, Bp–Budagenő, 1999 ( ''Magyar House Books'', 17.) * ''Tuŝo.'' ''La arto de István Bencsik''; Glavo kaj Jogar, Episkopo., 2001 * ''Nazioj kun ruĝaj diantoj''; Artamondo, Bp., 2002 * ''La vento turniĝas''; Artamondo Ltd., Budapeŝto., 2003 * ''La Sukcesaj Elefantoj de Bin Laden''; Kárpáti Ház, Bp., 2004 * Aurum Coronarium. La legenda rakonto pri la Sankta Krono; Eldonejo Artamondo, Bp. 2024. * Atila en Raveno; ludi; Újszínház, Bp. 2026. == En Esperanto aperis == * [[Atilo, reĝo de la skitoj]], du-akta teatraĵo, bitlibro. Tradukita de [[Jozefo Horváth]], Eldonita de la [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160304114153/http://www.unioscsatlakozas.hu/ve/j51/j51-iwqbOwNf-DikAiw7CBMMsLhUbc.htm Profilpaĝo de kandidato András Bencsik], uniostszállás.hu {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bencsik, Andras}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] ipds5ihqe0s8mb7oyequghqdgq9q4xw 0 950810 9441774 2026-07-30T10:50:27Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto libro}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas legendo en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazaĵas en septembro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter Raven..." 9441774 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas legendo en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazaĵas en septembro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La teatraĵo emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la ariana ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna Odoakero) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de venĝemo kaj funebro. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa ĉaso de cervo. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel spionon, sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne Catalaunum), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la senato kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de Jesuo kaj la Beata Virgulino, kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel oferon. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela konstelacio Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la fino de la mondo. La verko miksas historian renkontiĝon de Atilo kaj papo Leono la 1-a kun nibelunga motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri religio, potenco kaj destino. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca ŝamano aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela koĉero, kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro (Ursa Maior). * '''Atanazio''' — Ariana ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''Odoakero''' — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. f6r679vllelr2end18rhx8gecan8bmd 9441778 9441774 2026-07-30T10:58:25Z Sj1mor 12103 9441778 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazaĵas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de venĝemo kaj funebro. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa ĉaso de cervo. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel spionon, sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la senato kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel oferon. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela konstelacio Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la fino de la mondo. La verko miksas historian renkontiĝon de Atilo kaj papo Leono la 1-a kun nibelunga motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. Ekzemple: En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” En la dialogo: „Mia filo Odoakero” En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. 6lcq614k5bgtcr9jovyfj3pt5n24wuc 9441779 9441778 2026-07-30T10:59:32Z Sj1mor 12103 9441779 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazaĵas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de venĝemo kaj funebro. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa ĉaso de cervo. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel spionon, sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la senato kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel oferon. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela konstelacio Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la fino de la mondo. La verko miksas historian renkontiĝon de Atilo kaj papo Leono la 1-a kun nibelunga motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. <br> Ekzemple: <br> En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” <br> En la dialogo: „Mia filo Odoakero” <br> En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” <br> La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} 8trgk5sgb52vrzryozgos72dxat681x 9441780 9441779 2026-07-30T11:02:58Z Sj1mor 12103 /* Intrigo */ 9441780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazaĵas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. La verko miksas historian renkontiĝon de [[Atilo la Huno|Atilo]] kaj [[papo Leono la 1-a]] kun [[Nibelunga sagao|nibelunga]] motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de [[Venĝo|venĝemo]] kaj [[funebro]]. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa [[ĉasado]] de [[cervo]]. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel [[Spiono|spionon]], sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la [[Romia senato|senato]] kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel [[Oferado|oferon]]. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela [[konstelacio]] Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la [[fino de la mondo]]. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. <br> Ekzemple: <br> En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” <br> En la dialogo: „Mia filo Odoakero” <br> En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” <br> La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} 5t4adp3mu5dhd3cc935gfcov9r51fez 9441782 9441780 2026-07-30T11:06:35Z Sj1mor 12103 9441782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. La verko miksas historian renkontiĝon de [[Atilo la Huno|Atilo]] kaj [[papo Leono la 1-a]] kun [[Nibelunga sagao|nibelunga]] motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de [[Venĝo|venĝemo]] kaj [[funebro]]. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa [[ĉasado]] de [[cervo]]. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel [[Spiono|spionon]], sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la [[Romia senato|senato]] kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel [[Oferado|oferon]]. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela [[konstelacio]] Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la [[fino de la mondo]]. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. <br> Ekzemple: <br> En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” <br> En la dialogo: „Mia filo Odoakero” <br> En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” <br> La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} 9y1p7bx4jek59dgrnkr1bra46n5zvvp 9441798 9441782 2026-07-30T11:30:40Z Sj1mor 12103 9441798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|ISBN=978-963-571-546-6}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. La verko miksas historian renkontiĝon de [[Atilo la Huno|Atilo]] kaj [[papo Leono la 1-a]] kun [[Nibelunga sagao|nibelunga]] motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de [[Venĝo|venĝemo]] kaj [[funebro]]. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa [[ĉasado]] de [[cervo]]. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel [[Spiono|spionon]], sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la [[Romia senato|senato]] kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel [[Oferado|oferon]]. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela [[konstelacio]] Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la [[fino de la mondo]]. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. <br> Ekzemple: <br> En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” <br> En la dialogo: „Mia filo Odoakero” <br> En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” <br> La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} j1t8wsv7qnvrcb55w4dnwj6od8iuimz 9441799 9441798 2026-07-30T11:34:29Z Sj1mor 12103 9441799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|ISBN=978-963-571-546-6}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. La verko miksas historian renkontiĝon de [[Atilo la Huno|Atilo]] kaj [[papo Leono la 1-a]] kun [[Nibelunga sagao|nibelunga]] motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. Jen la intrigresumo:<blockquote>En la jaro 452 Atilo, la huna reĝo ekirigis kampanjon kontraŭ Romo. La papo Leono la 1a iris al li renkonte sen armita akompano. Li sukcesis instigi la reĝon returni sin. La evento ligiĝas kun la hungara, t.n. Sankta Krono, kies misteran historion la aŭtoro klopodas klarigi.</blockquote> == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de [[Venĝo|venĝemo]] kaj [[funebro]]. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa [[ĉasado]] de [[cervo]]. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel [[Spiono|spionon]], sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la [[Romia senato|senato]] kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel [[Oferado|oferon]]. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela [[konstelacio]] Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la [[fino de la mondo]]. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. <br> Ekzemple: <br> En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” <br> En la dialogo: „Mia filo Odoakero” <br> En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” <br> La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://libro.ee/file.php?id=4481 Senpage elŝutebla]. Titolpaĝo: Jozefo Horvath (sceno el la usona-litova filmo “Atilo, la skurĝo de Dio” kun G. Butler) n1tjaplr7xcxni9wuw1zhymdkon33ny 9441800 9441799 2026-07-30T11:38:23Z Sj1mor 12103 9441800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|ISBN=978-963-571-546-6|paĝoj=128}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. La verko miksas historian renkontiĝon de [[Atilo la Huno|Atilo]] kaj [[papo Leono la 1-a]] kun [[Nibelunga sagao|nibelunga]] motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. Jen la intrigresumo:<blockquote>En la jaro 452 Atilo, la huna reĝo ekirigis kampanjon kontraŭ Romo. La papo Leono la 1a iris al li renkonte sen armita akompano. Li sukcesis instigi la reĝon returni sin. La evento ligiĝas kun la hungara, t.n. Sankta Krono, kies misteran historion la aŭtoro klopodas klarigi. András Bencsik estas ĵurnalisto, verkisto, amaskomunika influulo, [[gazetposedanto]] kaj [[ĉefredaktoro]]. Li faris multajn esplorojn pri la hungara Sankta Krono. Siajn rezultojn li resumis en la volumo “Aurum Coronarium”. La volumo, por ni hungaroj, estas grava pro du kialoj: ĝi vortumas liajn esplorojn pri la konsekra hungara krono, unu el la plej malnovaj kronoj en la mondo, kaj ĝi enhavas lian draman vizion pri la potenca huna reĝo. La hungara-huna kunvivado kaj parenceco, krome la huna deveno de la reĝoj de la [[Árpád-dinastio|Árpád-domo]] hodiaŭ jam estas pruvita fakto. La memoro pri Atilo, depende de la donitaj cirkonstancoj, konserviĝis diverse en la mondo, interalie, en la [[Kanto de la Nibelungoj]] aŭ en [[Vikingoj|vikingaj]] [[Sagao|sagaoj]]. Retoro Priskos, kiu plurfoje vizitis lin kiel delegito, ĉiuokaze priskribas lin kiel kleran, saĝan kaj moderan homon. La vera demando de la [[dramo]] estas, kio povis instigi ĉi tiun potencan reĝon, la preskaŭ senliman reganton de la tiama mondo, ke pro la peto de la maljuna papo Leono, kiu alvenis sen armita [[eskorto]], li returnu sin kun siaj triumfaj trupoj, domaĝante Romon, la bastionon de la roma kristanismo, de la detruo, decidante samtempe la sorton de la roma kaj la ariana kristanismoj, kaj ne laste determinante tiun de la krono de la legenda reĝo [[Nimrod|Nimrodo]], la misterplena hungara Sankta Krono. Lirika parto de la dramo estas la disfloranta amo inter Atilo kaj Krimhildo.</blockquote> == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de [[Venĝo|venĝemo]] kaj [[funebro]]. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa [[ĉasado]] de [[cervo]]. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel [[Spiono|spionon]], sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la [[Romia senato|senato]] kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel [[Oferado|oferon]]. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela [[konstelacio]] Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la [[fino de la mondo]]. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. <br> Ekzemple: <br> En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” <br> En la dialogo: „Mia filo Odoakero” <br> En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” <br> La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://libro.ee/file.php?id=4481 Senpage elŝutebla]. Titolpaĝo: Jozefo Horvath (sceno el la usona-litova filmo “Atilo, la skurĝo de Dio” kun G. Butler) m75w1ue3u7ona43t9qys1zwxpmf8z7t 9441801 9441800 2026-07-30T11:42:23Z Sj1mor 12103 9441801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|ISBN=978-963-571-546-6|paĝoj=128}} '''Atilo, reĝo de la skitoj''' estas [[legendo]] en du aktoj de [[András Bencsik]] (originala hungara titolo ''Attila, a szkíták királya'', eldonita en 2024 en la volumo ''Aurum Coronarium''; Esperanta traduko de [[Jozefo Horvath]], eldonita kiel [[bitlibro]] far de [[Hungaria Esperanto-Asocio]], 2026). La teatraĵo okazas en septembro de la jaro [[452]], unue en la hunua tendaro ĉe la rivero Sieve (nordoriente de [[Florenco]], duonvoje inter [[Raveno]] kaj [[Romo]]), poste sur la [[placo]] kaj en la preĝejo [[Sankta Apolinaro de Raveno]]. La [[teatraĵo]] emfazas la legendan kontinuiton inter [[skitoj]], [[hunoj]] kaj [[hungaroj]], la mistikan originon de la hungara Sankta Krono kaj la rolon de Atilo kiel savanto de [[katolikismo]]. La verko miksas historian renkontiĝon de [[Atilo la Huno|Atilo]] kaj [[papo Leono la 1-a]] kun [[Nibelunga sagao|nibelunga]] motivaro, skita-hunua-hungara kontinuo, mistikajn elementojn pri la Sankta Krono kaj Mandylion, kaj filozofiajn dialogojn pri [[religio]], [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[destino]]. Atilo aperas ne nur kiel skurĝo de Dio, sed kiel savanto de katolikismo kaj fondinto de la hungara nacia misio. Jen la intrigresumo:<blockquote>En la jaro 452 Atilo, la huna reĝo ekirigis kampanjon kontraŭ Romo. La papo Leono la 1a iris al li renkonte sen armita akompano. Li sukcesis instigi la reĝon returni sin. La evento ligiĝas kun la hungara, t.n. Sankta Krono, kies misteran historion la aŭtoro klopodas klarigi. András Bencsik estas ĵurnalisto, verkisto, amaskomunika influulo, [[gazetposedanto]] kaj [[ĉefredaktoro]]. Li faris multajn esplorojn pri la hungara Sankta Krono. Siajn rezultojn li resumis en la volumo “Aurum Coronarium”. La volumo, por ni hungaroj, estas grava pro du kialoj: ĝi vortumas liajn esplorojn pri la konsekra hungara krono, unu el la plej malnovaj kronoj en la mondo, kaj ĝi enhavas lian draman vizion pri la potenca huna reĝo. La hungara-huna kunvivado kaj parenceco, krome la huna deveno de la reĝoj de la [[Árpád-dinastio|Árpád-domo]] hodiaŭ jam estas pruvita fakto. La memoro pri Atilo, depende de la donitaj cirkonstancoj, konserviĝis diverse en la mondo, interalie, en la [[Kanto de la Nibelungoj]] aŭ en [[Vikingoj|vikingaj]] [[Sagao|sagaoj]]. Retoro Priskos, kiu plurfoje vizitis lin kiel delegito, ĉiuokaze priskribas lin kiel kleran, saĝan kaj moderan homon. La vera demando de la [[dramo]] estas, kio povis instigi ĉi tiun potencan reĝon, la preskaŭ senliman reganton de la tiama mondo, ke pro la peto de la maljuna papo Leono, kiu alvenis sen armita [[eskorto]], li returnu sin kun siaj triumfaj trupoj, domaĝante Romon, la bastionon de la roma kristanismo, de la detruo, decidante samtempe la sorton de la roma kaj la ariana kristanismoj, kaj ne laste determinante tiun de la krono de la legenda reĝo [[Nimrod|Nimrodo]],<ref>Giganto Menróth (''Menrot gygans''), filo de Thana, ido de [[Jafet]], legenda aŭ vera prapatro kaj reganto de la hungaroj, en la verko de Simon Kézai ([[d:Q1070134]]) - ''Gesta Hunnorum et Hungarorum'' (Agoj de la hunoj kaj hungaroj). - János Ladó, Ágnes Bíró. Hungara familinoma libro. Budapeŝto: Eldonejo Vince. {{ISBN|963-9069-72-8}} (2005) 91 paĝoj.</ref> la misterplena hungara Sankta Krono. Lirika parto de la dramo estas la disfloranta amo inter Atilo kaj Krimhildo.</blockquote> == Intrigo == La teatraĵo malfermiĝas per la legenda ŝamano Gencelo, kiu recitas poemon pri nombroj (el Attila József) kaj admonas la publikon al unueco. En la tendaro de Atilo, la romiaj ekskonsulo Genadio Avieno kaj eksprefekto Memio Emilio Trigecio alportas misteran keston (oficiale “bagatelaĵojn” kaj donacojn) kiel parton de la delegacio de [[Papo Leono la 1-a|papo Leono]]. La skita komandanto Soardo malkovras, ke la kesto entenas eksterordinare valoran, lumantan objekton (la Sanktan Kronon / ''aurum coronarium''), kaj prenas ĝin en sian tendon. Samtempe la [[Arianismo|ariana]] ĉefepiskopo Atanazio de Raveno konspiras kun la skira reganto Edekono (patro de la juna [[Odoakro|Odoakero]]) por malhelpi renkontiĝon inter Atilo kaj papo Leono, ekstermi la katolikojn kaj sekurigi arianan regadon. Atanazio promesas al Edekono politikajn avantaĝojn post la morto de Valentiniano la 3-a. La burgunda princino Krimhildo (vidvino de [[Sigfrido]] el la [[Kanto de la Nibelungoj]]) kaj ŝia frato Guntero alvenas por peti subtenon de Atilo kontraŭ la murdintoj de Sigfrido; Krimhildo estas obsedita de [[Venĝo|venĝemo]] kaj [[funebro]]. Atilo aperas en simpla, polvokovrita ĉasista vesto, laca post malsukcesa [[ĉasado]] de [[cervo]]. Li interparolas kun Krimhildo kaj Guntero; la renkontiĝo vekas en ŝi subitan amon, kiu delokigas la memoron de Sigfrido. Poste okazas konfliktoj: Atanazio ordonas kapti Avienon kiel [[Spiono|spionon]], sed Soardo intervenas kun arkistoj kaj devigas la ravenajn soldatojn demeti armilojn. Papo Leono alvenas sola (kun sia “terpom-nazo” menciita de Soardo) kaj fine renkontas Atilon. La centra dialogo inter Atilo kaj Leono okupas grandan parton de la unua akto. Ili diskutas pri dioj (la skita Sinjoro de la Ĉieloj / Filo de la Blanka Ĉevalo / sankta falko kontraŭ la kristana Triunuo), la sabro de Dio (trovita sen rustaĵo), la batalo ĉe Mauriacum (ne ''Catalaunum''), la murdo de Aecio, la degenero de Romo, kaj la diferenco inter ''homousion'' kaj ''homoiusion''. Atilo deklaras sian intencon elpeli la katolikojn el Romo post Raveno kaj instali arianan kristanismon, sed la interparolo malkaŝas reciprokan respekton kaj filozofian profundon. Leono legas la peton de la [[Romia senato|senato]] kaj popolo de Romo pri indulgo. En la dua akto, dum festeno, Atilo kaj Krimhildo konfesas reciprokan amon ĉe la unua rigardo; li nomas ŝin Ildiko kaj promesas al ŝi la mondon. La kesto estas malkaŝita kiel la Sankta Krono, legende originanta de Nimrodo, konservita de magoj kaj uzita de la tri orientaj magoj por konsekri la infanan Jesuon. En la preĝejo Sankta Apolinaro la krono kaj la ''Mandylion'' (vera portreto de Jesuo) estas uzataj por restarigi autentikan kristanan ikonografion (Jesuo kun krucbenda krono anstataŭ aliaj bildigoj). Atilo rezignas pri la detruo de Romo kaj la arianigo de Eŭropo. Li konsideras sian mision finiĝinta: li savas katolikismon de arianismo, ordonas al sia filo Ĉaba kaj al Soardo rekonduki la armeon hejmen al la Karpata baseno (Sikambrio / Buda), setligi la popolon de Hunor kaj Magor sub protekto de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] kaj la [[Beata Virgulino]], kaj gardi la Sanktan Kronon por estontaj apostoloj reĝoj. Li benas Ĉaban per la krono kaj adiaŭas Soardon kiel amikon. Edekono alportas oran kalikon (pretendante, ke ĝi estas donaco de Leono) kun venenita vino. Malgraŭ avertoj de Guntero, Krimhildo kaj aliaj, Atilo trinkas ĝin konscie kiel [[Oferado|oferon]]. La mago Gencelo aperas kun ĉiela ĉaro (la stela [[konstelacio]] Ursa Maior / Ĉaro de Gencelo), revivigas Atilon kaj Krimhildon, kaj forportas ilin al la ĉielo. La ĉeestantoj vekas sin; Leono kaj Soardo interpretas la eventon kiel supreniron. Edekono estas lasita foriri kun malbeno. La teatraĵo fermiĝas per la aserto, ke la legendoj pri nazosango aŭ veneno de la edzino estas mensogaj, kaj ke la Sankta Krono protektos la hungaran popolon ĝis la [[fino de la mondo]]. == Listo de roluloj == * '''[[Atilo la Huno|Atilo]]''' — Reĝo de la skitoj (hunoj, hungaroj ktp.), “skurĝo de Dio”, mondreganto. Filozofema, kuraĝa, lacigita de potenco; enamiĝas al Krimhildo, rezignas pri [[konkero de Romo]] kaj oferis sin por la estonteco de sia popolo kaj de kristana Eŭropo. * '''[[Leono la 1-a|Leono]]''' — Papo ([[episkopo de Romo]]). Saĝa, kuraĝa maljunulo, kiu venas sen granda eskorto; dialogas profunde kun Atilo kaj akiras de li la protekton de katolika kristanismo kaj la legendon de la Sankta Krono. * '''Gencelo''' — Legendeca [[ŝamano]] aŭ mago, lasta membro de la ordeno de la magoj. Malfermas la teatraĵon, reaperas fine kiel ĉiela [[koĉero]], kiu forportas Atilon kaj Krimhildon en stela ĉaro ([[Ursa Major|''Ursa Maior'']]). * '''[[Atanazio]]''' — [[Arianismo|Ariana]] ĉefepiskopo de Raveno. Fanatika, intrigema, konspiras por ekstermi katolikojn kaj sekurigi arianan regadon; instigas murdon de Leono. * '''Soardo''' — Skita komandanto, konfidenculo kaj unua kapitano de Atilo (el la gento Aba). Brava, rekta, fidela; gardas la kronon kaj ricevas la taskon helpi Ĉaban hejmeniri. * '''Prospero Tiro''' — Sekretario de papo Leono. Historia figuro, kiu registras la eventojn. * '''Genadio Avieno''' — Romia ekskonsulo el la papa akompano. Eleganta, humura, lojala; unu el la alportantoj de la kesto; havas praulan ligon al Corvinus. * '''Memio Emilio Trigecio''' — Romia eksprefekto el la papa akompano. Kunulo de Avieno, helpas transporti la donacon. * '''Edekono''' — Skira reganto, kortegano de Atilo, patro de Odoakero. Ambicia, duobla aganto (iam akceptis oron de Teodozio por murdi Atilon); alportas la venenitan kalikon. * '''[[Odoakro|Odoakero]]''' <ref>En la teatraĵo (kaj en la personlisto sur paĝo 4, kaj en la dialogoj, kaj en la piednoto) la nomo estas konstante skribita '''Odoakero'''. <br> Ekzemple: <br> En la listo de PERSONOJ: „Odoakero … infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono” <br> En la dialogo: „Mia filo Odoakero” <br> En la piednoto: „Odoakero (433-493): ĝermandevena militestro…” <br> La formo „Odoakro” ne aperas en la teksto.</ref> — Infano ĉ. dek-jara, filo de Edekono. Historia estonta reĝo de Italio; aperas kiel knabo. * '''Krimhildo''' (ankaŭ Hildo / Ildo / Ildiko) — Vidvino de Sigfrido el la *Kanto de la Nibelungoj*, burgunda princino. Obsedita de venĝemo kaj funebro; enamiĝas al Atilo ĉe la unua rigardo kaj iĝas lia edzino; leviĝas kun li al la ĉielo. * '''Guntero''' — Frato de Krimhildo, burgunda princo. Protektas sian fratinon, provas mildigi ŝian venĝemon, averas pri la veneno. * '''Ĉaba''' — Filo de reĝo Atilo. Mute ĝis la fino; ricevas la benon de la Sankta Krono kaj la taskon rekonduki la popolon hejmen al la Karpata baseno. * '''Soldatoj, gvardianoj, pastroj, popolo''' — Hunua armeo, ravenaj soldatoj, festenantaro ktp. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://libro.ee/file.php?id=4481 Senpage elŝutebla]. Titolpaĝo: Jozefo Horvath (sceno el la usona-litova filmo “Atilo, la skurĝo de Dio” kun G. Butler) 4oycctz3isax9p377wwd95xruc1squd 1 950811 9441781 2026-07-30T11:05:44Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|07lumich}} Dankon pro viaj penoj konstrui tiun ĉi novan tekston. Mi momente havas tri konsilojn: # Romiaj nombroj en normalaj esperantaj tekstoj ne kutimas, simple ĉar ili estas malpli tutmondaj ol la arabaj nombroj, do estas 13-a jarcento, ne XIII-a jarcento. Simile eĉ pri britaj tekstoj kutime ne estas longeco en coloj sed en centimetroj, ĉar centimetro estas la pli internacia unuo, kaj Esperanto volas esti plej internacia. # Franclingvaj ligiloj kiel C..." 9441781 wikitext text/x-wiki {{re|07lumich}} Dankon pro viaj penoj konstrui tiun ĉi novan tekston. Mi momente havas tri konsilojn: # Romiaj nombroj en normalaj esperantaj tekstoj ne kutimas, simple ĉar ili estas malpli tutmondaj ol la arabaj nombroj, do estas 13-a jarcento, ne XIII-a jarcento. Simile eĉ pri britaj tekstoj kutime ne estas longeco en coloj sed en centimetroj, ĉar centimetro estas la pli internacia unuo, kaj Esperanto volas esti plej internacia. # Franclingvaj ligiloj kiel [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] tutcerte ekster la franca vikipedio ne funkcias, # kaj novan ĉapitron oni devas aldoni tuj post la antaŭa ĉapitro, kaj antaŭ la "paĝomalsupro", do (cetere en ĝuste tiu sinsekvo) la ĉapitroj "Referencoj", "Vidi ankaŭ", "eksteraj ligiloj", tiam eventualaj navigiloj, do larĝaj kestoj kun aliaj internaj ligiloj, kaj eventuale aliaj ŝablonoj, ekzemple {{ŝ|ĝermo}}, {{ŝ|bibliotekoj}}, kaj tute sube la kategorioj. Kompreneble ne necesas skribi ĉiun parton, sed ĝi tamen havas sian lokon kiam ĝi iam ekestos, kaj aldoni tekston tute post la kategorioj povas foje kaŭzi ke ĝi ne videblas en la preta paĝo. Ĉu mi ĉion klare skribis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2026 (UTC) rc1gapt5j8fp3i88ygqk60zgrdeur3n 1 950812 9441802 2026-07-30T11:58:57Z Tuvalkin 882 /* Ree eldonata */ nova sekcio 9441802 wikitext text/x-wiki == Ree eldonata == Vd. ekz., https://www.scribd.com/document/915201934/Jura-Tribuno-Internacia-Esperanto [[Uzanto:Tuvalkin|Tuvalkin]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuvalkin|diskuto]]) 11:58, 30 jul. 2026 (UTC) gvot0qs93xxr85517e5kqzdl6lj61fq